(As an article) not ex.; 'a man' naraḥ.
(2) (One) eka.
(3) (Indefinite) kiṃ with cit cana or api.
(4) With part., ex. by dat. or inf.; 'set out a hunting' mṛgayāyai or mṛgayāṃ kartuṃ pratasthe; 'fell a-weeping' kraṃdituṃ pravṛttaḥ.
(5) (Every) prati in comp., or by repetition of word; '100 Rs. a day' pratidinaṃ or dine dine śatarūpakaṃ.
(6) (Species) viśeṣaḥ bhedaḥ in comp.; 'dog is an animal' śvā prāṇiviśeṣaḥ.
, v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, vi-ut-sṛj 6 P, ujjh 6 P, apās 4 P, rah 1 P, 10, muc 6 P.
(2) pāpātman bhraṣṭacarita; 'he was a. to his fate' daivādhīnaḥ kṛtaḥ yadbhāvi tadbhavatu ityuktvā sa parityaktaḥ.
, v. t. abhibhū 1 P, svasthānāt nipat c., apakṛṣ 1 P, laghūkṛ 8 U.
, v. t. lajj c., hrī c. (hrepayati) trap c. (trapayati.)
, v. t. hras c., laghayati (D.), śam c. (śamayati).
(2) (price) nyūnīkṛ 8 U; avasad c. -v. i. kṣi pass., hras 1 P; praupa-śam 4 P.
, s. maṭhādhīśa-padaṃ-tvaṃ.
, s. vihāraḥ maṭhaḥ.
, s. maṭhādhyakṣaḥ vihārasya pradhānapuruṣaḥ.
, v. t. saṃ-pratisaṃ-hṛ 1 P, saṃkṣip 6 P, samas 4 P, hras c.
, v. rājyaṃ or padaṃ tyaj 1 P or apās 4 P or kṣip 6 P.
, s. udaraṃ kukṣi m.
, v. t. apahṛ 1 P.
, s. bhraṃśaḥ cyuti f., bhreṣaḥ pathabhraṣṭatā; 'a. of mind' citta or mati-bhramaḥ.
, v. t. pravṛt c., protsah c.
(2) upakṛ 8 U, sāhāyyaṃ kṛ.
, s. vilaṃbaḥ vyākṣepaḥ.
, v. t. gup desid. (jugupsate) badh desid. (bībhatsate), (with abl.) garh 1, 10 A, vidviṣ 2 U.
(2) viruddha ayukta viparīta.
, v. i. vas 1 P, sthā 1 P, vṛt 1 A. -v. t. (Wait for) pratīkṣ 1 A, pratipāl 10.
(2) (Endure) sah 1 A, kṣam 1 A, 4 P, tij desid. (titikṣate); 'a. by' sthā (loc.), anuvṛt; kasyānyasya vā vacasi mayā sthātavyaṃ (Ka. 156); 'Ishall a. by your decision' tava nirṇayamanuvartiṣye nirṇayānurodhena vartiṣye nirṇaye sthāsyāmi; 'a. s by his promise' pratijñāṃ-abhisaṃdhāṃpālayati.
, a. adhama apa-ni-kṛṣṭa kṛpaṇa nīca tiraskārya See Mean. -ness, s. adhamatā kārpaṇyaṃ.
, v. t. saśapathaṃ tyaj 1 P.
(2) pratyākhyā 2 P.
, s. paṃcamī vibhakti f.
, a. jvalat ujjvala pradīpta.
, a. samartha kṣama śakta; karmakṣama alaṃkarmīṇa.
(2) prabala balavat śaktimat.
(3) paṭu nipuṇa; 'to be a.' śak 5 P, pṛ c., or pār 10 U, utsah 1 A, prabhū 1 P, with inf.; alaṃ with inf. or dat. of noun; 'a. to protect' rakṣituṃ-rakṣaṇāya-alaṃ prabhavati &c.
(2) pāṭavaṃ vaicakṣaṇyaṃ; karmakṣamatā.
(3) dhīśakti f., matyutkarṣaḥ mati f., buddhi f.; 'to the best (utmost) of one's a.' yathāśakti yāvacchakyaṃ sarvaprayatnaiḥ.
, s. prakṣālanaṃ dhāvanaṃ; snānaṃ majjanaṃ.
, s. pratyākhyānaṃ saṃyamaḥ nigrahaḥ; 'self-a.' ātmasaṃyamaḥ iṃdriyanigrahaḥ.
(2) apa-ni-hnavaḥ.
, a. aniyata niyamaviruddha apūrva vilakṣaṇa.
, adv. adhiru; 'go a.' nāvamadhiruh 1 P.
, s. gṛhaṃ veśman n., nivāsaḥ nilayaḥ ālayaḥ vasati f., See House. 2 padaṃ āspadaṃ sthānaṃ bhājanaṃ; 'riches are the a. of calamities' saṃpadaḥ padaṃ (āspadaṃ) āpadāṃ.
, v. t. vilup c., niras 4 U; khaṃḍ 10.
(2) naś c., utsad c., ucchid 7 P.
(2) nāśaḥ ucchedaḥ nivartanaṃ khaṃḍanaṃ.
, v. t. dviṣ 2 U, garh 1, 10 A; See Abhor. -ion, s. garhā vidveṣaḥ.
(2) aśuddhadravyaṃ kutsāspada.
(2) jugupsākara (rī f.).
, a. ādya ādima pūrvakālīna.
, s. ādimavāsinaḥ (pl.).
, s. garbhasrāvaḥ -pātaḥ; 'to cause a.' bhrūṇahatyāṃ kṛ 8 U. 'causing a.' bhrūṇahatyā.
(2) akālakṛta niṣphala mogha vyartha (as an attempt.).
, v. i. (with, in) sakṝ-pṝ pass., or by bahu bhūyiṣṭha in comp.; bhūyiṣṭhavṛkṣaṃ vanaṃ; bahukautukaḥ sa deśaḥ 'a. s in curiosities.'
, prep. pari; pari-i 'go a.' &c.
(2) deśīya (with numerals); 'a. five years old' paṃcavarṣadeśīyaḥ.
(3) (Regarding) ādhikṛtya prati uddiśya; saṃbaddha-anuviddha gata-viśaye in comp.; 'I ask a. my friend' mitragataṃ pṛcchāmi; parājayānuviddhā ālāpāḥ &c.
(4) kṛte arthe arthaṃ hetoḥ.
(5) paritaḥ abhitaḥ (acc.); samīpaṃ samīpe pārśvataḥ nikaṭe (gen.).
(6) (Nearly) with numerals upa āsanna adūra in comp; upacaturāḥ 'a. four'.
(2) prāyakalpa in comp.; 'it is a. noon' madhyāhnaprāyaḥ-kalpaḥ samayaḥ; 'what are you a.' kiṃ kartumudyatosi kiṃkāryavyagrosi kimāraṃbhastvaṃ.
(3) paritaḥ abhitaḥ.
(4) itastataḥ sthānātsthānaṃ.
, adv. adhi or abhi pr.; upari upa-riṣṭāt ūrdhvaṃ; 'just a.' uparyupari (acc.) -a. prāgukta pūrvanirdiṣṭa. -prep. upari (gen.); ati pr; adhika uttara viśiṣṭa (abl.); 'a. calculation' atisaṃkhya; 'he stands a. all' sa sarveṣāṃ mūrdhni tiṣṭhati; 'a. mentioned' pūrvokta prāgukta; 'to be a.' ūrdhvaṃ sthā 1 P, abhibhū 1 P, See Excel.
, v. t. gharṣaṇena kṣi 1 P.
, adv. pārśvāpārśvi.
, v. t. saṃkṣip 6 P, samas 4 P, saṃgrah 9 P.
, adv. videśe deśāṃtaraṃ.
(2) bahiḥ (abl.).
(3) (Widely) sarvatra dūraṃ; 'casting a. his rays' dūraprasāritakaraḥ (sūryaḥ); 'live a.' pravas 1 P; 'go a.' prasṛ 1 P, bahulībhū 1 P, prakāśatāṃ gam 1 P, prakāśībhū 1 P, nirgam 1 P; 'the dreadful vow became known a.' sā dāruṇā pratijñā loke prasiddhābhūt loke prakāśatāṃ gatā.
, See Abolish.
, a. viṣama (prapātaḥ).
(2) ākasmika (kī f.), asaṃbaṃdha akāṃḍa.
, s. vidradhiḥ; sphoṭaḥ vraṇaḥ-ṇaṃ.
, v. i. pracchanna a. bhū 1 P, ātmānaṃ guh 1 U or pracchad 10, aṃtardhā pass.
(2) palāy 1 A, vyapasṛp 1 P, apakram 1 U, 4P.
, a. avartamāna avidyamāna anupasthita sthānāṃtaragata.
(2) proṣita.
(3) (In mind) hṛdayena asannihita śūnya-hṛdaya-mānasa; 'to be a.' sthānāṃtare vṛt 1 A, na upasthā 1 U.
(2) (Non-existence) abhāvaḥ.
(3) virahaḥ viyogaḥ; 'in one's a.' parokṣe; 'a. of mind' śūnyamanaskatā śūnyahṛdayatvaṃ anavadhānaṃ vigatacetanatvaṃ.
, a. saṃpūrṇa paryāpta.
(2) nitya parama.
(3) (Not relative) kevala mātraka ananyasaṃbaddha.
(4) parama uttama śreṣṭha.
(5) aniyata niryaṃtraṇa svādhīnaḥ 'a. king' samrāj m., adhirājaḥ.
, v. t. (pāpāt &c.) muc 6 P or c., uddhṛ 1 P, 10; pāpaṃ-aparādhaṃ-kṣam 1 A.
(2) mukti f., mokṣaḥ niḥśreyasaṃ apavargaḥ nirvāṇaṃ śreyas n., kaivalyaṃ.
, a. visaṃvādin virodhin.
, v. t. ut- śuṣ c., nigṝ 6 P, ācam 1 P, ni-ā pā 1 P.
(2) gras 1 A, ātmādhīna a. kṛ 8 U; vyāpṛ c., āsaṃj c.
(2) nipīta.
, v. i. nivṛt 1 A (abl.), pari-vi-vṛj 10 (acc.); 'has a. ed from eating flesh' nivṛttamāṃso janakaḥ (U. 4).
(2) viram 1 P (abl.); 'a. from food' upavas 1 P.
(2) upavāsaḥ alpāhāraḥ āhāraniyamaḥ
(3) saṃyamanaṃ jiteṃdriyatvaṃ.
(2) jiteṃdriya saṃyatātman; vaśin.
, a. mitāhāra alpāhārin alpāśana mitabhuj.
, s. śuddhīkaraṇaṃ.
, v. t. saṃkṣip 6 P, saṃhṛ 1 P.
(2) ādā 3 A, apa-ava-kṛṣ 1 P, apahṛ 1 P. -s. sāraḥ saṃgrahaḥ saṃkṣepaḥ. -a. vibhinna; kevala; amūrta.
(2) ānvīkṣika (kī f.), nigūḍha
(2) kevalaṃ mātraṃ.
(2) apaharaṇaṃ ādānaṃ.
(3) vibhedaḥ pṛthakkaraṇaṃ.
, a. gūḍha pracchanna.
(2) nigūḍha durjñeya gūḍhārtha asubodha durbodha gahana.
, a. anarthaka ayukta nyāyaviruddha anupapanna.
, v. t. vṛthā-mṛṣā-anyāyataḥ pra-vini yuj 7 A, 10 or vyay 1 P.
(2) adhi-ākuts 10, bharts 10 A, ā-adhi-kṣip 6 P, abhiśaṃs 1 P, apavad 1 U, abhiśap 1 U, apabhāṣ 1 A. -s. ākrośaḥ apavādaḥ upālaṃbhaḥ apabhāṣaṇaṃ niṃdā adhikṣepaḥ vākpāruṣyaṃ paruṣokti f.
(2) kuprayogaḥ apavyayaḥ anyāyopayogaḥ.
, v. i. avalaṃb 1 A, ādhā 3 U (Pass.).
, s. See Abyss.
, s. gabhīragartaḥ agādhabilaṃ atalasparśaṃ khātaṃ.
, s. vidyālayaḥ-yaṃ.
(2) vidvatpariṣad f.
, v. i. anuman 4 A, aṃgī-svī-kṛ 8 U, anujñā 9 U. 2 saṃ-i 2 P, saṃmil 6 P, saṃ-abhi-gam 1 P.
, v. t. tvar c. (tvarayati) āśu saṃpad c. or pravṛt c.
, s. svaraḥ.
(2) āghātaḥ uccāraṇacihnaṃ; 'human a. s' mānuṣī gir f. -v. t. sasvaramuccar c.
, v. t. pratigrah 9 P, ādā 3 A, prati-pad 4 A, prati-iṣ 6 P, svīkṛ 8 U.
(2) rucira manorama priya.
, s. praveśaḥ upasarpaṇaṃ abhi-upa-gamaḥ; 'wishing to gain a. to the king' rājānaṃ draṣṭukāmaḥ.
(2) (to power) rājapadāvāpti f., rājyaprāpti f., siṃhāsanārohaṇaṃ.
(3) āgamaḥ vṛddhi f., upacayaḥ.
, s. samāpatti f., daivayogaḥ-gati f., daivaghaṭanaṃ yadṛcchā; 'seen by a.' samāpattiyadṛcchā-dṛṣṭa.
(2) āpad-vipad f.; atyāhitaṃ upaplavaḥ.
(3) apakṛti f., asahajo guṇaḥ vikṛti f., 'life is but an a.' vikṛtirjīvitamucyate (R. VIII. 87); 'by a.' akasmāt daivena daivāt daivagatyā.
(2) aprakṛta asamavāyin; asahaja āhārya.
s. dhanyavādaḥ praśaṃsāghoṣaḥ. jayaśabdaḥ.
(2) niḥsvanaḥ praṇādaḥ uccairghoṣaḥ.
s. utsaṃgaḥ.
, v. t. yuj 10, See Adapt; 'a. oneself to the will of' bhāvamanu-praviś 6 P (svāmino bhāvaṃ bhṛtyo'nupraviśet.)
(2) vasatisthānena upakṛ 8U, upakaraṇadravyāṇi upakḷp c
(3) saṃdhā 3U, praśam c., (dispute &c.).
(2) upa-karaṇadravyopakalpanaṃ &c.
, v. t. anu-i 2 P, anuyā 2 P, parivṛ
, s. anuṣaṃgin; See Accessory.
, v. t. sādh 5 P or c., sidh c. (sādhayati); pūr 10; samāp c., anuṣṭhā 1 P, saṃpad c., nirvṛt c.
(2) viśārada nipuṇa guṇavat kṛtin.
(2) kṛtārthatā kṛtakṛtyatā
(3) guṇitvaṃ nipuṇatā vaicakṣaṇyaṃ guṇaḥ.
v. i. saṃvad 1 P, saṃyuj pass.
(2) ekacittībhū 1 P, ekamanībhū. -v. t. See Give. -s. saṃmati f., svīkaraṇaṃ.
(2) aikamatyaṃ ekacittatā; 'with one a.' ekacittībhūya.
(3) ekatālaḥ (in music); 'of one's own a.' yadṛcchayā svayaṃ svecchātaḥ kāmataḥ.
, v. t. saṃ-abhi-ā-bhāṣ 1 A. abhidhā 3 U. samāmaṃtr 10 A. saṃbudh c.
, s. prasūti f. prasavaḥ.
, s. prasava-sūti-vaidyaḥ.
, s. gaṇanā saṃkhyānaṃ vigaṇanaṃ; 'balancing a. s' gaṇanāṃ samīkṛtya.
(2) mūlyaṃ arghaḥ.
(3) gaṇanā mātrā 'of what a. is a king' rājeti kā mātrā or gaṇanā
(4) vṛttāṃtaḥ kathā kathanaṃ upākhyānaṃ; 'to turn to a.' hitaṃ sādh c., hitānukūla a. kṛ 8 U; 'take into a.' samīkṣ
(5) kāraṇaṃ hetuḥ nimittaṃ; 'on a. of' ex. by the abl. or instr.; hetoḥ nimittena arthaṃ-rthe; 'on this a.' ataḥ ataḥkāraṇāt; 'on no a.' na kathaṃcana; 'on one's a.' kṛte (gen.); 'on all' a. s' sarvathā. -v. t. man 4 A.
(2) gaṇ 10; 'a. for' kāraṇaṃ-nimittaṃ-dṛś c. (with gen.).
(2) parānuyogāyatta.
, v. t. saṃnah 4 P or c.
, v. t. viśvāsapatraṃ dā 3 U.
(2) See 'Believe'.
(3) See 'Ascribe'.
, a. See 'Increasing' under 'Increase'.
, s. See 'Increase,s'.
v. i. utpad-jan 4 A, prāp pass.
(2) prativṛt 1 A, gam 1 P; 'the fruit a. s to the agent' kartṛgāmi phalaṃ.
, s. saṃveśaḥ adhiśayanaṃ.
, a. saṃviṣṭa ādhiśayāna.
, v. t. saṃ-pra-ci 5 U, saṃgrah 9 P, rāśīkṛ 8 U, ekatra kṛ. -v. i. upaci pass., vṛdh 1 A, rāśībhū. 1 P.
, a. yathārtha sūkṣma satya yathāvṛtta; viśuddha See Exact. -ly, adv. yathārthataḥ-rthaṃ sūkṣmataḥ tattvataḥ samyak satyaṃ.
, v. t. See 'Curse'-ed, a. ex. by hataka apasada at the end of nouns, or by dagdha pr.; 'the a. fate' daivahatakaṃ dagdhadaivaṃ: 'a. man.' narāpasadaḥ.
(2) niṃdya garhaṇīya; śāpagrasta abhiśapta ākruṣṭa.
, s. dvitīyā vibhakti f.
, v. t. abhiyuj 7 A, 10, apavad 1 A, abhiśaṃs 1 P, adhikṣip 6 P, duṣ c. nārhasi kāmāparādhairdevaṃ dūṣayituṃ (Ka. 235); ghātakaḥ ayaṃ iti tamabhiyuyujire 'they a. ed him of murder.'
, v. t. abhyas 4P, abhyāsaṃ or vyava-hāraṃ kṛ 8 U; 'to be a. ed' abhyasta-pari-cita -a. bhū 1 P.
, s. ekabiṃduḥ
(2) aṇuḥ lavaḥ 'within an a. of' āsanna a.
, a. tuvara kaṭu amla.
, a. See 'Acid, a.'
, v. t. amlīkṛ 8 U.
, s. vedanā pīḍā vyathā; 'head-a.' śirovedanā; ':I have a strong head-a.' balavatī śirovedanā māṃ bādhate; 'tooth-a.' daṃtavedanā -v. i. pīḍ pass., vyath 1 A. See Pain.
, v. t. samāp c., saṃpad c., nirvṛt c., See Accomplish. 2 prāp 5 P, labh 1 A. See Get. -ment, s. niṣpatti f., sādhanaṃ.
(2) parākramaḥ vikramaḥ avadātaṃ karmaceṣṭitaṃ vikrāṃtacaritaṃ.
, a. tīkṣṇāgra sūcyagra.
, s. amlaḥ. -a. amla śukta.
, See 'Acicular.'
, v. t. abhyupagam 1 P, abhyupa-i 2 P, pratipad 4 A, aṃgīkṛ 8 U, svīkṛ; grah 9 P.
(2) (receipt) abyupagamalekhaḥ-patraṃ nistāralekhaḥ.
, s. parā kāṣṭhā-koṭi f.
, a. śrutiviṣayaka śravaṇasaṃbaṃdhin.
v. t. budh c., jñā c. (jñāpayati) nivid c, (with dat.), gṛhītārtha or pari-gṛhītārtha a. kṛ 8 U; 'the queen was made a. ed with your immodesty' bhavato'vi-nayamaṃtareṇa parigṛhītārthā kṛtā devī (M. 4),
(2) paricayaṃ kṛ. abhyas 4 P.
(2) mitraṃ paricitaḥ; 'old a.' ciraṃtanaṃ mitraṃ ciraparicitaḥ
(3) saṃsargaḥ saṃstavaḥ
, v. i. anuman 4 A, anujñā 9 U, saṃmatiṃ dṛś c.
, v. t. arj 1 P, labh 1 A, samāsad c., avāp 5 P, pratipad 4 A, aś 5 A, adhigam 1 P. See Get. -ment, -Acqui-
(2) guṇaḥ jñānaṃ.
, v. t. (pāpāt-doṣāt) muc c., vi-muc c., nistṝ c., śudh c.; 'he was a. ted' sa nirdoṣaḥ kṛtaḥ pāpavimukto'manyata; 'a. oneself' karma nirvah c., ācar 1 P; 'they a. ted themselves well' te svakarma sādhu niravāhayan-ācaran
(2) vākpāruṣyaṃ.
, s. kalāyanaḥ sūtrāyaṇaḥ.
, prep. pāraṃ tīrāṃtaraṃ in comp.; 'a. the ocean' sāgarapāraṃ.
(2) vyatyasta a.; 'with legs a.' vyatyastapāda a.; 'to come a.' labh 1 A, adhigam 1 P. See Get.
, v. i. vṛt 1 A āryo'smin vinayena vartatāṃ (U. 6), vyavahṛ 1 P, ācar 1 P, (with loc. of person); ayamācaratyavinayaṃ tapasvikanyāsu (S. 1) 'a. s rudely towards' &c.
(2) ceṣṭ 1 A, vidhā 3 U, kṛ 8 U.
(3) sthāne'dhikāraṃ kṛ.
(4) phal 1 P, guṇaṃ āvah 1 P; kāryaṃ kṛ; 'fire a. s like water' agnirjalāyate; sa kṛṣṇāyate &c.; 'a. up to' anuvṛt 1 A; anurudh 4 A, sthā 1 P, śāsane tiṣṭha bhartuḥ (V. 5). -v. t. naṭ 10, nirūp 10, abhinī 1 P; prayuj 10; oft. by denom.; 'a. ing the part of Lakshmi' lakṣmībhūmikāyāṃ vartamānā (V. 3); nṛpāyate 'a. s the king'; 'a. the part of a dear friend towards your rivals' kuru priyasakhīvṛttiṃ sapatnījane (S. 4.). -s. karman n., kṛti f, kriyā caritaṃ ceṣṭitaṃ.
(2) aṃkaḥ.
(3) vyavasthā vidhiḥ.
(2) abhiyogaḥ vyavahārakāryaṃ kāryaṃ arthaḥ.
(3) saṃgrāmaḥ yuddhaṃ See Fight. 4 aṃgavikṣepaḥ hastādyabhinayaḥ 'in a., thought and speech' karmaṇā manasā vācā manovākkāyakarmabhiḥ.
(2) kṣiprakārin ataṃdra kṣiprakarman
(3) vyāyāmaśīla vyāyāmin.
(4) utthānayogya utthānayogyaṃ vapuḥ (S. 2); 'a. voice' kartṛvācyam.
(2) utsāhaḥ.
(3) utthānayogyatā.
(2) naṭaḥ nartakaḥ kuśīlavaḥ abhinetṛ m, śailūṣaḥ.
(2) pathārthataḥ paramārthataḥ vastutaḥ arthataḥ vastuvṛttena; 'what a, took place' yadyad vṛttaṃ; oft. ex. by eva only.
, v. t. prer 10, protsah c., pravṛt c., praṇud 6 P; See Prompt.
, s. matisūkṣmatā vidagdhatā.
, a. ni- śita tīkṣṇa; 'a-pain' dāruṇatīvra-vedanā.
(2) sūkṣmamati vidagdha.
(2) vidagdhatā; 'a. of intellect' kuśāgrabuddhi f.
, s. sūtraṃ vacanaṃ vākyaṃ ābhāṇakaḥ.
, s. vajraḥ-jraṃ.
(2) hīrakaḥ maṇiḥ hīraṃ.
, v. t. yuj 10, saṃdhā 3 U; 'a. your conduct to circumstances' yathākālaṃ vyavahara kālānuvartī bhava; 'has a. ed a portion of it to the stage' tasyaikadeśaḥ abhineyārthaḥ kṛtaḥ (U. 4).
, v. t. saṃkal 10 (kalayati) parigaṇ 10, parisaṃkhyā
(2) P, saṃ-samā-yuj 10; 'he a. ed his army to the general's' senāpateḥ senayā svabalaṃ saṃyojayāmāsa; samāci 5 U, saṃmil c.
(2) anyacca brū 2 U, or kath 10 or abhidhā 3 U; 'a. to' vṛdh c., puṣ 4 P, tan 8 U; malinamapi himāṃśorlakṣma lakṣmīṃ tanoti (S. 1) 'a. s to her lustre'; there is this also to a. to my (grounds of) anger' etadapi me dvitīyaṃ saṃtāpakāraṇaṃ (Mr. 5); 'this is another evil to a. to the first' gaṃḍasyopari piṭikā saṃvṛttā (S. 2), ayamaparo gaṃḍasyopari visphoṭaḥ (Mu. 5).
(2) parigaṇanaṃ parisaṃkhyā saṃkalanaṃ.
(3) (Something added) ādhikyaṃ; 'he is a valuable a. to our side' asmatpakṣe'yamanarghyaḥ sahāyaḥ saṃjātaḥ.
, v. t. (oneself) ā-ni-sev 1 A; bhaj 1 U; āsaṃj pass., āsakta-nirata -a. bhū 1 P, (loc.).
, a. asaṃpūrṇa naṣṭa duṣṭa; 'a. headedpated' mūḍha naṣṭadhī durmati.
, v. t. āmaṃtr 10 A: saṃ-abhi-ābhāṣ 1 A, abhidhā 3 U, saṃbudh c., ālap 1 P; 'a. ed his mind to Surya' sūryaṃ manasādhyāyat; 'a. me as is wont with you' (māṃ prati) yathābhyastamabhidhīyatām (U. 1.)
(2) nāma grah 9 P, nāmagrāhaṃ vad 1 P or āhve 1 P
(3) prahi 5 P, preṣ 10. -s. abhi-saṃ-bhāṣaṇaṃ saṃbodhanaṃ &c.
(2) vacanaṃ ālāpaḥ; 'inode of a.' āmaṃtraṇapadaṃ; saṃśayite pariṇaye naiṣa samudācāraḥ (S. 5). 'not the proper mode of a.'; 'of agreeable a.' madhurālāpa priyaṃvada.
(3) paṭutā dakṣatā naipuṇyaṃ.
(4) (Of a letter) bāhyanāman n.; adattabāhyanāmānaṃ lekhaṃ (Mu. 1) 'a letter without any a. upon it'; 'send the letter to my a.' datta-likhita-madbāhyanāma (māmuddiśya) patraṃ preṣaya.
(5) (Place of residence &c.) nāmadhāmaviśeṣāḥ.
, v. t. (proof, witness &c.) nirdiś 6 P, upanyas 4 P, upakṣip 6 P, upānī 1 P; 'a. ing proofs' pramāṇopanyāsaḥ.
, a. nipuṇa kuśala pravīṇa abhijña.
, a. paryāpta samartha kṣama tulya yogya anurūpa.
, v. i. saṃj pass., sajj 1 P, saṃsakta-anuṣakta -a. bhū saṃlag 1 P, (loc.); anubaṃdh 9 P.
(2) avalaṃb 1 A, pāl 10, rakṣ 1 P; 'a. s to his promise' pratijñāṃ pālayati-rakṣati.
(2) anuṣaṃgin m., sahāyaḥ anugāmin m.
, adv. svasti (dat). -s. āmaṃtraṇaṃ āpracchanaṃ; 'to bid a.' āpracch 6. A, āmaṃtr 10 A; āmaṃtrayasva sahacaraṃ (S. 3).
, a. āsanna samīpa samīpavartin sannikṛṣṭa sannihita nikaṭavartin nikaṭa pārśvastha
, s. viśeṣaṇaṃ.
, v. t. lag 1 P, samīpe-nikaṭe-vṛt 1 A or sthā 1 P; See Adjacent above.
, v. t. vyākṣip 6 P, vilaṃb c.; vyavahāraṃ tyaj 1 P.
, v. t. dā c. (dāpayati).
(2) nirṇayaṃ kṛ 8 U, nirṇīya samāp c.
, v. t. nirṇī 1 P. See above.
, a. saṃyukta sahita. -s. anubaṃdhaḥ.
, v. t. saśapathaṃ samādiś 6 P, śap c.
, v. t. samīkṛ 8 U, samā-pratisamā-dhā 3 U, samāyuj 10, vyavasthā c. (sthāpayati); (accounts) ekīkṛ saṃmil c.
, s. sahāyaḥ sahakārin m.
, v. t. See '
, v. t. praśās 2 P, nirvah c., nirvṛt c.; 'a. justice' dharma-nyāya-vivecanaṃ kṛ nyāyaṃ praṇī 1 P, or pravṛt c.; 'a. an oath' śap c.
(2) dā 3 U, pratipad: c.
(3) prakṛti f., sacivāḥ.
(4) sācivyaṃ maṃtritvaṃ.
(2) pravartakaḥ praṇetṛ m.
, s. nausādhanādhyakṣaḥ.
, v. t. praśaṃs 1 P, ślāgh 1 A, stu 2 U.
(2) vismayena dṛś 1 P.
(2) vismayaḥ āśvaryaṃ.
, v. t. praviś c., abhyaṃtarīkṛ 8 U; 'should be a. ed to all confidential matters' sarvaviśraṃbhedvabhyaṃtarīkaraṇīyā (Ka. 101).
(2) aṃgī-svī-kṛ abhyupagam 1 P, abhyupe 2 P; grah 9 P; 'a. of' ex. by adj. or noun denoting 'capability'; 'his remark a. s of no doubt' tasya vacanaṃ na saṃdehāspadaṃ; 'her illness a. s of no delay' tasyā vikāro vilaṃbākṣamaḥ.
(2) abhyupagamaḥ aṃgīkāraḥ pratipatti f.
, v. t. saṃmiśr 10, saṃyuj 7 U, 10, saṃkṝ 6 P.
, v. t. upadiś 6 P, anubudh c., vijñā c. (jñāpayati) anuśās 2 P.
(2) nirbharts 10 A, upālabh 1 A, See Censure.
, s. śramaḥ dīrghāyāsaḥ.
, s. yauvanadaśā yauvanaṃ.
, v. t. parigrah 9 P, putrīkṛ 8 U.
(2) grah svī-aṃgī-kṛ anuvṛt 1 A.
(2) aṃgī-svī-kāraḥ anuvartanaṃ.
, v. t. ārādh c, namasyati (D), namaskṛ 8 U, arc 1 P, or c. pūj 10, upasthā 1 U, upās 2 A.
, v. t. vi- bhūṣ 10, alaṃkṛ 8 U, pariṣkṛ saṃskṛ maṃḍ 10, prasādh c., śubh c.
, adv. itastataḥ plavamāna a.
(2) aśaraṇa-anātha-nirālaṃba. a.
, a. nipuṇa dakṣa dhūrta catura.
, a. See 'Thirsty'.
, v. t ślāgh 1 A, stu 2 U, anunī 1 P.
, s. prauḍhaḥ prāptayauvanaḥ prāptavyavahāradaśaḥ yuvan m.
, v. t. apadravyeṇa saṃmiśr 10, aśuddhī kṛ 8 U.
, s. vyabhicāraḥ; pāradāryaṃ parabhāryālaṃghanaṃ; (of a woman) parapuruṣasaṃgati f., pati-laṃghanaṃ.
, v. t. pāṃḍulekhyaṃ-praticchāyāṃcitrāraṃbhaṃ-kṛ 8 U.
(2) pāṃḍulekhyakaraṇaṃ.
, a. dagdha bhasmī-bhūta or kṛta.
, v. i. pra-ut-cal 1 P, pra-abhi-yā 2 P, abhimukhaṃ yā or -gam vraj 1 P, pragam prasthā 1 A; śatrorabhimukhaṃ yāti 'a. s against the enemy.'
(2) vṛdh 1 A, pra-upa-ci pass. unnatiṃ-utkarṣaṃ-yā; 'a. ed some steps to receive' sādaramabhimukhadattāvi-ralapadaḥ (Ka. 95); 'a. ed in age' pariṇatavayas vayovṛddha pravayas; 'a. ed in knowledge' jñānavṛddha. -v. t. uccal c., puraskṛ 8 U, agre nī 1 P.
(2) vṛdh c., paripuṣ 4 P
(3) upakṣip 6 P, upanyas 4 P, puro nidhā 3 U.
(4) prāk dā
(3) U. -s. uccalanaṃ pragamanaṃ prayāṇaṃ.
(2) unnati f., kramaśo vṛddhi f., utkarṣaḥ vardhanaṃ; 'price of a book in a.' pustakaprakāśanātpūrvaṃ dattaṃ mūlyaṃ.
, s. lābhaḥ hitaṃ guṇaḥ phalaṃ arthaḥ.
(2) avasaraḥ avakāśaḥ.
(3) ādhikyaṃ utkarṣaḥ; 'taking a. of my weak point' mama chidreṇa labdhāvakāśaḥ; 'show or set off to a.' lakṣmīṃ-śobhāṃ-tan 8 U, See Add. 'They had an a. over their enemy in bravery' śaurye te śatrubhyo'tyaricyaṃta. -v. t. upakṛ 8 U, anugrah 9 P, lābhāya bhū.
(2) sāvakāśaṃ.
, s. āgamanaṃ pravṛtti f.; 'a. of spring' vasaṃtasamayāvatāraḥ madhupravṛtti f.
, s. sāhasaṃ adbhutaṃ karma.
(2) daivādhīnaṃ karmaceṣṭitaṃ.
(3) vṛttāṃtaḥ caritaṃ ceṣṭā ceṣṭitaṃ kriyā. -v. i. daivādhīnaṃ karma kṛ 8 U.
(2) sāhasena vyavaso 4 P, or prayat 1 A.
(2) saṃdigdha daivāyatta.
, s. kriyāviśeṣaṇaṃ avyayaṃ.
, a. pratikūla vipakṣa vairin viparīta vāma viruddha parāṅmukha (khī f.).
(to). v. i. udāhṛ 1 P, anulakṣ 10, adhikṛtya-uddiśya-vad 1 P or vac 2 P.
(2) ava-saṃ-īkṣ 1 A, manaḥ samādhā 3 U, avadhā avadhānaṃ dā 3 U.
, v. t. vijñā c. (jñāpayati) nivid c., prakāś c., budh c., vi-ud-ghuṣ 10.
, v. t. upadiś 6 P, anuśās 2 P.
(2) budh c., nivid c., jñā c. (jñāpayati). -v. i. vicar c., āloc 10.
(2) upadeṣṭavya.
(2) sāvadhānaṃ avadhānena.
(2) sacivaḥ amātyaḥ maṃtrin m.
(2) samācāraḥ vārtā.
, v. t. parārthaṃ vad 1 P, pakṣaṃ samarth 10 or rakṣ 1 P. -s. parārthaṃ vaktṛ m, pakṣasamarthakaḥ vaktṛ m.
(2) āśrayaḥ rakṣakaḥ pratipālakaḥ.
, s. kuṃṭhārikā takṣaṇī.
, a. See under Air.
, s. ākāśayānaṃ vimānaṃ.
, a. ādhyātmika.
(2) amūrta.
(3) manaḥsṛṣṭa-kalpita.
, adv. dūrāt ārāt; dūre-raṃ; 'a. off' dūrastha a.
, a. sujana suśīla.
(2) madhurālāpa priyavādin.
, s kāryaṃ vyāpāraḥ karman n., arthaḥ.
, v. t. (To act upon) abhibhū 1 P, ākulīkṛ 8 U, upahan 2 P, vikṛ upasṛj 6 P, saṃskṛ; kleśaleśairabhinnaṃ (S. 2) 'not a. ed by the slightest fatigue'; 'a. ed by a devil' vetālopahata; 'a. ed with many diseases' anekavyādhyupasṛṣṭa; 'our position is not in the least a. ed (it does not a. us in the least)' na naḥ kiṃcicchidyate (S. B. 345).
(2) (Pretend) Ex. by chadma-chalaṃ kṛ mithyā in comp., by kṛtaka-kṛtrima -a. kṛ; 'a. ing a quarrel or anger' kṛtakakalahaṃ-kopaṃ-kṛtvā.
(3) ākulīkṛ ārdrīkṛ dru c.; avakāśaṃ-padaṃ-grah 9 P; 'my words a. ed his heart' mama vacasā tasya hṛdayaṃ dravībhūtaṃ mama vacastasya hṛdaye dṛḍhaṃ padaṃ lebhe.
(4) man 4 A; 'he a. s learning' paṃḍitamanyosau.
(2) chadman n. See Pretext. 3 vilāsaḥ abhinayaḥ hāvaḥ.
(2) mithyā in comp.; kṛtaka kṛtrima; 'by an a. courage' mithyāpratāpamātmanyāropya.
(3) ahaṃkārin mānin saṃdarpa.
(2) dharmaḥ saṃskāraḥ vikāraḥ anubhāvaḥ vṛtti f., bhāvaḥ vikriyā rāgaḥ.
, v. t. pratiśru 5 P, vācā dā 3 U. -s., vāgdānaṃ.
(2) viśvāsaḥ śraddhā.
, s. śapathapatraṃ saśapathaṃ likhito lekhaḥ.
, v. t. saṃśliṣ c., saṃyuj 10.
, s. saṃbaṃdhaḥ saṃparkaḥ yogaḥ.
(2) baṃdhutā tvaṃ sādṛśyaṃ sāmyaṃ.
, v. t. pratijñā 9 A, vad 1 P, vac 2 P upakṣip 6 P, upanyas 4 P.
(2) saniścayaṃ vad tatheti dṛḍha brū 2 U.
(3) dṛḍhīkṛ 8 U, ni-ścita a. kṛ pramāṇīkṛ.
(2) pratijñā pakṣaḥ.
(2) pakṣānukūla
, s. āgamaḥ. -v. t. anubaṃdh 9 P, saṃ-āyuj 7 U, 10.
, v. t. kliś 9 P, du 5 P, pari-saṃtap c., vyath c. (vyathayati) pīḍ 10, bādh 1 A, āyas c.
, s. samṛddhi f., sadhanatā dhanabāhulyaṃ.
(2) ekasthānaṃ prati pravāhaka.
, v. t. dā 3 U.
(2) (To be able) śak 5 P, samartha-kṣama -a. bhū 1 P.
, s. kalahaḥ dvaṃdvaṃ yuddhaṃ.
, v. t. saṃtras c., bhī c. (bhāpayate bhīṣayate) udvij c. -s. bhayaṃ saṃ- trāsaḥsādhvasaṃ.
, s. avajñā nikṛti f., apamānaḥ tiraskāraḥ mānabhaṃgaḥ. -v. t. (saṃmukhaṃ-pratyakṣaṃ) avajñā 9 U, avaman 4 A, adhikṣip 6 P, tiraskṛ 8 U.
, s. āsekaḥ.
, a. dahyamāna.
, a. plavamāna; 'a rumour :is a.' vārtā prasutā.
, adv. padbhyām; 'set a.' prārabh 1 A, See Begin; 'the army is a.' pracalitaṃ sainyaṃ; 'going a.' pādaga pādacārin.
, adv. agre puraḥ saṃmukhaṃ.
(2) pūrvaṃ purā gatakāle; 'a. said,' pūrvokta prāgukta. 'a. thought.' s. pūrva-prāk-saṃkalpitaṃ; 'a. times,' adv. purā.
, a. bhīta bhayānvita śaṃkānvita; 'to be a.' tras 1, 4 P, bhī 3 P, (with abl.).
(2) ā-śaṃk 1 A, man 4 A.
, adv. punarapi abhinavaṃ.
, prep. anu pr. to roots, paścāt; 'to go a.' anugam anusṛ 1 P.
(2) (of time) paraṃ anaṃtaraṃ ūrdhvaṃ (with abl.); 'a. that' tasmātparaṃ tataūrdhvaṃ; 'a. one another' ānupūrvyeṇa anupūrvaśaḥ. 'a. 10 years' daśavarṣe vyatīte; 'a. eating' bhojanānaṃtaraṃ; paścāt (gen.), anu in comp.; 'a. a few days' dineṣu gacchatsu; by gerund, or pūrvakaṃ in comp.; anāmayapraśnapūrvakaṃ (S. 5); 'he waters tree a. tree' vṛkṣaṃ vṛkṣaṃ siṃcati; 'in a. time' āgāmikāle uttarakāle.
(3) anu-sāreṇa-sārataḥ anurūpaṃ; 'you write a. his hand' lekhane tasyānukaroṣi; 'he is called a. his grandfather' sa pitāmahanāmnā'bhidhīyate-āhūyate; See Name. In comp. e. g. 'a. ages,' ex. by uttara; 'a.-ages' uttarakālaḥ; putrapautrāḥ; 'a. all' aṃte śeṣe; 'a. birth,' s. jarāyu n. 'a.-crop' śasyasya dvitīyasaṃgrahaḥ; 'a. glow' s. sāyaṃ-saṃdhyā-ekāśaḥ. 'a.-inquiry,' uttarajijñāsā; 'a.-life' āyuḥśeṣaḥ uttaravayas n.; 'a. noon' s. aparāhṇaḥ parāhṇaḥ vikālaḥ; (a.) aparāhṇatana (nī f.), vaikālika (kī f.); 'a. pains,' prasavottaravedanā. 'a. thought,' uttaraciṃtā anubodhaḥ. 'a. wards' paścāt anaṃtaraṃ tataḥ paraṃ para.
, adv. punaḥ bhūyaḥ; 'a. and a.' bhūyo bhūyaḥ vāraṃvāraṃ; 'as much a.' dviguṇa a.
(2) aparaṃ ca anyacca api ca.
(3) (With verbs) by prati pr.
, prep. prati-ābhi pr. to nouns; prativātaṃ 'a. the wind' &c.
(2) abhimukhaṃ pratimukhaṃ saṃmukhaṃ in comp. or with gen.
(3) viruddhaṃ pratikūlaṃ or by atikramya; 'a. my order' mama śāsanasya viruddhaṃ śāsanamati-kramya-ullaṃghya; 'assist him a. his brother' bhrātari baddhavairasya tasya sāhāyyaṃ kuru.
(4) arthe arthaṃ; āpadarthe dhanaṃ rakṣet 'should lay by wealth a. (as a provision for) calamities.'
, a. jṛṃbhamāṇa; 'with eyes a. with astonishment' vismayotphullalocana.
, a. jaṭharaśūnya.
, s. yugaṃ kālaḥ samayaḥ.
(2) vayas n.; 'a. of the world' kalpaḥ; 'old a.' vṛddhatvaṃ vārdhakyaṃ vṛddhabhāvaḥ pariṇataṃ vayas n. 'come of a.' prāptavyavahāra; 'of the same a.' samakālīna samānavayaska; 'of age' ex. by varṣīya a. varṣātmaka a.; '5 years of a.' paṃcavarṣīya-varṣātmaka; 'about 8 years of a,' aṣṭavarṣadeśīya; 'a. of majority' yauvanadaśā yauvanāvasthā; vyavahārajñatādarśakavayas n. 'he reached the 16th year of his a.' ṣoḍaśavarṣavayovasthāmaspṛśat.
, s. kāryakramapatraṃ.
, s. pratihastaḥ pratinidhiḥ.
(2) (in grammar) kartṛ m.; kārakaḥ kāraḥ in comp.
(3) hetuḥ kāraṇaṃ sādhanaṃ; śakti f.
(2) kāraṇaṃ.
(3) ni-yogipadaṃ niyojyatvaṃ.
, v. t. saṃci 5 U, ekatra-rāśīkṛ 8 U.
, v. t. saṃyuj 10., saṃśliṣ c, saṃlagna a. kṛ 8 U, saṃsaṃj c.
, v. t. vi-saṃ-pra-vṛdh c., āpyai c., edh c., sphāy c. (sphāvayati) utkṛṣ 1 P, upaci 5 U.
, v. t. vṛdh c., upaci 5 U, pravṛddhiṃ nī 1 P.
(2) prakup c., saṃkṣubh c., uddīp c.
(2) prakopanaṃ-ṇaṃ uddīpanaṃ.
, s. saṃgrahaḥ samāhāraḥ rāśiḥ sa mūhaḥ samudāyaḥ. -v. t. saṃgrah 9 P, rāśīkṛ 8 U, saṃci 5 U, ekatra. kṛ.
(2) samūhaḥ See (s) above.
, v. i. (prathamaṃ) ākram 1 U, 4 P, laṃgh 1 A, 10, hiṃsāraṃbhaṃ kṛ 8 U.
(2) prathamāpakāraḥ. hiṃsā raṃbhaḥ.
, v. t. ard 1 P or c., duḥkhākulīkṛ 8 U, See Afflict.
, a. sasādhvasa bhayābhibhūta.
(2) vismayākula āścaryacakita.
, a. laghu capala laghuśarīra.
, v. t. saṃ-vi-pra-kṣubh c., ākulīkṛ 8 U, udvij c.; dhū 5, 9 U, pramaṃth 9 P, viluḍ c. (water).
(2) Discuss. q. v.
(2) pramathita viloḍita; 'to be a.', kṣubh 4, 9 P, 1 A, vihvala &c. bhū.
(2) viloḍanaṃ.
(3) vi-cāraṇā vādānuvādaḥ.
, a. agnitapta.
, a. saṃbaṃdhin saṃbaddha.
, s. anīśvara-nirīśvara-vādin m.
, adv. pūrvaṃ prāk (with abl.); 'long a.' purā; 'not long a.' nāticirātprāk anatipūrvaṃ.
, s. vyathā yātanā vedanā saṃtāpaḥ; 'in the a. es of death' mṛtyuvedanābhibhūta; 'sharp a.' tīvrayātanā-vedanā &c.
, a. bhūmiviṣayaka kṣetrasaṃbaṃdhin.
, v. i. saṃman 4 A, tathā-evaṃ-man; 'I don't a. with you' naivamahaṃ manye.
(2) ekacittībhū ekamata a. bhū; 'birds in their nests ad snehabhāvenaikatra vasaṃti; 'they all a. on this point' asminviṣaye sarveṣāṃ teṣā- maikamatyam.
(3) grah 9 P, svīkṛ 8 U, anuman 4 A, anujñā 9 U.
(4) saṃkḷp c., samayaṃ-saṃvidaṃkṛ pratipad 4 A, abhyupa-i 2 P or gam 1 P, pratiśru 5 P.
(5) ārogyāya kḷp 1 A, hitāya bhū hitamāvah 1 P; '(living in) Bombay does not a. with my nealth' muṃbāpuranivāso mamārogyāya na kalpate.
(6) Resemble, q. v.
(2) anurūpa yogya tulya sadṛśa (śī f.).
(2) anurūpaṃ anusārataḥ; 'a. to one's nature' sattvānurūpaṃ.
(2) aikyaṃ saṃmati f, aikamatyaṃ.
(3) sādṛśyaṃ saṃvādaḥ.
(4) abhyupagamaḥ svīkāraḥ pratipatti f.
, a. asabhya grāmya kṣetrika.
, s. kṛṣi f., karṣaṇaṃ; 'science of a.' kṛṣikarmavidyā.
(2) vaiśyaḥ viś m.
, a. kṣetrakarmaviṣayaka kṛṣikarmasaṃbaṃdhin.
, adv. taṭastha a., uttīraṃ saikatasthaṃ.
, s. kaṃpa-śīta-jvaraḥ viṣamaḥ; 'tertian a.' tryāhikaviṣamaḥ; 'quartan a.' cāturthikaviṣamaḥ.
, a. yuddhaparicita yuddhābhyasta.
, interj. āḥ haṃta hā aho ahaha.
, adv. agne purataḥ puraḥ.
, adv. saṃkalitaṃ.
, v. t. upakṛ 8 U, sāhāyyaṃ kṛ (with gen.). -s. sāhāyyaṃ upakāraḥ.
(2) sahāyaḥ upakārakaḥ.
(2) senāpatisahāyaḥ.
, v. t. pīḍ 10; du 5 P, tap c.; 'what a. s thee' kiṃ tvāṃ vyathayati or kā te pīḍā
(2) kṣudrarogaḥ vyādhiḥ
, v. t. lakṣīkṛ 8 U, uddiś 6 P, saṃdhā 3 U; 'well a. ed arrow' sādhukṛtasaṃdhāna śaraḥ (S. 1.).
(2) āp desid. (īpsati) ākāṃkṣ 1 P, labh desid. (lipsate); 'a. ed at the crown' rājapadaṃ lipsāṃcakre &c.
(3) lakṣyaṃ prati kṣip 6 P or as 4 P. -s. lakṣyaṃ-kṣaṃ śaravyaṃ.
(2) saṃdhānaṃ; 'taking a.' śarasaṃdhānaṃ kurvan.
(3) abhiprāyaḥ āśayaḥ vāṃchā kāṃkṣā hetuḥ cikīrṣitaṃ; 'friend, where are you going without any detimite a.' halā kvānirdiṣṭakāraṇaṃ gamyate (V. 2).
, s. vyoman n., ākāśaḥ śaṃ nabhas n., vihāyas n.; 'to take the a.' vātamāsev 1 A; 'take a.' prakāśatāṃ gam 1 P.
(2) vāyuḥ vātaḥ samīraṇaḥ.
(3) tālaḥ rāgaḥ mūrchanā.
(4) rūpaṃ ākāraḥ mudrā; 'with a dignified a.' sagauravākāreṇa; 'a. of conceit' avalepamudrā; 'with the a. of one who is offended' nikṛtamivātmānaṃ saṃdarśya.
(5) gati f., vidhi m., prakāraḥ rūpaṃ; 'through a.' vihāyasā nabhovartmanā; 'to build castles in the a.' gaganakusumāni ci 5 U; 'a. balloon' ākāśayānaṃ vyomayānaṃ; 'a. bladder' vāyukoṣaḥ; 'a. hole' vātāyanaṃ gavākṣaḥ jālaṃ; 'a. born,' 'aerial,' ākāśaja; ākāśastha nabhaḥstha.
(2) suvāta pravāta; 'a. place' pravātaṃ; pravātaśayanaṃ 'a bed in a. place (in the current of wind)'.
(3) asāra phalgu khapuṣpavat ind.
, s. pulinaṃ antarīpaṃ.
, adv. ardhavivṛta a.
, a. sagotra sanābhi sajātīya.
(2) sadṛśa (śī f.), samāna saṃbaṃdhin.
, See Alas.
, s. autsukyaṃ utsāhaḥ.
(2) śīghratvaṃ kṣipratā avilaṃbaḥ.
, a. sapakṣa.
, s. trāsaḥ śaṃkā bhayaṃ sādhvasaṃ.
(2) sānnahanikaṃ.
(3) bhayadhvaniḥ bhayākraṃdanaṃ; 'a. bell' bhayasūcako ghaṃṭānādaḥ.
(4) prāgbhayasūcanā. -v. t. prāk sūcanāṃ dā 3 U.
(2) bhī c., saṃtras c., udvij c.
, interj. kaṣṭaṃ hā haṃta hā dhik ahaha aho bata.
(2) atyāhitaṃ abrahmaṇyaṃ.
, a. See 'Alar'.
, adv. yadyapi.
, a. īṣatśveta śvetaprāya.
, a. aṃḍaśuklāṃśopama.
, s. śuklaṃ; cakṣūrogaḥ.
, s. aṃḍaśuklāṃśaḥ.
, s. rasavidyā rasasiddhi f.
, s. madyasāraḥ.
, s. mahaṃmadīya dharmagraṃthaḥ.
, s. kuṃjaḥ parṇaśālā nibhṛtasthānaṃ.
, s. purādhyakṣaḥ; vṛddha-guru-janaḥ.
, s. yavasurā-raṃ madyaṃ; 'a. house' śuṃḍā pānāgāraṃ; 'keeper of an a. house' śauṃḍikaḥ.
, a. yadṛcchādhīna.
, a. jāgarūka dakṣa sāvadhāna avahita ataṃdra udyamin udyogin.
, adv. anyathā (abhihita a.); ex. by iti aparanāmadheya a.
, s. anyasthānavartitvaṃ.
, s. bījagaṇitaṃ.
, a. videśīya anyadeśīya.
(2) virakta; viruddha bhinna aprastuta
(2) (person) viraṃj c., vi-apa-rakta a. kṛ 8 U.
(3) parādhīna a. kṛ parasvatve pratipad c.
, v. i. avatṝ 1 P, upaviś 6 P, ava-nipat 1 P.
, a. pradīpta.
, a. sadṛśa (śī f.), tulya samāna sama.
, s. āhāraḥ bhojanaṃ.
, a. jīvat (ntī f.), sajīva sacetana; 'I caught him a.' jīvagrāhamagrahīṣaṃ (D. K. II. 4).
(2) abhijña (with gen.), or vid
(2) P, See Know.
, s. kṣāraḥ sarjikā See Natron. a.
, s. sarvaṃ akhilaṃ sākalyaṃ. -a. sarva-viśva pron. a., akhila sakala kṛtsna nikhila samasta; 'not at a.' na kimapi na manāgapi 'at a. times' sarvadā; 'a. but' prāya kalpa in comp.; 'a. but dead.' mṛtaprāya; chinnaprāya 'a. but cut'; 'a. of a sudden' akasmāt sahasā sapadi ekapade; 'this is not a.' etāvatāpi doṣo &c. na samāpyate; 'a. I can' yathāśakti yathāsāmarthyaṃ; 'this is a. I can do to serve you' etāvānme vibhavo bhavaṃtaṃ sevituṃ (M. 2); 'by a. means' sarvathā; 'a.-in-a. of one's life' jīvitasarvasvaṃ; 'a. at once' yugapat; 'a. round,' sarvataḥ sarvadikṣu samaṃtataḥ; 'in a.' sākalyena piṃḍīkṛtya militvā; 'give me 20 rupees in a.' evaṃ piṃḍīkṛtya mahyaṃ viṃśatiṃ rūpakāndehi sarve militvā sapta vayaṃ 'we are 7 in a.'; 'a - bearing' sarvaṃsaha; 'a.-conquering' sarvadamana sarvaṃjaya sarvaṃdama; 'a.-destroying' sarvaṃkaṣa; 'a.-knowing' sarvajña sarvavid; 'a.-pervading' sarvavyāpin viśvātman sarvagata; 'a. powerful' sarvaśaktimat.
, v. t. pra-upa-śam c. (śamayati). niyam c., nirvā c. (vāpayati); 'a. ing of heat' nirvāpaṇaṃ.
(2) sāṃtv 10, tuṣ c.
, v. t. pratijñā 9 A, vad 1 P, dṛḍhaṃ brū 2 U; 'the charges a. ed against me' mayi samāropitā doṣāḥ.
(2) chadma kṛ 8 U, vyapadiś 6 P, mithyā vad.
(3) udāhṛ 1 P.
(2) doṣāropaḥ mithyābhiyogaḥ.
(3) vyapadeśaḥ chadman n., vyājaḥ.
, s. niṣṭhā bhakti f. anurāgaḥ; 'a. to the king' rājaniṣṭhā.
, s. rūpakaṃ dṛṣṭāṃtaḥ.
, v. t. upa-pra-śam c., niyam c., sāṃtv 10; nirvā c. (vāpayati) laghayati (D.), laghūkṛ 8 U.
, s udyānapathaḥ vīthi-thī f.
(2) durgamamārgaḥ saṃbādhapathaḥ.
, v. t. saṃ-anu-baṃdh 9 P.
, s. nakraḥ grāhaḥ.
, s. anuprāsaḥ.
, v. t. sthānaṃ dā 3 U.
, v. t. parikḷp c., dā 3 U, vibhaj 1 U.
(2) aṃśaḥ bhāgaḥ.
, v. t. anujñā 9 U, anuman 4 A, anu-mud
(1) A.
(2) Give, q. v.
(3) grah 9 P. See Admit. 4 upa-īkṣ 1 A, viṣah 1 A; sa kasmādāryeṇāpakrāmamupekṣitaḥ (Mu. 3); 'I a. my feet to be burnt' dahyamānāvapi caraṇāvupekṣe.
(5) (for) nyūnīkṛ 8 U, na gaṇ 10,
(2) vetanaṃ nirūpitamūlyaṃ vṛtti f.
(3) svīkāraḥ; nyūnīkaraṇaṃ.
, s. miśraṇaṃ doṣaḥ nyūnatā.
(2) apadravyaṃ kupyaṃ miśradhātuḥ.
, v. t. uddiśya-adhikṛtya vad 1 P or vac 2 P or abhidhā 3 U; uddiś 6 P, sūc 10, lakṣīkṛ; anusaṃdhā; 'this story a. s to myself' iyaṃ kathā māmeva lakṣīkaroti (S. 7).
, v. t. hṛ 1 P, ākṛṣ 1 P, vi-pra-lubh c.
, s. pulinaṃ nadīrayasamāhṛtā mṛttikā.
, s. mitraṃ sahāyaḥ pakṣyaḥ sahakārin m. -v. t, saṃbaṃdh 9 P.
(2) saṃdhā 3 U; saṃyuj 10, saṃśliṣ c.
, s. paṃjikā paṃcāṃgaṃ.
, a. sarvaśaktimat amitaujas; sarvaśak sarvasamartha.
, s. vātāmaphalaṃ.
, s. bhikṣādānagṛhaṃ bhaikṣyaśālā.
, adv. prāya bhūyiṣṭha kalpa affixed to adj.; 'a. dead' mṛtakalpa mṛtaprāya; 'when the night had a. worn away' kṣīṇabhūyiṣṭhāyāṃ kṣapāyāṃ; 'it is a. dawn now' adhunā prabhāta-prāyā-kalpā śarvarī.
(2) prāyaḥ prāyaśaḥ 'a. all' prāyaḥ sarve.
(3) (With num.) ex. by āsanna upa in comp.; upa-āsanna-daśāḥ &c.
, s. bhakṣya bhikṣā bhikṣādānaṃ; 'beg a.' bhikṣāṭanaṃ kṛ 8 U, bhikṣ-yāc 1 A; 'a.-giving' bhikṣādānaṃ tyāgaḥ; 'a. house' anāthagṛhaṃ bhikṣāgehaṃ; 'a. man' bhikṣukaḥ bhikṣāśin m.
, s. sahā; kumārīrasodbhavo bolaḥ.
, adv. ūrdhvaṃ upari; 'a. in the air' vihāyasā vyomavartmanā.
, a. eka advitīya ekākin.
(2) eva kevalaṃ mātra in comp.
, prep. anu in comp. or with acc.; or by instr.; 'a. the way' anumārgaṃ 'a. the city of Ayodhyā' ayodhyānagarīmanu 'a. a road' mārgeṇa.
(2) puraḥ agne purastāt; 'a. with' saha sārdhaṃ See With; 'all a.' āprathamaṃ prathamāvadhi; 'a. side' pārśvataḥ; samīpaṃ-pe.
, adv. dūre aṃtare pṛthak; 'standing a.' dūrastha; 'keep a.' pṛthak nidhā 3 U, na gaṇ 10.
, s. akeśatā keśahīnatvaṃ.
, adv. uccaiḥ ucca-tāra-svareṇa.
(2) prakāśaṃ pra-ut-muktakaṃṭhaṃ (weep a.), 'call a.' śabdāyate (D.).
, s. varṇamālā.
, adv. pūrvaṃ purā prāk with eva; sometimes by eva alone; 'the moon has a. risen' udita eva himaraśmiḥ.
, adv. api ca.
(2) aparaṃca punaśca apica.
(3) tadvat.
, s. vedi-dī f., caityaṃ sthaṃḍilaṃ.
, v. t. anyathā kṛ 8 U, viparyas 4 P, viparyāsaṃ nī 1 P, parivṛt c.
(2) vikṛ virūp 10, 'a. ed in appearance' bhinnāṃkāra iva lakṣyamāṇa. -v. i. parivṛt 1 A, anyathā-anyarūpa a. bhū; viparyāsaṃ yā 2 P;
, v. i. vivad 1 A, kalahāyate (D.)
, s. liṃgadehaḥ sūkṣmaśarīraṃ.
, a. Ex. by paryāya in comp.; 'a. service' paryāyasevā. -v. t. parivṛt c.; ex. by a verb with paryāyeṇa.
(2) vikalpaḥ vibhāṣā (in grammar).
, conj. yadyapi api.
, s. uccatvamāpakaṃ yaṃtraṃ.
, s. uccatvaṃ ucchrāyaḥ utsedhaḥ.
, adv. sarvathā sarvataḥ aśeṣataḥ sākalyena.
(2) sahita-saṃhata-ekīkṛta -a.; samaṃ ekīkṛtya.
, s. sphaṭī tuvarī saurāṣṭrī sphāṭikī.
, s. madhukoṣaḥ;
(2) karṇaśaṣkuli f.
, adv. sadā sarvadā aniśaṃ satataṃ sarvakālaṃ niraṃtaraṃ anavarataṃ.
, adv. prasabhaṃ prasahya balāt savegaṃ javena.
, s. kāṃsyaṃ miśradhātuḥ pāradasaṃsṛṣṭadhātuḥ.
(2) saṃyuj 10, ekīkṛ 8 U, saṃśliṣ c.
(2) saṃyojanaṃ saṃyogaḥ saṃmelanaṃ.
, s. lekhakaḥ lipikāraḥ.
, s. amlānapuṣpaṃ.
(2) amlānaḥ mahāsahā.
, v. t. saṃci 5 U, saṃgrah 9 P, saṃbhṛ 3 U, rāśī-ekī-kṛ 8 U.
, a. kāmin premaśīla śṛṃgārapriya.
, v. t. vismi c. (vismāyayati vismāpayate) vismayākula-sāścarya -a. kṛ 8 U.
(2) atirikta; ati pr.
, s. vakrokti f.
, s. dūtaḥ rājadūtaḥ praṇidhiḥ saṃdeśaharaḥ.
, s. tṛṇamaṇiḥ.
, a. ubhayahastakuśala.
(2) asarala ubhayapakṣapātin.
, a. vyāpaka; nipātin gāmin in comp.
(2) veṣṭaka pariveṣṭaka.
, a. dvyartha saṃdigdhārtha avyakta aspaṣṭa saṃdigdha.
, s. maṃḍalaṃ cakravālaṃ vartulaṃ.
, s. spṛhā ākāṃkṣā.
(2) kīrtispṛhā aiśvaryākāṃkṣā uccapadavāṃchā; 'a. o get a throne,' rājyalobhaḥ-tṛṣṇā.
(2) (Of hopes) dūrādhirohin utsarpin.
, v. i. lalitaṃ valg 1 P, plū 1 A; dhor 1 P. -s. dhoritaṃ.
, s. amṛtaṃ sudhā pīyūṣaṃ.
, v. i. vicar 1 P, parikam 1 U, 4 P, itastataścar.
, s. (parāvaskaṃdanārthaṃ) nibhṛte sthānaṃ; nibhṛtāvasthiti f.; 'they all lay in a.' sarva eva te nibhṛtaṃ tasthuḥ.
, v. t. vṛdh c., śreyas-sādhīyas kṛ 8 U, samunnatiṃ nī 1 P, See Improve.
, adv. om bhavatu evamastu tathāstu.
, a. parānuyogādhīna anuvidhāyin ājñākara (rī f.), āyata vaśaṃ yāta; 'a. to another's power' parādhikāravaśaḥ.
, v. t. saṃ-vi-pari-śudh c., samā-prati-samā-dhā 3 U; 'a. one's life' pāpānnivṛt 1 A, pāpaṃ tyaktvā dharmamācar 1 P. -v. i. śudh 4 P; samādhā pass., bhadratara a. bhū.
(2) doṣaśodhanaṃ &c.
, s. ramyatā manojñatā.
, v. t. See Punish.
, a. suśīla supriya sujana.
(2) priyadarśana ramaṇīya.
, a. maitra (trī f.), hita snehaśīla; mitrabhāvena; 'a. setilement' mitrabhāvena nirṇayaḥ.
, prep. madhye aṃtare abhyaṃtare (with gen.); madhyagata-sthita a. 'a. these thoughts he was pierced by an arrow' evaṃ vicārayan-evaṃ vicāranimagnaḥ san-bāṇena hataḥ.
, a. doṣin aparādhin.
(2) anucita ayogya. -adv. anucitaṃ ayuktaṃ; 'take a.' See Misunderstand.
, s. maitrī snehabhāvaḥ sakhyaṃ saṃdhiḥ.
, s. yuddhasāmagrī yuddhopakaraṇāni.
, s. smṛti-bhraṃśaḥ-nāśaḥ.
, s. (rājakṛtā) doṣakṣamā doṣādvi-mocanaṃ.
, prep. madhye abhyaṃtare (with gen.); ex. by loc. or gen. of noun; 'a. cows the black one gives much milk' gavāṃ goṣu vā kṛṣṇā bahukṣīrā (S. K.) kāvyeṣu nāṭakaṃ ramyaṃ &c.
, s. Lover, q, v.
, a. kāmuka premaśīla rasika śṛṃgārapriya.
(2) savilāsa savibhrama lalita; 'a. sport' savilāsakrīḍā.
, v. i. upaci-saṃkhyā -pass.; saṃpad 4 A; 'a. ing to' saṃkhyāka in comp.; 'a. to 100' śatasaṃkhya-saṃkhyāka; 'they a. in all to 24 men' evaṃ piṃḍīkṛtya caturviṃśati-rnarāḥ saṃpadyaṃte; 'thus the families a. to 14' evametānyekatra caturdaśa kulāni (Ka, 136); 'your whole speech a. s to this' etāvatā-evaṃca; eṣa tava vacaso niṣkarṣaḥ-piṃḍitorthaḥ; 'your exertions do not a. to even a hundredth part of mine' tava vyavasāyo mamodyogasya śatatamīmapi kalāṃ na spṛśati. -s. rāśiḥ parimāṇaṃ samudāyaḥ saṃkhyā samuccayaḥ; 'by any a. of labour' mahatā śrameṇāpi; 'to the a. of 100' śatasaṃkhyaṃ.
, a. sthalajalacara.
(2) dvidhāgati.
, s. saṃdigdhavacanaṃ śleṣaḥ.
, s. raṃgaḥ raṃgabhūmi f., raṃgāṃgaṇaṃ.
, a. viśāla vipula bṛhat vistīrṇa vistṛta.
(2) pracura prabhūta bahula yatheṣṭa.
(2) prācuryaṃ.
(2) tan 8 U, vṛdh c., vistṝ 9 U.
(2) mahattvaṃ prācuryaṃ.
, v. t. aṃgaṃ chid 7 P or nikṛt 6 P.
, s. rakṣākaraṃḍaḥ.
, v. t. vinud c., ram c., naṃd c.; 'a. oneself' vihṛ 1 P, vilas 1 P, kīḍ 1 P.
, s. kālagaṇanāyāṃ pramādaḥ or bhramaḥ.
(2) kālanirdeśapramādaḥ.
, a. saṃvedanānāśaka.
, s. gūḍhārthaḥ.
, s. varṇanaṃ.
(2) parigaṇanāpatraṃ.
, s. sādṛśyaṃ samānatā saṃbaṃdhaḥ.
, s. nirakṣara anakṣara.
, v. t. vyākṛ 8 U, vibhaj 1 U, vicchid 7 P, vibhinna a. -khaṃḍaśaḥ-pṛthak-kṛ viśliṣ c.
(2) sāraḥ.
, a. kāmaśāmaka.
, s. aśāsanaṃ anīśvaratā rājavi-plavaḥ arājakatā; 'when the country is in a.' arājake janapade.
, s. abhiśāpaḥ śāpaḥ ākrośaḥ.
, s. pṛthakkaraṇaṃ vicchedaḥ.
(2) śarīravyavaccheda-vidyā-śāstraṃ.
(2) vivṛ 5 U, vyākhyā 2 P.
, s. pūrvapuruṣaḥ; a. s pūrvajāḥ (pl.), pitaṃraḥ (pl.), pitṛloka.:
, s. naubaṃdhanakīlaḥ-laṃ lāṃgalaṃ. -v. t. kīlena baṃdh 9 P, sthirīkṛ gatiṃ nirudh 7 U or pratihan 2 P.
, s. yatiḥ āraṇyakaḥ saṃnyāsin m., vanavāsin m., vānaprasthaḥ.
, a. purāṇa purātana (nī f.), pūrva prākkālīna prāktana prācīna. -s. (a. s) vṛddhāḥprācīnapuruṣāḥ (pl.).
(2) dhvajaḥ patākā.
(3) patākin m.
, a. dviśīrṣaka.
(2) saṃdigdha.
, conj. ca repeated after each word joined, or after all. In the case of nouns, ex. by Dvandva comps.; 'the Sun and the Moon' ādityacaṃdrau.
(2) (With adjectives) gen. ex. by Karm. comps.; alasalulitamugdhāni aṃgakāni; (with numerals) by a comp. with adhika uttara; '100 a. 8' aṣṭādhikaṃ-aṣṭottaraṃ śataṃ.
(3) (In the case of verbs) ex. by the use of gerunds; 'go a. tell him' gatvā tasmai kathaya; sometimes by vā in questions; jāta asti te mātā smarasi vā tātaṃ (U. 4).
(4) api ca anyacca kiṃ ca. 'A. then' atha tadanu tataḥ; 'a. yet,' tathāpi or ex. by ca-ca; asulabhā sakaleṃdumukhī ca sā kimapi cedamanaṃgaviceṣṭitaṃ (V. 2).
, a. dviliṃgaviśiṣṭa.
, v. t. tailena abhyaṃj 7 P.
, adv. prāyaḥ
(2) prep. saṃnidhau sakāśaṃ.
(3) v. t. abhigam 1 P, abhyupa-i 2 P.
, s. kathā upākhyānaṃ ākhyāyikā.
, s. vāyuvegadigdarśakaṃ yaṃtraṃ.
, s. vāyuvegamāpakaṃ yaṃtraṃ.
, prep. uddiśya adhikṛtya viṣaye in comp.
, adv. punaḥ punarapi.
(2) abhinavaṃ.
, s. devadūtaḥ īśvarapreṣyaḥ svargadūtaḥ 'you are my a.' tvaṃ me priyatamā prāṇapreyasī.
, s. krodhaḥ kopaḥ amarṣaḥ roṣaḥ manyuḥ. -v. t. prakup c., krudh c.
, s. asraḥ koṇaḥ. -v. i. baḍiśena matsyān grah 9 P, uddhṛ-hṛ 1 P.
, s. paritāpaḥ pīḍā bādhā vedanā yātanā ātaṃkaḥ; 'a. of mind' manastāpaḥ.
, s. ucchvasanaṃ hṛdayakaṃpaḥ vepathuḥ.
, v. i. niṃd 1 P, upālabh 1 A; See Censure. 2 parīkṣ 1 A, carcāṃ kṛ.
(2) parīkṣaṇaṃ carcā.
, s. jaṃtuḥ prāṇin m., jīvin m., jīvaḥ janmavat m.
(2) paśuḥ mṛgaḥ tiryac m. -a. prāṇisaṃbaṃdhin &c.
(2) cetana; 'a. food' māṃsāhāraḥ; 'a. pleasures' viṣayāḥ viṣayasukhāni; 'a. passions' (carnal) ṣaḍripavaḥ-iṃdriyāṇi; 'a. kingdom' prāṇivargaḥ.
, v. t. jīv c., samā-ā-śvas c., prāṇ c.
(2) protsah c., jīvaṃ saṃcar c., uttij c., udyuj 10, parāṇud c.
(2) protsāhita āśvāsita.
(3) praphulla protsāhanāprerita sāravat; 'a. by passion' madollāsita samada.
(2) protsāhanaṃ praphullatā ullāsaḥ.
, s. dveṣaḥ vairaṃ virodhaḥ mātsaryaṃ.
, s. codanā uddeśaḥ.
, s. chatrā sāleyaḥ.
, s. gulphaḥ ghuṭikā.
, s. nūpuraḥ-raṃ maṃjīraṃ.
, s. vārṣikavṛttāṃtaḥ vārṣikavṛttetihāsaḥ.
(2) purāvṛttakathā caritrākhyānaṃ.
, v. t. saṃyuj 10, anubaṃdh 9 P, upādhā 3. U; 'Oudh was a. ed to the Eritish territory' avadhadeśa āṃglarājyāṃgaṃ kṛtaḥrājyena saṃyojitaḥ.
(2) aṃte nirdiś 6 P; 'a list of names is a. ed' nāmāvalī lekhāṃte dattā nāmāni lekhāṃte nirdiṣṭāni.
, v. t. ut-samut-chid 7 P, unmūl 10, ava-ut-sad c., naś c., vilup c.
, a. sāṃvatsarika-vārṣika (kī f.). -s. sāṃvatsariko vidhiḥ; 'a. of birth' janmadivasaḥ; 'a. of death' mṛtatithiḥ.
, v. t. ṭīkāṃ-bhāṣyaṃ-likh 6 P (with gen.), vyākhyā 2 P, vyācakṣ 2 A.
, v. t. ākhyā
(2) P or c., nivid c., vighuṣ 10, prakāś c.
(2) vārtā samācāraḥ saṃdeśaḥ.
, v. t. bādh 1 A, pīḍ 10, du 5 P, See Afflict. -ance, s. pīḍā vyathā kleśaḥ bādhā duḥkhaṃ; 'a source of a.' kaṃṭakaḥ.
, a. vārṣika-sāṃvatsarika-ābdika (kā f.); prati-.
, s. vārṣikaṃ vetanaṃ.
, v. t. vi-ava-lup c., niras 4 U, nirarthaka a. kṛ.
, a. maṃḍalākāra valayākāra.
, s. kṣudravalayaḥ-yaṃ.
, s. śūlaghnaṃ.
, v. t. lip 6 P, dih 2 U, aṃj 7 P, samālabh 1 A.
(2) abhiṣic 6 P; 'a. ed as king' rājyebhiṣiktaḥ.
, s. vidhi-niyama-virodhaḥ aniyamaḥ vyabhicāraḥ.
, adv. sapadi śīghraṃ jhaṭiti; 'ever and a.' muhurmuhuḥ.
, a. avidita-anirdiṣṭa-lekhakanāman; nāma-saṃjñā-hīna.
, a. anya-itara-para-apara pron. a.; or aṃtaraṃ in comp.; nagarāṃtaraṃ 'a. city;' 'in a. place' anyatra; 'in a. manner' anyathā; 'at a. time' anyadā; 'a. day' anyedyuḥ paredyuḥ; 'one after a.' anupūrvaśaḥ ekaikaśaḥ.
, v. i. uttaraṃ dā 3 U or pratipad 4 A, prativac 2 P, pratibhāṣ 1 A.; 'he a. ed in the affirmative' bāḍhaṃ-tathā-iti sa pratyuvāca.
(2) saṃvad 1 P, anurūpa-tulya-bhū.
(3) pratibhūḥ sthā 1 P, prātibhāvyaṃ svīkṛ 8 U, uttaraṃ dā 3 U. -v. t. (a question) kath 10, brū 2 U, uttaraṃ dā (with gen.); 'a. my letter' mama lekhasyottaraṃ prahiṇu-preṣaya.
(2) Refute, q. v.
(3) klap 1 A (dat.), upa-yukta a. bhū 1 P; 'this will a. my purpose' anena me prayojanaṃ bhavet idaṃ me iṣṭasiddhaye kalpeta. -s. uttaraṃ prativacanaṃ pratyukti f, prati-vāc f., pratyuttaraṃ.
, s. pipīlikā.
, s. pratipakṣaḥ vipakṣaḥ śatruḥ vairin m., See Enemy. -ic, a. viruddha virodhin.
, a. dakṣiṇakeṃdrīya. -s. dakṣiṇakeṃdraṃ.
, a. pūryagāmin pūrvagata. -s. pūrvacaritaṃ-vṛttaṃ.
(2) pūrvagāmī śabdaḥ-śabdasamūhaḥ.
, s. Sec
, a. viśvapralayāt prāg vartamāna. atipurāṇa.
, s. kṛṣṇasāraḥ hariṇaḥ eṇaḥ mṛgaḥ kuraṃgaḥ.
, a, prāktana (nī f.), pūrva.
, s. īśvarastuti f., stutirūpaṃ gītaṃ.
, s. mānavajātiśāstraṃ.
, s. kravyāśinaḥ (pl.) rākṣasāḥ.
, s. bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ. -a. bhaṃḍasadṛśa (śī f.), ayogya asaṃgata.
, s. upaśālā.
, v. t. pūrvaṃ prāgeva-jñā 9 U or ni-rūp 10 or grah 9 P.
(2) agrataḥ anubhū 1 P or bhuj 7 A, pūrvāsvādanaṃ kṛ.
, s. viṣaghno'gadaḥ prativiṣaṃ; 'a. against anxiety' ciṃtāviṣaghno'gadaḥ 'dealer in a. s' viṣavaidyaḥ. jāṃgulikaḥ.
(2) pratikāraḥ.
, s. srotoṃjanaṃ yāmunaṃ sauvīraṃ.
, s. virodhaḥ vairaṃ dvaṃdvabhāvaḥ vidveṣaḥ; 'natural a.' śāśvatiko virodhaḥ.
, s. pratidhvaniḥ pratigānaṃ.
, s. pratilomaṃ; 'living in a.' pra-tilomāḥ.
(e), s. jvaraghnaṃ auṣadhaṃ.
, a. prācīna purātanaprāktana (nī f.), purāṇa; (style) apracalita luptaprayoga (bhāṣāsaraṇiḥ).
(2) prākkālaḥ pūrvakālaḥ.
(3) purātanatvaṃ prākkālīnatvaṃ.
, a. pūtināśaka.
, s. pratipakṣatā virodhaḥ arthavaiparītyaṃ.
, s. mūlamūrti f., ādarśaḥ.
, s. hariṇaśṛṃgaṃ mṛgaviṣāṇaṃ.
, s. gudaṃ apānaṃ pāyuḥ.
, s. śūrmaḥ-rmī sthūṇā.
, s. ciṃtā utkaṃṭhā autsukyaṃ vyagratā manastāpaḥ cittodvegaḥ; ākulatvaṃ utkalikā raṇaraṇakaḥ.
(2) utsuka īpsu sakāma; 'he thus passes a. nights' evamudvignasya yāṃti rajanyaḥ; 'to be a. (for)' utkaṃṭh 1 A, utsukāyate (D.), uttam 4 P; 'he is a. to see you near' utkaṃṭhate yuṣmatsannikarṣasya (U. 6.).
(3) ciṃtāprada udvegakara (rī f.).
, a. Ex. by cit cana or api with the forms of kim; 'a. man' kopi naraḥ; 'a. woman' kācitstrī &c., 'at a. time' kadācit.
(2) (Any whosoever) Ex. by forms of yat with the above; yaḥ kaścanāgacchatu 'let a. come'; 'I may be a. one' yo vā ko vā bhavāmyahaṃ; 'a. how' kathaṃcit yena kena prakāreṇa yathā kathaṃcit; 'a. longer' punaḥ itaḥ-ataḥ-paraṃ 'a. where' kutrāpi kvacidapi; 'a. thing' īṣadapi stokamapi.
, adv. satvaraṃ śīghraṃ See Quickly.
, adv. pṛthak; vi-pra-gata a.; 'having knees a.' prajñuḥ.
(2) nibhṛtaṃ rahasi vijane ekāṃte vivikte.
(3) dūre.
(4) svagataṃ janāṃtikaṃ. 'a. from this consideration', 'this consideration a.' idaṃ kāraṇaṃ vihāyatyaktvā etadarthabhinna a.; 'excellence of virtues a., a woman must have modesty at least' guṇasaṃpatstriyā mā nāma bhavatu śālīnatā punaravaśyaṃ syādeva.
, s. audāsīnyaṃ udāsīnatā vairāgyaṃ.
(2) vītaspṛha-rāga niḥspṛha nirīha nirapekṣa.
(3) nirutsāha.
, s. vānaraḥ kapiḥ plava (vaṃ) gaḥ.
(2) anu-kārin m. -v. t. vānaravat anukṛ 8 U. (gen.).
, s. ajīrṇaṃ.
, s. recakaṃ recanaṃ.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ sūkṣmaṃ dvāraṃ.
, a. dalahīna niṣpatra nirdala.
, s. śikhā cūḍā agraṃ; śiras n., mastakaṃ.
, s. sūtraṃ vacanaṃ.
, s. madhumakṣikā-karaṃḍaḥ -ādhāraḥsamudgakaḥ.
, adv. ekaikaśaḥ pṛthak pṛthak ekaikaṃ.
, a. saṃdigdhapramāṇa.
, s. upakathā upākhyānaṃ.
, s. kṣamāprārthanā kṣamāyācanā svadoṣasvīkāraḥ.
(2) vyapa-apa-deśaḥ chadman n.
(2) vyapadiś 6 P, vyapadeśaṃ-chadma-kṛ.
, a. kaphanāśana (nī f.).
, s. sūtraṃ vacanaṃ nītivacanaṃ.
, s. aṃgavikṛti f., saṃnyāsaḥ.
, s. svadharmatyāgin m., svadharmabhraṣṭaḥcyutaḥ patitaḥ.
, s. īśvarapreritaḥ īśvaradūtaḥ.
, s. saṃbodhanaṃ.
, s. auṣadhānāṃ vikretṛ m., bheṣajavikrayin m.
, v. t. saṃ-vi-tras c., bhī c., udvij c., vyākulīkṛ 8 U; 'he was a. ed with fear' bhayena vivarṇībhūtaḥ; 'a. ing sight' mahātrāsajanakaṃ sthānaṃ or darśanaṃ.
, s. upakaraṇaṃ sāmagrī.
, s. veśaḥ-ṣaḥ vastra paridhānaṃ ābharaṇaṃ. -v. t. vas c., prāvṛ 5 U, saṃvye 1 P.
, a. vyakta abhivyakta sphuṭa spaṣṭa pratyakṣa prakāśa āvirbhūta.
(2) mithyā ind., avāstava (vī f.); 'a. praise' vyājastuti f.
(3) bāhya bahiḥ in comp.; 'to make a.' āviṣkṛ spaṣṭī-prakaṭī-kṛ.
(2) bahiḥ; 'a wise man acts a. agreeably' vidvān jano bahī ramaṇīyaṃ vyavaharati (Mal. 1).
, s. ābhāsaḥ chāyā ākāraḥ.
(2) vetālaḥ piśācaḥ.
, v. i. punarvicāraṃ prārth 10 A.
(2) pramāṇīkṛ 8 U, pramāṇayati (D.); or by pramāṇaṃ; '1 a. to your lordship in this case' atra viṣaye'trabhavaṃtaṃ pramāṇīkaromi atrabhavān pramāṇaṃ. -s. punarvicāraprārthanāḥ; pramāṇīkaraṇaṃ.
, v. i. udi 2 P, udgam 1 P, prakāś 1 A, prādurbhū 1 P, āvirbhū.
(2) upasthā 1 U, sannidhā pass.
(3) pratibhā 2 P, avabhās 1 A, dṛś pass., lakṣ pass.; 'so as to a. dead' mṛtamivātmānaṃ saṃdarśya; 'the witness did not a.' sākṣī nopatasthau.
(2) upasthiti f.
(3) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ; 'good in a.' śobhanākṛti sudṛśya prekṣaṇīya.
(4) ābhāsaḥ chāyā ābhā; 'your story has an a. of truth' tava kathā satyeva pratibhāti-avabhāsate.
(5) anumānaṃ.
, v. t. sāṃ (śāṃ) tv 10, pra-upa-śam c. (śamayati) tuṣ c., prasad c., anunī 1 P; 'to be a. ed' prasad 1 P, paśam 4 P.
, s. See Name.-Appellative, a. abhidhāyin.
(2) sāmānya.
, v. t. anubaṃdh 9 P, upādhā 3 U, āsaṃj c.
(2) upakaraṇaṃ.
, v. i. See Belong. -Apper-
, s. kāmaḥ rāgaḥ abhilāṣaḥ icchā ruci f.
(2) bubhukṣā kṣudhā-dh f.; 'sensual a.' viṣayaruciḥ viṣayoparāgaḥ.
, v. t. praśaṃs 1 P, ślāgh 1 A, abhinaṃd 1 P, stu 2 U.
(2) upagai 1 P.
(2) praśaṃsāvācaḥ (pl.). dhanyavādaḥ; 'he rese to speak amidst loud a.' uccaiḥ praśaṃsāvāca udīrayatsu śrotṛṣu sa vaktumudatiṣṭhat.
, s ātāvṛkṣaḥ-phalaṃ.
(2) (Of the eye) tārā kanīnikā; 'a. of discord' bhedakalaha-bījaṃ.
, v. t. saṃyuj 10, nyas 4 P, ṛ c. (arpayati) niviś c., nidhā 3 U, āruh c.; 'a. yoar shoulder to the wheel' cakramaṃsena uttaṃbhaya; 'a. ing the hand to my shoulde' aṃse hastaṃ niveśya &c.
(2) vidhā 3 U; prayuj 7 A, 10; 'they do not a. the word viṣaya to happiness' sukhārthe viṣayaśabdaṃ na prayuṃjaṃte -śabdasya prayogo na dṛśyate.
(3) āśri 1 U; yāc 1 A, arth 10 A.
(4) (Oneself to) anuṣṭhā 1 P, manaḥcittaṃ-samādhā or baṃdh 9 P, abhiyuj pass (ete vayaṃ svakarmaṇyabhiyujyāmahe Mu. 3). -v. i. lag 1 P, saṃ-anu-baṃdh 9 P.
(2) prayuj pass., upapad 4 A; oft. by gam 1 P, i
(2) P; 'this our title does not a. to any one else' dvitīyagāmī na hi śabda eṣa naḥ (R. III. 49); rāma ityayaṃ śabda uccarita eva māmagāt (R. XI. 73.); viṣaya in comp.; 'the word īśvara not a. ing to anybody else' īśvara ityananyaviṣayaḥ śabdaḥ (V. 1).
(3) (to, for) yāc 1 A, pra-abhi-arth 10 A; 'a. ed for further orders' koparo niyogonuṣṭhīyatāmiti prārthayāmāsa.
(2) manoniyogaḥ cittāsakti f., abhyasanaṃ adhyavasāyaḥ abhiniveśaḥ āsakti f., anuṣṭhānaṃ.
(3) upayogaḥ prayojanaṃ.
(4) saṃbaṃdhaḥ; 'a. of this speech to Rāma' asya vacanasya rāmagāmī saṃbaṃdhaḥ.
(5) prārthanā.
(2) saṃgata saṃbaddha.
, v. t. yuj 7 U, 10, sthā c. (sthāpayati) nidhā 3 U.
(2) adhikṛ niyuj 7 A (with loc.) ya imāmāśramadharme niyuṃkte (S. 1); vyādiś 6 P.
(3) nirdiś 6 P, nirūp 10; 'a. ed lesson' nirdiṣṭapāṭhaḥ; 'a. ed time' kṛtaḥ kālāvadhiḥ kṛtasaṃketaḥ samayaḥ.
(2) niyamaḥ vidhiḥ ājñā śāsanaṃ.
(3) upakaraṇaṃ.
(4) nirūpaṇaṃ sthāpanaṃ.
(5) samayaḥ saṃketaḥ; 'keep your a.' samayamanurudhyasva-vartasva; 'Queen, let us keep (to) our a.' devi sāmayikā bhavāmaḥ (M. 1.).
, See Divide.
, a. yukta yathārtha saṃgata.
, s. samānādhikaraṇaṃ ekānvayaḥ.
, v. t. (goods) (mūlyaṃ) nirūp 10, nirdhṛ 10.
, v. t. (guṇāguṇaṃ) jñā 9 U, avagam 1 P, grah 9 P, vivic 7 P; 'appreciator of merits' guṇagrahītṛ m.; guṇajñaḥ marmajñaḥ.
(2) bahu man 4 A.
, v. t. grah 9 P, parāmṛś 6 P, āsidh 1 P, ākram 1 U, 4 P, dhṛ 1 P.
(2) ā-vi-pari-śaṃk 1 A.
(3) man 4 A, śaṃk 1 A; tark 10, ūh 1 U, anumā 3 A.
(4) ava-adhi-gam 1 P, upalabh 1 A.
, s. śilpavidyāśiṣyaḥ aṃtevāsin m., śiṣyaḥ.
(of), See Inform.
, v. t. upa-samupa-abhi-gam 1 P, -i-yā 2 P, -sṛ-sṛp 1 P; samīpaṃ-nikaṭe-gam (with gen.). -v. i. upa-samupā-sthā 1 U, -gam; pratyāsad 1 P. -s. āgamaḥ avatāraḥ upasthiti f.; 'a. of night' doṣāgamaḥ rajanyupasthitiḥ.
(2) saṃnikarṣaḥ āsannatā.
(3) praveśaḥ upasarpaṇamārgaḥ.
, v. t. ātmasāt kṛ 8 U, svādhīnasvāyatta. -a. kṛ.
(2) pra-vini-upa-yuj 7 U, 10, upakḷp c. -a. upapanna saṃgata ucita yukta; 'a. to the occasion' prastāvasadṛśaṃ.
(2) svakīya.
, v. t. anumud 1 A, anu-saṃ-man 4 A, praśaṃs 1 P, abhi-prati-naṃd 1 P, ruc 1 A; etayorvivāda eva me na rocate (M. 1) 'I do not a. of their very quarrel'; 'I do not a. of your speech' na te vaco'bhinaṃdāmi (S. 2)
(2) pramāṇayati (D.), vibhū c.
(2) sādhu-dhanyavādaḥ praśaṃsā.
, v. t. upanī 1 P, upasthā c. sthāpayati). -v. i. samīpaṃ-nikaṭaṃ-vṛt 1 A, āsanna a. bhū See Approach. 2 Resemble, q. v. -a. samīpa āsanna saṃnikṛṣṭa; 'a. to 10' āsannadaśāḥ.
, s. caitraḥ madhumāsaḥ vaiśākhaḥ.
, s. (malanivāraṇārthaṃ) kaṭipracchadaḥ malavastraṃ.
, adv. anurūpaṃ yathā in comp.
, a. ucita yogya yukta.
(2) Ex by śīla in comps., prāyaḥ with pot. pass. part.; 'youths are a. to forget' yuvāno vismaraṇaśīlāḥ; 'lazy boys are a. to be bad boys' alasairbālakaiḥ prāyo durvṛttairbhavitavyaṃ; 'over-affection is a. to suspect evil; atisnehaḥ pāpaśaṃkī (S. 4); ālu in comp.; 'a. to take pity' dayālu; 'a. to break' bhaṃgura.
(3) dakṣa kuśala abhijña See Skilful.
(4) tvarita capala udyukta.
(2) -śīlatā svabhāvaḥ śīlaṃ.
(2) śakti f., sāmarthyaṃ.
, s. jalacaraprāṇisaṃgrahaḥ-palvalaṃ.
, a. jala in comp., jalodbhava vāricara; 'a. animal' jalajaṃtuḥ yādas n.
(2) jalacara jalaja vārija.
, s. jalapraṇālī jalamārgaḥ parīvāhaḥ.
, a. jalamaya (yī f.), ammaya sajala anūpa.
, a. garūḍacaṃcusadṛśa (śī f.); vakra kuṃcita; 'having an a. nose' garuḍanāsaḥ.
, a. karṣaṇīya kṛṣiyogya.
, s. madhyasthaḥ; nirṇetṛ m., pramāṇapuruṣaḥ.
(2) īśaḥ prabhuḥ.
(2) mādhyasthaṃ.
, a. svecchācārin kāmacārin svacchaṃda svairavṛtta.
(2) aniyaṃtraṇa uddāma.
(3) capala avihita
, s. latāgṛhaṃ kuṃjaḥ nikuṃjaḥ-jaṃ parṇaśālā.
s. vṛttakhaṃḍaṃ dhanus n.
, s. ācchāditapathaḥ-mārgaḥ.
, a. grāmya grāmīṇa.
, s. khaṃḍamaṃḍalaṃ vṛttakhaṃḍaṃ; 'a. of heaven' nabhomaṃḍalaṃ.
(2) toraṇaḥ -ṇaṃ. -v. t. maṃḍalīkṛ toraṇarūpeṇa nirmā 3 A, golākāreṇa ācchad 10, 'a. ed' satoraṇa nyastatoraṇa; bhugna kuṃcita vakra toraṇākāra. -a. vidagdha dhūrta catura; mukhya śreṣṭha uttama pradhāna agraṇī; 'a. fiend' piśācāgraṇīḥ; 'a angel' pradhānadevadūtaḥ; 'a. bishop' mukhyo dharmādhyakṣaḥ.
, a, ārṣa prācīna.
, s. prācīna-ārṣa-prayogaḥ.
, s. purāṇavastuśāstraṃ.
, s. dhanvin m., dhānuṣkaḥ iṣudharaḥ niṣaṃgin m., dhanurdharaḥ.
, s. mūlarūpaṃ ādarśaḥ.
, s. dvīpasamūhaḥ.
(2) dvīpacitārṇavaḥ.
, s. sthapatiḥ śilpin m; 'man is the a. of his own fortune' loke gurutvaṃ viparītatāṃ vā svaceṣṭitānyeva naraṃ nayaṃti (H. 2).
, s. graṃtharakṣāgāraṃ.
(2) purāvṛttaṃ.
, a. uttara udīcīna uttarakeṃdrīya.
, a. uttapta pracaṃḍa utkaṭa utsuka kutūhalin utsāhin vyagra; 'a. love' nirati-śayonurāgaḥ; 'a. looks' satṛṣṇā dṛṣṭiḥ.
, a. duṣkara yatnasādhya duḥsādhya su-ati-duṣkara.
(2) prāṃśu durāroha ucca.
, s. phalaṃ; 'a. of a field' kṣetraphalaṃ.
(2) aṃgaṇaṃ-naṃ; 'inner a' prakoṣṭhaḥ.
, s. raṃgaḥ raṃgabhūmi f., mallabhūḥ.
, a. rājata (tī f.), raupya (pyī f.).
, v. i. tark 10, ūhāpohaṃ kṛ 8 U, vicar c., vivecanaṃ kṛ.
(2) vivad 1 A, vāde uttaraṃpratyuttaraṃ kṛ. -v. t. pramāṇena-tarkeṇa sidh c.; (sādhayati) pramāṇayati (D), yuktivādena sidh c., yuktyā tark 10. ūh 1 A.
(2) pakṣaḥ pramāṇaṃ hetuḥ nyāyaḥ vitarkaḥ; 'a wrong a.' pakṣābhāsaḥ hetvābhāsaḥ.
(3) vādānuvādaḥ vivādaḥ vākkalahaḥ.
(4) viṣayaḥ anukramaṇikā.
(2) vādaśīla vivādapriya.
, a. śuṣka ātapākrāṃta; 'a. soil' maruḥ marusthalaṃ-lī.
, adv. yuktaṃ yathātathaṃ yathāsthānaṃ samyak yathārhaṃ.
, v. i. utthā 1 P; utpadū 4 A, ut-pra-saṃ-bhū 1 P, prajan 4 A, pravṛt 1 A; udi 2 P, udgam 1 P; āvi-prādu-rbhū viniḥ-pra-sṛ 1 P, 'a. ing from' ex. by ja bhava udbhava prabhava in comp.; smarajā pīḍā 'torment a. ing from love'; yauvanaprabhavaṃ tamaḥ &c.; oft. by uttha samuttha; nayanasamutthaṃ jyotiḥ Flash arising from the eye.
, s. kulīna-viśiṣṭa-janāḥ.
(2) śiṣṭajanasattākaṃ rājyaṃ.
, s. aṃkavidyā-gaṇitaṃ parikarman n.
, s. nau f., taraṇī potaḥ.
(2) ādhāraḥ koṣaḥ.
, s. bāhuḥ bhujaḥ bhujā dos m. n.; 'fore-a.' prakoṣṭhaḥ.
(2) śākhā.
(3) nadīvaṃkaḥ vakraṃ.
(4) śakti f., balaṃ vīryaṃ; 'got by one's own a.' svabhujavīryeṇa labdhaṃ bhujopārjitaṃ -v. t. sannah c., sajjīkṛ 8 U, astraiḥ saṃyuj 10, sāyudha a kṛ. -v. i. sannah 4 U. sajjībhū 1 P. -s astraṃ śastraṃ āyudhaḥ-dhaṃ śastrāstraṃ.
(2) vigrahaḥ raṇasamayaḥ saṃgrāmaḥ yuddhaṃ; 'taking up a.' yuddhāraṃbhaḥ; 'passage of a.' astravidyā.
(2) kṣudrabāhuḥ upaśākhā.
, s. bṛhannausādhanaṃ.
, s. balaṃ sajjīkṛtaṃ balaṃ yuddhopakaraṇāni.
, s. yuddhavirati f., saṃdhiḥ yuddhanivarttanaṃ (niyatakālaṃ yāvat).
, s. kāvacika āyudhīya āyudhika.
(2) kulacihnasaṃbaṃdhin.
, s. varman n., kavacaḥ-caṃ kaṃcukaḥ sannāhaḥ tanuvāraṃ tanutraṃ-trāṇa. 'a. for the head' śirastrāṇaṃ.
(2) śastrasamūhaḥ.
, s. senā sainyaṃ balaṃ vāhinī camūḥ anīkaṃ pṛtanā daṃḍaḥ-ḍaṃ; 'full a.' caturaṃgaṃ balaṃ akṣauhiṇī.
, s. gaṃdhaḥ āmodaḥ parimalaḥ.
(2) surabhita; a. s sugaṃdhidravyāṇi.
, prep. paritaḥ amitaḥ (with acc.). -adv. samaṃtataḥ sarvataḥ viṣvak samaṃtāt.
, v. t. (Frem sleep) jāgṛ c., prabudh c.
(2) ut-prot-sah c., uttij c., utthā c. (utthāpayati); udbudh c., jan c. (janayati).
, v. t. See Accuse.
, v. t. rac 10, ghad c., vi-ūh 1 U; saṃ-vidhā 3 U, vini-as 4 U, sthā c. (sthāpayati); 'well a. ed' sughaṭita; 'a. in order' yathākramaṃ rac saṃvidhā c. &c.
(2) (Settle) upakḷp c., nirṇī 1 P; 'I have a. ed to pay his debts' tasya ṛṇaṃ kathaṃ pratideyamiti mayā nirṇītaṃ-ālocitaṃ.
(2) nirṇayaḥ; 'all a. s for his reception are complete' sarvāstatsaṃbhāvanāsaṃvidhā upakalpitāḥ.
, a. atyaṃta bhṛśa ati pr.
(2) atiniṃdya atiduṣṭa nikṛṣṭa.
, s. vyūhaḥ racanaṃ vinyāsaḥ kramaḥ śroṇiṇī f., paṃkti f.
(2) veṣaḥ ābharaṇaṃ paricchadaḥ. -v. t. krameṇa rac 10, sajjīkṛ 8 U.
(2) bhūṣ 10, alaṃkṛ; vastreṇa ācchad 10; 'he was richly a. ed' sa mahārghavastrabhūṣitaḥ -vastrāṇi paryadhatta.
, s. avaśiṣṭadeyaṃ ṛṇaśeṣaṃ aśodhito bhāgaḥ; 'clear up all a. s' sarvamavaśiṣṭadeyaṃ pariśodhayaḥ kāryapariśeṣaṃ samāpayaḥ 'hip pay remained in a. s' yathāvasaramadattatvāttasya vetanaṃ samuccitaṃ.
, v. t. nirudh 7 U, grah 9 P, āsidh 1 P, baṃdh 9 P, dhṛ 1 P, 10; ṛṇahetoḥ rājājñayā dhṛ 10.
(2) nivṛt c., staṃbh 9 P or c. (nivartayāmāsa nṛpasya dṛṣṭiṃ) (R. II. 28); 'the Chitra kuta mountam a. s my eye' badhnāti me cakṣuścitrakūṭaḥ (R. XIII. 47); 'a. attention' ananyamanas a. kṛ 8 U, ananyacitta a. kṛ. -s nirodhaḥ āsedhaḥ grahaṇaṃ dharaṇaṃ baṃdhanaṃ.
, v. i. pra-saṃpra-anupra-āp 5 P, ā-samāsad 1 P, abhi-upā-gam 1 P, upasthā 1 U, prapad 4 A (yauvanadaśāṃ prapede).
, s. auddhatyaṃ darpaḥ abhimānaḥ ahaṃkāraḥ garvaḥ madaḥ avalepaḥ prāgalbhyaṃ utsekaḥ āṭopaḥ.
, v. t. sagarvaṃ-anyāyena-grah 9 P or svāyattīkṛ 8 U or ādā 3 A.
, s. śaraḥ bāṇaḥ sāyakaḥ iṣuḥ kāṃḍaṃ bhallaḥ nārācaḥ mārgaṇaḥ śilīmukhaḥ viśikhaḥ.
, s. āyudhāgāraṃ śastragṛhaṃ.
(2) śastrāstrasamūhaḥ.
, s. phenāśman m.; manaḥśilā.
, s. gṛhadahanāparādhaḥ.
, s. śilpaṃ śilpavidyā kalā vyavasāyaḥ nāṭyakalā a. of dancing'.
(2) kalpanā vidyā (science).
(3) nipuṇatā yukti f., kauśalaṃ; sādhanaṃ; 'a. s of line' jīvanasādhanāni.
(4) vyājaḥ kapaṭa māyā vaidagdhyaṃ cāturyaṃ.
(2) śilpena kṛta. 3 nipuṇa kuśala.
(2) kartṛ m., nirmātṛ m.
(2) śilpanirmita; 'a. mountain' krīḍāparvataḥ.
(2) paṃḍita; nipuṇaḥ.
, s. dhamanī raktavāhinī.
, s. dravyaṃ vastu n, sāmagrī.
(2) viṣayaḥ padaṃ bhāgaḥ.
(3) samayaḥ samayapatraṃ 4 vṛttapatralekhaḥ.
, a. spaṣṭa parisphuṭa vyakta. -v. t. spaṣṭaṃ-sphuṭaṃ-uccar c. or udīr 10.
(2) graṃth 9 P, saṃyuj 10, saṃdhā 3 U,
(2) saṃdhānaṃ.
, s. agnyastrāṇi; yuddhāstrāṇi.
, conj., adv. Ex. by vat iva; mātṛvatmātaramiva-paradārān paśya.
(2) yathā yadvat anu-rūpaṃ-peṇa; yathā in comp. (yathoktaṃ kathaya); 'as-so' yathā-tathā with or without eva 'as-as' yathaiva-tathaiva (yathaiva śāṃtā tathaiva sītā daśarathasya priyā (U. 4). 'as since-therefore' tathā-tathā yataḥ-tataḥ yat-tat; 'as for instance,' yathā (yathā mahānase), or tathāhi.
(2) (On account of) ex. by abl. orinstr. of noun.
(3) (While) yāvat-tāvat; or by pres. part.; 'as he was going, he thought' gacchan sa itthaṃ manasi cakāra; 'as high as' daghna (ghnī f.), mātra in comp.; 'water as high as the knee' jānudaghnaṃ jalaṃ; ūrumātrā bhittiḥ &c; 'as soon as' yāvat-tāvat; or loc. abs. constr. with mātra or eva; 'as he had spoken' uktava-tyeva tasmin; 'as before,' yathāpurā yathāpūrvaṃ pūrvavat; 'as far as' yāvat with acc., ā with abl. or in comp (āsamudrakṣitīśānāṃ) 'as if,' 'as it were' iva; oft. by man 4 A; 'as if the city had been a large tank' nagaraṃ mahākāsāraṃ manyamānaḥ; 'as follows' iti (iti vaktaṃ pracakrame), or ex. by yathā-yat at the beginning of narratives; 'it is as follows' tadyathā; 'as to,' 'as for' tu tāvat iti adhikṛtya uddiśya; 'as for ments, he has none' guṇāstāvattasya naiva vidyate; 'as for doing it quickly it is easy' śīghramiti sukaraṃ (nibhṛtamiti tu ciṃtanīyaṃ S. 3), 'as well as' ca-ca; 'as many as' 'as much as' yāvat-tāvat; 'as yet' adyāpi adya yāvat.
(4) (Connecting words in apposition) ex. by iti; sa baṃdhuriti mataḥ baṃdhurmataḥ 'as a father he respects me' piteti māṃ sa mānayati.
, v. i. udi 2 P, udam 1 P. -v. t. ā-adhi-ruh 1 P, ā-adhi-kram 1 U, 4 P, (with acc.); 'a. ed the throne' rājapada-mavāpa siṃhāsanamāruroha.
(2) pradhāna prabala uttama. -s. uccatā ucchrāyaḥ.
(2) prādhānyaṃ prābalyaṃ prabhutvaṃ; 'his stars are in the a.' tasya janmagrahāḥ uccasaṃśrayāḥ.
(2) adhirohaṇamārgaḥ sopānaṃ; 'difficult of a.' durāroha.
, v. t. jñā 9 U, jñā desid. (jijñāsate) nirūp 10, upalabh 1 A.
(2) nirṇī 1 P, ava-nir-dhṛ 10, niści 5 U, dhyavaso 4 P; 'I shall a. accurately (the truth) about her' tattvata enāmupalapsye (S. 1); 'for a. ing time' velopalakṣaṇārthaṃ (S. 4);
, s. yatiḥ yogin m., tāpasaḥ tapa-svin m. muniḥ vānaprasthaḥ saṃnyāsin m.
, v. t. nikṣip 6 P, adhyā-ā-ruh c., (ropayati) kāraṇatvena saṃbaṃdh 9 P; 'a. the defeat to my weakness' mama daurbalyāt parājayaḥ saṃbhūtaḥ daurbalyaṃ parābhavasya kāraṇaṃ iti vadaṃti; 'a. every thing to Fate' daivāyattaṃ sarvamiti vadaṃti; 'to whom shall 1 a. the blame' kasmin doṣaṃ nikṣipāmi kaṃ doṣapakṣe sthāpayāmi; pāpaṃ karma ca yatparairapi kṛtaṃ tattasya saṃbhāvyate (Mr. I) 'is a. ed to him' &c.
, a. hrīṇa hrīta lajjamāna trapānvita lajjita vrīḍita trapita (with instr.); 'to be a.' lajj 6 A, hrī
(3) P, trap 1 A.
, s. bhasman n., bhasitaṃ pāṃśuḥ bhūti f.; 'to reduce to a.' bhasmāvaśeṣa a. kṛ 8 U, bhasmībhasmasāt-kṛ; 'to be reduced to a.' bhasmī-bhū 1 P; 'reducing to a.' bhasmīkaraṇaṃ.
(2) bhasmalipta bhasmīkṛta.
, adv. tīre taṭe uttīraṃ taṭastha a.
, adv. ekapārśve; pārśvataḥ.
(2) nibhṛte ekāṃte; janāṃtikaṃ apavārya 'a. to one's self' ātmagataṃ svagataṃ.
, v. t. yāc 1 A, arth 10 A, bhikṣ 1 A.
(2) anuyuj 7 U pracch 6 P, (all governing two acc.)
(2) anuyogaḥ pṛcchā.
, adv. tiryak sāci; 'looking a.' sācivilokinapāṃgadarśin.
, a. supta śayita nidrita nidrālasa; 'he fell a.' sa nidrāvaśaṃ gataḥ; 'fast a.' gāḍhasuptaḥ gāḍhanidrāvaśaṃ gataḥ.
, adv. pravaṇa a.; pravaṇaṃ.
, s. sarpaḥ bhujaṃgaḥ.
, s. rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f.; 'a gloomy a.' viṣaṇṇākṛtiḥ; 'he had a eheerful a.' tasya vadanaṃ harṣotphullaṃ babhau.
(2) avasthā daśā; "all things wore a different a.' sarvaṃ vibhinnāvasthāyāmavartata viparyāsaṃ yātaṃ.
(3) avasthānaṃ; 'my house has a northerly a.' udagabhimukhaṃ me gṛhaṃ.
(4) darśanaṃ nirīkṣaṇaṃ saṃbaṃdhaḥ.
, s. tīvratā raukṣyaṃ karkaśatā.
(2) vi-ṣamatā asamānatvaṃ.
, v. t. adhikṣip 6 P, parivad 1 U. See Censure, 2 sic 6 P, ukṣ 1 P.
(2) sekaḥ prokṣaṇaṃ.
, v. i. spṛh 10 (with dat.), ā-abhi-kāṃkṣ 1 U, āp desid. (īpsati) prārth 10 A, abhilaṣ 1, 4 P.
, s. mahāprāṇaḥ.
, s. gardabhaḥ kharaḥ rāsabhaḥ 'a. headed' maṃdadhī kharabuddhi.
, s. hiṃgu n., jatukaṃ bāhlīkaṃ rāmaṭhaṃ sahasravedhi n.
, v. t. See Attack, 'the character of the thing is a. ed' doṣairnṛpaḥ spṛśyate (Mr. 9).
, s. ghātakaḥ haṃtṛ m., upāṃśughātakaḥ prāṇahārakaḥ.
, v. t., s. See Attack.
, s. parīkṣā nikaṣaḥ.
(2) prāraṃbhaḥ prathamāpravṛti f. -v. t. parīkṣ 1 A, 2 prayat 1 A, See Attempt.
, v. i. samāgam 1 P, saṃmil 6 P, samud-samā-samabhi-i 2 P, saṃnipat 1 P, saṃgam 1 A, ekībhū ekatra i saṃkulībhū. -v. t. c. of roots above; samā-samupā-hṛ 1 P, ekatra kṛ 8 U.
, v. i. anujñā 9 U, anuman 4 A.
(2) grah 9 P, aṃgīkṛ 8 U, svīkṛ abhyupa-gam 1 P, i 2 P. -s saṃmati f., anumati f., anu-jñā anumodanaṃ.
(2) aṃgīkāraḥ abhyupagamaḥ.
, v. t. pratipad c., See Affirm. -ion, s. vacanaṃ; pratijñā pūrvapakṣaḥ.
, v. t. deyaṃ karaṃ nirūp 10 or nirdhṛ 10 or dā c. (dāpayati).
(2) karaḥ baliḥ śulkaḥ-lkaṃ rājasvaṃ.
(2) karaśulka-grāhin m.
, s. vibhavaḥ saṃpatti f.
, v. i. sapratijñaṃ-saśapathaṃ-vad 1 P.
, s. vyavasāyaḥ udyamaḥ tatparatā abhiyogaḥ udyogaḥ manoyogaḥ prasakti f.
, v. t. nirūp 10, nirdiś 6 P.
(2) pra-up-kḷp c., nirṇī 1 P.
(3) niyuj 7 U, 10, sthā c. (sthāpavati).
(4) dā 3 U, ṛ c. arpayati).
(5) Ascribe, q. v.
(2) saṃketaḥ abhisāraḥ; 'place of a.' saṃketasthānaṃ.
, v. t. sadṛśī-ekī-kṛ 8 U; 'a. food' paripākaṃ nī 1 P, pariṇam c. (ṇamayati)
(2) samatā sāmyaṃ aikyaṃ.
(3) paripākaḥ pariṇāmaḥ pakvatā.
See Pretend.
, v. t. upakṛ 8 U, sāhāyyaṃ-upakāra-kṛ (gen.); anugrah 9 P.
(2) upa in comp.; 'a. master' upaguruḥ.
, s. nyāyasabhā.
(2) arghaparimāṇaṃ. -v. t. arghaṃ-mūlyaṃ-nirūp 10 or saṃkhyā c. (khyāpayati)
, v. i. saṃsargaṃ-saṃmatiṃ-samāgamaṃ-kṛ 8 U; saṃvas 1 P, samil 6 P, sahavāsaṃ kṛ saṃgamanuvraj 1 P; 'deer a. with deer' mṛgā mṛgaiḥ saṃgamanuvrajaṃti. -v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., saṃgam c. (gamayati). -s. vayasyaḥ mitraṃ sahacaraḥ anuṣaṃgin m., sajuṣ m., sahavāsin m.
(2) sabhā samājaḥ paṃkti f., pariṣad f.
, v. t. yathākramaṃ sthā c. (sthāpayati) or rac 10 or vinyas 4 P; pṛthak kṛ 8 U.
, v. t. pra-upa-śam c. (śamayati) tuṣ c.; śāṃ (sāṃ) tv 10. -v. i. pra-upa-śam 4 P.
, v. t. grah 9 P, dhṛ 10, ādā 3 A.
(2) Arrogate, q. v.
(3) grah siddha a. man 4 A; pramāṇaṃ vinā vad 1 P; 'a. ing to be true' tatsatyamiti gṛhītvāpi; 'a. ed silence' kṛtakaṃ-mithyā-maunaṃ.
(2) kalpanā 'on the a. that he is a fool' sa mūrkha iti matvā.
(3) pratijñā; prameyaṃ.
, v. t. prati-i c., pratītiṃ kṛ 8 U, vi-śvas c.
(2) dṛḍhīkṛ saṃstaṃbh 9 P or c., suni-ścita a. kṛ. (Oneself) prati-i 2 P,; viśvas 2 P, niścayena kath 10; saniścayaṃ-dṛḍhaṃ-vad 1 P.
(2) sāhasaṃ prāgalbhyaṃ.
(3) vi-śvāsakāraṇaṃ pratyayahetuḥ.
(4) yogakṣemaḥ abhayavacanaṃ.
, s. tārakācihnaṃ.
, s. nakṣatraṃ tārā tārakaṃ-kā.
, adv. naupaścimabhāgaṃ prati.
, s. laghugrahaḥ.
, s. daurbalyaṃ kṣīṇatā.
, s. śvāsaḥ śvāsarogaḥ.
, v. t. vismi c. (vismāyayati vi-smāpayate) vismayaṃ jan c. (janayati) vi-smayākulīkṛ 8 U, cakita a. kṛ.
, v. t. vimuh c., vismayākula a. kṛ 8 U, vyākulīkṛ jaḍīkṛ; 'a. ed with fear' sādhvasajaḍīkṛtaḥ.
, adv. utpathaṃ; 'who goes a.' unmārgagāmin pathabhraṣṭa bhrāṃta vipathagāmin; 'to lead a.' utpathaṃ unmārgaṃ-nī 1 P.
, adv. pragatajaṃghaṃ sthita a., pādau pṛthak kṛtvā sthita a.
, a. rūkṣa kaṣāya.
(2) saṃkocanaśīla. -s. staṃbhakaṃ.
, s. jyotiṣaṃ nakṣatravidyā daivajñavidyā.
, s. jyotiḥśāstraṃ jyotiṣaṃ khagolavidyā.
, a. vidagdha catura nipuṇa kāryadakṣa.
adv. pṛthak viralaṃ vigata-pragata a.; oft. by vi; 'throw a.' vikṣip 9 P, 'burst a.' vidīrṇa &c.
, s. āśramaḥ.
(2) āśrayaḥ śaraṇaṃ saṃśrayaḥ gati f.; 'seek a. with' ā-samupāśri 1 U.
, prep. (Denoting time or place) by loc. of noun; 'a Kasi' kāśyāṃ; 'a that time' tasminkāle.
(2) In other senses, by instr. or abl.; oft. by gerund, or loc. abs.; 'a. this' idaṃ śrutvā; 'a. his arrival' saṃprāpte tasmin; 'a. his advice' tasyopadeśena; 'a. what price' kiyatā mūlyena; 'a. first' prathamaṃ; 'a. last' aṃtataḥ 'at once' yugapat samaṃ; 'a. all' manāgapi kimapi.
, s. citrakarmagṛhaṃ.
, s. nāstikaḥ anīśvaravādin m., nirīśvaraḥ.
s. mallaḥ mallayoddhṛ m.
, prep. vilomaṃ; vyatyastaṃ; pāraṃ prati pr.
, s. deśālekhyasaṃgrahaḥ.
, s. gaganaṃ ākāśaḥ. śaṃ aṃtari(rī) kṣaṃ nabhas n
(2) śūnyaṃ.
, s. paramāṇuḥ aṇuḥ kaṇaḥ lavaḥ leśaḥ; 'a. ic theory' paramāṇuvādaḥ.
(2) aṇuviṣaya aṇuviṣayaka.
, v. i. prāyaścittaṃ kṛ 8 U, niṣkṛtiṃ kṛ prāyaścittena pariśuc c.; pramṛj 2 P; upacārātikramaṃ pramārṣṭumayamasmākamāraṃbhaḥ (M. 4) 'to a. for the slighting of prostration' &c.
(2) anunī 1 P, saṃdhā
(3) U, praśam c. (śamayati)
(2) pramārjanaṃ.
, a. agnināśaka atejasvin.
, a. durmanas vimanaska.
, a. See Black.
, a. ghora bībhatsa (of things); atipāpin atidurvṛtta pāpiṣṭha nṛśaṃsa.
(2) atipāpaṃ ghorakarman n.
, s. kṣayaḥ kṣayarogaḥ agnyabhāvaḥ.
, v. t. āsaṃj c., anuraṃj c., saṃbaṃdh c., a. great importance to public censure' lokāpavādo balavānmato me (R. XIV. 40) 'a. friends to you by virtue' sadācaraṇenātmani mitrāṇyāsaṃjaya-anuraṃjaya.
(2) āsidh 1 P, ākram 1 U, 4 P, dhṛ 10. 3 Ascribe, q. v. -v. i. saṃbaṃdh 9 P, anuṣakta a. bhū 1 P.
(2) bhaktimat sānurāga avirakta (with loc.);
(3) āsiddha ākrāṃta. 'to be a.' āsaṃj-anuraṃj -pass.; 'subjects are firmly a. to the king' deve sudṛḍhamanuraktāḥ prajāḥ. (Mu. 1); 'fondly a.' baddhagāḍhānurāgaḥ
(2) āsedhaḥ grahaṇaṃ.
, v. t. abhidru 1 P, avaskaṃd 1 P, ākram 1 U, 4 P, abhiyuj 7 A; āpat 1 P, abhiprayā 2 P, pratiyudh 4 A; āsad c.
(2) ā-parā-han 2 U; (an opinion &c.) parā-mṛś 6 P, pratyavasthā 1 A (with loc.); 'a. ed by a disease' vyādhigrastaḥ rogākāṃtaḥ. -s. abhiyogaḥ avaskaṃdaḥ-danaṃ āpātaḥ ākramaḥ.
, v. (to) prāp 5 P, prati-pra-ā-pad 4 A, labh 1 A, adhigam 1 P, ā-samā-sad c. aś 5 A; 'easy to a.' sulabha a.; difficult to a.' durāpa a., duṣprāpa a.
, s. kalaṃkaḥ apayaśas n.
(2) ādharṣaṇaṃ abhiyogaḥ.
, v. t. ādhṛṣ c., abhiyuj 7 A.
(2) Stain, q. v.
, v. t. yathāṃśataḥ miśr 10 or saṃyuj 10.
(2) niyam 1 P, śam c. (śamayati)
, v. t. prayat 1 A, ghaṭ 1 A, upakram 1 A, ārabh 1 A, udyam 1 P, pravṛt 1 A, ceṣṭ 1 A, vyavaso 4 P (śamīlatāṃ chettuṃ vyava-syati S. 1).
(2) Attack, q. v. -s. yatnaḥ prayatnaḥ udyamaḥ āraṃbhaḥ prayāsaḥ upakramaḥ pravṛtti f., udyogaḥ.
, v. t. upasthā 1 U, saṃnidhā
(3) U, ā-samā-gam 1 P; 'a. the meeting' saṃsadi saṃnihito bhavaḥ 'a. school' śālāṃ gaccha.
(2) anu-i-yā 2 P, parivṛ c., saha gam; 'good luck a. s our lord in every respect' sarvathā spṛśaṃti naḥ svābhinamabhyudayāḥ. (Rat. 1.)
(3) (on, upon) upa-paryupa-sthā 1
(4) (to words) śru 5 P, ākarṇ 10; 'a. to me' madvacanaṃ śṛṇu; 'a. now' sāvadhāno bhava avadhīyatāṃ; (duty &c.) avadhā 3 U, manaḥ-dā nidhā 3 U, mano yuj 10, (with loc.); avekṣ 1 A.
(5) vilaṃb-pratīkṣ 1 A.
(2) anuṣṭhānaṃ upasevanaṃ parāyaṇatā; 'a. to one subject' ekāgratā niviṣṭacittatā 'pay a.' avadhānaṃ dā (with loc.)
, v. t. kṣai c. (kṣapayati) tanūkṛ 8 U, kṣīṇī-kṛśī-kṛ.
, v. t. sākṣyaṃ dā 3 P; (sākṣyeṇa) pramā ṇīkṛ 8 U, vyaṃj 7 P, prakaṭīkṛ diś 6 P.
(2) sākṣiṇaṃ kṛ sākṣye āhve 1 P.
, s. kṣaumaḥ-maṃ aṭṭaḥ.
, s. veṣaḥ veśaḥ vastraṃ paridhānaṃ ābharaṇaṃ paricchadaḥ nepathyaṃ alaṃkāraḥ; 'richly attired' gṛhītamahārghaveṣaḥ udāra-ārya-nepathyaḥ. -v. t. (vastreṇa) ācchad 10, veṣṭa 1 A, saṃvye 1 P.
(2) bhūṣ 10, See Adorn, 'a. oneself' vas 2 A; a. ing business' nepathyavidhānaṃ.
, s saṃsthiti f., saṃsthitaṃ bhāvaḥ ava-sthā vṛtti f., ākāraḥ 'hostile a.' vairabhāvaḥ vipakṣavṛttiḥ.
, s. parakāryasādhakaḥ pratipuruṣaḥ -hastakaḥ.
, v. t. ā-samā-kṛṣ 1 P, anukṛṣ (in grammar); āvṛj 10, abhipraṇī 1 P, vimuh c., vi-pra-lubh c.
(2) pra-vi-lobhanaṃ.
(2) mohaka pralobhaka.
, v. t. See Ascribe; 'a ing to themselves false grearness' ātmanyāropitālīkābhimānāḥ (Ka. 108). -s. dharmaḥ upādhiḥ guṇaḥ.
(2) viśeṣaṇaṃ.
, s. gharṣaṇaṃ peṣaṇaṃ kṣayaḥ.
(2) anutāpaḥ anuśayaḥ.
, v. t. tālopeta a. kṛ 8 U.
(2) ekatālaṃ kṛ tulyasvaraṃ-tauryatrikaṃ-kṛ.
, a. piśaṃga (gī f.), gaura (rī f.), kapiśa pāṃḍuvarṇa.
, s. ghoṣaṇapūrvako dravyavikrayaḥ.
, a. pragalbha nirbhaya.
(2) sāhajika nirlajja dhṛṣṭa pratibhānavat;
(2) nirlajjatvaṃ.
, a. sphuṭa śravaṇakṣama śrāvya karṇagocara śrotragrāhya
, s. samākarṇanaṃ śravaṇaṃ niśamanaṃ.
(2) darśanaṃ; 'have an a.' darśanaṃ labh 1 A; (rājadarśanaṃ lebhe); 'I wish to be favoured with an a.' darśanānugrahamicchāmi (M. 4); 'give a.' karṇaṃ dā 3 P, See Attend, (to).
(3) prekṣakāḥ śrotṛvargaḥ śrotāraḥ.
(4) sabhā pariṣad f., raṃgaḥ (ālikhita iva sarvato raṃgaḥ S. 1); 'a. chamber' darśanagṛhaṃ.
, v. t. (gaṇitaṃ) śudh c., anusaṃdhā 3 U, parīkṣ 1 A. -s. gaṇitaśodhanaṃ-parīkṣaṇaṃ &c.
(2) gaṇitaśodhakaḥ-parīkṣakaḥ.
, s. kimapi kiṃcana kiṃcit.
, v. t. vṛdh c., edh c., āpyai c., pracurīkṛ 8 U. upaci 5 U. -v. i. vṛdh-edh 1 A, upaci pass., pyai 1 A. -s. vṛddhi f.
(2) āgamaḥ.
(2) upacayaḥ ṛddhi f., samunnati f.
, s. śakunajñaḥ nimittajñaḥ pūrvalakṣaṇajñaḥ. -v. i. śubhāśubhaṃ parīkṣ 1 A or ālāc 10.
(2) anumā 3 A, śaṃk 1 A: 'this does not a. well forth success of your undertaking' tava kāryasiddhernaitacchubhalakṣaṇaṃ.
(2) śakunaṃ ajanyaṃ pūrvalakṣaṇaṃ nimittaṃ.
, a. mahanīya atyutkṛṣṭa atimahat mahāmahiman; aiśvara (rī f.), pratāpavat; 'a. queen' ārūḍhapratāpā rājñī. -s. śrāvaṇaḥ nabhasyaḥ nabhas m.
, s. pitṛsva (ṣva) sṛ f, mātṛsva (ṣva) sṛ f., pitṛvyā mātulānī mātulā-lī.
, a. v.
, s. karṇaśaṣkulī.
(2) karṇe-upakarṇaṃ kathita japita gupta.
, a. suvarṇamiśrita.
, s. karṇavaidya.
, s. uṣas f., aruṇaḥ.
, s. śakunaṃ nimittaṃ pūrvalakṣaṇaṃ; a. s anugrahaḥ āśrayaḥ prasādaḥ.
(2) śrīyukta saubhāgyavat.
(3) prasanna anugrāhin.
, a. tīvra ugra (tapaḥ) niṣṭhura karkaśa kaṭhora nirdaya kaṭhina; (in taste) śukta rūkṣa kaṭu.
, s. See 'southern.'
, s. kāraḥ-kṛt in comp.; 'a. of Gadādhari' gadādharīkāraḥ- kṛt; graṃthakāraḥ.
(2) kṛt m., praṇetṛ m., lekhakaḥ.
(2) pravartakaḥ āraṃbhakaḥ utpādakaḥ janakaḥ saṃpādayitṛ m.
, s. prabhutvaṃ prabhāvaḥ śakti f.
(2) adhikāraḥ prabhutvaṃ.
(3) aiśvaryaṃ ādhipatyaṃ ājñā śāsanaṃ niyogaḥ.
(4) pramāṇaṃ āptavacanaṃ nidarśanaṃ; 'Panini is an a. in this respect' atra viṣaye pāṇiniḥ pramāṇaṃ.
(5) prāmāṇyaṃ vi-śvasanīyatā.
(6) gurutvaṃ gaurava.
(7) adhikārin m., niyogin m., adhikṛtaḥ puruṣaḥ prabhuḥ.
, v. t. pramāṇīkṛ 8 U, sapramāṇa a. kṛ.
(2) adhikṛ niyuj 7 A, 10.
(3) anujñā 9 U, anuman 4 A; 'a. ed person' adhikṛtaḥ puruṣaḥ.
, s. ātmavṛttakathanaṃ ātmacaritaracanaṃ.
, s. svayaṃpreritavāhanaṃ-śakaṭaḥ-rathaḥ.
, s. samāj m., adhirājaḥ aniyaṃtritaśāsanaḥ.
, s. svahastalekhaḥ. -a. svahastalikhita.
, a. svayaṃprerita.
, s. svayaṃ-calad yaṃtraṃ.
, s. See 'Auto-car'.
, s. svayaṃśāsanādhikāraḥ.
, s. svayaṃnirīkṣaṇaṃ (śavaparīkṣaṇe).
, s. śarad f.
(2) śaradija.
, a. sahāyabhūta upakāraka sahakārin. -s. sahāyaḥ. upakārakaḥ sahakārin m.
, v. t. upakṛ 8 U, anugrah 9 P; gen. ex. by instr. with artha guṇa &c.: 'what a. s thy weeping, child' vatsa kiṃ ruditena.
(2) pra-upa-yuj 7 A, 10; 'a. ing himself of the opportunity' gṛhītāvasaraḥ. -v. i. saphala a. bhū hitāya-phalāya. bhū; lābhāya-bhū. -s. prayojanaṃ upayogaḥ guṇaḥ.
(2) phalaṃ hitaṃ lābhaḥ arthaḥ; 'of no a.' niṣphala vyartha &c.
(2) saphala hitāvaha.
(3) prāpya labhya; 'not a' durlabha asulabha anu-palabhya.
, s. giriśikharaskhalat himarāśi m.
, s. senāmukhaṃ raṇaśiras n.
, s. lobhaḥ lālasā jighṛkṣā vittehā.
, interj. apehi apasara.
, v. t. pratikṛ 8 U, prati(tī)kāraṃ kṛ (with gen.); vairānṛṇyaṃ gam 1 P (with loc. of offender).
(2) niryat 10, śudh c.; 'a. a wrong' vairaniryātanaṃ-vairasādhanaṃ-kṛ.
(3) daṃḍ 10, pratihiṃs 7 P.
, s. dvāraṃ mārgaḥ; vīthi f.; tarupaṃktivṛkṣa-śreṇī f.
, v. t. sapratijñaṃ-saśapathaṃ vad 1 P, dṛḍhaṃ vac 2 P.
, a. sāmānya madhyama. -s. madhyamāvasthā madhyasthatā; 'on an a.' sāmānyataḥ sthūlapramāṇena.
, a. parāṅmukha (khī f.), virakta pra-tikūla viparīta dveṣin
(2) ananukūla vāma; 'fate being a.' pratikūlatāṃ upagate vidhau; 'a. to giving intelligence' pravṛttidānaparāṅmukhaḥ; 'to be a.' (to) apāvṛt 1 A, viraṃj pass.
(2) trāsaḥ bhayaṃ.
, v. t. saṃ-pari-hṛ 1 P, vini-apa-ni-vṛ c., ni-vyā-apa-vṛt c., apānud 6 P;' with the face a. ed' vimukha-parāṅmukha (khī f.).
, s. paṃjaraṃ vītaṃsaḥ viṭaṃkaḥ pakṣiśālā.
, s. ākāśagamanaṃ.
, s.
(2) atispṛhā kautūhalaṃ.
, s. kāryaṃ vyāpāraḥ vṛtti f., karman n.
(2) ākarṣaṇaṃ.
, v. t. parihṛ 1 P, vi-pari-vṛj 10, projjh 6 P, hā 3 P, tyaj 1 P.
, v. t. saniścayaṃ-saśapathaṃ-vad 1 P.
(2) parārthaṃ vad nirvyūh 1 U.
, v. t. prakāśaṃ-spaṣṭaṃ-vad 1 P.
(2) svīkṛ 8 U, aṃgīkṛ abhyupagam 1 P.
, v. t. prati-īkṣ 1 A (tavāgamanaṃ pratīkṣate) pratipāl 10, uddṛś 1 P
(2) pratyāsad 1 P, lagna a. upasthā 1 U, āpat 1 P, (with gen.); 'destruction' (death) a. s those that are born' vipadutpattimatāmupasthitā (R. VIII. 83).
, v. i. vi-pra-budh 4 A, nidrāṃ tyaj 1 P, vinidra a. bhū jāgṛ 2 P. -v. t.
(2) jan c. (janayati) uttij c., utthā c. (utthāpayati) -a. jāgrat (tī f.), unnidra prabuddha prajāgara jāgarūka.
, v. t. dā. 3 P.
(2) dā c. (dāpayati). -s. nirṇayaḥ; vicāraḥ ājñā.
, a. vijñāpita sāvadhāna.
(2) vedin-jña in comp.; or by jñā 9 U, See Know.
, a. parokṣa avidyamāna anupasthita; dūrastha. -adv. alaṃ kṛtaṃ (instr.).
(2) apehi apasara.
, s. sādhvasaṃ bhayaṃ trāsaḥ ādaraḥ saṃbhramaḥ ādaraprayuktaṃ bhayaṃ; 'I approach the king with a.' cakitaṃ nṛpasya pārśvamupaimi (M. 1); 'Stand in a. of' bhī 3 P. tras 1, 4 P. -v. t. bhī c., tras c. saṃbhrameṇa ākulīkṛ 8 U; 'a. ed., struck with awe' saṃbhrāṃta vismayākula; bhayākula bhayavipluta sasādhvasa.
(2) atitejasvin mahātejas ādaraṇīya pūjya; 'how a. is royal greatness' aho durāsado rājamahimā (M. 1).
(3) praśāṃtagaṃbhīra (araṇyaśrīḥ).
, adv. kiṃcitkālaṃ muhūrtaṃ kṣaṇa yāvat.
, a. akuśala adakṣa akṣipra apaṭu.
(2) (Manners) grāmya; virūpa sthūla.
, s. ārā carmaprabhedikā.
, s. śūkaṃ kiṃśāruḥ.
, s. vitānaṃ ācchādanaṃ.
, adv. tiryak sāci jihmaṃ.
(2) viparītaṃ pratilomaṃ pratikūlaṃ.
, s. ṭaṃkaḥ paraśuḥ kuṭhāraḥ paraśvadhaḥ.
, s. tattvaṃ siddhāṃtaḥ
(2) vacanaṃ sūtraṃ.
, s. akṣarekhā akṣaḥ dhruvaḥ.
, s. akṣāgraṃ.
, adv. tatheti evaṃ ām nūnaṃ
, s. upamātṛ f., dhātrī āsannaparicārikā.
adv. sadā sarvadā ajasraṃ.
, a. nīla nīla-ākāśa-varṇa.
, v. i. jalp 1 P, pralap 1 P.
(2) rahasyabhedaṃ kṛ 8 U.
, s. śiśuḥ śāvakaḥ dārakaḥ (rikā f.), stanaṃdhayaḥ.
, s. saṃkaraḥ kolāhalaḥ saṃkīrṇanādaḥ.
, s. vānaraḥ kapiḥ markaṭaḥ.
s. madyapānāsaktaḥ madyapriyaḥ pānarataḥ.
s. madyapānāsaktaḥ madyapriyaḥ pānarataḥ.
, s. akṛtadāraparigrahaḥ akṛtodvāhaḥ avivāhitaḥ.
, s. (Pl.) rogajaṃtavaḥ.
, s. pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhadeśaḥ; 'lying on the b.' uttānaśayaḥ; 'behind one's b.' parokṣe-kṣaṃ. -adv. prati apā ni parā with verbs; punarnivṛt 1 A 'come b.' 'give b.' pratidā 3 U. -prep. See Before. -v. t. anumud 1 A, samarth 10, rakṣ 1 P.
(2) (horse), ā-adhi-ruh 1 P.
(3) parāṇud 6 P, See Drive. -bite, -v. t. parokṣe adhikṣip 6 P, pari-vad 1 U, asūyati (D.) with dat.; pṛṣṭhamāṃsaṃ ad 2 P or khād 1 P (with gen.).
(2) maṃdadhī- mati maṃda (of a boy).
(3) anicchu pratīpa.
(2) paścāt pratīpaṃ; gatāgataṃ; 'move b. and forward' gatāgataṃ-gamanāgamanaṃ kṛ 8 U.
, s. śūkaramāṃsaṃ.
, s. (Pl.) rogajaṃtavaḥ.
, a. niṃdita garhya.
(2) aśubha abhadra.
(3) asāra nirguṇa ahita;
(4) sadoṣa aśuddha; gen. ex. by duḥ vi ku kiṃ kat apa prefixed; 'a b. man' durjanaḥ; durdaivaṃ &c.; kupathaḥ 'a b. way;' kumatiḥ; kiṃsakhā 'a b. friend'; 'b. coin,' kūṭanāṇakaṃ; 'b. debts,' apratilabhyaṃ ṛṇaṃ apayaśaḥ 'b. fame', infamy; kadaśvaḥ 'a b. horse.'
(2) durjanatā duṣṭatā.
(3) niḥsāratā nirguṇatā abhadratā.
(4) aśuddhatā sadoṣatā.
, s. cihnaṃ lakṣaṇaṃ.
, s. upahāsaḥ laghūkti f., ṭaṭṭarī narman n.
, v. t. vyarthī-moghī-kṛ 8 U, khaṃḍ 10, bhaṃj 7 P, prati-vi-han 2 P.
(2) parābhū 1 U, parāji 1 A; 'b. ed in efforts' bhagnodyamaḥ; 'the scene b. s description' varṇanaviṣayātikrāṃtaṃ tatsthānaṃ.
, s. puṭaḥ-ṭaṃ prasevaḥ syūtaḥ koṣaḥ; 'leather b.' carmabhastrikā. -v. t. syūte nidhā 3 U. 'to let the cat out of the b', guhyaṃ sphuṭ c., guhyasphoṭaṃ kṛ 8 U.
, s. kṣudraviṣayaḥ agurvarthaḥ.
, s. sāmagrī upakaraṇaṃ sādhanaṃ; 'bag and b.' sarvamapi gṛhītvā. kimapi nāvaśeṣya.
, s. snānāgāraṃ.
(2) veśavāsaḥ veśyālayaḥ.
, interj. ahaha dhik.
, s. pratibhūḥ lagnakaḥ prātibhāvyaṃ; 'admited to b.' pratibhūdānena muktaḥ. -v. t. lagnakaṃ dā 3 U. dattvā muc c.
(2) potaṃ nirjalī kṛ 8 U.
, s. āseddhṛ m., grāhakaḥ.
, s. See Babe.
, s. āmiṣaṃ; 'b. fixed to a fish-hook' baḍiśayutaṃ piśitaṃ.
(2) pra-vi-lobhanaṃ.
(3) pravāsopahāraḥ. -v. t. pra-vilubh c.
(2) āmiṣaṃ dā 3 U (with dat.); āmiṣaṃ baḍiśe nidhā 3 U or yu 2 P or niviś c.; 'this is surely a b. to catch me' māṃ vaśīkartuṃ nūnamidamāmiṣaṃ prakalpitaṃ. 3 (horses) viśram c.; bhuj c.
(4) See 'Harass.'
(5) (pravāse) mārge upahāraṃ kṛ 8 U. -v. i. bhojanārthaṃ viśram 4 P.
, v. t. (kadau) pac 1 P, tap c., bhrasj 5 P.
, s. tulā māpanaḥ; 'beam of a b.' tulādaṃḍaḥ-yaṣṭi f.
(2) śeṣaṃ avaśeṣaḥ 'what is the b. against me' mayā deyaḥ (dravya-) śeṣaḥ kiyānvartate.
(3) vivecanaṃ; vigaṇanaṃ samatolanaṃ.
(4) tulyatā samānabhāratā. -v. t. tul 10 (tulayati); 'b. accounts' samī kṛ 8 U, śudh c.
(2) (In thought) vivic 7 P; vikḷp c. -v. i. dolāyate (D.)
(2) tulyabhāra; samīkṛta; 'b. sheet', s. saṃkṣiptagaṇanālekhaḥ deyādeyaśeṣadarśakaṃ gaṇanāpatrakaṃ.
, s. varaṃḍaḥ pragrīvaḥ vitardi-rdī f.
, a. vi-a-keśa (śī f.), muṃḍa khalati.
(2) anāvṛta nagna asaṃskṛta.
(3) asabhya aśiṣṭa alaṃkārahīna.
, s. mekhalā kāṃcī rasa (śa) nā.
(2) rāśimaṃḍalaṃ jyotiścakraṃ.
, s. bhāṃḍaṃ bhāraḥ; dravyapoṭalikā.
(2) kleśaḥ vināśaḥ. -v. t. jalaṃ utkṣip 6 P.
(2) prāṇahara (rī f.), vināśin See Deadly.
, v. t. See Baffle. -s. setuḥ setubaṃdhaḥ.
, s. kaṃdukaḥ (for playing); golaḥ-la vartula maṃḍalaṃ; 'eye b.' tārā.
(2) nṛtyakrīḍā; 'b. room' nṛtyasthānaṃ.
, s. gītaṃ gīti f., gānaṃ; 'b. singer' gāyakaḥ.
, s. potasthairyadravyaṃ.
, s. vimānaṃ ākāśa-vyoma-yānaṃ.
, s. guṭi (li) kā.
, s. guggulaḥ vṛkṣaniryāsaḥ.
(2) praśamaḥ śāṃtiḥ f.
(2) tāpahara (rī f.), śāṃtida upaśamaka.
, s. vilepanaṃ abhyaṃjanaṃ.
, s. laghustaṃbhaḥ.
, s. laghustaṃbhapaṃkti f.
, v. veṇuḥ vaṃśaḥ kīcakaḥ (sounding b.).
, See Cheat.
, s. ghoṣaṇaṃ.
(2) abhiśāpaḥ ākrośaḥ.
(3) ni-prati-ṣedhaḥ. -v. t. abhiśap 1 U, pratiṣidh 1 P.
, a. kṣudra laghu tuccha.
, s. kadalī tṛṇasārā gucchaphalā.
, s. baṃdhaḥ pāśaḥ baṃdhanaṃ.
(2) samūhaḥ śreṇī.
(3) dalaṃ gulmaḥ-lmaṃ (of troops).
(4) tūryasamūhaḥ vāditragaṇaḥ. -v. samil 6 P, saṃyuj 10 See Assemble.
, s. baṃdhaḥ baṃdhanaṃ paṭṭaḥ āveṣṭanaṃ.
, s. dasyuḥ coraḥ stenaḥ.
, v. t. itastato vikṣip 6 P.
(2) vini-me 1 A; 'b. words' vācā uttaraṃ dā 3 U.
, s. garaḥ-raṃ viṣaṃ.
(2) (fig.) nāśa-anartha-mūlaṃ kṣayakāraṇaṃ vināśahetuḥ ādhiḥ; vāmāḥ kulasyādhayaḥ (S. 4.) 'are a b. to the family.'
, v. t. prahṛ 1 P, taḍ 10, abhi-prati-han 2 P. -s. āghātaḥ prahāraḥ karāghātaḥ.
, s. valayaḥ-yaṃ kaṃkaṇaṃ.
, See '
, v. t. vi-nir-vas c., pravraj c.
(2) ni-rākṛ 8 U, niḥ-ut-sṛ c., apānud 6 P, niras 4 P; 'the thought was b. ed from his mind' sā ciṃtā manaso nirastā.
(2) ni-rākaraṇaṃ nirasanaṃ.
, s. tīraṃ kūlaṃ taṭaṃ-ṭī rodhas n., kacchaḥ; 'the other b.' pāraṃ; 'sand b' saikataṃ.
(2) dhanāgāraṃ. -v. t. kūlena pariveṣṭ 1 A or c.
, s. ṛṇadāna-ṛṇaśodhana-akṣamaḥ sarvasvacyutaḥ parikṣīṇaḥ nirdhanaḥ.
, s. dhvajaḥ patākā ketanaṃ vaijayaṃtī ketuḥ.
, s. vivāhaghoṣaṇā.
, s. viśiṣṭabhojanaṃ svādvannabhojanaṃ. -v. t. miṣṭānnaiḥ bhuj c. or saṃtuṣ c. -v. i. viśiṣṭānnaṃ bhuj 7 A or bhakṣ 10; 'the horses were b. ing upon the grass' aśvāstṛṇaṃ yatheṣṭaṃ bhakṣayaṃta āsata.
, v. t. bharts 10 A, niṃd 1 P, adhikṣip 6 P.
(2) ava-vi-upa-has 1 P. -s. niṃdā adhikṣepaḥ avahāsaḥ &c.
, s. See Baby.
, s. vaṭaḥ nyagrodhaḥ.
, s. argalaṃ-lā argalābaṃdhaḥ.
(2) pratyūhaḥ aṃtarāyaḥ.
(3) śalākā (of a cage).
(4) daṃḍaḥ; 'iron b.' lohadaṃḍaḥ lohapiṃḍaḥ.
(5) saikataṃ.
(6) nyāyasabhā. -v. t. ni-pati-rudh 7 U, ni-prati-ṣidh 1 P, nirākṛ 8 U, niras 4 P, nivṛ c. or nivār 10.
(2) argalena baṃdh 9 P.
, s. karṇaḥ śūlāgraṃ.
(2) aśvatanutraṃ.
, s. grāmyaḥ asabhyaḥ.
(2) mlecchaḥ; yavanaḥ kirātaḥ.
(3) videśin m., vaideśikaḥ.
, a. vaideśika (kī f.).
(2) aśiṣṭa asabhya aślīla.
(3) niṣṭhura krūra nirdaya.
, s. nāpitaḥ kṣaurikaḥ kṣurin m.; 'b.' s wife' nāpitī; 'b.' s business' nāpityaṃ.
, s. vaṃdin m., vaitālikaḥ.
, a. anāvṛta. śūnya.
(2) kevala mātra in comp.; 'on the b. ground' avyavadhānāyāṃ bhūmāveva (Ka. 151).
(3) vivastra; 'b. footed' pādukāhīna anāvṛtapāda; 'b. headed' anāvṛtaśiras; 'b. faced' nirlajja dhṛṣṭa; 'thread b.' (clothes). jīrṇāni vāsāṃsi. -v. t. nagnīkṛ 8 U, vivastrīkṛ; ucchad 10.
(2) utkṛṣ 1 P.
(2) kathamapi kaṣṭena kṛcchreṇa.
(2) kṣīṇatā dainyaṃ.
, s. saṃvid f., samayaḥ abhyupagamaḥ 'a b. was struck' iti samayaḥ kṛtaḥ; 'buy the horse, it is a good b.' stokamūlyena labhyateyamaśvaḥ krīṇīhi tāvadenaṃ; 'in the b.' api aparaṃca
(2) paṇaḥ vipaṇaḥ krayavikrayaniyamaḥ. -v. t. paṇ 1 A, vyavahṛ 1 P.
, s. kelinaukā.
(2) tarāluḥ vahitraṃ.
, v. tvac f., valkaṃ valkalaḥ-laṃ.
(2) potaḥ kṣudranauḥ tarīḥ. -v. i. bukk 1 P, 10; 'dogs b. at the moon' śvānaḥ śaśinaṃ vīkṣya bukkayaṃti; bhaṣ 1 P. -v. t. tvacaṃ-valkaṃ-apanī 1 P. or niṣkṛṣ 1 P.
, s. yavaḥ praveṭaḥ; 'b. broth' yavasurāraṃ; 'b. corn' yavaḥ; 'unripe b.' kulmāṣaṃ; 'b. water' udamaṃthaḥ.
, s. surā-madya-maṃḍaḥ.
, s. kuśūlaḥ dhānyāgāraṃ dhānyasaṃgrahasthānaṃ.
, s. ākāśatolanayaṃtraṃ.
, s. sainyāvāsaḥ sainyāgāraṃ. -v. t. sai- nyāgāre sthā c. (sthāpayati) or nivas c.
, s. dīrghagolākāraṃ kāṣṭhapātraṃ.
(2) (Of guns) nāḍi-ḍī f., nāli-lī f.
, a. vaṃdhya (lit. and fig.).
(2) vyartha mogha niṣphala.
(3) (Ground) anurvara a- śasyaprada marusthalaṃ-lī.
(4) śūnya rikta.
(2) vaiyarthyaṃ śuṣkatā.
, s. prākāraḥ vapraḥ-praṃ prācīraṃ. -v. t. vi-prati-rudh 7 U, See Obstruct.
, s. vṛti f., vapraḥ-praṃ prākāraḥ.
(2) sīman f., sīmā paryaṃtaḥ-taṃ.
(3) vighnaḥ pratyūhaḥ aṃtarāyaḥ vyāghātaḥ.
, s. uttaravādin m., parārthaṃ vaktṛ m.; smṛtiśāstrakuśalaḥ.
, s. śūkaraḥ.
(2) unnatabhūbhāgaḥ.
(3) śakaṭikā.
, s. vinimayaḥ pratidānaṃ pari (rī) vartaḥ. -v. t. vini-me 1 A, parivṛt c.; 'b. ed for 5 cows' paṃcagu (gṛhaṃ &c.). -v. i. bhāṃḍavi-nimayena vāṇijyaṃ kṛ 8 U, vyavahṛ 1 P.
, a. nīca anārya khala duṣṭa kadarya jaghanya adhama ni-apa-kṛṣṭa.
(2) vijāta hīnajāti anabhijāta akulīna.
(3) kṛpaṇa.
(4) (Notes) dhīra gaṃbhīra; 'b. metal' kupyaṃ. -s. adhobhāgaḥ mūlaṃ talaṃ upaṣṭaṃbhaḥ.
(2) mūrdhan m., bhūmi f.
(3) vāstu n.; poṭaḥ; 'based on' ex. by mūla in comp.; 'delusion b. ed on ignorance' ajñānamūlakā bhrāṃtiḥ.
, a. hrīmat lajjāvat savrīḍa trapita salajja śālīna satrapa vinīta bhīru.
, s. tulasī kuṭherakaḥ parṇāsaḥ.
, s. bhāṃḍaṃ droṇī.
(2) jalāśayaḥ taḍāgaḥ kāsāraḥ.
(3) ālavālaṃ ādhāraḥ āvāpaḥ āvālaṃ.
(4) khātaṃ.
(5) sarittaṭapradeśaḥ rayapathaḥ.
, s. mūlaṃ; yoni f.; ādhāraḥ.
, v. t. sūryātapaṃ ni-ā-sev 1 A; 'b. s in the morning sun' bālātapaṃ niṣevate.
, s. maṃjūṣā pi (pe) ṭakaḥ karaṃḍaḥ kaṃḍolaḥ.
, s. See Base 4. 2. kaṭaḥ; 'b. relief' praticchāyā.
, a., s. jāraja kuṃḍa kulaṭotpanna; kaulaṭeya kānīna vijanman dāsīputraḥ (trī f.), vijāta.
, v. t. laguḍena taḍ 10 or prahṛ 1 P or āhan
(2) U.
(2) siv 4 P.
, s. prākārayuktaṃ durgaṃ.
, s. vapraḥ-praṃ.
, s. jatukā ajinapatrā paroṣṇī tailapāyikā.
(2) yaṣṭi f., gadā laguḍaḥ.
, s. gaṇaḥ saṃghaḥ samūhaḥ.
, See Abate.
, s. snānāgāraṃ snānakuṃḍa avagāhanasthānaṃ.
, v. i. snā 2 P, masj 6 P (loc.); gāh 1 A, vi-ava-gāh (with acc.). -v. t. snā c. (snā-sna-payati); prakṣal 10, dhāv 10; abhiṣic 6 P, nimasj c. (majjayati).
, s. nīcatā.
(2) gāṃbhīryaṃ.
, prep. See Except.
, s. rājakaprayuktaḥ kāṣṭhamudgaraḥ.
, s. gulmaḥ-lmaṃ vāhinī sainyadalaṃ.
, v. i. āpyai 1 A, sphāy 1 A; 'the wolf b. s on the lamb' ajā (māṃsa) bhakṣaṇenātmānamāpyāyayati; udaraṃ bhṛ 3 U. -v. t. pyai c., saṃvṛdh c. pīna a. kṛ 8 U.
, v. t. mṛd 9 P, cūrṇ 10, maṃth 9 P, ni-ṣpiṣ 7 P., prabhaṃj 7 P.
(2) kāmānaśreṇī.
, s. yuddhaṃ raṇaḥ-ṇaṃ samaraḥ saṃgrāmaḥ saṃkhyaṃ pradhanaṃ āhavaḥ āji f. samiti f., yudh f., 'b. array' vyūhaḥ sainyavinyāsaḥ; 'b. axe' paraśuḥ; 'b. cry' siṃhanādaḥ kṣveḍitaṃ; 'b. field' raṇa-samara -&. bhūmi f., raṇāṃgaṇaṃ. -v. i. yudh 4 A.
, s. saṃkulavadhaḥ-niṣūdanaṃ.
, s. alpamūlyaṃ ābharaṇaṃ alpārdhaṃ krīḍanakaṃ.
, s. kuṭṭinī dūtī śaṃbhalī.
, v. i. ā-ut-kruś 1 P, uccaiḥ-tārasvareṇa śabdāyate (D.); rad 1 P, nad 1 P, udghuṣ 10.
, a. piṃga piṃgala. -v. i. See Bark, -s. khātaṃ vaṃkaḥ; 'turn to b.' 'stand at b.' śatrorabhimukha sthā 1 P; 'b. salt.' samudralava-ṇaṃ saiṃdhavaṃ.
, s. nistriṃśaḥ gulikāprakṣepaṇīsaṃsaktā churikā.
, s. āpaṇaḥ-ṇaṃ paṇyavīthikā-vīthī vi-paṇi-ṇī f., haṭṭaḥ niṣadyā.
, v. i. bhū 1 P, as 2 P, vṛt 1 A, vid 4 A; 'b. it so' bhavatu evaṃ-tathā-astu.
(2) bhūtaṃ sattvaḥ- tvaṃ; 'rational b.' sacetanaḥ prāṇin m.; 'corporal b.' śarīrin m., dehin m.; 'Supreme B.' parameśvaraḥ paramātman m.
(2) janman n., saṃbhavaḥ utpatti f. -a. sat vartamānaḥ 'b. that' yataḥ yasmāt; ex. by abl. or instr. of nouns.
, s. (samudra-) tīraṃ kūlaṃ velā taṭaṃ-ṭī.
, s. ākāśadīpaḥ maholkā.
, s. gulī guṭikā; 'a string of b. s' mālā; hāraḥ; 'a rosary of b. s;' japa-akṣamālā; 'telling b. s' japamālāṃ gaṇ 10.
, s. daṃḍadharaḥ.
, s. caṃcu f., caṃcūḥ mukhaṃ tuṃḍaḥ-ḍaṃ.
, s. tulā sthūṇā; 'of a balance' daṃḍaḥ yaṣṭi f.; 'of a carriage' dhur f.
(2) kiraṇaḥ aṃśuḥ; See Ray. -v. i. prot-vi-las 1 P, sphur 6 P; 'a face b. ing with joy' mudā vilasadānanaṃ.
, s. māṣaḥ śiṃbikaḥ.
, v. t. vah 1 P, nī 1 P.
(2) dhṛ 1 P, ālaṃb 1 A, bhṛ 3 U (rājyabhāramuvāha-babhāra)
(3) sah 1 A, mṛṣ 4 P, 10, kṣam 1 A. 4 prasū 2 A; utpad c., jan c. (janayati); 'Satyavati bore two sons to the king' nṛpeṇa satyavatyāṃ putrau jātau -utpāditau nṛpaḥ satyavatyāṃ putrāvajījanat; the same sense ex. in sa naiṣadhasya sutāyāṃ putramutpādayāmāsa (R. XVIII. 1) 'he had a son by the daughter' &c.
(5) (Cherish) bhṛ 3 U, dhṛ
(2) sah 1 A; 'b. under grief' duḥkhapratikāraṃ kuru śokavaśaṃ mā gamaḥ.
(2) vṛtti f., vartanaṃ ācaraṇaṃ rīti f.
, s. śmaśru n., kūrcaṃ; mukharoman n; 'wearing long b. s.' dīrghakūrcāḥ (pl.).
(2) śūkaṃ kiṃśāruḥ.
(3) phalaṃ karṇaḥ. -v. t. nyakkṛ 8 U, samakṣaṃ avajñā 9 U or nirbharts 10 A or adhikṣip 6 P.
(2) aprāptavyavahāra.
, s. paśuḥ mṛgaḥ jaṃtuḥ; 'b. of prey' śvāpadaḥ; 'b. of burden' dhuryaḥ dhurīṇaḥ; 'b. in the form of man' narapaśuḥ.
, s. āghātaḥ prahāraḥ; tāḍanaṃ.
(2) spaṃdanaṃ sphuraṇaṃ. -v. t. taḍ 10, prahṛ 1 P, tud 6 P, abhihan 2 P, āhan 2 A, (āhatāyāṃ payāṇabheryāṃ).
(2) (defeat) vidhvaṃs c., bhaṃj 7 P, parāji 1 A, parābhū 1 U.
(3) āluḍ c., cūrṇ 10: -v. i. spaṃd-kaṃp-vep 1 A, sphur 6 P; 'b. very fast' dhamadhamāyate (D.).
, v. t paramānaṃdaṃ dā 3 U.
(2) amareṣu gaṇū 10, svargīyalokamadhye āruh c.
, s. mokṣaḥ mukti f., niḥśreyasaṃ apa-vargaḥ nirvāṇaṃ paramā gatiḥ kaivalyaṃ 'desirous of b.' mumukṣuḥ.
, s. suveśaḥ subhagaṃmanyaḥ.
, s. sauṃdaryaṃ cārutā lāvaṇyaṃ śobhā kāṃti f., rūpaṃ ramaṇīyatā abhikhyā manojñatvaṃ śrīḥ lakṣmīḥ.
, s. śirastrāṇabhāgaḥ.
, v. t. nirvāta a. kṛ 8 U, praśam c. (śamayati); See Calm.
, conj. iti hi (not at the beginning of a statement); yataḥ yat; more oft. ex. by kutaḥ kasmāt with abl.; by abl. or instr.; 'b. he is liable to the charge of inequality and cruelty' (neśvaro jagataḥ kāraṇamupapadyate) kutaḥ vaiṣamyanairghūṇyaprasaṃgāt 'b of' ex. by instr. or abl.; hetoḥ kāraṇāt; 'b. of this' iti hetoḥ.
, s. saṃjñā; saṃketaḥ.
(2) saṃjñayā āhve 1 P.
, v. i. bhū 1 P, saṃpad 4 A; vṛt 1. A, jan 4 A; in majority of adjectives ex. by nouns with gam prāp &c.; 'became dejected' viṣādaṃ gataḥ viṣaṇṇo babhūva; 'b. s hated' dveṣyatāṃ yāti; 'became amazed' vismayamāpede; 'b. ing curious' samupajātakutūhalaḥ; 'what became of the queen Sita' sītādevyāḥ kiṃ vṛttaṃ (U. 2), kimabhavat. -v. t. yuj pass., upapad 4 A, (with loc.); gen. ex. by anurūpa sadṛśa (śī f.), ucita upapanna (all with gen.): 'does this b. thy matted hair' kimidaṃ jaṭānāmanurūpaṃ yukta-sadṛśaṃ &c.
, s. śayyā śayanaṃ talpaḥ-lpaṃ sastaraḥ śayanīyaṃ; 'leave the b.' muṃca śayyāṃ; 'confined to b.' 'b. rid' śayyāgata śayyāgrasta; 'polluter of other's b.' pāratalpikaḥ paratalpagaḥ; 'go to b.' svap 2 P, śī 2 A; 'b. chamber,' 'b. room' śayanāgāraṃ śayanagṛhaṃ vāsagṛhaṃ; 'b. clothes' śayyopaskarāḥ; 'b. sheet' śayanāstaraṇaṃ uttaracchadaḥ; 'b. stead' paryaṃkaḥ khaṭvā maṃcaḥ.
(2) (of a river) madhyaṃ rayapathaḥ.
(3) phalakaḥ.
, See Daub.
, v. t. vibhūṣ 10, See Adorn.
, v. t. ārdrīkṛ 8 U, klid c., prokṣ 1 P, sic 6 P.
, v. t. malinīkṛ 8 U, kaluṣīkṛ; 'eyes b. ed with tears' bāṣpaprakarakaluṣāṃ dṛṣṭiṃ (S. 6).
, v. t. pariṣkṛ 8 U. See Adorn,
, s. unmattānāṃ nivāsaḥ vātulālayaḥ. -a.,
, s. aliḥ bhramaraḥ dvirephaḥ śilīmukhaḥ bhṛṃgaḥ madhukaraḥ ṣadpadaḥ; 'honey b.' saraghā madhumakṣikā; 'b. hive' madhukoṣaḥ; 'bees wax' madhujaṃ śikthaṃ.
, s. gomāṃsaṃ.
, s. yavasurā-raṃ yavamadyaṃ.
, s. piṃgakapiśā.
(2) mudgaraḥ. -v. i. See Jut.
, v. t. ā-samā-pat 1 P; 'such incidents b. worldly persons' āpataṃti hi saṃsārapathamavatīrṇānāmete vṛttāṃtāḥ (Ka. 175); upasthā 1 U, upanam 1 P (with gen.); kasyātyaṃtaṃ sukhamupanataṃ duḥkhamekāṃtato vā (Me. 109) saṃpad 4 A, ghaṭ 1 A.
, v. t.
, prep. (Time) prāk pūrvaṃ arvāk (with abl.).
(2) (Place) puraḥ purataḥ agre agrataḥ purastāt (with gen.); samakṣaṃ sākṣāt pratyakṣaṃ. -adv. (place) See above.
(2) (Time) pūrva in comp.; 'not heard b.' aśrutapūrva. -conj. yāvat na-tāvat; 'study your lesson b. he comes' yāvadasau nāgacchati tāvatpāṭhamadhīṣva; ekasya duḥkhasya na yāvadaṃtaṃ gacchāmi tāvadadvitīyaṃ samupasthitaṃ me; 'b. hand' prāgeva pūrvameva; prathamameva agre; 'b. mentioned' pūrvokta prāgukta; 'as b.' yathā purā yathāpūrvaṃ; pūrvavat 'in times gone b.' purā gatakāle.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati); See Stain.
, v. t. anugrah 9 P; upakṛ 8 U, sāhāyyaṃ kṛ (with gen.),
, v. i. bhikṣ 1 A, bhikṣāṭanaṃ kṛ 8 U, bhikṣāṃ yāc 1 A. -v. t. aṃjaliṃ baddhvā-pādayoḥ patitvā vijñā c (jñāpayati) or nivid c.
(2) yāc 1 A; abhi-pra-arth 10 A; 'b. s. to say' khijāpayati; 'b. favour of' prasad c., anunī 1 P.
(2) bhikṣā bhikṣāṭanaṃ.
(2) nīca apakṛṣṭa.
, v. t. jan c. (janayati); utpad c.; prasū 2 A, sṛj 6 P.
, v. t. ā-prā-rabh 1 A; pra-upa-kam 1 A, prastu 2 U, (prastūyatāṃ bhoḥ) pravṛt 1 A; 'the wind began' vātogresarobhūt.
(2) ādi m.; 'having no b.' anādi.
(3) mūlaṃ yoni f., prabhavaḥ; 'b. with' ādi-ādya- in comp.; 'in the b.' ādau; 'from the b.' āmūlāt āditaḥ; 'God has neither b. nor end' anādyanaṃta īśvaraḥ.
, v. t. pariveṣṭ 1 A or c., avarudh 7 U, ā-pari-vṛ 5 U; valaya rasanā in comp,; samudrarasanā-udadhivalayā-pṛthvī 'earth begirt by sea'.
, interj. apehi apasara apayāhi.
, v. t. vasayā lip 6 P, or sni-gdhīkṛ 8 U.
, See Soil.
, See Envy, v. t.
, v. t. vinud c., ativah c. (of time) (kathābhirdivasamatyavāhayat).
(2) vyāmuh c., vaṃc 10, vipralabh 1 A, ākṛṣ 1 P; pra-vi-lubh c.
, (on or in) arthaṃ arthe hetoḥ kāraṇāt kṛte (with gen).
, v. i. ācar 1 P, vṛt 1 A, vyavahṛ 1 P; See Act. 2 vṛttiṃ kṛ 8 U, anuṣṭhā 1 P; 'well b. ed' sadācāraḥ.
, v. t. śiraḥ (n.) chid 7 P or kṛt 6 P.
, See Command (s.)
, prep. paścāt pṛṣṭhataḥ (with gen.) anu (with acc.); 'concealing his body b. the creepers' latāṃtarita-latāvyavahitavigrahaḥ; 'he is far b. (back ward)' maṃdaḥ maṃdadhīḥ; 'b. the scenes' nepathye. -adv. pṛṣṭhataḥ; 'from b.' paścādetya pṛṣṭhenāgatya
(2) avarataḥ adhastāt.
(3) dūre dūrataḥ; 'b. part' paścāddeśaḥ pṛṣṭhaṃ nitaṃbaḥ.
, v. t. dṛś 1 P, īkṣ 1 A; See See.
, s. arthaḥ phalaṃ vṛddhi f., lābhaḥ.
, v. t. Ex. by pot. pass. part. pot. mood, or arh 1 P; 'it b. s thee to assist me' tvayā mama sāhāyyaṃ kartavyaṃ sāhāyyaṃ kartumarhasi &c., See Become, v. t.
, v. t. See Beat.
, v. i. cirāya or ciray D.
, v. t. prati-upa-rudh 7 U.
, v. i. udvam 1 P, udgṝ 6 P.
, See Besiege.
, v. t. asatyaṃ āruh c. (ropayati); mithyābhiyogaṃ kṛ 8 U; pari-apa-vad 1 A.
, v. t. viśvas 2 P, (with loc.). śraddhā 3 U (with loc. of person and acc. of thing); prati-i 2 P. (with acc.).
(2) saṃbhū c., tark 10, man 4 A.
(2) śraddhā āstikyabuddhi f.
(3) mati f., buddhi f., 'it is my b.' iti me matiḥ or mataṃ ityahaṃ manye.
, adv. api nāma kiṃsvit.
, v. t. laghūkṛ 8 U.
, s. ghaṃṭā; 'small b.' kiṃkiṇī; 'b. metal' kāṃsyaṃ pītalohaṃ; 'b. clapper' ghaṃṭāvādakaḥ.
, s. kaṃṭakārikā.
, s. suṃdarī rūpavatī strī; subhagaṃmanyā.
, s. vāṅmayaṃ.
, a. kalahapriya -śīla raṇotsuka yuyutsu.
, a., s. baddhasamara; yodhanaśīla yuyutsu.
, v. i. nad 1 P, ninad garj 1 P, ras 1 P, raṭ 1 P, nard 1 P.
, s. bhastrā dṛti f., bhastrī carmaprasevikā.
, s. udaraṃ jaṭharaṃ tuṃdaṃ kukṣiḥ; 'b. ache' udaraśūlaḥ-laṃ; 'n. full' ākaṃṭhaṃ; udarapūraṇaṃ (s.); 'b. bound' ānaddha; baddhodara; 'b. god' udaraṃbhariḥ audarikaḥ; 'b. worm' krimiḥ; kṛmiḥ.
, v. i. as 2 P, vid 4 A, bhū 1 P, with gen.; or by an adj. from noun; 'this book belongs to me' mamedaṃ pustakaṃ or madīyametat pustakaṃ 'b. ing to spring' vāsaṃtika (kī f.); 'b. ing to the king;' rājakīya.
(2) saṃbaṃdh pass.; 'this does not b. to you' nāyaṃ tava vyāpāraḥ.
, a. priya iṣṭa dayita vallabha; 'b. person' dayitajanaḥ &c.
, prep. adhaḥ adhastāt tale (with gen.).
(2) ūna in comp.
(3) ayogya anarha ananurūpa asadṛśa (śī f.;); 'the gods are b. Hari' anu hariṃ surāḥ (S. K.). -adv. adhaḥ adhastāt; adhobhāge loke (in hell).
(2) nīce avarataḥ.
(3) iha iha loke.
, s. mekhalā rasa (śa) nā kāṃcī. -v. t. mekhalārūpeṇa parivṛ 5 U or pariveṣṭ 1 A.
, See Mangle.
, v. t. paṃkena malinayati (D.). or duṣ c. (dūṣayati).
, See Lament.
, s. pīṭhaṃ; phalakaḥ; 'b. of justice' dharmāsanaṃ vyavahārāsanaṃ.
, v. t. nam c. (na-nā-mayati) ava-ānam c. (namayati) namrīkṛ 8 U, āvṛj 10, vakrīkṛ bhuj- vi-ā-- 6 P; 'bent under the load of breasts' kucabhārānamitā stanabhareṇa namratāmānītā stanabhāreṇāvajiṃtā; 'b. the brow' bhrūbhaṃgaṃ kṛ; he 'bent his mind again to his task' sa punarapi sva- kārye manonyadadhāt-babaṃdha-nyaveśayat; 'b. to one's will' vaśīkṛ. -v. i. ā-ava-pra-nam 1 P, namra-līna- a. bhū 1 P, 'trees b. down under the load of fruits' bhavaṃti namrāsta- ravaḥ phalāgamaiḥ (S. 5)
(2) vaṃkaḥ puṭabhedaḥ.
(3) śīlaṃ vāṃchā niśrayaḥ pravṛtti f., abhiniveśaḥ
, prep., adv. See Below.
, s. navoḍhaḥ navapariṇītaḥ.
, s. āśis f., āśīrvādaḥ; nāṃdī (in dramas); āśāsyaṃ f. dhanyavādaḥ.
(2) stavaḥ stuti f.
, s. upakāraḥ upakṛtaṃ hitaṃ.
, s. upakartṛ m., upakārin m., hitakṛt m., upakārakaḥ hita-priya-karaḥ.
, s. dharmaśikṣakavṛti f.
, s. upakāraśīlatā paropakāraḥ; upakāraḥ hitaṃ dayā kṛpā tyāgitā.
, a. dāna-tyāga-śīla paropakārin upakārapara.
(2) (thing) hitakara (rī f.), hitakārin hitāvaha.
, a. hita hitāvaha upakāraka lābhajanaka; kalyāṇakāraka sukhapradaṃ.
, s. upakāraḥ hitaṃ anugrahaḥ.
(2) phalaṃ lābhaḥ; 'for public b' janahitārthaṃ. -v. t. upakṛ 8 U, anugrah 9 P, hitaṃ kṛ lābhaṃ dā 3 U.
, s. parahitecchā paropakāritā dayā kṛpā udāratā
, v. t. tamasā ācchad 10.
, a. dayālu premapara sadaya sukhaprada kṛpālu.
, s. āśis f., āśīrvādaḥ.
, v. t. jaḍayati (D.), jaḍīkṛ 8 U, staṃbh 9 P.
, v. t. mṛtyusamaye icchāpatreṇa dā 3 U or ṛ c. (arpayati), or pratipad c.
, v. t. vinākṛ 8 U, viyuj 10, (with instr. for 'of'); 'b. ed of Madana' madanena vinākṛtā.
(2) apanī 1 P, bhraṃś c., 'to be b. ed' parihā pass., viyuj pass.
, s. gulī guṭikā.
, s. śayanāgāraṃ vāsagṛhaṃ (naukāyāṃ).
, See Scatter.
, v. t. anunī 1 P, prasad c., vinayena yāc 1 A or prārth 10 A.
, v. t. rudh 7 U, ākulīkṛ 8 U, ākram 1 U, 4 P, saṃbādh 1 A, upapīḍ 10, abhibhū 1 P. -a. ākula abhibhūta; 'b. with difficulties or dangers' saṃkaṭākula anarthasaṃbādha vipadabhibhūta.
, v. t. amaṃgala prārth 10 A, śap 1 A.
, prep. pārśve samīpaṃ -pe; abhitaḥ paritaḥ (acc.); nikaṭaṃ-ṭe (gen).
(2) asaṃbaddha a.; 'b. oneself with joy' ānaṃdaparavaśaḥ ānaṃdena vigatacetana iva bhūtvā; 'this is b. the question' aprāstāvikaṃ-aprāsaṃgikaṃetat aprakṛtaṃ.
, prep. Ex. by bhinna vyatirikta apara itara in comp., or with abl. -adv. aparaṃca anyacca kiṃca apica adhikaṃ.
, v. t. rudh 7 U, ava-upa-rudh pariveṣṭṛ 1 A or c., ākram 1 U, 4 P
, v. t. vaśīkṛ 8 U, dam c. (damayati).
, a. t. vi-ā-anu-lip 6 P, aṃj 7 P. dih 2 U.
, v. t. See Besmear. 2 malinī kṛ 8 U.
, s. mārjanī śodhanī.
, v. i. yuj pass., upapad 4 A.
, v. t. muh c., jaḍīkṛ 8 U.
, v. t. nakṣatrākārarbhūṣaṇaiḥ anuvyadh 4 P or upa-śubh c. or bhūṣ 10.
, v. t. malena sic 6 P, malinayati (D.), kaluṣayati (D.).
, v. t. sūc 10, dṛś c., kath 10, See Indicate; ākṛtirevānumāpayatyamānuṣatāṃ (Ka. 132) 'b. s its being superhuman.'
, See Speckle,
, See Stain.
, v. t. lābhāya bhū 1 P, hitāya kḷp 1 A.
, See under Beast.
, (oneself) ceṣṭ 1 A, ghaṭ 1 A, prayut 1 A. udyamaṃ kṛ 8 U, vyavaso 4 P.
, v. t. dā 1 P, 3 U. pradā pratipad c., (with dat.) vitṝ 1 P (with loc.).
(2) prayuj 7 A, 10, nikṣip 6 P; 'b. ing wealth on proper persons' vittasya pātre vyayaḥ 'great care seems to be b. ed on this picture' idamālekhyaṃ prayatnataḥsunipuṇaṃ-nirmitamiti anumīyate; 'b. oneself' sev 1 A, āsthā 1 A, mano niviś c.
, a. vyagra ciṃtākula; See Anxious.
, v. t. āstṝ-stṛ 5-9 U.
, v. t. pādau pṛthak kṛtvā ā-adhiruh 1 P or adhikram 1 U, 4 P.
, v. t. anuvyadh 4 P, khac 10.
, s. paṇaḥ pratijñā. -v. t. paṇ 1 A (with gen. of thing staked); śatasya paṇate (S. K.)
, (oneself to) v. t. ādhi 1 U aṃgīkṛ 8 U; araṇyavāsamaṃgīcakāra 'betook himself to forest residence'.
, s. (tree) tāṃbūlī punnāgavallī nāgalatā; 'b. box' tāṃbūlakaraṃkaḥ pūgapātraṃ 'b. nut' pūgaṃ tāṃbūlaṃ; 'b. box bearer' tāṃbūlakaraṃkavāhin.
, v. t. anudhyai 1 P, vimṛś 6 P; See Think.
, v. t. āpat 1 P, upasthā 1 U, (gen.) See Befall, 'may woe b. him' abhadraṃ tasya bhūyāt.
, adv. prabhāte prātaḥ pratyūṣe.
(2) yathāsamayaṃ velāyāṃ yathāvasaraṃ.
, n. maurkhyaṃ mūḍhatā.
(2) maurkhyavilasitaṃ.
, v. t. sūc 10, dṛś c., See Indicate.
, v. t. śatrukareṣu ṛ c. (arpayati) viśvāsaghātena ṛ c.
(2) bhid 7 U; 'b. ed the secret' rahasyaṃ bibheda.
(3) Indicate, q. v.
(4) vaṃc 10, See Cheat; 'b themselves' ātmasvarūpaṃ prakaṭayaṃti.
, v. t. bhūṣ 10, alaṃkṛ 8 U.
, v. t. (vācā) dā 3 U, pratipad c., pratiśru 5 P, (dat.).
, See Entrust.
, a. śreyas bhadratara garīyas praśastatara sādhīyas; 'b. than' varaṃ-na; 'better death than disgrace (I prefer death to disgrace)' varaṃ mṛtyurna punarapamānaḥ.
(2) (In health) ex. by viśeṣaḥ; 'I am b. to-day' asti me viśeṣo'dya (S. 3). -adv. varaṃ śreyaḥ bhadrataraṃ adhikataraṃ adhikaṃ.
(2) (With verbs) ex. by tarāṃ; 'he cooks b. than Rāma' rāmātpacatitarāṃ. -s. śreṣṭhatā pramukhatvaṃ varcasvaṃ; 'get the b. of' abhibhū 1 P, atiric pass., See Excel. -v. t. vṛdh c.; kṛ with (a.).
, prep. madhye abhyaṃtare aṃtare madhyasthāne; oft. ex. by gen. of nouns; daṃśayoraṃtaraṃ 'distance b. the two countries'; 'b. joy and sorrow (tears)' śokānaṃdamadhyavartinī (Ka. 318).
, s. pānaṃ peyaṃ pānīyaṃ; 'b. of the Gods' amṛtaṃ.
, s. gaṇaḥ saṃghaḥ samavāyaḥ.
, v. t. vilap 1 P, śuc 1 P, See Lament. -ing, s. śokaḥ vilāpaḥ paridevanaṃ.
, v. i. sāvadhāna-apramata-avahita a bhū 1 P.; 'b. of your enemies' śatruviṣaye sāvadhāno bhava; 'b. lest you will be seduced by pleasures' sāvadhāno bhava nocedviṣayaiḥ pralobhyethāḥ; or tathā prayatethā yathānākṣipyase viṣayaiḥ (Ka. 109).
, v. t. ākulīkṛ 8 U, viklavīkṛ vyā-saṃ-muh c., saṃbhram c. (bhramayati) jaḍīkṛ.
, v. t. muh c., saṃ-vi-pari- vaśīkṛ 8 U, mad c. (mano madayaṃti ye Mal. 2); maṃtreṇa vaśīkṛ.
(2) mano hṛ or ākṛṣ 1 P.
, See Betray.
, prep. parataḥ (with abl.) atikramya atītya (with acc.); 'b. the forest is the Kailāsa' tadaraṇyamatikramya kailāsagiriḥ (Ka. 121); 'Oh! Change b. belief' aho viśvāsātikrāṃto (aviśvāsyaḥ) daśāviparyāsaḥ; 'b comprehension' agamya durjñeya durbodha; 'b. expectations' manorathānāmabhūmiḥ (S. 7); gen. ex. by ati pr.; adhikaṃ 'b. measure' atimātraṃ; 'b. human power' atimānuṣaṃ; 'b. this continent' dvīpāṃtare; 'lives b. his means' āyādhikaṃ vyayaṃ karoti. -adv. dūre pāre-raṃ; 'go or pass b.' atikram 1 U, ati-i 2 P.
, s. spṛhā abhilāṣaḥ.
(2) śīlaṃ bhāvaḥ.
(3) pakṣapātaḥ pakṣapātitvaṃ.
(4) protsāhanaṃ pravartana. -v. t. pravṛt c., praṇud 6 P, protsah c.
(2) sācīkṛ 8 U; duṣ c. (dūṣayati).
, s. madyapāyin m., surāpaḥ madyapaḥ
, s. pustakavidyā.
, s. durlabhapustakasaṃgrahaṇonmādaḥ or -vyagratā.
, a. jalaśoṣaka.
, a. dviśatasāṃvatsarika.
, v. i. kalahaṃ kṛ 8 U, vivad 1 A. vāgyuddha kṛ.
(2) ḍiṃbāhavaḥ.
, s. dvicakraṃ vāhanaṃ.
, v. t. ā-vyā-diś 6 P, ājñā c., (jñāpayati).
(2) mūlyaṃ khyā c. (khyāpayati) or udghuṣ 10.
(3) nimaṃtr 10 A; 'b. welcome' svāgataṃ vad 1 P, or vyāhṛ 1 P; 'b. adieu or farewell' āmaṃtr 10 A, āpracch 6 A; 'b. defiance' dhṛṣ 5 P, āhve 1 A.
(2) mūlyakhyāpanaṃ arghaghoṣaṇā.
, v. t. sthā 1 P. vṛt 1 A. -v. t. pratīkṣ 1 A.
(2) sah 1 A.
, a. dvidat dvirada.
, a. dvivārṣika (kā f.), dvivarṣīṇa dvaivarṣika.
, s. śavayānaṃ kaṭaḥ khāṭaḥ -ṭī.
, a. dviguṇa dvaidha (dhī f.).
, a. dvirūpa.
, v. t. dvidhā kṛ 8 U, vibhid 7 P or c.
(2) viśleṣita dvidhā kṛta.
, a. mahākāya bṛhatkāya (of animate creatures); mahāpramāṇa atipramāṇa sthūla vipula bṛhat pṛthu (thuḥ thvī f.).
(2) Pregnant q. v.
(3) saṃkula pūrṇa saṃkīrṇa; ākīrṇa; 'as b. as' parimāṇa parimita mātra in comp, bilvamātra 'b. as Bilwa.'
(2) parimāṇaṃ pramāṇaṃ.
, s. (ekakāle) dvipatnīkaraṇa; dvibhartṛkaraṇaṃ.
, s. a (ā) khātaṃ.
, s. svamatāsakti f., svamatāgrahaḥ. sanirbaṃdhaṃ svamatālaṃbanaṃ.
, s. kṣudra-alaṃkāraḥ-bhūṣaṇaṃ.
, See Sword.
, s. pittaṃ māyuḥ.
, a. dvibhāṣāvādin.
, a. dvijihva.
, See Cheat.
, s. patraṃ lekhaḥ.
(2) caṃcu (cū) f., tuṃḍaṃ.
(3) dātraṃ staṃbaghnaḥ. -v. t. See Kiss, or
, s. patraṃ lekhaḥ lekhyaṃ.
(2) kāṣṭhakhaṃḍaṃ -v. t. sainyāni vas c.
, s. kharvaḥ.
, s. mahorbhi f., kallolaḥ taraṃgaḥ -v. i. taraṃgāyate (D.).
, a. dvidhātuka dvidhātumaya.
, s. kuśūlaḥ dhānyakoṣṭhaḥ.
, a. dviguṇa dvaidha (dhī f.).
, v. t. baṃdh 9 P, (lit. and fig.); ni-saṃ-yam 1 P; 'bound by affection' snehanibaddhaḥ; niyaṃtr 10; 'I am not bound by these rules' nāhamebhirvidhibhirniyaṃtritosmi.
(2) ānah 4 P, pinah; 'b. together' saṃ-baṃdh saṃśliṣ c.; graṃth 9 P, saṃhṛ 1 P, saṃyuj 7 U, 10; 'b. oneself' pratijñā 9 U, pratiśru 5 P; 'b. by oath' śap c.; 'b. on' ex. by pot. pass., part., or arh 1 P; 'the protection of your wife is b. ing on you' tvayā bhāryāpoṣaṇamavaśyameva kartavyaṃ.
, a. dvinetra dvinayana.
, s. caritaṃ jīvanavṛttāṃtaḥ.
, s. prāṇiśāstraṃ.
, s. dvidhākaraṇaṃ.
, s. dvipād m., or dvipadaḥ.
, s. dvipṛṣṭhaṃ vimānaṃ or ākāśayānaṃ.
, s. bhūrjaḥ mṛdutvacaḥ prativiṣā.
, s. vihagaḥ vihaṃgaḥ -gamaḥ pakṣin m., khagaḥ śakuṃtaḥ patatrin m., garutmat m., dvijaḥ patrin m., śakuṃtiḥ aṃḍajaḥ pataṃgaḥ śakuniḥ; 'bird's eye view' uccasthānādālokanaṃ sthūladarśanaṃ asūkṣmadṛṣṭiḥ.
, s. janman n., udbhavaḥ saṃbhavaḥ utpatti f., jani f., utpādanaṃ prasūti f.; 'rich from his b.' garbheśvaraḥ; 'high or noble b.' kulaṃ kulīnatā abhijātatā abhijanaḥ kule janma.
(2) vaṃśaḥ kulaṃ anvayaḥ.
(3) yoni f., mūlaṃ; 'pride of b.' kulābhimānaḥ; 'blind from b.' jātyaṃdha janmāṃdha januṣāṃdha.
, s. apūpaḥ piṣṭakaḥ pūpaḥ.
, v. t. samāṃśadvayena vibhaj 1 U, dvikhaṃḍīkṛ 8 U, dvidhā chid 7 P.
, s. dharmādhyakṣaḥ.
, s. vanavṛṣabhaḥ.
, s. khalīnaḥ-naṃ kavikā.
(2) khaṃḍaḥ lavaḥ bhāgaḥ; 'not a b.' na mamāgapi na stokāṃśenāpi; gaṃdhaḥ (kriyāyāḥ gaṃdhamātrasyāpi anupraveśa- iha nopapadyate S. B. 74).
(3) piṃḍaḥ grāsaḥ. -v. t. khalīnena niyaṃtr 10.
, s. śunī kukkurī saramā.
, v. t. daṃś 1 P; 'bit off a large piece'. daṃtairmahākhaṃḍaṃ saṃdaṣṭavān-carvitavān; utpad 10, carv 1 P, khād 1 P.
(2) śītena pīḍ 10.
(3) adhikṣip 6 P, See Censure. 4 pīḍ 10, ard 1 P, 10. -s. daṃśaḥ daṃśanaṃ.
(2) daṃtapadaṃ daśanāṃkaḥ.
(2) pīḍākara (rī f.).
, a. kaṭu tikta.
(2) (Touching) marmabhid-chid.
(3) ugra niṣṭhura paruṣa tīkṣṇa kaṭhora.
(2) atyaṃtaṃ.
(3) pramuktakaṃṭhaṃ (weeping b.).
(2) duḥkhātirekaḥ ugraśokaḥ; 'in b. of soul' durmanāyamānacitta a., samanyunā cetasā.
(3) kaṭhoratā paruṣatā niṣṭhuratā.
(4) mātsaryaṃ paiśunyaṃ.
, s. śilājatu n., giripuṣpakaṃ gaireyaṃ girijaṃ aśmajaṃ arthyaṃ.
, a. dvikoṣa.
, a. See Grotesque.
, v. i. rahasyaṃ bhid 7 P.
, a. kṛṣṇa śyāma kṛṣṇavarṇa kāla.
(2) niṣprabha timira asita nīla mecaka.
(3) (fig.) niṃdya ghora dāruṇa; 'b. deed' apayaśomalinaṃ karma; 'b. guard' durvṛttaḥ durācāraḥ adhamaḥ khalaḥ. -s. kṛṣṇaḥ kṛṣṇavarṇaḥ; 'clothed in b.' nīlavastraḥ.
(2) duṣ c. (dūṣayati) kalaṃkayati (D.), See Stain. -ish, a. īṣatkṛṣṇa ānīla.
, s. mūtrāśayaḥ basti m., f.
, s. (Of a sword) ghārā patraṃ phalaṃ.
(2) (Of grass) dalaṃ kāṃḍaṃ aṃkuraḥ.
(3) skaṃdhāsthi n.
, s. sphoṭaḥ vraṇaḥ-ṇaṃ.
, v. t. niṃd 1 P, garh 1, 10 A, upālabh 1 A; doṣaṃ kṣip 6 P, or āruh c. (ropayati), See Censure, 'I am not to b.' nāhamaparādhī na mamāyaṃ doṣaḥ. -s. doṣaḥ aparā-dhaḥ.
(2) garhā ākṣepaḥ upālaṃbhaḥ niṃdā jugupsā; 'lays the b. on another' anyasmindoṣaṃ kṣipati.
, v. t. śuklīkṛ 8 U, dhavalīkṛ.
(2) ni-stuṣayati (D.), tvacaṃ niṣkṛṣ or apanī 1 P
(3) Avoid, q. v.
, a. mṛdu komala masṛṇa saumya ślakṣṇa; 'b. in speech' priyaṃvada
(2) priyavākyaṃ cāṭūkti f., madhurabhāṣitaṃ upacchaṃdanaṃ anunayaḥ.
, a. śubhra śukla; 'b. with fear' bhayavivarṇaḥ-vivarṇānanaḥ.
(2) śūnya rikta lekhārahita.
(3) ekāṃta atyaṃta; 'b. despair' ekāṃtato nairāśyaṃ.
(4) anuprāsa-yamaka-hīna (verse). -s. lekhāśūnyaṃ patraṃ.
(2) śūnyatā; riktaṃ śūnyaṃ.
, s. kaṃbalaḥ ūrṇāyuḥ rallakaḥ
, v. i. uccaiḥ nad s. uccanādaḥ udghoṣaḥ.
, s. See Flattery.
, v. t. īśvaraṃ niṃd 1 P or avaman 4 A, or abhiśap 1 U.
, s. vātyā vātaḥ vāyuvegaḥ prabhaṃjanaḥ javānilaḥ.
(2) dhmānaṃ (of horns).
(3) vināśaḥ kṣayaḥ apāyaḥ. -v. t. vinaś c., vihan 2 P, mlānīkṛ 8 U, viśṝ c., kṣai c. (kṣapayati); 'b. ed by lightning' aśani-vidyut-hata
, s. See Noisy.
, v. i. jval 1 P, pra-ut-- dīp 4 A, saṃut-pra--; 'b. ing' ujjvala pradīpta dedīpyamāna bhāsvara See Bright, 'b. abroad' prakāś c., prakhyā c. (khyāpayati). -s. prabhā arcis f., n., dīpti f., jvālā; "b. of light" raśmi-aṃśu-jālaṃ.
, v. t. bhūṣ 10, alaṃkṛ 8 U.
(2) prakhyā c. (khyāpayati) prakāś c., udghuṣ 10.
, v. t. nirṇij 3 U, dhāv 1 P, 10, dhavalī-kṛ 8 U.
, a. atiśīta (winter); śiśira haimaṃta (tī f.), himaśīta.
(2) (fig.) nirānaṃda asubhaga.
, a. klinnākṣa culla cilla pilla; 'b. eye' cullaḥ &c.
, v. i. rebh 1 A, meṃmeṃ śabdaṃ kṛ 8 U, u 1 A.
, v. t. raktaṃ-rudhiraṃ &c. (blood) muc c. or sru c. or mokṣ 10, with gen. of person or part, bled; 'they b. the wound' kṣate raktamokṣaṇaṃ kurvaṃti. -v. i. raktaṃ-rudhiraṃ-sru 1 P, or muc 6 P, or pravah 1 P; 'his hand b. s' tasya hastādrudhiraṃ stravati; 'b. ing profusely' rudhiraprāgbhāranisyaṃdin (Mal. 5); 'to b. for one's country' svadeśārtha jīvitaṃ tyaj 1 P.
, s. doṣaḥ kalaṃkaḥ chidraṃ; 'un-b. ed' niṣkalaṃka nirdoṣa.
(2) apayaśas m., akīrti f. -v. t. malinayati (D.), kalaṃkayati (D.), duṣ c. (dūṣayati).
, v. i. sahasā saṃkuc 1 P.
(2) sahasā apasṛ 1 P or apakram 1 U, 4 P or nivṛt 1 A; parāṅmukha (khī v.) bhū 1 P.
, v. t. miśr 10, saṃyuj 10, ekatra kṛ 8 U; 'to be b. ed' saṃkṝ pass.; saṃmil 6 P, ekībhū 1 P.
(2) ekarūpa ekībhūta.
, v. t. Gen. ex. by Imperative or Benedictive of verb; 'I b. that you may get a son' putraṃ labhasva or lapsīṣṭhāḥ.
(2) āśās 2 A, āśiṣaṃ dā 3 U; vitṝ 1 P (with loc.); tvayi vitaratu bhadraṃ (U. 3) 'b. you with auspicious good'
(3) sukhindhanya a. kṛ 8 U, 'was b. ed with a son' sutalābhena kṛtī babhūva.
(2) paramānaṃdaḥ paramasukhaṃ; paraṃ padaṃ apavargaḥ.
(2) varaḥ hitaṃ upakāraḥ kuśalaṃ dhanyatvaṃ; lābhaḥ sukhaṃ.
, v. t. viphalīkṛ 8 U. naś c., See Blast; 'schemes of policy b. ed by opposing fate' viguṇavidhiyogānnayāḥ phalairhīnāḥ (Mu. 6). -s. nāśaḥ kṣayaḥ.
, a. aṃdha; 'born b.' janmāṃdhaḥ; 'b. following the b.' aṃdhaparaṃparā; 'b. of one eye' akṣṇā kāṇaḥ.
(2) ajñāna hatajñāna. -v. t. aṃdhīkṛ 8 U, aṃdhayati (D.); 'b. ed by rage' krodhāṃdhaḥ; 'b. ed by lust' kāmāṃdhaḥ; &c. -s. tiraskariṇī vyavadhānaṃ yavanikā.
(2) chahnan n., kapaṭaṃ.
(2) ajñānaṃ mohaḥ.
, v. i. nimīl 1 P, nimiṣ 6 P. -s.,
, s. paramasukhaṃ sukhātiśayaḥ praharṣaḥ dhanyatā atyaṃtasukhaṃ.
(2) apavargaḥ; See Beatitude.
, s. tvaksphoṭaḥ śophaḥ; vraṇaḥ-ṇaṃ 'b. on the foot' pādasphoṭaḥ vipādikā.
(2) sphoṭajananaḥ upanāhaḥ. -v. t. sphoṭaṃ utpad c.
, a. hṛṣṭa pramudita sānaṃda prasannavadana.
, s. sahimavātyā himavarṣayutaḥ prabhaṃjanaḥ.
, v. t. śvi c., āpyai c., pīnīkṛ 8 U. -v. i. sphāy 1 A, śvi 1 P, āpyai 1 A.
(2) dṛpta.
, s. kāṣṭhaṃ śilā (of stone); 'b. of snow' śilībhūtaṃ himaṃ ghanaṃ himaṃ.
(2) vadhyaśilākāṣṭhaṃ.
(3) uparodhaḥ pratyūhaḥ aṃtarāyaḥ.
(4) piṃḍaḥ bhāraḥ.
, s. raktaṃ rudhiraṃ śoṇitaṃ lohitaṃ asraṃ asṛj n., 'shed b.' rudhiraṃ pat c.; 'take one's b.' han 2 P.
(2) gotraṃ vaṃśaḥ kulaṃ; 'of whole b.' sodara sodarya sagarbha; sanābhi; 'of noble b.' kulīna abhijāta; 'of royal b.' rājakulaprasūta.
(3) (Temper) śīlaṃ; 'not-b. ed' tīvrakopa sulabhakopa; 'b. rising to the cheeks' kopapradīptānanaḥ. -v. t. raktena lip 6 P or aṃj 7 P.
(2) raktasrāvaṃ vinā.
(2) krūra mārātmaka nṛśaṃsa; 'a b. battle it was' tasmin yuddhe mahāraktasrāvo'bhūt.
, s. See Blossom below; 'b. of youth' yauvanabharaḥ navayauvanaṃ; 'in the b. ing youth' prathame vayasi navayauvane.
(2) rāgaḥ (kapolarāgaḥ). -v. i. phulla 1 P, vikas 1 P, sphuṭ 6 P,
(2) vardh 1 A, edh 1 A.
, s. puṣpaṃ kusumaṃ mukulaḥ-laṃ prasavaḥ -v. i. sphuṭ 6 P, praphull 1 P, bhid pass.; vikas 1 P, mukulaiḥ sannaddha a. bhū.
, s. kalaṃkaḥ doṣaḥ lakṣman n., apayaśas n.
(2) lopaḥ vyāmarṣaḥ. -v. t. malinayati (D.), duṣ c. (dūṣayati) kalaṃkayati (D.), kṛṣṇīkṛ 8 U.
(2) aspaṣṭīkṛ; 'b. out' vinaś c., ucchid 7 P, vilup c., vyāmṛj c., vyāmṛś c., 'b. ing paper' masīśoṣakaḥ -kaṃ paṃtraṃ.
, s. kilāsaṃ sidhmaṃ; sphoṭaḥ visphoṭaḥ vraṇaḥ -ṇaṃ sidhman n.; 'having b. es' kilāsin sidhmala. -v. t. malinayati (D.).
, s. ā-abhi-ghātaḥ prahāraḥ; pātanaṃ nirghātaḥ; 'Oh! the hard b. of Fate' ahaha dāruṇo daivanirghātaḥ (U. 2); 'b. with the fist' muṣṭighātaḥ-prahāraḥ; 'to strike ab.' muṣṭinā taḍ 10 or han 2 P or prahṛ 1 P or abhi-ā-han 2 P; yuv 4 A, yuddhārthaṃ saṃmil 6 P.
(2) sphuṭanaṃ vikāsaḥ phullanaṃ. -v. i. See Blossom; oft by smi 1 A; 'b. n Pātala flower' smitapāṭalaṃ.
(2) vā 2 P, vah 1 P, pravah.
(3) śvas 2 P, uchvas viniśvas. -v. t. ud-han 2 P, ud-dhū 9 U, ut-kṣip 6 P, vah-
(2) ut- śvi c., sphāy c. (sphāvayati).; 'dust b. n by wind' aniloddhataṃ rajaḥ.
(3) (As an instrument) dhmā 1 P, mukhamāru tena pūr 10, (snānaśaṃkhānāmāpūryamāṇānāṃ Ka. 16); 'b. hot and cold' nigrahānugrahau (yugapat) prakaṭayati (D.).
(2) nādaḥ; dhmānaṃ.
, s. tibhimedas n. -v. i. atirodanāt ucchūnamukha a. (khī f.) bhū.
, s. laguḍaḥ gadā.
, a. nīla śyāma. -s. nīlaḥ nīliman m., nīlavarṇaḥ.
, a. sthūla; See Big. 2 rūkṣa paruṣa ugra.
, s. pramādaḥ skhalitaṃ doṣaḥ. -v. i. pramad 4 P, skhal 1 P, bhram 1, 4 P.
, a. dhārāhīna atīkṣṇa kuṃṭhita nistejas.
(2) sthūla ghana; maṃda avidagdha.
(3) sarala ajihma ṛjuprakṛti.
(4) rūkṣa paruṣa karkaśa asabhya. -v. t. kuṃṭhīkṛ 8 U, tīkṣṇatāṃ vilup c.; kṛ with (a.); tejo hṛ 1 P.
(2) nyūnīkṛ śam c. (śamayati).
, s. kalaṃkaḥ malaṃ dūṣaṇaṃ -v. t. malinayati (D.). malena lip 6 P
, v. t. asamīkṣya-avicārya-vad 1 P.
, v. i. lajjāṃ naṭ 10, hrī 3 P, lajj 6 A, trap 1 A; vrīḍayā-trapayā-adhomukha a. (khī f.) bhū 1 P.
(2) aruṇībhū lohitāyate (D.). -v. t. aruṇīkṛ 8 U. -s. aruṇiman m., raktiman m., kapolarāgaḥ.
(2) lajjā vrīḍā trapā hrīḥ; 'put to b.' -hrī c. (hrepayati).
(2) (Blushful) lajjita savrīḍa satrapa lajjāvanata hrīparigata trapādhomukha (khī f.)
, v. i. garj 1 P, tumulaṃ-kolāhalaṃ kṛ 8 U, uccaiḥ ārad 1 P, utkruś 1 P.
(2) vikatth 1 A, ślāgh 1 A.
(3) tarj 10 A, bharts 10 A.
, s. ajagaraḥ śayuḥ vāhasaḥ.
, s. varāhaḥ kiriḥ-raḥ śū(sū)karaḥ kolaḥ ghṛ(gṛ)ṣṭiḥ potrin m., kiṭiḥ daṃṣṭin m., ghoṇin m., stabdharoman m., kroḍaḥ bhūdāraḥ.
(2) asabhya grāmya.
, s. phalakaḥ-kaṃ; bhojanāsanaṃ kāṣṭhakhaṃḍaṃ.
(2) grāsaḥ bhojanaṃ āhāraḥ.
(3) sabhā pariṣad f., samājaḥ gaṇaḥ vargaḥ.
(4) naukātalaṃ-pṛṣṭhaṃ; 'to go on b. a ship' potaṃ ā-adhi-ruh 1 P; 'on b.' naukārūḍha a., nautale.
(5) aṣṭāpadaṃ śāriphalaṃ. -v. t. balāt nāvaṃ āruh 1 P.
(2) phalakaiḥ āstṛ-stṝ 5, 9 U.
, v. i. vikatth 1 A dṛp 4 P, (with instr.) nātmanā dṛpyati; ātmānaṃ ślāgh 1 A, garvaṃ vah 1 P (with gen.); (mudhā yauvanagarvaṃ vahasi M. 4).
, s. nauḥ tarīḥ taraṇi-ṇī f.; 'a small b,' uḍupaṃ naukā plavaḥ kolaḥ; 'b. man' s. nāvikaḥ potavāhaḥ auḍupikaḥ; 'b. swain' s. mukhyanāvikaḥ karṇadhāraḥ.
, v. t. taḍ 10; See Beat. 2 Crop, q. v. -v. i. itastato luṭh 6 P, 1 A, sphur 6 P, caṃc 1 P.
, s. taṃtukīlaḥ kapālanāḍikā.
, s. chinnapucchadhārin m. chinnapucchaḥ.
, v. t. śubhāśubhaṃ sūc 10; āvid c., kath 10., prāk śaṃs 1 P, See Predict; 'absence of delay b. s future success' avyākṣepo bhaviṣyaṃtyāḥ kāryasiddherhi lakṣaṇaṃ (R. x. 6); 'b. s evil to the country' janapadasya aniṣṭaśaṃsi-sūcaka aśubhacihnaṃ-lakṣaṇaṃ.
, s. kaṃcukaḥ colaḥ kūrpāsakaḥ-kaṃ.
, s. sūci-cī
(2) churikā vedhanikā kṛpāṇikā.
, s. śarīraṃ kāyaḥ dehaḥ vigrahaḥ aṃgaṃ vapus n., kalevaraṃ tanu-nū f., gātraṃ; 'dead b.' śavaḥ-vaṃ kuṇapaḥ.
(2) (Some b.) kaḥ or kā or kim-api or cit or cana; janaḥ lokaḥ.
(3) padārthaḥ vastu n.
(4) samavāyaḥ samūhaḥ saṃghātaḥ vṛṃdaṃ; samājaḥ samudāyaḥ; 'in a b.' sameta a., saṃhata -a., ekatra milita a.
(5) samāgamaḥ śreṇī.
(6) kāṃḍaḥ-ḍaṃ skaṃdhaḥ; 'b. of the house' garbhaḥ abhyaṃtaraṃ udaraṃ; b. of troops' sainyadalaṃ; 'b. guard' āsannaparicārakaḥrikā parivāragaṇaḥ.
(2) sākalyena.
, s. anūpaḥ kacchabhūḥ paṃkaḥ.
, v. i. vi-ā-śaṃk 1 A, saṃdih 2 U, vikḷp 1 A.
, a. chādmika.
, s. piśācaḥ bhūtaḥ.
, v. t. pac 1 P, utkvath 1 P, śrā 2 P. -v. i. kvath pass., tap-pac pass.; 'b. ing with anger' kopaparītamānasaḥ saṃtaptacittaḥ.
(2) phenāyate (D.). -s. vraṇaḥ-ṇaṃ sphoṭaḥ visphoṭaḥ piṭakaḥ piṭa(ṭi)kā gaṃḍaḥ.
(2) śrāṇa śṛta.
, a. garjanakārin; pracaṃḍa utkaṭa; 'b. noise' kolāhalaḥ tumularavaḥ ucairākrośaḥ.
(2) kalaha-tumula-kārin; 'b. laugh' aṭṭahāsaḥ.
, a. śūra sāhasika (kī f.), sāhasapara
(2) (Of things) sāhasābhāsa sāhasaṃ (iti vacanaṃ sāhasamātraṃ S. B. 79).
(3) (Rude) dhṛṣṭa nirlajja avinīta.
(4) pragalbha nirviśaṃka nirbhaya nirbhīka.
(5) suprakāśa spaṣṭa; 'he made b. to say' sa nirbhayamuvāca; 'to be b.' dhṛṣ 5 P.
(2) dhṛṣṭatā avinayaḥ.
(3) pragalbhatā nirbhayatā.
, s. skaṃdhaḥ prakāṃḍaḥ.
, s. nāḍi-ḍī f.; kāṃḍaḥ-ḍaṃ.
, s. upadhānaṃ upabarhaḥ; badhaḥ; ālaṃbaḥ. -v. t. (up) saṃstaṃbh 9 P. samālaṃb 1 A.
, s. argalābaṃdhaḥ argalaṃ kālakaṃ kālaḥ-laṃ.
(2) śūlaḥ-laṃ śakuḥ śaraḥ. -v. t. argalena rudh 7 U or pidhā 3 U or baṃdh 9 P; kīlayati (D.).
(2) titaunā śudh c. or cal c. -v. i. (away, out) sahasā-alakṣita nirgam-niḥsṛ 1 P, or apakram 1 U, 4 P, or apayā 2 P.
, s. gulī gulikā.
, s. agnyastraṃ.
, s. darpavacanaṃ atiśayokti f., asāraṃ vākyaṃ niḥsārā uktiḥ.
, a. nirvyāja nirvyalīka.
(2) adv. vastutaḥ tattvataḥ.
, s. baṃdhaḥ baṃdhanaṃ pāśaḥ jālaṃ; (fig. also); nigaḍāḥ (pl.); 'b. of love' premabaṃdhaḥ-pāśaḥ.
(2) saṃśleṣaḥ saṃhati f., saṃdhiḥ saṃbaṃdhaḥ.
(3) pratijñāpatraṃ-lekhyaṃ samayapatraṃ.
(4) samayaḥ niyamaḥ saṃvid f.
, s. modakaḥ śarkarānvitaṃ drākṣaṃ.
, s. asthi. n.; 'set a b.' truṭitāsthi saṃdhā 3 U.
(2) asthimat asthipūrṇa.
, s. jayasūcakaḥ agniḥ.
, s. saujanyaṃ sujanatā.
, s. narmavacanaṃ rasikokti f.
, s. strīdhṛtaṃ śiroveṣṭanaṃ śiraskaṃ.
, a. suṃdara (rī f.); rūpavat See Beautiful, 2 hṛṣṭa suprīta pramudita.
(3) hṛṣṭapuṣṭa sulalita.
, s. vinītācāraḥ sujanatā.
, s. vetanādhikaṃ dānaṃ.
, s. sukhaikavṛtti m.
, s. maṃdabuddhiḥ mūḍhaḥ mūrkhaḥ.
, s. pustakaṃ graṃthaḥ; 'part of a b.' adhyāyaḥ parvan n.; 'b. case' graṃthādhāraḥ graṃthakuṭā; 'b. mate' sahādhyāyin m.; 'b. worm' graṃthavācanāsaktaḥ. -v. t. lekhye āruh c.
, s. vātavasanayaṣṭi f.
(2) naukāśrayadvārāvarodhakaṃ.
, s. varaḥ prasādaḥ anugrahaḥ. -a. hṛṣṭa vi-lāsin udāra pramudita. 'b. companion,' s. sahapāyin m., sahabhojin m.
, s. grāmyaḥ janaḥ grāmyikaḥ vṛṣalaḥ.
, v. t. or s. See Avail. -s upānah f., pādukā pādatraṃ.
, s. paṭamaṃḍapaḥ upakāryā paṭabhavanaṃ.
, s. loptraṃ luṃṭhitaṃ luṃṭhanaṃ.
, s. rasaśodhanaḥ biḍaṃ.
, s. paryaṃtaḥ-taṃ prāṃtaḥ parisarabhūmi f., utsaṃgaḥ upāṃtaḥ.
(2) (Of a garment) aṃcalaḥ daśā.
(3) samaṃtaḥ sīmā sāmaṃtaṃ.
(4) tīraṃ kūlaṃ taṭaṃ (of a river); 'b. of a forest' vanāṃtaḥ. -v. i. (on, upon) Ex. by vṛt 1 A, sthā 1 P, with (s.); janasthānaparyaṃtāni dīrghāraṇyāni (U. 2) 'large forests b. ing on Janasthāna'; 'his age b. s on 20' viṃśativarṣavayovasthāṃ spṛśati viṃśati-varṣadeśīyosau.
(2) kalpa prāya in comp.; 'his condition b. s on poverty' tasya daśā dāridryātkiṃcidūnā dāridryakalpā. -v. t. prāṃtayati (D.), paryaṃtaṃ kṛ 8 U; paryaṃte niviś c.; 'garment b. ed with silk' nirmitakauśeyaprāṃtaṃ vasanaṃ.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ.
(2) vedhanī.
(3) suṣiraṃ chidravyāsaḥ.
(4) velormi f., velātaraṃgaḥ. -v. t. vyath 4 P, chidraṃ kṛ 8 U.
, a. udīcīna uttara.
, s. uttaravāyuḥ.
, v. t. ṛṇaṃ kṛ 8 U, or prārth 10 A or grah 9 P.
(2) anyasmād grah or ādā 3 A, or labh 1 A.
, s. vakṣas n., uras n., kroḍaṃ vakṣaḥsthalaṃ.
(2) garbhaḥ abhyaṃtaraṃ.
(3) hṛdayaṃ cittaṃ manas n.; 'b. friend' hṛdayaṃgamaḥ sakhā priyasuhṛd.
(4) stanaḥ kucaḥ vakṣojaḥ.
, s. gaṃḍaḥ.
(2) niyāmakaḥ.
, s. udbhidvidyā auṣadhiśāstraṃ vanaspati-śāstraṃ.
, s. vraṇaḥ-ṇaṃ sphoṭaḥ.
(2) chidraṃ doṣaḥ -v. t. jīrṇavastrāṇi siv 4 P, sūcyā saṃdhā 3 U.
, pron. a. ubhau ubhe; ubhaya-dvi in comp.; ubhayaṃ dvayaṃ; 'b. sides' ubhayapakṣau; 'on b. sides' ubhayataḥ; 'in b. ways' ubhayathā; 'in b. places' ubhayatra.
(2) Ex. by ca-ca tathā; 'does b. good and bad' śubhaṃ cāśubhaṃ ca vidadhāti.
, v. t. kliś 9 P, pīḍ 10, bādh 1 A.
, s. kācakūpī-pātraṃ-bhājanaṃ. -v. t. kācakūpyāṃ niviś c.
, s. talaṃ adhobhāgaḥ; 'examine it to the b.' āmūlaṃ-talaṃ parīkṣasva tat; 'you are at the b. of this plot' asya kapaṭaprabaṃthasya tvaṃ mūla-pradhāna-kāraṇāṃ tvaṃ pradhānaḥ pravartakaḥ.
(2) darī upatyakā nimnabhūḥ pādaḥ.
(3) mūlaṃ śeṣaṃ avaśeṣaṃ. -v. i. (upon) ālaṃb 1 A, mūla in comp.
, s. nepathyagṛhaṃ.
, a. nepathya-veśa-ādhmāta.
, s. śākhā viṭapaḥ.
s. See 'Rock.'
, v. i. prapat 1 P, abhi-ut-plu 1 A, satvaraṃ-savegaṃ-dhāv 1 P or palāy 1 A.
(2) svandhvan 1 P.
, s. pluti f., plutaṃ valganaṃ.
(2) maryādā sīman f., sīmā prāṃtaḥ paryaṃtaḥ aṃtaḥ.
(3) prati-ghātaḥ utpatanaṃ. -v. t. Ex. by sīmā prāṃta; 'b. ed on the south by the ocean' asya dakṣiṇā sīmā sāgaraḥ; 'b. ed by dales on all sides' darīparigataḥ; See Border. 2 niyam 1 P, nigrah 9 P. -v. i. utplu 1 A, valg 1 P.
, a. vadānya udāra muktahasta dāna-tyāga-śīla.
(2) pradānaṃ pāritoṣikaṃ.
(3) kṛpā anugrahaḥ prasādaḥ.
, s. kusumastabakaḥ puṣpagucchaḥ
, See Boundary.
, s. vāraḥ; 'drinking b.' saṃpīti f.
(2) kalahaḥ.
, a. gavya.
, v. i. nam 1 P, praṇam (acc. or dat.); abhivad c., abhivaṃd 1 A prahvībhū; caraṇayoḥ pat 1 P.
(2) aṃgīkṛ 8 U, abhyupa-i
(2) P, -gam 1 P; oft by pramāṇaṃ; 'I b. to your decision' āryamiśrāḥ pramāṇaṃ (M. 1) or bhavato nirṇayo me pramāṇaṃ. -v. t. ava-āvi-nam c. (namayati) prahvī-namrīkṛ; 'b. ing the head down' praṇamya śirasā; 'b. ed down with age' jarānabhitakāyaḥ; 'b. ing down the head on the ground' avanitalaniveśitalola-śiras a.; -s. praṇāmaḥ praṇati f., namaskāraḥ.
(2) dhanus n., cāpaḥ-paṃ kārmukaṃ śarāsanaṃ kodaṃḍaṃ iṣvāsaḥ śarāvāpaḥ; 'b. man' dhanvin m., dhanuṣmat m., dhanurdharaḥ dhanurbhṛt m., dhānuṣkaḥ niṣaṃgin m.; 'b. string' s. jyā maurvī guṇaḥ śiṃjinī; 'b. shot' bāṇagocaraṃ śarapathaḥ-viṣayaḥ. -interj. namaḥ. (with dat.).
, s. aṃtrāṇi (pl.). 2 (fig.) abhyaṃtaraṃ garbhaḥ
, s. kuṃjaḥ-jaṃ latāmaṃḍapaḥ.
(2) kuṭīraḥ parṇaśālā. -v. t. pariveṣṭ 1 A, parivṛ 5 U or c.
, s. pātraṃ bhājanaṃ śarāvaḥ.
(2) gulikā.
(3) viṣaṃ. -v. i. gulikābhiḥ krīḍ 1 P
, s. peṭikā samudgakaḥ saṃpuṭaḥ piṭakaḥ maṃjūṣā.
(2) muṣṭiprahāraḥ-ghātaḥ pāṇighātaḥ. -v. i. muṣṭīmuṣṭi prahṛ 1 P; bāhūbāhavi-yudh 4 A or taḍ 10; mallayuddhaṃ kṛ 8 U. -v. t. muṣṭinā prahṛ or taḍ.
(2) saṃpuṭake nidhā 3 U.
, s. bālaḥ-lakaḥ śiśuḥ kumāraḥ-rakaḥ dārakaḥ.
(2) śiśuyogya; bālasadṛśa (śī f.), bālabhāvasulabha; 'b. nature' bālabhāvaḥ śiśutvaṃ bāliśatā.
, s. vyavasāyabahiṣkāraḥ -v. t. vyava-sāyādbahiṣkṛ 8 U.
, See Quarrel.
, s. yugmaṃ yugaṃ yugalaṃ dvayaṃ yugulaṃ.
(2) baṃdhaḥ-dhanaṃ carmabaṃdhaḥ. -v. t. baṃdh 9 P.
(2) dṛḍhīkṛ 8 U, saṃstaṃbh 9 P or c., śaktiṃ-balaṃ-vṛdh c.
, s. kaṃkaṇaṃ kaṭakaḥ-kaṃ āvāpakaḥ pārihāryaḥ hastasūtraṃ valayaḥ-yaṃ; karabhūṣaṇaṃ; 'marriage b.' vivāhakautukaṃ.
, s. nāgadaṃtaḥ.
(2) ardhacaṃdradvayaṃ.
, a. kṣāra kṣārarasayukta.
, v. i. vikatth- ślāgh 1 A; See Boast. -s. ātmaślāghā vikatthanaṃ vṛthāstuti f.
, s. brāhmaṇaḥ vipraḥ dvijaḥ dvijanman m., agrajanman m., bhūsuraḥ bhūdevaḥ; 'a pseudo b' brāhmaṇabruvaḥ.
, s. kabarī veṇi-ṇī f., dhammillaḥ keśabaṃdhaḥ-pāśaḥ. -v. i. veṇīkṛ 8 U, veṇīrūpeṇa keśān saṃgraṃth 9 P or rac 10.
(2) saṃgraṃth ve 1 P, saṃśliṣ c, saṃsiv 4 P.
, s. aṃdhalipi f.
, s mastiṣkaṃ mastikaṃ gordaṃ.
(2) buddhi f., mati f.,
, s. gulmagahanaṃ kaṃṭakavanaṃ.
(2) kaṃṭaka khalīnaṃ khalīnaḥ-naṃ.
, s. kaṃṭakaḥ kaṃṭakagulmaḥ gokṣuraḥ.
, s. tuṣaḥ dhānyatvac f, busa kaḍaṃkaraḥ.
, s. śākhā viṭapaḥ.
(2) aṃgaṃ śākhā ekadeśaḥ-bhāgaḥ.
(3) upanadī alpasarit f.
(4) apatyaṃ kulasaṃtānaṃ; vaṃśaḥ. -v. i. śākhārūpeṇa vistṝ pass., or bhid pass.; 'the family b. ed into 8 parts' bhinnoṣṭadhā viprasasāra vaṃśaḥ. (R. xvi. 3)
, s. alātaṃ ulkā dagdhakāṣṭhaṃ.
(2) kalaṃkaḥ aṃkaḥ lāṃchanaṃ apakīrticihnaṃ. -v. t. taptalohena aṃk 10 or cihn 10; 'b. ed with disgrace' apayaśoṃkitaḥ upakośamalīmasaḥ.
, s. surā āsavaṃ vāruṇī sīdhu f.
, s. kalahaḥ vyākrośaḥ.
, s. pittalaṃ ārakūṭaḥ-ṭaṃ rīti-tī f.
, s. śiśuḥ bālaḥ baṭuḥ.
, v. t. bharts 10 A, tarj 10 A,
(2) dhṛṣ 5 P; ā-samā-hve 1 A. -a. vīra śūra vikrāṃta dhīra parākramavat vīrya-vikrama-śālin sāhasika (kī f.); udāra tejasvin 'fortune favours the b.' sāhase śrīḥ prativasati. -s. śūraṃmanyaḥ.
(2) samāhvānaṃ.
(2) (
, interj. sādhu sādhu sādhu. -s. ghātakaḥ ātatāyin m.
, s. kaliḥ kalahaḥ vivādaḥ dvaṃdvaṃ viprati-patti f. -v. i. vivad 1 A, kalahaṃ kṛ 8 U, kalahāyate (D).
, s. śūkaramāṃsaṃ.
(2) snāyuḥ; bāhuḥ.
, v. t. cītkāraśabdaṃ kṛ 8 U, āraṭ 1 P. -v. t. cūrṇ 10, piṣ 7 P -s.,
, v. t. pittalena saṃdhā 3 U.
(2) nirlajja dhṛṣṭa nistrapāvaraṇa. v. t. dhṛṣ 5 P.
(3) aṃgārapātraṃ.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ.
(2) bhaṃgaḥ bhedanaṃ; atikramaḥ laṃghanaṃ; 'b. of promise' pratijñābhaṃgaḥ; ājñābhaṃgaḥ.
(3) bhedaḥ (suhṛdbhedaḥ); 'b. in a wall' saṃdhiḥ suraṃgā.
, s. apūpaḥ piṣṭakaḥ kāṃdavaṃ.
(2) annaṃ āhāraḥ.
, s. See under Broad.
, v. t. bhaṃj 7 P (fig. also), khaṃḍ 10.
(2) kṣud-piṣ 7 P, cūrṇ 10, mṛd 9 P.
(3) ati-kram 1 U, 4 P, ullaṃgh 1 A, 10, aticar 1 P; vilup c.
(4) bhid 7 U, vighaṭ c. (ghaṭayati); vidṝ 9 P, 10, sphuṭ c. (as heart); 'b. fast' pāraṇāṃ nirvṛt c., prātarāśaṃ-kalyavartaṃ sev 1 A; 'b. wind' gudaravaṃ kṛ 8 U, pard 1 A; 'b. the way for' apasṛ 1 P, apa-i 2 P, apakram.
(5) vinaś c., ucchid 7 P. -v. i. bhid-dṝ-bhaṃj- pass., truṭ 6, 4 P, sphuṭ 6 P, (sphuṭati hṛdayaṃ) dal 1 P.
(2) prabhā 2 P; 'the day broke' uṣāḥ samāghatā prabhātā rajanī dṛṣṭaṃ dinamukhaṃ.
(3) kṣi pass., avasad 1 P, viśṝ pass., dhvaṃs 1 A, jṛ 4, 9 P. -s. vicchedaḥ nivṛtti f., virāmaḥ bhaṃgaḥ; 'b. of day' prabhātaṃ uṣaḥkālaḥ aruṇodayaḥ; 'the story has suffered a b.' vicchedamāpa kathāprabaṃdhaḥ (Ka. 239).
(2) nirgam 1 P.
(2) prastara or taṭa-bhagnā ūrmi f., lahari f.
, s. uras n., kroḍaṃ vakṣas n.
(2) stanaḥ payodharaḥ vakṣojaḥ kucaḥ (of human beings).
(3) hṛdayaṃ aṃtaḥkaraṇaṃ cittaṃ manas n.; 'b. high' vakṣodaghna (dhnī f.); 'b. plate' kavacaṃ urastrāṇaṃ; 'b work' vakṣaḥpramāṇaḥ prākāraḥ. 'Make a clean b. of,' See Confess,
, v. i. śvas 2 P; prāṇ 2 P.
(2) as 2 P, jīv 1 P, vṛt 1 A.
(3) ā-pratyā-samāśvas; 'b. deep' dīrgha-sthūlaṃsthūlaṃ niśvas; 'b. freely' ucchvas; 'b. the last' See Die, -v. t. (out) udgṝ 6 P, ava-pra-saṃ-kṝ 6 P.
(2) pravā 2 P.
(2) prāṇāḥ (pl.); prāṇāyāmaḥ 'holding the b.'; asavaḥ (pl.)
(3) virāmaḥ upaśamaḥ.
(4) udgāraḥ.
(5) maṃdānilaḥ mṛduvātaḥ; 'in the same b.' ekāvasare samakālameva.
(2) spṛhā icchā; 'b. through nose' nāsikaṃdhamaḥ; 'b. hole' vātāyana gavākṣaḥ.
(2) mṛta utkrāṃtavāyu
(3) yaṣṭiprāṇa.
, s. paścādbhāgaḥ nitaṃbaḥ kaṭideśaḥ.
, v. t. jan c. (janayati) utpad c., prasū 2 A.
(2) puṣ 1, 4, 9 P or c., saṃ c.
(3) vinī 1 P. -v. i. vṛdh 1 A, prajan-utpad 4 A.
(2) garbhavatī bhū See Conceive; 'b. ing season' garbhadhāraṇakālaḥ utpattisamayaḥ. -s. vaṃśaḥ kulaṃ jāti f.
(2) apatyaṃ prajā.
(3) samutpannaḥ śāvakagaṇaḥ śiśujātaṃ.
(2) śikṣaṇaṃ vinayaḥ.
(3) sabhyatā suśīlatā; 'of good b.' suvinīta suśīla.
(4) garbhadhāraṇaṃ garbhādhānaṃ.
, s. mṛdupavanaḥ maṃdānilaḥ
(2) vātaḥ anilaḥ See Wind. 3 See 'Coke,' 'Agreeable b.' sukhasparśaḥ- sukhaḥ-vāyuḥ.
, s. saṃhitā saṃgrahaḥ.
(2) stotrasaṃgrahaḥ.
, s. kṣepaḥ samāsaḥ saṃhāraḥ saṃgrahaṇaṃ.
, v. t. (yavasuraṃ) pac 1 P or kvath 1 P.
(2) pracit 10, prakḷp c.
, s. utkocaḥ upāyana. -v. t. utkocaṃ dā 3 U, utkocadānena vaśīkṛ C.
(2) utkocadānādānāparādhaḥ.
, s. iṣṭakā sudhā; 'burnt b.' pakveṣṭakā; 'b. bit' iṣṭakāśakalaṃ; 'b. kiln' āpākaḥ pacanasthānaṃ; 'b. layer' lepakaḥ sudhājīvin m.; 'b. work' iṣṭakānirmitaṃ.
, s. vivāhotsavaḥ udvāhakarman n. -a. vaivāhika (kā f.), vivāhayogya.
, s. vadhūḥ navavadhū; pāṇigṛhītā navoḍhā.
(2) kanyā kumārī.
, s. setuḥ dharaṇaṃ saṃvaraḥ
(2) āli-lī f., dharaṇaḥ (small); 'make a b.' setuṃ nirmā 3 A, or kṛ 8 U, or baṃdh 9 P; 'fort b.' sakramaḥ; 'b. of the nose' nāsāvaṃśaḥ. -v. t. setunā badh 9 P, savṛ 5 U.
, s. valgā; raśmiḥ; 'giving the b. to the passions' rāgādhīnaḥ rāgavaśaḥ
(2) nigrahaḥ saṃyamaḥ -v. t. valgāsanātha a. kṛ raśmibhiḥ yam 1 P.
(2) nigrah 9 P, ni-saṃ-yam; See Control, 'by un-b. ed tongue' niryaṃtraṇayā vācā.
, a. svalpa acira alpakāla kṣaṇika (kī f.), acirasthāyin saṃkṣipta parimita sahṛta adīrghaṃ saṃkucita; 'to be b.' kiṃ bahunā
(2) saṃgrahaḥ saṃkṣepaḥ.
(3) sārapatraṃ.
(2) acireṇa āśu kṣipraṃ.
, s. gokṣuraḥ kaṃṭakagulmaḥ.
, s. kūpakadvayayutaḥ potaḥ.
, s. camūḥ vāhinī sainyadalaṃ gulmaḥlmaṃ.
, s. dasyuḥ cauraḥ.
, a. ujjvala pradīpta bhāsura rucira tejasvin bhāsvat bhrājamāna prabhāvat dīptimat daidīpyamāna.
(2) viśada nirmala śuci.
(3) viśruta.
(2) vimalayati (D.), viśadīkṛ 8 U. -v. i. vimalībhū 1 P, prasad 1 P, prasādaṃ gam 1 P, viśadībhū (diśaḥ praseduḥ R. III. 14).
(2) śubh-dyut 1 A, See Shine. -ly, adv. ujjvalaṃ vimalaṃ tejasā kāṃtyā.
, s. kaṃṭhaḥ prāṃtaḥ mukhaṃ dhāraḥ karṇaḥ; 'to the b.' āmukhaṃ ākaṃṭhaṃ.
(2) (of a river) tīraṃ taṭaḥ-ṭa.
(3) aṃcalaḥ daśā (of a cloth).
, s. gaṃdhakaḥ.
, s. citratā citrāṃgatvaṃ śabalatvaṃ.
, s. lavaṇajalaṃ.
(2) bāṣpaḥ aśru n., astraṃ.
, v. t. ānī 1 P, ā-upā-hṛ 1 P, āvah 1 P.
(2) prāp c., āgam c. (gamayati).
(3) anunī 1 P, ākṛṣ 1 P.
(4) jan c. (janayati) utpad c.; ex. by prabhū 1 P, jan 4 A; 'poverty b. s one to shame' dāridryād hriyameti (Mr. 1); 'b. to end' samāp c., nirvṛt c., avaso 4 P; 'b. to ruin' naś c., nāśakāraṇaṃ bhū; 'b. word' nivid c., vārtāṃ ākhyā 2 P; 'b. action' abhiyuj 7 A.
(2) agre-puraḥ-ānī prahṛ c.
, s. tīraṃ taṭaḥ-ṭaṃ kūlaṃ.
(2) prāṃtaḥ aṃtaḥ paryaṃtaḥ; dhārā utsaṃgaḥ parisaraḥ kaṃṭhaḥ.
, a. capala tvarita kṣipra avilaṃba.
(2) prabala sasāra tīvra; 'b. shower' dhārāsaṃpātaḥ.
, v. i. pulakita -romāṃcita-kaṃṭakita a. bhū 1 P; 'his body b. ing with joy' harṣaromāṃcita-pulakita-tanuḥ; hṛṣ 4 P (of hair). -s. śūkaḥ-kaṃ dṛḍhaloman n.,
(2) śūkaraloman n.
, a. bhaṃgura bhidura sukhabhedya subhaṃga.
, s. daṃśaḥ; gomakṣikā.
, s. śūlaḥ śaṃkuḥ kīlaḥ-laṃ. -v. t. apāvṛ 5 U.
(2) nivid c., prakāś c., kath 10.
(3) chidra 10.
, a. vistīrṇa pṛthu vipula vistṛta viśāla pariṇāhavat āyata; '10 yojanas b.' daśayojanamāyatā (nagarī).
(2) asabhya aślīla garhita; 'b. day-break' suprabhātaṃ; spaṣṭe jāte pratyūṣasi (Ka. 26); 'b. day light' prakharatejasi savitari; 'b. awake' prabuddha unnidra; 'b. breasted' vyūḍhoraskaḥ; viśālavakṣas.
, s. kārmikavastraṃ.
, s. laghupustakaṃ.
, s. prākṛtabhāṣā apabhraṃśaḥ.
(2) carmapādukā.
, v. t. citr 10, sūcyā vastre puṣpādikaṃ siv 4 P.
, v. i. tap-pac-pass. -v. t. bhrasj 6 P; (fig.) saṃkṣubh c., prakup c., uddīp c. -s. kalahaḥ dvaṃdvaṃ kaliḥ tumulaṃ.
, s. nirūpitamūlyena kāryanirvāhakaḥ.
, s. See Brass.
, s. vakṣobhūṣaṇaṃ uromaṇiḥ.
, v. i. (lit.) (aṃḍānāṃ) upari-sad 1 P niviś 6 P; (fig.) ni-dhyai 1 P, punaḥ punar āloc 10; ciṃtāvyagra a. bhū. -s. prajā saṃtati f., apatyaṃ.
(2) samamutpannaḥ śāvakagaṇaḥ apatyajātaṃ.
, s. kusarit f., srotas n., kṣudranadī kṣudra-alpa-sarit. -v. t. sah 1 A, kṣam 1 A, mṛṣ 4 P. 10.
, s. saṃmārjanī śodhanī. 'b. stick-staff' mārjanīdaṃḍaḥ; dīrgha-kṛśa-yaṣṭiḥ.
, s. sūpaḥ yū(jū)ṣaṃ.
, s. veśaḥ veśyālayaḥ gaṇikāgṛhaṃ.
, s. bhrātṛ m., sodaraḥ sahodaraḥ sodaryaḥ.
(2) baṃdhuḥ sahakārin m., saṃsargin m.; 'spiritual brethren' ekaguravaḥ.
(2) sāhacaryaṃ baṃdhutā saṃsargaḥ samājaḥ.
, s. kaṭakaḥ utsaṃgaḥ See Edge. 2 bhrūḥ bhrūlatā; 'knit the b. s.' bhrūbhaṃgaṃ kṛ 8 U, bhrūkuṭiṃ baṃdh 9 P, bhrūkuṭiracanāṃ kṛ.
(3) lalāṭaṃ; vadanaṃ ānanaṃ.
, a. kapiśa piśaṃga (gī f.), piṃgala kapila śyāva.
, v. t. ad 2 P, carv 10, laṃgh 1 A, (pallavān laṃghitumāgacchati M. 4), bhakṣ 10, saṃdaṃś 1 P. -s.,
, s. ṛkṣaḥ bhallūkaḥ
, v. t. apakṛ 8 U, kṣaṇ 8 P, prahāreṇa hiṃs 7 P.
(2) mṛd 9 P, piṣ 7 P. -s. kṣataṃ apakāraḥ prahāraḥ āghātaḥ.
(2) piccitavraṇaḥ.
, s. dhvaniḥ.
(2) vārtā janapravādaḥ. -v. t. khyā c. (khyāpayati) ghuṣ 10.
, s. śyāmā śyāmavarṇā.
, s. bhāraḥ; 'b. of battle' raṇadhurā; saṃghaṭṭaḥ prathamākramaḥ; prahāraḥ āghātaḥ.
, s. āgharṣaṇī; lomamayī mārjanī or śodhanī.
(2) tūlikā śalākā vartikā.
(3) saṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ. -v. t. mṛj 2 P, ghṛṣ 1 P, gharṣaṇena śudh c.
(2) mṛdu taḍ 10, laghugatyā prahṛ 1 P. -v. i. (by) laghu ghṛṣ.
(2) apadhāv 1 P, visṛp 1 P.
, a. avinīta.
(2) asaṃbaddha.
(3) anavahita.
, s. paśuḥ tiryas m.
(2) nṛpaśuḥ durvṛttaḥ krūrācāraḥ. -a. a-vi-cetana ajñāna.
(2) krūrakarman asabhya
(2) paśuśīla pāśava (vī f.), paśusadṛśa (śī f.), paśutulya.
, s. budbudaḥ ḍibiṃkā.
(2) (fig.) asāraṃ vastu māyā vaṃcakaḥ mohaḥ māyājālaṃ. -v. i. budbudāyate (D). -v. t. See Cheat.
, s. See Breast.
, s. graṃthi f.
, s. hariṇaḥ mṛgaḥ.
(2) vastradhāvanārthaṃ jalaṃ.
(3) subhagaṃmanyaḥ. -v. t. vastra dhāv 1 P.
, s. araghaṭṭaḥ udaṃcanaṃ ghaṭīyaṃtraṃ.
(2) pātraṃ droṇī secanī-naṃ.
, s. kuḍupaḥ gaṃḍakaḥ. -v. t. kuḍupena baṃdh 9 P; 'to be b. ed to' parāyaṇa-āsakta a. bhū 1 P.
, s. sthūlapaṭṭaṃ-paṭaḥ.
, s. kalikā kaurakaḥ-kaṃ mukulaḥ-laṃ kuḍmalaḥ; jālaṃ kośaḥ-ṣaḥ prarohaḥ aṃkuraḥ pallavaḥvaṃ. -v. t.,
, v. i. pracal 1 P, apasṛ 1 P, ni-parā-vṛt 1 A, tyaj 1 P.
, s. śāṇapuṭaḥ dṛti f.
(2) koṣaḥ saṃgrahaḥ saṃcayaḥ.
(3) āyavyayagaṇanā -patraṃ.
, s. mahiṣacarman n.
(2) pāṃḍuvarṇaḥ.
, s. mahiṣaḥ; 'she-b.' mahiṣī; 'b. milk' māhiṣaṃ payaḥ.
, s. āghāta-bhaṃjakaḥ or moghīkārakaḥ.
, s. muṣṭiprahāraḥ karāghātaḥ capeṭikā.
(2) kuśūlaḥ. -v. t. muṣṭinā taḍ 10 or prahṛ 1 P.
, s. vidūṣakaḥ vaihāsikaḥ bhaṃḍaḥ.
, s. matkuṇaḥ uddaṃśaḥ; 'b. bear' mahābhayāspadaṃ bhayahetuḥ.
, s. kohalaḥ-lā vyādhaśṛṃgaṃ-viṣāṇaṃ.
(2) śṛṃga viṣāṇaṃ.
, v. t. nirmā 3 A or c. (māpayati) prakḷp c., vidhā 3 U, virac 10; 'b. upon' samālaṃb 1 A, ā-samā-śri 1 U.
(2) sthapatiḥ śilpin m., dārukarman m.
(2) bhavanaṃ gṛhaṃ harmyaṃ.
, s. kaṃdaḥ-daṃ golamūlaṃ.
(2) kaṃdākṛti.
, v. i. bahirlaṃb 1 A, udarākāreṇa pralaṃb.
, s. pramāṇaṃ parimāṇaṃ mātrā.
(2) sthūlatā bṛhattvaṃ.
(3) pradhāna-adhika-bhāgaḥ bhūyas m.
(2) vāgdoṣaḥ mahāskhalitaṃ suspaṣṭo vacanavirodhaḥ.
, s. sīsakagulikā.
, s. śarīrasthitijñāpakaṃ patraṃ.
, s. hiraṇyaṃ; rūpyaṃ.
, s. piṃḍīśūraḥ śūraṃmanya; dāṃbhikaḥ kalahakārin m. -v. t. tarj 10, bharts 10 A; āhve 1 A.
, s. vapraḥ-praṃ prākāraḥ.
(2) āśrayaḥ śaraṇaṃ saṃśrayasthānaṃ ālaṃbaḥ; rakṣaṇasādhanaṃ.
, s. nitaṃbaḥ kaṭiprothaḥ.
, s. sphoṭaḥ gaṃḍaḥ śophaḥ. -v. i. śvi 1 P.
, s. atipūrṇaṃ pātraṃ; caṣakaḥ; 'b. crops' atipracuraḥ śasyāgamaḥ; 'b. house' janākīrṇaṃ prekṣāgṛhaṃ.
, s. vṛṣalaḥ jānapadaḥ grāmyajanaḥ.
, a. sāvalepa avalipta.
, s. gucchaḥ stabakaḥ.
(2) piṃḍaḥ gaṃḍaḥ.
(3) graṃthiḥ śekharaḥ-raṃ.
(4) poṭṭalī saṃghātaḥ saṃhatadravya. -v. i. (out) piṃḍībhū 1 P.
, s. bhāraḥ kūrcaḥ poṭalikā gucchaḥ saṃghātaḥ; 'b. of goods' bhāṃḍakaṃ. -v. t. (up) gucchīkṛ 8 U, ekatra samāhṛ 1 P.
, v. t. chidraṃ nirudh 7 U or pidhā 3 U.
, s. harmyaṃ.
, v. i. adakṣatayā kāryaṃ nirvah c., pramad 4 P, skhal 1 P. -s. pramādaḥ skhalitaṃ doṣaḥ.
, s. akulīnā strī.
, s. dhvajapaṭaḥ ketuvasanaṃ. -s. taraṇaḥ plavaḥ.
, (up) v. t. uttaṃbh 9 P, uddhṛ 1 P, 10, ālaṃb 1 A.
(2) plu c. -s. taraṇaḥ plavaḥ.
, s. bhāraḥ bharaḥ dhur f. (rājyadhurā); 'beast of b.' dhuryaḥ dhurīṇaḥ.
(2) dhruvakaṃ anu-pada.
(3) pīḍākara a. (rī f.), pīḍāhetuḥ bhārabhūta a. -v. t. bhāraṃ nyas 4 P or niviś c.
(2) pīḍākara duḥkhāvaha.
, s. ādhāraḥ.
(2) lekhanasthānaṃ lekhanasādhanādhāraḥ.
, a. aniyaṃtritaśāsana.
, s. nagaraṃ puraṃ.
(2) nagarapratinidhiḥ puraprati-nidhiḥ.
, s. saṃdhicauraḥ gṛhabhaṃgakṛt m., kuḍyacchedin m., saṃdhicchedakaḥ.
, s. nagarādhyakṣaḥ.
, v. t. śvāsanirodhena han 2 P or vyāpad c. or mṛ.
(2) tvaritaṃ saṃpad c.
, a. parihāsakara (rī f.), hāsajanana (nī f.), parihāsya. -s. parihāsaḥ bhāṃḍaṃ narman n. -v. t. See Laugh.
, a. See Big.
, v. t. dah 1 P, pluṣ 1 P, jval c. (jvalayati) tap 1 P or c., uṣ 1 P, dīp c. -v. i. jval 1 P, dah pass., tap 4 A, dīp 4 A; 'b. after' utkaṃṭh 1 A, spṛh 10; 'b. out' śam 4 P; 'b. up' nirdah. -s. dāhavraṇaḥ -aṃkaḥ.
(2) See 'Brook', -er, s. dāhakaḥ tāpakaḥ dīpakaḥ.
(2) caṃḍa prakhara; 'b. glass' sūryakāṃtaḥ sūryopalaḥ.
, v. t. pramṛj 2 P (pramṛṣṭaṃ cāmīkaraṃ); tij c., pariṣkṛ 8 U.
, s. bilaṃ vivaraṃ gartaḥ-rtā. -v. i. bilegarte-vas 1 P.
, s. dhanādhyakṣaḥ koṣādhipatiḥ.
(2) śiṣyavṛttyupajīvin m.
(2) śiṣyavṛtti f.
, v. i. sphur 6 P, dal 1 P, vi-dṝ-śṝ- pass., bhid-bhaṃj pass.; 'b. in pieces' śakalībhū khaṃḍaśo bhid pass.; 'b. into tears' sahasā roditumārebhe sahasā prāvartatāśrudhārā. -v. t. bhid-bhaṃj 7 P, sphuṭ c., dṝ 9 P, 10, śakalīkṛ 8 U, dal c. (dalayati); 'she b. herself' hṛdayasphoṭanena mṛtā. -s. sphoṭanaṃ vidalanaṃ bhaṃgaḥ bhedaḥ 'there was a b. of applause' saṃbhūya praśaṃsāgiraḥ udatiṣṭhan; 'b. of laughter' aṭṭahāsaḥ uccairhāsaḥ.
, s. See Burden.
, v. t. nikhan 1 P, niguh 1 U, (śmaśāne-bhūmau) nidhā 3 U, sthā c. (sthāpayati) nikṣip 6 P; nir-hṛ 1 P; 'this buried the king into sorrow' etena (vacasā) rājā duḥkhamagno-duḥkhodadhimagna ivababhūva; 'b. the hatchet' kalahādviram 1 P.
, s. gulmaḥ-lmaṃ kṣupaḥ staṃbaḥ; 'why do you beat about the b.' aprastutaṃ kimiti anusaṃdhīyate (nirarthakaṃ kimiti vanamāloḍayasi); 'a bird in the hand is worth two in the b.' dhruvāṇi parityajya adhruvaniṣevaṇaṃ neṣṭaṃ adhruvād dhruva varaṃ varaṃ tatkālopanatā tittiriḥ na punardivasāṃtaritā mayūrī or varamadya kapoto na śvo mayūraḥ.
(2) ghana sthūla; lomaśa.
, s. kāryaṃ arthaḥ kṛtyaṃ karman n., vyavasāyaḥ vyavahāraḥ; vyāpāraḥ; niyogaḥ (duty).
(2) arthaḥ prayojanaṃ; 'what b. had you to talk with him' tena sahālāpena kiṃ tava kāryamāsīt.
(3) vṛtti f., jīvikā; 'a man of b.' kāryakuśalaḥ dṛṣṭakarman m.
, See Kiss.
, s. ūrdhvakāyapratimā-pratikṛti f.
, s. saṃbhramaḥ ākulatvaṃ tvarā vyagratā.
(2) kolāhalaḥ tumularavaḥ. -v. i. kāryavyāpṛtatvād itastato dhāv 1 P or gam 1 P or ceṣṭ 1 A, or vyavaso 4 P.
, a. vyāpṛta (with loc.); kāryasamākula; kāryavyagra; 'with what work are you b.' kasminkārye vyāpṛtosi kimāraṃbhastvaṃ; kāryodyukta sodyoga ataṃdrita analasa vyagra. -v. t. vyāpṛ c., kārye niyuj 10 or adhikṛ 8 U.
, prep. anya itara ṛte with abl. vinā; vihāya muktvā (acc.). -adv. eva kevalaṃ mātraṃ. -conj. tu punaḥ (not at beginning); in 'not only but' api takes the place of 'but'; na kevalaṃ rūpe śilpepyadvitīyā mālavikā (M. 2); 'b. for' (= if it were not) yadi na; 'all b.' See Almost; 'next b. one' ekāṃtara a.
, śau (sau) nikaḥ ākheṭakaḥ māṃsikaḥ viśasitṛ m. -v. t. viśas 1 P, niṣūd 10, han 2 P.
(2) śūnā vadhasthānaṃ.
, s. gṛhakarma-dāsaḥ-karaḥ.
, s. lakṣyaṃ śaradhyaṃ.
(2) upahāsāspadaṃ pari-hāsabhūmi f.
(3) āśayaḥ abhiprāyaḥ.
(4) pātraṃ; (surā-) bhājanaṃ-bhāṃḍaṃ. -v. t. śirasā-śṛṃgeṇa-āhan 2 U.
, s. navanītaṃ navoddhṛtaṃ; dadhijaṃ kilāṭaḥ; 'clarified b.' ghṛtaṃ sarpis n., ājyaṃ; 'b. man' navanītavikrayin m.; 'b. milk' (s.) takraṃ ariṣṭaṃ kālaśeyaṃ daṃḍāhataṃ gorasaḥ 'b. of last day's milk' haiyaṃgavīnaṃ. -v. t. navanītena lip 6 P.; (fig.) cāṭūktibhiḥ prasad c. or anunī 1 P.
, s. citrapataṃgaḥ.
, s. nitaṃbaḥ kaṭiprothaḥ jaghanaṃ śroṇiṇī f.
, s. gaṃḍaḥ kuḍupaḥ 'b. hole' gaṃḍādhāraḥ. -v. t. gaṃḍena baṃdh 9 P.
, s. vapraḥ-praṃ ādhārārthaṃ kṛtaḥ prākāraḥ.
(2) āśrayaḥ ādhāraḥ.
, a. sānaṃda praphullavadana hṛṣṭa.
(2) sarasa savilāsa lalita.
, v. t. krī 9 U; 'b. off' mūlyadānena parikrī.
, v. i. guṃj 1 P, viru 2 P. -s.
, s. śyenakaḥ.
(2) sthūla-maṃda-dhīḥ.
, prep. Gen. ex. by instr. of noun; rāmeṇa hataḥ bāṇena hataḥ &c.
(2) (Near) upa in comp., or samīpe-nikaṭe-pārśve with gen.; 'b. her father' upajanakaṃ pituḥ pārśvesamīpe; 'by this time' anena samayena; day b. day anudivasaṃ-dinaṃ dine dine; 'b. god' īśvaraṃ sākṣīkṛtya-īśvarasamakṣaṃ; 'b. and b.' acirāt; acireṇa kramaśaḥ; śanaiḥ śanaiḥ; 'b. the b.' aparaṃca; 'b. degrees' kramaśaḥ; 'b. hundreds' śataśaḥ; 'one b. one' ekaikaśaḥ ānupūrveṇa; 'b. end' svārthaḥ svahitaṃ;
(2) gauṇārthaḥ. 'b. oneself' rahasi nibhṛtaṃ rahaḥ. 'b. gone' atīta atikrāṃta gata; 'b.-path' vimargaḥ vipathaḥ upamārgaḥ gūḍhapathaḥ; 'b.-law' upavyavasthā upavidhiḥ; 'b.-name' upādhiḥ; by-product,' s. gauṇa-phalaṃ-utpannaṃ-lābhaḥ. 'b.-stander' pārśvasthaḥ prekṣakaḥ samīpasthaḥ; 'b. word' upahāsāspadaṃ.
(2) janokti f. ābhāṇakaḥ.
, s. vrajaḥ goṣṭaṃ gośālā.
, s. ekāśvavāhanaṃ-śakaṭaḥ; 'c. man,' See Coachman.
, s. gūḍhamaṃtraṇā kuvicāraṇā. -v. i. nibhṛtaṃ matr 10 A, kūṭārthaṃ saṃmil 6 P.
, s. gūḍhaśāstraṃ guptavidyā.
, s. śākaṃ haritakaṃ.
(2) s. (sūcikena) muṣitaṃ paṭakhaṃḍaṃ -v. i. (sūcikavat) paṭakhaṃḍaṃ muṣ 9 P.
, s. kuṭi-ṭī f., śālā koṣṭhaḥ.
(2) naukābhyaṃtare koṣṭhaḥ.
(3) veśman n., kuṭīraḥ.
(4) Tent, q. v.
(2) śiṣṭasabhā dhīsacivasabhā; gūḍhamaṃtraṇaṃ.
(3) ratnakoṣṭhaḥ.
(4) samudgakaḥ saṃpuṭaḥ- See Box.
, s. naurajju f.
(2) vidyutsaṃdeśavāhakaṃ taṃtraṃ.
, s. doṣatrayaṃ triidoṣaṃ śarīradoṣaḥ.
, s. aṭṭahāsaḥ prahāsaḥ.
, s. kūjanaṃ haṃsarutaṃ; avyaktaravaḥ.
(2) jalpitaṃ pralāpaḥ. -v. i. kūj 1 P, avyaktaṃ ru 2 P.
, s. grāmyajanaḥ asabhyaḥ.
, a. śavatulya śavasavarṇa.
, s. saṃdeśaharaḥ dūtaḥ.
, s. pātaḥ cyuti f.
(2) svaraḥ virāvaḥ nihrādaḥ; svarasaṃkramaḥ svarāvarohaḥ.
, s. anujaḥ avarajaḥ.
(2) yuddhakarmādhyāyin m.
, v. i. chadmanā jīvikāṃ kṛ 8 U.
(2) ghoṣaṇapūrvaka alpadravyaṃ vikrī 9 U
(3) See 'Bex.'
(2) chadmajī- vin m.
, s. pānagṛhaṃ.
, s. vicchedaḥ virāmaḥ.
, s. paṃjaraḥ-raṃ piṃjaraṃ- vītaṃsaḥ.
(2) Prison, q. v. -v. t. paṃjare rudh 7 U o baṃdh 9 P
, s. upala-pāṣāṇa-rāśiḥ śilāsamuccayaḥ prastaraciti f.
, s. khalaḥ śaṭhaḥ durvṛttaḥ; See Wicked.
, v. t. lal 10, upacchaṃd 10.
(2) vaṃcanaṃ chalaṃ &c.
, s. pūpaḥ piṣṭakaḥ apūpaḥ. -v. i. piṃḍībhū 1 P.
, s. vipad f., āpad f., vyasanaṃ anarthaḥ upaplavaḥ duḥkhaṃ saṃkaṭaṃ atyāhitaṃ.
(2) utpātaḥ daivī āpad.
, s. vetraḥ veṇuḥ.
, s. kelirathaḥ krīḍāyānaṃ.
, a. śārkarīya.
(2) cūrṇamaya-guṇa.
, v. t. bhasmīkṛ 8 U.
, v. t. gaṇ 10, parisaṃ-saṃ-khyā 2 P. saṃkal 10.
(2) nirūp 10; ciṃt 10, prakḷp c.
(2) yukta paryāpta ucita alaṃ with inf.
, a. śilā-aśma-maya (yī f.)
, s. aśmarī mūtrakṛcchraṃ.
, s. piṭharaḥ-raṃ ukhā kuṃḍaṃ sthālī.
, v. t. tap 1 P
, s. paṃjī paṃjikā.
, s. pratipad f.; prathamadivasaḥ.
, s. govatsaḥ vatsaḥ tarṇakaḥ.
(2) jaṃghāpiṃḍaḥ piṃḍikā.
, s. chidra; chidravyāsaḥ.
(2) parimāṇaṃ.
(3) prakāraḥ jāti f.
(4) medhā.
, s. citritakārpāsapaṭaḥ.
, See Darkness.
, s. śobhanalekhanakalā-śilpaṃ.
, s. vyāyāmaḥ.
, s. puṣpagarbhaḥ puṣpakośaḥ.
, v. t. hve 1 P, āhve śabdāyati (D.), ākṛ c.
(2) abhidhā 3 U, ākhyā 2 P, āhve cakṣ 2 A, nāma kṛ 8 U; kṝt 10; 'c. ed her by the name of Parvati' tāṃ pārvatīti nāmnā juhāva (baṃdhujanaḥ) (K. I. 26), tasyāḥ pārvatīti nāma cakāra; vac 2 P, udāhṛ 1 P. brū 2 U.
(3) ni-ā-maṃtr 10 A; 'c. by name' nāmagrāhamāhve saṃbudh c.; 'c. to mind' smṛ 1 P, manasi kṛ 8 U; 'c. to account' kiṃ kiṃ kṛtamiti pracch 6 P or anuyuj 7 A or anusaṃdhā 3 U; 'c. to witness' sākṣiṇaṃ kṛ tameva (agniṃ) cādhāya vivāhasākṣye (R. VII. 20). -s. āhvānaṃ; pṛcchā; nimaṃtraṇaṃ; saṃbodhanaṃ.
(2) prayojanaṃ.
(3) abhigamaḥ; ni-yogaḥ; 'I have many c. s upon me today' mayādya kartavyā bahavo niyogāḥ saṃti.
(2) tārasvareṇa. ucaiḥ āhve ghuṣ 10.
(2) draṣṭuṃ gam 1 P, abhigam.
(2) abhihita ukta udāhṛta; gen. ex. by nāma ind., nāman abhidhāna ākhyā abhidhā saṃjñā nāmadheya in comp.; 'a boy c. Rama,' rāmo nāma rāmanāmā rāmasaṃjñaḥ &c. bālaḥ.
(2) vṛtti f., jīvanasādhanaṃ upajīvikā; vyavasāyaḥ.
, See Caligraphy.
, a. kaṭhina ghana.
(2) kaṭhora nirdaya karkaśa; 'c. to contempt' tiraskāramagaṇayan tiraskārānabhijñaḥ.
(3) nirlajja dhruṣṭa; avinīpta.
, a. ajātapakṣa pakṣahīna.
(2) See Inexperienced.
, a. pra-upa-śāṃta niścala prasanna stimita anuttaraṃga akṣubdha niṣkaṃpa nirvāta adhyākula; 'to be c.' śam 4 P, prasad 1 P; 'heart, be c.' hṛdaya prasīda mā uttāmya. -s. nirvātaḥ śāṃti f.; prasādaḥ viśrāmaḥ.
(2) śāṃtatā stimitatā; ex. by (a.). -v. t. upa-pra-śam c. (śamayati) upa-pari-sāṃtv 10; tuṣ c., prasad c.
(2) laghūkṛ 8 U, apanī 1 P.
(2) nirvātatvaṃ akṣobhaḥ stimitatā.
, s. uṣṇatā tāpaḥ.
, a. tāpakara (rī f.); tāpajanaka.
, v. i. vatsaṃ sū 2 A; prajan 4 A.
, v. t. pari-apa-vad 1 U; nirbharts 10 A, niṃd 1 P, apabhāṣ 1 A; mithyā abhiyuj 7 A, 10; ā-adhi-kṣip 6 P.
, s. cūrṇaṃ bhasman n.
(2) rītipuṣpaṃ.
, s. See Calix.
, s. aṃśukaṃ dukūlaṃ.
, s. uṣṭraḥ; kamelakaḥ mayaḥ mahāṃgaḥ 'young c.' karabhaḥ; 'she-c.' uṣṭrī.
, s. rātriyuddhaṃ.
, s. ūrṇāvastraṃ.
, s. śibiraṃ niveśanasthānaṃ niveśaḥ.
(2) sainyanivāsaḥ. -v. t. sainyaṃ niviś c.
, s. samarabhūmi f., -sthalaṃ.
(2) yuddhakālaḥ yuddhapravṛtti f.
, s. karpūraḥ-raṃ ghanasāraḥ sitābhraḥ himavālukā caṃdraḥ somaḥ.
, a. cipiṭa.
, v. i. śak 5 P, prabhū 1 P, or samartha-kṣamaśakta a. bhū with inf. of verb; See Able, oft. by īś 2 A; pṛ 10.
(2) In pass. ex. by pot. pass. part.; 'c. be done' karaṇīya a., kārya &c.; 'I cannot but go' mayāvaśyaṃ gaṃtavyameva. -s. kaṃsaḥ bhājanaṃ dhātupātraṃ caṣakaḥ.
, s. kulyā praṇālī.
, s. aśraddheyā kathā.
, v. t. ava-vi-lup 6 P or c., vyā-apa-nir-mṛj 2 P; niras 4 P, khaṃḍ 10, nivṛt c.
, s. karkaṭaḥ karkaḥ.
(2) kulīraḥ.
(3) māṃsārbudaṃ; tanuvraṇaḥ visphoṭaḥ.
, a. See Ho
, a. niṣkapaṭa nirvyāja sarala sphuṭaspaṣṭa-vādin ṛju nirmala śuddhātman nirvyalīka; śuci.
, s. arthin m., yācakaḥ prārthakaḥ. padānveṣin m:
, v. t. dhavalīkṛ 8 U, śuklīkṛ.
, s. dīpaḥ dīpikā varti-rtī f.
, v. t. ghanī-khaṃḍī-sāṃdrī-kṛ 8 U, śyai c. -v. i. śyai 1 A, ghanībhū 1 P. -s. śarkaga sitopalā khaṃḍamodakaḥ.
, s. vetasaḥ vetraḥ veṇuḥ vaṃśaḥ vānīraḥ.
(2) vetrayaṣṭi f. -daṃḍaḥ; 'sugar-c.' ikṣuḥ; 'seat of c.' vetrāsanaṃ; 'made of c.' vaiṇava (vī f.), vaidala (lī f.). -v. t. vetreṇa taḍ 10 or han 2 P or prahṛ 1 P.
, a. kukkurīya śvan in comp.
, s. vidradhiḥ vraṇaḥ.
(2) phalanāśī kīṭaḥ.
(3) kalaṃkaḥ viṣa.
(3) dūṣaṇaṃ vilayanaṃ vināśaḥ. -v. t. vinaś c., vilī c., duṣ c. (dūṣayati). -v. i. vilī 4 A, duṣ 4 P.
, s. nṛbhuṃj m., piśitāśaḥ -śanaḥ puruṣādaḥ kravyāśin m.
, s. guliprakṣepaṇī lohanāḍi-ḍī f.
, s. laghunaukā uḍupaṃ plavaḥ kolaḥ.
, s. vidhiḥ niyamaḥ; śāstraṃ vyavasthā.
(2) paurohitadharmaśāstraṃ.
(3) dharmapustakasaṃhitā.
(4) (a ravine) jalapravāhaktadarī.
, s. vitānaṃ ullocaḥ ācchādanaṃ pidhānaṃ. -v. t. vitānīkṛ 8 U, vitānena ācchad 10.
, a. susvara madhusvana.
, s. paribhāṣā kalpitasaṃjñā.
(2) apabhāṣā.
(3) vākchalaṃ daṃbhokti f., dāṃbhikavacanaṃ.
(4) prāvaṇyaṃ.
(5) udghoṣaṇena vikrayaḥ. -v. i. paribhāṣ 1 A.
(2) dāṃbhikatayā vad 1 P
(3) ardhavalgitena cal 1 P. v. t. udghoṣaṇena vikrī 9 A. a. utsāhin tejasvin.
(2) dāṃbhikaḥ dharmadhvajin m.
, a. durāgraha durdama āgrahin.
, s. visphoṭakīṭakaḥ.
, s. apāṃgaḥ- gaṃ netraparyaṃtaḥ.
, v. t. or v. i. gai 1 P.
, s. khaṃḍaḥ bhāgaḥ.
, s. sargaḥ parvan n., paricchedaḥ; adhyāyaḥ; skaṃdhaḥ (of different compositions).
, s. cakraṃ bhūbhāgaḥ pradeśaḥ. -v. t. khaṃḍaśo vibhaj 1 P.
(2) āvāsaṃ kḷp c.
, a. utsāhin tejasvin.
, s. śaṇavastraṃ śāṇaṃ sthūlapaṭaḥ.
(2) vātavastraṃ.
, v. t. Beg, q. v.
(2) pari-īkṣ 1 A, vicar c., nirūp 10; anusaṃdhā 3 U. -s. sthūlapaṭaḥ śāṇaṃ.
(2) vātavastraṃ.
, s. śirastrāṇaṃ śiraskaṃ śirovastraṃ śiroveṣṭanaṃ.
(2) agre. -v. t. pidhā 3 U; See Cover.
(2) ati-śī
(2) A
(3) agraṃ ācchad. 10 -v. i. abhivādanārthaṃ śirastramunmuc 6 P or avatṝ c. or apanī 1 P.
, a. samartha śakta kṣama yogya ucita; gen. ex. by śakya with inf., or pot. pass. part.; 'c. of being defeated' parājetuṃ śakyaḥ parājetavyaḥ 'Rāma is not c. of such atrocity' nedṛśaṃ nṛśaṃsacaritaṃ rāmeṇa kartuṃ śakyate rāme saṃbhāvyate; 'c. person' pātraṃ guṇavat. 'to be c.' śak 5 P, utsah 1 A, kḷp 1 A (with dat.).
, a. viśāla uru prasṛta; See Broad. 2 vipula pracura.
, v. t. upayukta-kṣama a. kṛ 8 U.
, s. dhāraṇaśakti f., grahaṇasāmarthyaṃ (lit. &c fig.); 'c. for all knowledge' aśeṣavidyāgrahaṇasāmarthyaṃ.
(2) balaṃ śakti f., sāmarthyaṃ pātratā yogyatā.
(3) pariṇāmaṃ vi-stāraḥ.
(4) (Relation) gen. ex. by iti or rūpeṇa; 'he served the king in thec. of a servant' sevakarūpeṇa rājānaṃ siṣeve; avasthā bhāvaḥ vṛtti f., viṣayaḥ; vidheyaviṣaye sabhavānniyuṃkte (Mal. 1) 'employs me in the c. of a servant.'
, adv. nakhaśikhāṃtaṃ sarvāṃgaṃ.
, s. āstaraṇaṃ; aśvasajjā-prasādhanaṃ aśvālaṃkārāḥ (pl.). -v. t. vibhūṣ 10, alaṃkārairbhūṣ.
, s. samudgakaḥ saṃpuṭaḥ.
, s. bhūśiras n., aṃtarīpaḥ-paṃ.
(2) skaṃdhaprāvaraṇaṃ grīvāpracchadaḥ.
, s. See Leap.
, s. keśaraḥ-raṃ kiṃjalkaḥ.
, a. keśopama; sūkṣma keśa in comp., 'c. attraction' keśākarṣaṇam.
, s. śreṣṭha parama mukhya pradhāna viśiṣṭa variṣṭha uttama utkṛṣṭa; 'c. panishment' uttamasāhasaṃ dehadaṃḍaḥ prāṇadaṃḍaḥ; 'c. crime' vadhārhaṃ pātakaṃ; vadhadaṃḍyaṃ pāpaṃ. -s. rājadhānī.
(2) mūlaṃ mūladravyaṃ; 'floating or circulating c.' s. parivartin a. mūladravyaṃ. 'fixed c.' sthāyin a. mūladravyaṃ; 'make c out of,' hitaṃ sādh c., hitānukūla a., kṛ. 8 U.
(3) śīrṣaṃ agraṃ.
(2) paramaṃ ślāghyaprakāreṇa viśiṣṭatayā.
, s. ekaikaśaḥ parigaṇanaṃ; mastakasaṃkhyā.
, v. i. śatruhaste ātmānaṃ sasamayaṃ sam-ṛ c. (arpayati) śatroradhīna a. bhū vaśaṃ gam 1 P.
(2) saṃkṣepataḥ likh 6 P or kath 10.
, s. kāmacāraḥ cāpalyaṃ manolaulyaṃ; 'c. of fortune' daivavilasita-vijṛṃbhaṇaṃ; daivasya kāmacāraḥ (Mu. 2).
, s. makararāśiḥ makaraḥ.
, See Overturn.
, s. cakrayaṃtraṃ.
, s. bījakoṣaḥ puṭaḥ-ṭaṃ.
, s. sainānīḥ gulmapatiḥ daṃḍanāyakaḥ.
(2) potādhyakṣaḥ.
(3) nāyakaḥ netṛ m., mukharaḥ agra-puro-gaḥ.
, s. lokaraṃjanaṃ janaślāghāsevanaṃ.
, s. niroghaḥ āsedhaḥ.
, a. doṣaikadṛś chidrānveṣin vivādaśīla
(2) bhrāṃtikara (rī f.).
, v. t. muh c., grah 9 P; hṛ 1 P; vilubh c. (eye, ear, &c.); 'c. s the eye' vilobhayati cakṣuḥ.
(2) dāsīkṛ 8 U, baṃdīkṛ vaśīkṛ dam c. (damayati).
, s. baṃdī baṃdi f.; kārāguptaḥ; 'made c.' (taken prisoner) baṃdīkṛta baṃdīgrāhaṃ gṛhīta.
(2) dāsaḥ. -a. baṃdīkṛta dāsīkṛta śatruvaśa kārāstha.
(2) dāsatvaṃ dāsabhāvaḥ.
, s. jetṛ m., baṃdīkartṛ m.
, v. t. grah 9 P, baṃdī-dāsī-kṛ 8 U; (a fort) bhaṃj 7 P, laṃgh 10, ākram 1 U, 4 P. -s. grahaḥ grahaṇaṃ; loptraṃ lotraṃ; 'c. of a fort' durgalaṃghanaṃ; 'c. of cattle' gograhaḥ dhenuharaṇaṃ.
, s. rathaḥ vāhanaṃ cakrayānaṃ pravahaṇaṃ; 'heavenly c.' vimānaṃ; 'war c.' syaṃdanaḥ.
, s. tiryakplutaṃ vakra-kuṭila-gati f., -v. i. tiryak plu 1 A, or valg 1 U.
, s. sārthaḥ saṃghaḥ; 'leader of c.' sārthavāhaḥ.
, s. visphoṭaḥ; valmīkaṃ.
(2) padmarāgaḥ.
, s. muktāvali f., maṇimālā.
, s. śavaḥ-vaṃ kuṇapaḥ mṛtaṃ śarīraṃ.
, s. patraṃ; krīḍāpatraṃ.
(2) ūrṇāmārjanī. -v. t. ūrṇāṃ saṃmṛj 2 P or ghṛṣ 1 P.
, s. elā viṣkuṭi-ṭī f., pṛthvīkā caṃdravālā bahulā; 'small c.' upakuṃcikā tutthā koraṃgī tripuṭā truṭi-ṭī f.
, a. tejaskara dīpaka agnida. -s. hṛdrogaḥ.
, a. pradhāna; See Capital, a.: 'c. point' digbhāgaḥ. -s. dharmādhyakṣaḥ.
, s. ciṃtā autsukyaṃ udvegaḥ; See Anxiety. 2 yatnaḥ prayatnaḥ ādaraḥ manoyogaḥ; 'brought up with c.' prayatnasaṃvardhitaḥ sādaraṃ paripālitaḥ.
(3) sūkṣmatā nipuṇatā; 'searching with c.' nipuṇamanviṣya; 'thinking with c.' sunipuṇaṃ vimṛśya.
(4) rakṣā; avekṣa; 'leave under the c. of' See Charge. 5 apramādaḥ sāvadhānatā avadhānaṃ; 'have a c. what you do' yatkartavyaṃ tadvimṛśya-samīkṣya-kuruta. -v. i. ava-apa-īkṣ 1 A, ciṃt 10, mano dhā 3 U, oft. ex. by the several nouns above; 'I do not c. now' adhunāhaṃ vītaciṃtaḥ 'I c. very much for your protection' tava rakṣaṇe balavānmamādaraḥ.
(2) gaṇ 10, (na tṛṇamapi gaṇayati śatruṃ) ādda 6 A (na tyāgamādriyate); īkṣ 1 A, (the sense being clear), na kāmavṛttirvacanīyamīkṣate (K. V. 82) 'a self-willed person c. s not for blame'. -'take c.' rakṣ 1 P, ava-īkṣ 1 A (ślāghyāṃ duhitaramavekṣasva jānakīṃ U. 1), ciṃt 10 (tātastvāṃ ciṃtayiṣyati).
(2) lal 10; saṃvṛdh c., pā c. (pālayati) vinī 1 P.
(3) apramattasāvadhāna a. bhū 1 P, avadhā 3 U, 'let c. be taken of each character' pratipātramādhīyatāṃ yatnaḥ (S. 1), 'do not c. to think' sāvadhānena cetasā na vicārayaṃti iti vicāraṃ nādriyaṃte.
(2) apramatta sāvadhāna abhiyukta avahita dakṣa.
, s. caryā; dhāvanaṃ.
(2) gati f., kramaḥ calanaṃ caritaṃ; 'c. in life' jīva-loka-yātrā; 'during his c.' tasmin (bhuvaṃ) śāsati. -v. i. vegena dhāv 1 P.
, v. t. parāmṛś 6 P, āliṃg 1 P, pari-rabh 1 A; See Clasp. 2 lal 10. -s. pari-raṃbhaḥ-ṇaṃ lālanaṃ āliṃganaṃ pariṣvaṃgaḥ.
, s. kākapadaṃ haṃsapādākṛti cihnaṃ.
, s. potabhāraḥ potasthaṃ dravyaṃ-bhāṃḍaṃ.
, s. hāsajanakaṃ citraṃ hāsyacitraṃ. -v. t. citreṇa hāsyāspadaṃ nī 1 P; hāsyapra-kāreṇa citr 10.
, s. laghuśakaṭaḥ anāvṛta a. yānaṃ.
, s. galita kṣīṇa pūyapūrṇa.
, v. i. ciṃtākula a. bhū 1 P.
, s. durvṛttaḥ; grāmyaḥ avinītaḥ; See Wicked.
, a. vāyunāśin agnida agni-vardhaka.
, s. jatujaraṃgaḥ.
, s. vadhaḥ viśasanaṃ saṃhāraḥ hatyā.
, a. kāyika-śārīrika (kī f.).
(2) aihika (kī f.).
(3) viṣayin viṣayāsakta viṣayopasevin 'c. pleasure' viṣayasukha; 'c. desires' viṣayavāsanāḥ; 'c. union' saṃbhogaḥ abhigamaḥ.
, s. māṃsavarṇaḥ; lohitavarṇaḥ
, s. tumulotsavaḥ.
, a. kravyād māṃsabhuj piśitāśana kravyabhojana.
, s. gaṃḍaḥ; medograṃthiḥ.
, s. krīḍārathaḥ cāturaṃ.
, s. harṣa-ānaṃda-gītaṃ.
(2) stotraṃ bhaktigītaṃ. -v. t. harṣeṇa gai 1 P, upagai stu 2 U.
, v. i. atipānaṃ kṛ 8 U, pānotsavaṃ kṛ atipānena kṣīv a. bhū 1 P. -s.,
, s. śapharī proṣṭhaḥ-ṣṭhī. -v. i. (at) chidraṃ anviṣ 4 P; doṣaṃ dṛś 1 P or nirūp 10, niṃd 1 P; See Censure. -er, s. chidrānveṣin m., doṣaikadṛś m.
, s. takṣakaḥ sūtradhāraḥ sthakāraḥ sthapatiḥ tvaṣṭṛ m., takṣan m.
, s. kuthaḥ-thā āstaraṇaṃ; 'brought on the c.' prastuta upakṣipta.
, s. pūtimāṃsaṃ akhādyamāṃsaṃ; kuṇapaḥ.
, v. t. vah 1 P, nī 1 P, bhṛ 3 U, hṛ 1 P. 'c. ed a dog on his shoulder' skaṃdhe-dhena śvānamuvāha.
(2) sādh 5 P or c.; 'c. a fort' durgaṃ laṃgh 1 A, 10 or bhaṃj 7 P, or vaśīkṛ 8 U; 'the enemy c. ed the day' śatravo jayamāpuḥ; 'c. one's point' abhīṣṭaṃ labh 1 A, pratijñāṃ pūr 10, 'c. oneself' ācar 1 P, See Act, 'c. arms' śastrāṇi grah 9 P, sainikavṛttiṃ āsthā 1 A.
(2) ācaraṇaṃ vyavahāraḥ gati f., caritaṃ ceṣṭā.
(3) nirvāhaḥ praṇayanaṃ.
(2) bhāṃḍavāhanajīvin m.
, s. śakaṭaḥ-ṭaṃ śākaṣṭikā vāhanaṃ pravahaṇaṃ pānaṃ. -v. t. śakaṭena vah 1 P.
(2) śakaṭe nidhā 3 U. 'Carter,' 'c. man' śākaṭikaḥ śakaṭavāhaḥ 'c. horse' śakaṭavāhanaḥ; dhuryadhurīṇaḥ; 'c. load' śakaṭaṃ śalāṭaḥ śākaṭo bharaḥ; 'c. rut' śakaṭacihnaṃ-padavī-paddhati f.; 'c. wright' śakaṭakāraḥ. 'To put the c. before the horse,' viparyas 4 P, viparyāsaṃ nī 1 P.
, s. bhojanapatrikā. 'c. blanche,' ani-rdiṣṭasamaya a. patraṃ.
, s. yuddhāhvānapatraṃ.
, s. komalāsthi n.
, s. bhūmyālekhya-kalā-vṛttiḥ f.
, s. citritapaṭaḥ vicitramālekhyaṃ hāsyotpādakaṃ citraṃ.
, s. gaṃḍaḥ māṃsapiṃḍaḥ.
, s. niḥsaṃjñatā.
, v. t. kṝ 6 P, takṣ 1, 5 P, utkṝ (utkīrṇā iva vāsayaṣṭiṣu V. 3); ullikh 6 P.
(2) kṛt 6 P, chid 7 P, kḷp c., vibhaj 1 U; 'c. out (a plan)' yuj 10; prakḷp c., pratiyuj 10; ciṃt 10, nirūp 10
(2) pari-kalpakaḥ.
, s. prapātaḥ prasravaṇaṃ vāripravāhaḥ ni rjharaḥ utsaḥ.
, s. avasthā bhāvaḥ daśā sthiti f., vṛtti f.; 'what is the c. with him' kiṃ tasya vṛttaṃ.
(2) padaṃ.
(3) arthaḥ.
(4) kāryaṃ pakṣaḥ.
(5) puṭaḥ pidhānaṃ koṣaḥ āveṣṭanaṃ.
(6) bhāṃḍaṃ ādhāraḥ.
(7) sthānaṃ sthalaṃ. 'In. c.' yadi cet; 'this being the c.' evaṃ sati-gate; 'in this c.' atra atra viṣaye; 'in the c. of' gen. ex. by gen., or viṣaye in comp.; 'in the c. before us,' 'in the present c.' pra-stutaviṣaye prakṛte; 'if such be the c' yadyevaṃ tena hi; 'in both c. s' ubhayayā ubhayapakṣe. -v. t. bhāṃḍe nidhā 3 U or niviś c.,
(2) pidhā
(3) U, āvṛ 5 U.
, s. gavākṣaḥ vātāyanaṃ jālaṃ.
, s. ṭaṃkaḥ mudrā nāṇakaṃ.
, v. t. adhikārād bhraṃś c. or cyu c. or nirā-kṛ 8 U or apās 4 P.
, s. bhāṃḍa bhājanaṃ pātraṃ
, s. samudgakaḥ bhāṃḍaṃ maṃjūṣā karaṃḍakaḥ saṃpuṭaḥ-ṭakaḥ.
, s. śirastrāṇaṃ śiraskaṃ.
, v. t. kṣip 6 P. pra vi--; as 4 P, mussṛj 6 P, pat c.
(2) (about) vigaṇ 10, ākal 10, ciṃt 10 vicar c.
(3) vilāpya saṃdhā 3 U; 'c. glance' dṛśaṃ kṣip dṛṣṭiṃcakṣuḥ &c. dā 3 P. (kṛṣṇasāre dadaccakṣuḥ S. 1) 'c. skin' kaṃcukaṃ vimuc; 'c. lots' guṭikāṃ pat c.; 'why c. pearls before swine' kimiṣṭamannaṃ svarasūkarāṇāṃ. -s. kṣepaḥ; pātaḥ.
(2) mūrti f.; ghaṭanaṃ-nā; 'c. of characters' bhūmikāsaṃvibhāgaḥ.
(2) nipat c., adhaḥ kṣip.
, s. varṇaḥ jāti f, kulaṃ; 'of the same c.' savarṇaḥ; 'low c.' hīnavarṇaḥ nīcaḥ nikṛṣṭajātiḥ; 'high c.' uttamavarṇaḥ; 'mixture of c. s' varṇasaṃkaraḥ; 'low c. man' aṃtyajaḥ; 'loss of c.' jātibhraṃśaḥ; 'out of c.' apasadaḥ cāṃḍhālaḥ jātihīnaḥ; 'c. man' sajātīyaḥ.
, v. t. daṃḍ 10; tah 10.
, s. durgaṃ koṭaḥ 'c. in the air (in Spain), manorājyaṃ.
, s. eraṃḍatailaṃ.
, v. t. vṛṣaṇau kṛt 6 P or utpaṭ 10 or chid 7 P.
, s. śyenaḥ.
, a. atarkita aciṃtita ākasmika-āpātika-āgaṃtuka-daivika (kī f.), daivāyatta.
(2) adṛṣṭaṃ ākasmikī āpad.
, s. dharmādharmavicārakaḥ.
(2) vivecanavidyā
(3) vitaṃḍavādaḥ.
, s. mārjāraḥ biḍālaḥ otuḥ ākhubhuj m. 'c. a (o)' mountain,' vanamārjāraḥ.
(2) citravyāghraḥ. 'c. eyed' timiradarśin a.
, s. pṛthvīplāvaḥ bhūtasaṃplavaḥ.
(2) rājyaparivṛtti f.
, s. aṃtarbhaumaṃ śmaśānaṃ.
, s. apasmāraḥ grahāmayaḥ.
, s. apasmāraḥ grahāmayaḥ.
, s. parisaṃkhyā parigaṇanā; 'c. of names' nāmāvali-lī f.
, s. pralepaḥ usanāhaḥ.
, s. gophaṇā.
, s. nirjharaḥ prapātaḥ prasravaṇaṃ utsaḥ.
(2) netrapaṭalaṃ maṃthaḥ śukraḥ; kācaḥ.
, s. abhiṣyaṃdaḥ.
(2) śleṣman m., kaphaḥ (variety of c.).
, s. pariṇāmaḥ nirvāhaḥ nirvahaṇaṃ.
(2) āpad f.; See Calamity.
, v. t. dhṛ 1 P, 10, grah 9 P, baṃdh 9 P (in a net &c.).
(2) parāmṛś 6 P, avalaṃb 1 A.
(3) pralubh c., ākṛṣ-hṛ 1 P; 'the house caught fire' jvalanamupagataṃ-agni-dīptaṃ-gehaṃ; 'caught cold' śītākulo babhūva pīnasopahataḥ abhiṣyaṃdākulaḥ; 'c. in the act' (red-handed) karmagṛhīta rūpābhiḥ grāhita loptreṇa gṛhītaḥ; 'Sir, you are c.' bho nigṛhīto'si (U. 4); 'c. in his own words' svavacanenaiva gṛhītaḥ-niruttarīkṛtaḥ.
(2) lābhaḥ phalaṃ.
(3) paryāyagītaṃ.
(2) vāgurā jālaṃ.
(2) hārin.
, s. daṃḍa-yaṣṭi-dharaḥ; rājapuruṣaḥ.
, s. praśnottaraṃ sapraśnottaraḥ pāṭhaḥ.
, s. khadirasāraḥ.
, s. navaśiṣyaḥ-chātraḥ.
, s. padārthaḥ.
(2) samānavargaḥ adhikaraṇaṃ.
, s. saṃbaṃdhaḥ anvayaḥ parasparānvayaḥ.
(2) śṛṃkhalātvaṃ damitā; paraṃparā.
, v. i. bhojanādi pari-upa-kḷp c.
, s. koṣakāraḥ-vāsin m.
, s. svādvannaṃ viśiṣṭānnaṃ.
, s. purītat nirmitā taṃtrī taṃtu m.
, s. recakaṃ recanaṃ udaraśodhanaṃ.
, s. mahāmaṃdiraṃ mahatā pūjāśālā.
, a. sarvasāmānya sādhāraṇa (ṇī f.), sārvalaukika (kī f.).
, s. gāvaḥ (pl); gokulaṃ paśusamūhaḥ gonnajaḥ; 'c. for draught' dhuryaḥ dhurīṇaḥ; 'keeper of c.' gopālaḥ paśupālaḥ
, s. lāṃgulīya.
, s. śiroveṣṭana
(2) aṃtrāveṣṭanaṃ.
(3) garbhaveṣṭanaṃ.
, s. See Caldron.
, s. kāraṇaṃ (oft, with loc. of effect, daivaṃ nṛṇāṃ vṛddhau kāraṇaṃ) nidānaṃ bījaṃ hetuḥ nimittaṃ mūlaṃ yoni f.
(2) kāryaṃ. prayojanaṃ.
(3) sthānaṃ avasaraḥ padaṃ.
(4) utpādakaḥ pravartakaḥ.
(5) arthaḥ pakṣaḥ kāryaṃ; 'material c.' samavāyikāraṇaṃ; upādānakāraṇaṃ prakṛtiḥ; 'efficient (instrumental) c.' nimittakāraṇaṃ; 'primary c.' bījaṃ mūla-kāraṇaṃ. -v. t. Ex. by causal of verbs; 'c. to fall' pātayati; gamayati &c.
(2) utpad c., jan c. (janayati); kṛ 8 U; oft. ex. by dat. of nouns with or without bhū as; yatastau svalpaduḥkhāya (bhavataḥ) (P. I. 1); See Tend (to); also ex. by saṃbhava janya. ja in comp.; smarajā pīḍā 'torment c. ed by Cupid', &c.
, s. vārtā janapravādaḥ.
, s. setuḥ dharaṇaṃ.
, a. dāhaka tigma prakhara.
(2) aruṃtuda marma-spṛś- chid.
, v. t. daha c.
, s. dakṣatā sāvadhānatā apramādaḥ samīkṣā avekṣā avadhānaṃ.
(2) prātibhāvyaṃ ādhiḥ.
(3) pratyādeśanaṃ prāk sūcanā or upa-deśaḥ prāk prabodhanaṃ. -v. t. prāk sūc 10; pratyādiś 6 P, prāk prabudh c.; 'c. ed me against the approaching danger' upa-sthitāpadviṣaye sāvadhāno bhava iti māmupādiśat.
, s. sādiyātrā aśvārohaśreṇī.
, s. aśvārohaḥ sādin m., turagin m.; 'to treat c. ly' avaman 4 A, sāvalepaṃ avajñā 9 U.
, s. guhā darī gahvaraṃ kaṃdaraḥrā vivaraḥ-raṃ.
, s. prāksūcanaṃ; niṣedhaḥ
, v. i. mithyā niṃd 1 P; doṣaṃ grah 9 P; chidraṃ anviṣ 4 P; mithyā vivad 1 A; mithyā abhiyuj 7 A, 10. -s. vivādaḥ. vāgyuddhaṃ mithyāvivādaḥ vipratipatti f; mithyābhiyogaḥ.
, s. raṃdhraṃ chidraṃ vivaraṃ bilaṃ khātaṃ.
(2) puṭaḥ-ṭaṃ; khaṃ; 'c. of hands' aṃjalipuṭaḥ.
, v. i. viram 1 P, nivṛt 1 A, viśram 4 P, (with abl.); śam 4 P, pra-upa-; 'this said, he c. ed' ityuktvopaśaśāma; 'c. ed to be opulent' nirdhanobhūt; 'c. to exist' layaṃ-kṣayaṃ-gam 1 P. naś 4 P.
(3) gam vi-ap-nir-- apayā 2 P. -v. t. (c.) of roots above.
, s. aṃdhatā timiraṃ.
, s. devadāruḥ.
, v. t. utsṛj 6 P, dā 3 U, vitṝ 1 P, parityaj 1 P.
(2) abhyupagam 1 P, vaśaṃ yā 2 P.
, s. See Citron.
, s. vitānaṃ aṃtaḥpaṭalaṃ paṭalaṃ aṃtacchādanaṃ.
, v. t. praśaṃs 1 P, upagai 2 P, stu 2 U, kṝt 10, prath 10, prakhyā c. (khyāpayati) varṇ 10
(2) (As a ceremony) yathāvidhi anuṣṭhā 1 P; pā c. (pālayati) ācar 1 P, abhinaṃd c. (mahotsavana majjanmābhinaṃditavān Ka. 137); nirvṛt c. (pra-sthānakautukaṃ nirvartayituṃ S. 4), nirvah c.
(2) anuṣṭhita; 'c. in song' upagīta.
(2) stuti f., varṇanaṃ kīrtanaṃ praśaṃsā.
, s. vegaḥ javaḥ tvarā.
, a. divya amartya svargīya divija; 'c. world' svarlokaḥ; dyo f., 'c. damsel' apsaras f.
(2) (fig.) parama utkṛṣṭa.
, s. anudvāhaḥ adāraparigrahaḥ avivāhaḥ; 'he led a life of c.' akṛtadāraḥ sa āyuratyavāhayat.
, s. bilaṃ raṃdhraṃ chidraṃ.
(2) kuṭī kakṣaḥ-kṣā kuṭīraḥ.
(3) maṭhaḥ āśramaḥ.
, s. bhūmigṛhaṃ gupti f.
, s. See Height.
, s. lepaḥ sudhā.
(2) baṃdhanaṃ dṛḍhīkaraṇaṃ saṃdhiḥ. -v. t. saṃśliṣ c., saṃdhā 3 U, saṃyuj 10.
, s. śmaśānaṃ paretabhūmi f., pitṛkānanaṃ-vanaṃ pretāvāsaḥ.
, e. caityaṃ.
, v. t. dhūpaṃ arp 10.
, s. gṛṇadoṣavivecakaḥ pāpāpāpanirṇetṛ m.
(2) daṃḍapraṇetṛ m., nītiśāstṛ m.
, v. t. niṃd 1 P, upā labh 1 A, nirbharts 10 A, garh 1, 10 A, pari-apa-vad 1 U, dhikkṛ 8 U, tiraskṛ duṣ c. (dūṣayati) ā-adhi-kṣip 6 P; kuts 10. -s. niṃdā upālaṃbhaḥ nirbhartsanā garhaṇaṃ nirvādaḥ vācyatā vacanīyatā apa-parī-vādaḥ ākṣepaḥ.
, s. lokaparigaṇanā janagaṇanā.
, s. śataṃ; '3 per c.' trikaṃ śataṃ; paṃcakaṃ śataṃ vṛddhirdeyā 'interest at 5 per c.'
(2) śataṃ śatakaṃ.
, s. See Sentinel.
, s. madhyaḥ-dhyaṃ madhyabhāgaḥ.
(2) udaraṃ garbhaḥ.
(3) keṃdraṃ. -v. t. ekatra kṛ 8 U, samāhṛ 1 P. -v. i. saṃmil 6 P, saṃ-i 2 P, ekatra. samāgam 1 P, ekībhū; 'all eyes were c. ed on him' netravrajāstasminnipetuḥ (R. VI 7); tvayi tu parisamāpta baṃdhukṛtyaṃ prajānām (S. 5); 'is c. ed in you' &c.
(2) āśri 1 U, ā-ava-laṃb 1 A.
, s. śirovedanā.
, a. sikthalipta sikthamaya (yī f.).
, s. mastiṣkaṃ gordaṃ.
, s. sikthāktaṃ vastraṃ.
, s. vidhiḥ saṃkāraḥ; 'marriage c.' pariṇayavidhiḥ.
(2) niyamaḥ āhnikācāraḥ nityakarman n., nityakṛtyaṃ; 'c. es of religion' varṇāśramadharmaḥ (as opposed to śāśvatadharmaḥ); 'occasional c' naimittikaṃ karman n.
(3) śiṣṭācāraḥ sabhyācāravidhiḥ.
, a. Ex. by cit-cana and api with forms of kiṃ.
(2) niścita dhruva asaṃdigdha asaṃśaya niḥsaṃśaya; avaśya niyata; 'I feel c.' iti me niścayaḥ dṛḍhaṃ manye 'it is c.' nātra saṃśayaḥ nūnaṃ khalu.
(3) amogha aniṣphala avaṃdhya.
(4) saviśeṣa viśiṣṭa.
, adv. See Certainly.
, v. t. vijñā c. (jñāpayati).
(2) pramāṇīkṛ 8 U, sapramāṇaṃ kath 10; dṛḍhīkṛ.
, a. nīla ākāśavarṇa.
, s. karṇamalaṃ tokmaṃ.
, a. graiveya.
, s. karaḥ śulkaṃ rājasvaṃ. -v. t. rājasvaṃ dā c. or grah 9 P.
s. See under Cease.
, s. See under Cede.
, s. dūṣitajalakuṃḍaṃ.
, v. t. prakup-krudh-ruṣ 4 P, saṃtap pass., kṣobhaṃ yā 2 P, kṣubh 4 P, 1 A. -v. t. bādh 1 A, prakup c., saṃtap c., kṣubh c.
(2) nirghṛṣ 1 P, gharṣaṇena tap c. -s. roṣaḥ manyuḥ kṣobhaḥ prakopaḥ.
, s. tuṣaḥ buṣaṃ-saṃ kaḍaṃgaraḥ.
, v. i. paṇ 1 A, krayavikrayaṃ kṛ. 8 U. vyavahṛ 1 P.
, v. t. udvij c., saṃtap c., kliś 9 P, vyath c. (vyathayati). -s. manyuḥ vyathā saṃtāpaḥ kleśaḥ.
, s. śṛṃkhalā-laṃ nigaḍaḥ baṃdhanaṃ (lit. and fig.); 'a golden c.' kanakasūtraṃ.
(2) paraṃparā paṃkti f., śreṇī mālā; 'c work' śṛṃkhalārūpaṃ viralakarma. -v. t. nigaḍena-śṛṃkhalayā-baṃdh 9 P, nigaḍayati (D.).
, s. viṣṭaraḥ āsanaṃ pīṭhaṃ; 'arm c.' āsaṃdī.
, s. rathaḥ yānaṃ vāhanaṃ.
, s. See Caldron.
, s. pātraṃ bhājanaṃ śarāvaḥ kaṃsaḥ.
, s. kaṭhinī khaṭi(ḍi)kā śuklaśilādhātuḥ sitopalaḥ; 'red c.' gaireyaṃ śilājatu n. -v. t. (out) nirdiś 6 P, prakḷp c., ciṃt 10, nirūp 10.
(2) (lit.) kaṭhinīkhaṃḍena likh 6 P.
, v. t. dhṛṣ 5 P, āhve 1 A, yuddhārthaṃ ākṛ c., pratyarth 10 A, sparv 1 A.
(2) abhiyuj 7 A, 10, doṣaṃ grah 9 p; niṣidh 1 P. -s. āhvānaṃ samarāhvānaṃ abhigrahaḥ.
, a. lohasaṃsṛṣṭa ayoguṇaviśiṣṭa.
, s. koṣṭhaḥ śālā āgāraṃ āvāsaḥ kakṣaḥ veśman n.; 'bed-c.' śayyāveśman n., śayanāgāraṃ vāsagṛhaṃ; 'inner c.' kakṣāṃtaraṃ uparodhakaṃ; 'upper c.' caṃdraśālā śirāgṛhaṃ.
, s. kṛkalāsaḥ saraṭaḥ.
, s. vātapramīḥ. 'C. leather' mṛducarman n.
, v. t. carv 1 P, pari-saṃ-daṃś 1 P.
, a. sama.
(2) anāvṛta. -s. anāvṛtasama-bhūmi f.
, s. yodhaḥ vīraḥ vikrāṃtaḥ bhaṭaḥ.
(2) rakṣakaḥ rakṣitṛ m., goptṛ m.
, s. daivaṃ daivayogaḥ-ghaṭanā-gati f.
(2) saṃśayaḥ saṃdehapadaṃ-vastu n.; 'try your c.' ātmano daivaparīkṣaṇaṃ kuru; 'to try the c. of a battle' raṇasaṃśaye ātmānaṃ pātayituṃ; 'birth in a noble family is the work of c.' daivāyattaṃ kule janma (Ve. 3); 'depending on c.' daivaparaḥ yadbhaviṣyaḥ; 'by c.' daivāt daivavaśātyogāt akasmāt asamarthitaṃ.
(3) saṃbhavaḥ.
(4) avasaraḥ avakāśaḥ. -v. i. daivāt-akasmātāpat 1 P or samāpad 4 A or upasthā 1 U or vṛt 1 A; oft ex by yadṛcchayā daivāt with verbs; 'c ed to see two Kinnaras' kinnaramithunaṃ yadṛcchayādrākṣīt (Ka 119); 'I c. ed to see her' sā daivānmama locanapathaṃ yātā; 'whom I c. ed to see' samāpattidṛṣṭaḥ; 'stand a good c.' upapannaṃ apekṣ 1 A
, s. pradhānadharmādhikārin m., adhyakṣaḥ.
, s. dīpavṛkṣaḥ dīpādhāraḥ.
, s. vārtāvahaḥ vi(vai) vadhikaḥ.
, s. pari(rī)vartaḥ parivartanaṃ parivṛtti f., viparyayaḥ (pravahaṇaviparyayaḥ); vikāraḥ vikṛti f., vikriyā (of feelings &c.); 'oh, what a c. in the site of the ground' aho anavasthito bhūsaṃniveśaḥ (U. 2); vipariṇāmaḥ viparyāsaḥ vivartaḥ.
(2) alpārghamudrā.
(3) śreṣṭhicatvaraṃ.
(4) vibhedaḥ vaicitryaṃ.
(5) nivartanaṃ. -v. i. parivṛt 1 A; 'in this c. ing world' parivartini saṃsāre; anyathā anyarūpa a. bhū aṃtara affixed to nouns; 'the colour of the water c. ed in a moment' jalaṃ kṣaṇenaiva varṇāṃtaramupāgamat viparyāsaṃ yā 2 P, viparyas 4 P, vikṛ pass. or vikāraṃ yā. -v. t. parivṛt c., vikṛ 8 U; 'nature can't be c. ed' svabhāvo duratikramaḥ; viparyas c., anyathākṛ; oft. ex. by (s.) with kṛ or anya-bhinna a. kṛ.
(2) vini-ni-me 1 A, pratidā 1 P, 3 U; 'to be c. ed into' ex. by bhāvena pariṇam 1 U, bhāvamāpad 4 A: 'milk is c. ed into curds' kṣīraṃ dadhibhāvena pariṇamate (S. B. 475); na hi vāyurdadhibhāvamāpadyate (S. B. 476); 'he has c. ed his evil course of life' pāpācaraṇānnivṛttosau; 'c. ing his clothes' veṣaparivartanaṃ vidhāya. 'c. colour.' v. i. hrī; vivarṇa a. bhū 1 P.
, s. srotas n.
(2) praṇālī kulyā khātaṃ.
(3) nadīpātraṃ-garbhaḥ.
(4) saṃkaṭaṃ; saṃkaṭa-saṃkīrṇapathaḥ. -v. i. khan 1 P, kulyāḥ kṛ 8 U.
, v. t. gai 1 P, paṭh 1 P. -s. gītaṃ gānaṃ stotraṃ.
, s. kṛkavākuḥ uṣākalaḥ tāmracūḍaḥ.
, s. saṃkaraḥ saṃkulaṃ saṃkīrṇatā vyastatā.
, s. baduḥ māṇavakaḥ.
(2) gartaḥ chidraṃ raṃdhraṃ; 'c. a' āsyaṃ vadanaṃ. -v. i. (śītavaśāt) vibhid pass., truṭ 4, 6 P, vidṝ pass., sphuṭ 6 P.
, s. baṃdhanī grahaṇī.
, s. devāyatanaṃ devālayaṃ.
, s. (janasamāje) nārīsahacaraḥ.
, s. purohitaḥ; kulaguruḥ kulācāryaḥ.
, s. See Garland.
, s. See Pedlar.
, s. adhyāyaḥ; paricchedaḥ skaṃdhaḥ ullāsaḥ ucchvāsaḥ prakaraṇaṃ (of various compositions).
, v. t. aṃgārīkṛ 8 U, īṣad dah 1 P,
(2) Do. q. v. -s. See 'Chare.'
, s. akṣaraṃ varṇaḥ.
(2) nisargaḥ prakṛti f., svabhāvaḥ.
(3) śīlaṃ cāritryaṃ saujanyaṃ.
(4) kīrti f., yaśas n., gauravaṃ; 'he obtained the c. of a dull boy' maṃdamatirasāviti sa vikhyāto babhūva.
(5) rūpaṃ lakṣaṇaṃ cihnaṃ abhijñānaṃ; 'assuming the c. of an astrologer' kārtāṃtiko nāma bhūtvā.
(6) guṇaḥ viśeṣaḥ.
(7) bhūmikā; 'chief c.' pradhānapuruṣaḥ nāyakaḥ.
(2) guṇadoṣavi-vecanaṃ kṛ 8 U.
, s. sarvatobhadraḥ.
, s. aṃgāraḥ-raṃ dagdhakāṣṭhaṃ.
, s. niyukta a. karman n.
, v. t. avaskaṃd 1 P, abhidru 1 P. See Attack. 2 Accuse, q. v.
(3) ādiś 6 P, śās 2 P, ājñā c. (ājñāpayati).
(4) mūlyaṃ prārth 10 A; 'you will be c. ed 8 Rupees' aṣṭarūpakaṃ tvayā deyaṃ bhaviṣyati.
(5) nikṣip 6 P, sam-ṛ c. (arpayati) nyas 4 P; niyuj 7 A, 10; yogyasacive nyastaḥ samasto bharaḥ (Rat. 1) 'a competent minister is c. ed with the whole responsibility.'
(6) bhāraṃ nyas or niviś c.; 'c. ed with water.' jalapūrṇaḥ- garbhaḥ (meghaḥ). -s. nikṣepaḥ nyāsaḥ; 'give in c. of' haste nikṣip; sam-ṛ c.; ayaṃ janaḥ kasya haste samarpitaḥ eṣā haste vāṃ nikṣepaḥ (S. 4); imāṃ devīhaste nikṣipatā (Rat. 1).
(2) rakṣaṇaṃ avekṣā gupti f.
(3) ādeśaḥ ājñā śāsanaṃ
(4) niyogaḥ adhikāraḥ.
(5) abhiyogaḥ mithyādoṣaḥ doṣāropaḥ; 'lays a crime to one's c.' kasminnapi doṣamāropayati.
(6) avaskaṃdaḥ ākramaḥ saṃghaṭṭaḥ abhisaṃpātaḥ.
(7) bhāraḥ.
(8) vyayaḥ.
(9) mūlyaṃ arghaḥ.
(2) pātraṃ bhājanaṃ.
, s. rathaḥ syaṃdanaḥ.
, s. bhūtānukaṃpā dīnavatsalatā dayālutvaṃ kṛpā.
(2) dānaṃ bhikṣādānaṃ tyāgaḥ; 'out of c.' puṇyārthe.
(2) sadaya kṛpālu dayārdra anukaṃpārata.
(3) anasūyaka paradoṣasahana.
, v. t. See Char, v. t. s. aṃgāraḥ.
, s. chadmavaidyaḥ mithyācikitsakaḥ.
(2) chadmin m., māyin-kapaṭin m., chādmikaḥ.
, s. gāruḍaṃ maṃtraḥ.
(2) rakṣākaraṃḍaḥ.
(3) manoramatvaṃ cittākarṣakatvaṃ rāmaṇīyakaṃ manojñatā śobhā kāṃti f., śrīḥ.
(3) pra-vi-lobhanaṃ. -v. t. maṃtrairvaśīkṛ 8 U, abhicar c.
(2) pari-vi-muh c., hṛ 1 P; 'I was c. ed by the melody of thy song' tava gītarāgeṇa hṛtosmi (S. 1).
(2) māyin m., mohin m., kuhakakāraḥ.
(3) priyā mugdhā (of women).
, s. velāpaṭaḥ.
, s. śāsanapatraṃ.
, s. dinikāceṭī sairaṃ(ri)dhrī.
, a. parimita sāvadhāna amuktahasta.
, v. t. anudhāv-anusṛ-anugam 1 P, mṛg 10 A.
(2) (away) niras 4 P, apānud 6 P, vidhū 5, 9 U, nirākṛ 8 U, vidru c. -s. mṛgayā ākheṭaḥ.
(2) anusaraṇaṃ anudhāvanaṃ 'gave c.' anvasarat.
(3) jāṃgalaṃ.
, s. raṃdhraṃ bilaṃ vivaraṃ darī gartaḥ.
, a. (Of a woman) satī kulavadhūḥ kulastrī apāṃsulā pativratā viśuddhaśīlā ekapatnī.
(2) viśuddha nirmala.
(3) jiteṃdriya niṣkāma avyabhicārin
(2) viśuddhi f., śucitā.
(3) iṃdriyanigrahaḥ brahmacaryaṃ jiteṃdriyatvaṃ.
, v. t. daṃḍ 10, anuśās 2 P.
, v. t. viśrabdhaṃ ālap 1 P or saṃbhāṣ 1 A or saṃlap; vṛthākathāṃ kṛ 8 U. -s. saṃlāpaḥ saṃkathā saṃbhāṣaṇaṃ viśraṃbhālāpaḥ vṛthākathā.
, s. koṭaḥ.
, s. asthāvaradravyaṃ vibhavaḥ.
, s. kilakilārāvaḥ.
(2) vipralāpaḥ jalpitaṃ vṛthālāpaḥ prajalpaḥ. -v. i. prajalp-pralap 1 P.
(2) kilakilaravaṃ kṛ 8 U, kūj 1 P; 'with c. ing teeth' daṃtairdaṃtānniṣpīḍya daṃtavīṇāṃ vādayan.
, v. t. carv 1 P, pari-saṃ-daṃś 1 P.
, a. alpamūlya alpārgha sulabha sukhakreya.
, v. t. vaṃc 10, pratṝ c., vipralabh 1 A, ati-abhi-saṃdhā 3 U; chal 10, śaṭh 10, muh c. -s. vaṃcanaṃ kapaṭaṃ pratāraṇaṃ kaitavaṃ māyā bhramaḥ mohaḥ.
(2) vaṃcakaḥ dhūrtaḥ pratārakaḥ kitavaḥ kapaṭin m.
, v. t. ni-saṃ-yam 1 P, pratibaṃdh 9 P pratihan 2 P, vār 10; nigrah 9 P, nirudh 7 U, ni-prati-ṣidh 1 P, viṣṭaṃbh 9 P. -s. prati-baṃdhaḥ pratyūhaḥ; saṃrodhaḥ pratiṣedhaḥ nigrahaḥ saṃyamaḥ nivāraṇaṃ nirodhaḥ.
, v. t. parābhū 1 P; bhaṃj 7 P; s. parābhavaḥ bhaṃgaḥ.
, s. kapolaḥ gaṃḍaḥ gallaḥ karaṭaḥ (of elephants); 'broad c. s' gaṃḍabhittī; māṃsalakapolau; 'c. bone' kapolaphalakaḥ.
, v. i. viru 2 P. kūj 1 P.
, s. harṣa-(dyotaka) nisvanaḥ jayadhvaniḥ-śabdaḥ.
(2) sthairyaṃ dhairyaṃ sthiratā; 'be of good c.' or 'c. up' samāśvasihi dhairyaṃ nidhehi hṛdaye.
(3) āhāraḥ bhojanaṃ. -v. t. āsamā-śvas c. sāṃtv 10.
(2) prahṛṣ c., mudā ullas c., ānaṃd c.
(3) protsah c., prer c.
(4) prasad c., sthirīkṛ 8 U (bhavatībhyāmeva sthirīkartavyā śakuṃtalā S. 4). -v. i. (up) ā-samā-śvas 2 P; hṛṣ 4 P.
, s. kilāṭaḥ dadhijaṃ mathajaṃ; 'c. curds' dadhi n., kṣīrajaṃ.
, s, kaṃcukaḥ colaḥ.
, s. rasakriyā rasataṃtra-vidyā
, s. dhanapradānalekhaḥ.
, v. t. citr 10, karburīkṛ 8 U, śabalīkṛ.
, v. t. lal 10, puṣ 1, 4, 9 P, pā c. (pālayati) saṃvṛdh c., bhṛ 3 U.
(2) dhṛ 10, baṃdh 9 P; 'c. ed hatred towards him' tasmin dveṣaṃ babaṃdha.
(3) bhaj 1 U, upās 2 A, niviś c.; dhyai 1 P; 'c. ing Hari in his heart' hiraṃ manasā dhyāyan.
(4) Love, q. v.; 'c. those (hearts) that hate thee' vidviṣopyanunaya (Bh. I. 77).
, s. See Cigar.
, s. dvīpakalpaḥ-lpaṃ.
, s. svarga-divya-dūtaḥ.
, s. caturaṃgaṃ; 'c. board' aṣṭāpadaṃ śāriphalaṃ; 'c. man' śāraḥ śāriḥ.
, s. See Breast, and
, s. sādin m., aśvārohaḥ mahāvīraḥ.
, v. i. carv 1 P, saṃdaṃś 1 P; 'c. the cud' romaṃthaṃ abhyas
(4) P, romaṃthāyate (D.).
, s. kapaṭaṃ chalaṃ vyapadeṣaḥ mithyāpatti f.
, s. kukkuṭaśāvaḥ; 'c. hearted' bhīru kātara.
, s. caṇakaḥ
, v. t. nirbharts 10 A, tarj 10A, niṣṭhuramabhidhā 3 U.
(2) niṃd 1 P; adhikṣip 6 P; See Censure. -v. i. utkruś 1 P; vivad 1 A, vipravad 1 U, kalahaṃ kṛ 8 U.
, a. pradhāna agrima mukhya parama uttama pramukha agrya viśiṣṭa; vara-puṃgava-iṃdra-ṛṣabha- in comp. -s. pradhānapuruṣaḥ adhipatiḥ nāyakaḥ īśaḥ agrimaḥ īśvaraḥ purogaḥ adhyakṣaḥ adhiṣṭhātṛ m., mukharaḥ 'military c.' senāpatiḥ senādhyakṣaḥ camūpatiḥ.
(2) gaṇapatiḥ sāmaṃtaḥ.
, s. pādasphoṭaḥ kṣataṃ.
, s. bālaḥ-lakaḥ śiśuḥ arbhakaḥ dārakaḥ apatyaṃ sūnuḥ putraḥ vatsaḥ -tsā jātaḥ -tā (terms of endearment).
(2) saṃtānaḥ prajā saṃtati f., apatyaṃ prasūti f.; 'to be with c.' See Pregnant; 'c. bearing' prasavaḥ; beyond c. bearing' vigatārtavā niṣphalā; 'capable of c.' sarajaskā; 'c. bed' prasavāvasthā prasūtikālaḥ; 'c. birth' prasavaḥ jananaṃ
, a. śītala śīta śiśira. -s. śaityaṃ śītaṃ himaṃ.
(2) svedaviṣṭaṃbhaḥ. -v. t. śītīkṛ 8 U, tejohīna a. kṛ utsāhaṃ dhvaṃs c.
, v. i. saṃvad 1 P, anuguṇa-anurūpa -a. bhū 1 P; 'c. in with', saṃvad 1 P. -v. t. vad c., vāditrāṇi taḍ 10. -s. ekatānaḥ tālaikyaṃ svarasaṃvādaḥ.
(2) ghaṃṭānādaḥ.
, s. asaṃbhavakalpanā manorathasṛṣṭi f., śaśaviṣāṇaṃ; vṛthā-mithyā-vāsanā.
, s. dhūmanirgamaḥ dhūmanālī-raṃdhraṃ.
(2) culli-llī f., agnikuṃḍaṃ; 'c. piece' culli-śīrṣaṃśilā; 'c. sweeper,' dhūmanālīsaṃmārjakaḥ.
, s. cibukaṃ hanu m., f. 'Up to the c.' ākaṃṭhaṃ (magna a.).
, kaulātakaṃ mṛnmaya a. bhāṃḍaṃ.
, s. cīnāṃśukaṃ.
, s. pṛṣṭhaṃ kaśerukā.
(2) kaṃdaraḥ droṇī.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ.
(2) kvaṇitaṃ rāvaḥ. -v. i. sphuṭ 6 P, vidṝ pass.
(2) śiṃj 1, 2 A; kvaṇ 1 P, svan 1 P.
(3) chidrapūr 10.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ lavaḥ vidalaṃ taṣṭaṃ. -v. t. takṣ 1, 5 P; khaṃḍīkṛ 8 U.
(2) See Bet. 'C. axe' takṣaṇī.
(2) khaṃḍapūrṇa. 'C. of the old block,' pitṛsadṛśaḥ.
(m), v. i. See Chirp.
, s. sāmudrikaṃ.
, s. karacaraṇavaidyaḥ.
, v. i. viru 2 P, kūj 1 P.
(2) sānaṃdaṃ vaṃd 1 P.
, See Chirp.
, v. t. ni-pīḍ 10.
, s. vraśvanaḥ takṣaṇī ṭaṃkaḥ. -v. t. vraśv 6 P, takṣ 1, 5 P.
, s. See Boy. 2 patraṃ
, s. śauryaguṇaḥ suvikramaḥ suvīryaṃ pauruṣaṃ dhāman n.
, s. See under Choose. 'To make a. c. or take one's c.,' vṛ 5 U. 10; vṝ 9 U; abhīṣṭaṃ grah 9 U.
, s. gāyaka-saṃgāyaka-gaṇaḥ gāyakacakraṃ.
, v. t. prati-ni-rudh 7 U, staṃbh 9 P.
(2) kaṃṭhaṃ saṃpīḍ 10, galaṃ grah 9 P, śvāsāvarodhaṃ kṛ 8 U, śvāsaṃ nirudh
, s. pittaṃ.
(2) krodhaḥ amarṣaḥ; See Anger. -ic, a. krodhila krodhana caṃḍa kopin; 'c. constitution' pittaprakṛtiḥ kopaśīlatā.
, s. visū(ṣū)cikā mahāmārī.
, v. t. vṛ 5 U, vṝ 9 U. grah 9 P. (the sense being clear).
(2) abhilaṣ 1, 4 P, mano baṃdh 9 P; ruc 1 A, iṣ 6 P.
(3) nirūp 10, niyuj 7 A, 10.
(2) uttamabhāgaḥ uttamāṃśaḥ.
(3) vikalpaḥ; kāmaḥ ruci f.; 'you have no c. in this matter' svarucyā vartituṃ na śaknoṣi. -a. sarvottama viśiṣṭa utkṛṣṭa parama sāra-viśeṣaratna in comp.; 'c. food,' bhojanaviśeṣaḥ viśiṣṭānnaṃ; 'c. girl' strīratnaṃ.
, v. t. khaṃḍaśaḥ chid 7 P, kṛt 6 P, śakalīkṛ 8 U; See Cut, -s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ 'c. house' pākaśālā.
, s. guṇaḥ taṃtrī.
(2) jyā jīvā.
, s. garbhakośaḥ garbhaveṣṭanaṃ.
, s. gāyakaḥ cāraṇaḥ kinnaraḥ.
, s. dhruvaḥ-vakaḥ anupadaṃ.
(2) gāyakagaṇaḥ.
, v. t. See Cheat.
, s. cāmaraṃ romagucchaḥ.
, v. t. nāma kṛ 8 U or dā 3 U. See Call.
, a. varṇasaṃbaṃdhin.
(2) grāmīṇa.
, a. kālika (kī f.), dīrghasthāyin avisargin.
, s. itihāsaḥ purāvṛttākhyānaṃ vṛttavivaraṇaṃ. -v. t. abhilikh 6 P, vṛttāṃtaṃ likh; yathākramaṃ rac 10.
, s. kālanirṇayavidyā.
(2) kālakrameṇa purāvṛttavivaraṇaṃ.
, s. kālamāpanaṃ ghaṭī yāmanālī.
, s. koṣakāraḥ kośasthaḥ.
, s. caṃdrakāṃtaḥ.
, s. suvarṇapriyaḥ kanakalubdhaḥ.
, a. sthūlāsya.
, s. kukkuṭīśāvaḥ.
(2) capeṭikā īṣatprahāraḥ laghvāghātaḥ.
, v. i. aṃtaḥ vihas 1 P or smi 1 A, ānaṃdaṃ bhaj 1 U. -a. adakṣa grāmya. 'C. head,' grāmyo janaḥ.
, s. grāmikaḥ sthūla-jaḍa-buddhiḥ asabhyaḥ
, s. vayasyaḥ; priyasuhṛd m.
, a. jaḍabuddhi sthūladhī.
, s. devatāyatanaṃ devālayaṃ dharmamaṃdiraṃ bhajanagṛhaṃ.
(2) dharmaḥ
, s. grāmyajanaḥ grāmajaḥ vṛṣalaḥ.
(2) avi-nītaḥ asabhyaḥ; vāmaśīlaḥ.
(3) kṛpaṇaḥ kadaryaḥ.
(2) khala kadarya durācāra.
, v. t. math 1 P, maṃth 9 P, (with two acc.); 'the ocean was c. ed for nectar' amṛtamaṃbunidhirmamaṃthe; samā-ā-luḍ 1 P, or c.
, s. jalaprapātaḥ.
, s. upadaṃśaḥ vyaṃjanaṃ.
, s. annarasaḥ dhātupaḥ.
, s. sidhman n., rūḍhakṣataṃ.
, s. apūrvavastudarśakaḥ.
, a. pūrva.
, s. tamākhunālī.
, s. matkuṇaḥ raktapaḥ.
, s. paryā(lyā)ṇabaṃdhaḥ.
, s. mekhalā raśanā kāṃcī.
, s. aṃgāraḥ-raṃ bhasman n., agnyucchiṣṭaṃ.
, a. bhasmasaṃbaṃdhin.
, s. raktapāradaḥ.
, s. dārugaṃdhaḥ dārusitā sugaṃdhitvac f.
, s. paṃcakaṃ paṃcan in comp.
, s. śūnyaṃ biṃduḥ khaṃ.
(2) akṣaraṃ varṇaḥ.
(3) bījākṣaraṃ; gūḍhākṣaraṃ.
(4) aṃkaḥ. -v. t. aṃkavidyāṃ abhyas 4 P or śikṣ 1 A.
(2) gūḍhākṣarairlikh 6 P.
, s. maṃḍalaṃ vṛttaṃ cakraṃ valayaḥ-yaṃ golaḥlaṃ; 'c. of friends' mitracakraṃ-maṃḍalaṃ; 'c. of people' pariṣad f.; 'being in the c. of her friends' sākhīmadhyagatā; tāpasapariṣadābaddhamaṃḍalā pratīkṣate (Ka. 49) 'formed into, or sitting in, a c.' &c.
(2) paridhiḥ pariṇāhaḥ; 'area of a c.' phalaṃ; 'segment of a c.' vṛttakhaṃḍaṃ. -v. t. parivṛ 5 U, pariveṣṭ 1 A or c, pari-i 2 P. -v. i. cakravat-maṃḍalākāreṇa-parivṛt 1 A or paribhram 1, 4 P.
, s. paribhramaṇaṃ paryaṭanaṃ; ā-vi-vartaḥ āvṛtti f.
(2) maṃḍalaṃ paridhiḥ pariṇāhaḥ. -v. i. (to make a c.) paribhram 1, 4 P, pari-i 2 P, parivṛt 1 A.
, v. t. pracal c., prasṛ c., parivṛt c., pravṛt c.; 'who c. ed false reports all around' samaṃtāt pravṛttabībhatsakiṃvadaṃtīkāḥ (paurajānapadāḥ) (U. 4). -v. i. ā-vi-pari-vṛt 1 A, pracar-cal-1 P, prasṛ 1 P.
, a. parigata vyāpaka pari-veṣṭaka.
, v. t. pari-i 2 P, paribhram 1, 4 P, parigam 1 P, pradakṣiṇīkṛ 8 U.
, v. t. tvacaṃ chid 7 P or kṛt 6 P; 'c. ed man' vaṃḍaḥ-ṭhaḥ duścarman m.
, v. t. lup 6 P; See Baffle. -v. t. parivṛt c.
, s. paridhiḥ maṃḍalaṃ pariveśaḥṣaḥ pari(rī)ṇāhaḥ; 'c. of a wheel' nemi f., pradhiḥ nīvraḥ.
, v. t. pari-samā-pla- c., samākram 1 U, 4 P, vyāp 5 P, vi-aś 5 A.
, a. upāṃtika paryaṃtastha.
, s. vakrokti f., vākyavistaraḥ; atyukti f., atiśayokti f.
, v. t. potena paribhram 1, 4 P, samaṃtataḥ plu 1 A, tṝ 1 P.
, s. cakrāvartaḥ parivartaḥ āvṛtti f.
, v. t. parimā 3 A, saṃ-ni-yam 1 P, saṃvṛ 5 U, saṃkuc c.
, a. samīkṣyakārin vimṛśyakārin sāvadhāna avahita apramatta dakṣa.
, s. daśā avasthā sthiti f., bhāvaḥ vṛtti f.
(2) vṛttaṃ vṛttāṃtaḥ; 'c. s as they happened' yathāvṛttaḥ vṛttāṃtaḥ.
(3) viṣayaḥ vastu n., arthaḥ.
(4) saṃbaṃdhaḥ; 'under these c. s' evaṃgate-sati; 'in good c. s' sustha-susthita -a.; 'in bad c. s' durgata-durdaśāpanna-duḥsthita a.; 'under any c. s' yadvā tadvā bhavatu; yena kenāpi prakāreṇa; according to c. s' yathāsthitaṃ yathāsaṃbhavaṃ yathāvasaraṃ yathākālaṃ.
(2) aprakṛta āgaṃtuka (kī f.), āhārya; apratyakṣa (pramāṇaṃ).
, v. t. parikhādinā pariveṣṭ 1 A, or uparudh 7 U.
, See Cheat.
, v. t. parivye 1 P, paridhā 3 U.
, v. t. See Revolve.
, s. krīḍāraṃgaḥ krīḍāṃgaṇaṃ krīḍācakraṃ.
, s. kośaḥ puṭaḥ āveṣṭanaṃ.
(2) samādhi m.
(3) samādhigataṃ-kośaḥ-puṭaḥ.
, s. jalakuṃḍaṃ jalāśayaḥ toyādhāraḥ.
, s. nāgarikaḥ pṛthagjanaḥ nāgaraṃjanaḥ.
, s. durgaṃ koṭaḥ-ṭi f.
, v. t. upanī 1 P, upanyas 4 P, upa-kṣip 6 P, avatṝ c.
(2) āhve 1 P, abhiyuj 7 A, 10.
(2) avatāraṇaṃ upanyastavākyaṃ avataraṇaṃ.
, s jaṃbīraḥ jaṃbhīraḥ jaṃbhaḥ-bhalaḥ bījapūraḥ phalapūraḥ.
, s. puraṃ-rī nagaraṃ-rī pattanaṃ pur f.
, s. gaṃdhamārjāraḥ.
, s. paura (rī f.).
, a. dakṣiṇa sādara priyaṃvada sānunaya; anukūla; suśīla.
(2) paura (rī f.), pura in comp.; 'c. war' prakṛtikṣobhaḥ janaprakopaḥ.
, s. vāvadūkatā atijalpanaṃ.
(2) kilakilārāvaḥ.
(3) paruṣadhvani m. -v. i. atibhṛśaṃ jalp 1 P.
(2) kilakilārāvaṃ kṛ 8 U.
(3) paruṣaṃ svan 1 P.
, See under Clothe.
, v. t. svīya-ātmīya- a. iti pratipad c. or yāc 1 A or brū 2 U or vac 2 P; 'he c. s that property' taddhanaṃ madīyamiti sa bhāṣate or pratipādayati; 'c. s reverence' saṃmānamarhāmīti pratipādayati; mameti uktvā grah 9 P; abhimānaṃ kṛ 8 U, svatvaṃ jñā c. (jñāpayati) abhiman 4 A.
(2) (have a c. to) arh 1 P. -s. adhikāraḥ abhiyogaḥ abhimānaḥ svatvapratipādanaṃ prārthanā; 'false c.' mithyābhiyogaḥ; 'laying c. to learning' vidyābhimānaḥ.
, v. t. sāṃdrīkṛ 8 U; śyānīkṛ.
(2) yugapat ghaṃṭāravaṃkṛ 8 U. -s. ghaṃṭānādaḥ.
, s. āvaśyakatā.
, a. sotkaṃṭhaṃ-uccaiḥ-ākrośat.
, v. t. āyāsena adhyāruh 1 P.
, v. i. ut-ā-kruś 1 P, uccaiḥ ghuṣ 10, āraṭ 1 P. -s. ā-ut-kruśaḥ mahāravaḥ uccairghoṣaḥ janaravaḥ.
, v. t. kīlena saṃyuj 10 or saṃbaṃdh 9 P. -s. iṣṭakārāśiḥ.
(2) kīlakaḥ.
(3) pādāghātaḥ.
, s. gaṇaḥ.
(2) vaṃśaḥ kulaṃ gotraṃ vargaḥ saṃghaḥ śākhā jāti f.
, a. nibhṛta rahasya pracchanna gūḍha 'c. marriage' corikāvivāhaḥ.
, v. i. kvaṇ-dhvan- 1 P, śiṃj 1, 2 A. -s. śiṃjitaṃ kvaṇitaṃ; tumularavaḥ śastraghoṣaḥ.
, s. śiṃjitaṃ kvaṇitaṃ jhaṃjhanaṃ.
, v. t. karatālaṃ dā 3 U or vaṭ c.
(2) akasmāt saṃhan 2 P, saṃghaṭṭa c.; nyas 4 P.
(3) karatālena praśaṃs 1 P.
(4) (kārāgṛhe) ni-kṣip 6 P; 'c. wings' utkṣip 6 P. -s.
(2) praśaṃsāśabdaḥ.
(3) meghagarjitaṃ-nādaḥ vajranirghoṣaḥ meghastanitaṃ.
(4) dhvaniḥ; kvaṇitaṃ saṃghātaśabdaḥ.
, v. t. saṃ-vi-śudh c., vimalīkṛ 8 U, pū 9 U. -v. t. vimalībhū 1 P, prasad 1 P.
, s. veṇuḥ vaṃśaḥ.
, s. tūryaḥ; kāhalaḥ.
, v. i. virudh 7 U, visaṃvad 1 P, vi-pratipad 4 P, vivad 1 A.
(2) saṃghaṭṭ 1 A, āhan 2 U. -s. samāghātaḥ saṃghaṭṭaḥ virodhaḥ visaṃvādaḥ nipratipatti f.
, v. t. āśliṣ 4 P, samā-ā-liṃg P 1, pariṣvaṃj 1 A, parirabh 1 A, upaguh 1 U; āpīḍ 10; 'c. to the bosom' vakṣasā parirabh kroḍīkṛ 8 U.
(2) kuḍupena baṃdh 9 P or pinah 4 P.
(3) pariveṣṭ 1 A, parinidhā 3 U: 'c. the hands' hastau samānī 1 P, aṃjaliṃ baṃdh. -s. āśleṣaḥ āliṃganaṃ pariraṃbhaḥ pariṣvaṃgaḥ.
(2) kuḍupaḥ gaṃḍaḥ.
, s. vargaḥ chātrasamūhaḥ sahādhyāyigaṇaḥ
(2) śreṇi-ṇī f., gaṇaḥ (of verbs); samūhaḥ saṃghaḥ; samāhāraḥ
(3) jāti f. (kind); 'of the c. of beasts' paśujātīyaḥ.
(4) varṇaḥ. jātiḥ vargaḥ; 'people of the lower c. es' avaravarṇāḥ aṃtyajātīyāḥ; 'of the same c.' vargyaḥ vargīyaḥ savarṇaḥ. -v. t.
, v. i. kvaṇ-dhvan 1 P; jhaṇajhaṇāyate. (D)
(2) pralap-jalp- 1 P. -s. kvaṇitaṃ dhvaniḥ tumularavaḥ.
, s. padaṃ aṃgaṃ adhikaraṇaṃ.
(2) vākyaṃ.
(3) niyamaḥ.
, a. graṃthila jaṭila.
, s. nakhaḥ-khaṃ nakharaḥ-raṃ. -v. t. nakhaiḥ vidṝ 9 P. 10 or āhan 2 U.
, s. mṛd f., mṛttikā.
(2) paṃkaḥ jaṃbālaḥ kardamaḥ; 'made of c.' mṛṇmaya (yī f.). -v. t. paṃkena lip 6 P or dih 2 U.
, a. śuci pavitra vi-pari-śuddha vimala nirmala dhauta (vāsaḥ).
(2) vimalātman nirdoṣa anagha.
(3) ślakṣṇa masṛṇa. 'To have c. hands,' nirdoṣa a. bhū 1 P; nirāgas a. as 2 P; 'to make a c. breast of,' pāpāni nivid c. or khyā c;, 'to show a c pair of heels,' palāy 1 A. -v. t. See Cleanse, below. -adv. sākalyena aśeṣeṇa āmūlaṃ sarvāṃśena.
, v. t. śudh c., pū 9 U.
(2) prakṣal 10, pra-saṃ-mṛj 2 P or c., dhāv 1 P, 10, nir-ava-nij 3 U, pavitrīkṛ 8 U.
, a. vi-nir-a-mala; prasanna śuddha accha viśada svaccha.
(2) spaṣṭa suprakāśa parisphuṭa vyakta.
(3) (fig.) viśada niściṃta niṣkāluṣya niḥsaṃdeha; oft. by nir-a- pr.; 'c. sky' anabhraṃ-nirabhraṃ-nabhaḥ; 'c. from debt' anṛṇa ṛṇamukta; 'c. forest' niṣkaṃṭakaṃ-asaṃbādhaṃvanaṃ; 'a c. sum' abhagna niravaśeṣa niruddhāra. -v. t. 'make c.' viśadīkṛ 8 U, vivṛ 5 U, vyākhyā 2 P.
(2) śudh c., prasad c., vimalīkṛ mṛj 2 P.
(3) muc 6 P or c.; by nir pr.; 'c. ed the forest of its thorns' araṇyaṃ niṣkaṃṭakaṃ cakāra; niḥkṣatriyāṃ pṛthvīṃ cakāra &c.; 'c. from obstacles' vighnānapanī 1 P, nirvighna a. kṛ; 'c. a doubt' (śaṃkāṃ) chid 7 P, niras 4 P, apanī; 'c. debt' (ṛṇaṃ) śudh c., apākṛ; nistṝ c.; 'c. oneself' ātmānaṃ nirdoṣaṃ kṛ; 'c. up a business &c.' samāp c., saṃpūr 10, niḥ-śeṣīkṛ; 'c. the throat' utkāsanaṃ kṛ; 'c. the way,' mārgaṃ akhilī kṛ 8 U.
(4) doṣāt muc c.
(5) laṃgh 1 A, 10; atikram 1 U; ati-i 2 P. nistṛ 1 P.
(6) lābhaṃ-kalāṃtaraṃprāp 5 P.
(7) deyaṃ apākṛ 8 U. 'c. out' nirgam 1 P. -v. i. (up) prasad 1 P, prasādaṃ gam 1 P or grah 9 P, nirabhrībhū (as sky); diśaḥ praseduḥ (R. III. 14), gaṃgā rodhaḥpatanakaluṣā gṛhṇatīva prasādaṃ (V. 1).
(2) prasannaṃ viśadaṃ.
(3) bhinnārthaṃ spaṣṭārthaṃ.
(2) spaṣṭatā vyaktatā sphuṭatā
, v. i. saṃj pass., ā-vi-saṃ-anu- lag 1 P. saṃlagnībhū.
(2) vidṝ pass., dal 1 P, sphuṭ 6 P. -v. t. vidṝ 9 P, 10; vi-nir-bhid 7 P, dal c. (dalayati) vipaṭ 10.
(2) māṃsacchedikā.
, s. darī bhaṃgaḥ saṃdhiḥ chidraṃ raṃdhraṃ.
, See Kind-ness.
v. t. (the list) muṣṭiṃ baṃdh 9 P; 'a blow with the fist c. ed' muṣṭiprahāraḥ-saṃghātaḥ.
(2) baddhamuṣṭinā saṃgrah 9 P or pīḍ 10.
(3) dṛḍhīkṛ 8 U, sthirīkṛ.
, s. purohitavargaḥ dharmādhyāpakavargaḥ.
(2) lekhakasaṃbaṃdhin.
, s. lipikāraḥ lekhakaḥ kāyasthaḥ.
(2) purohitaḥ dharmādhyāpakaḥ.
(3) pāṃḍitaḥ kṛtavidyaḥ vidvas m.
, a. catura dakṣa vicakṣaṇa vidagdha paṭu matimat nipuṇa kuśala pravīṇa viśārada peśalamati.
, s. sūtrakoṣaḥ.
(2) sūtraṃ saṃdhānaṃ mārgadarśakaḥ.
, s. kvaṇat a. dhvani m.
, s. āśritaḥ adhīnaḥ pakṣyaḥ śrāvakaḥ.
, s. prapātaḥ bhṛguḥ ataṭaḥ.
, s. See 'Cleft'.
, s. prakṛti f.
(2) deśaḥ pradeśaḥ diś f.
, s. parakāṣṭhā parākoṭi f., atibhūmi f.; 'anxiety reaching its c.' atibhūmiṃ gatena raṇaraṇakena (U. 1); 'the jealousy of her love reached its c.' dūrārūḍhaḥ praṇayo'sahanaḥ (V 4); sāraḥ (a figure), uttarottara utkarṣaḥ.
, v. t. ā-adhi-ruh 1 P, adhikram 1 U, 4 P. -v. i. upari gam 1 P.
(2) (plant) vratati-tī f., vallarī valli-lī f.
, s. śleṣaḥ dvyarthavākyaṃ.
, v. i. saṃj 1 P, ā-pra-sa- sajj 1 U; (nivasane kaḥ sajjati S. 4), lag 1 P, saṃpari-; 'c.-ing to my neck at the time of going' gamanasamaye kaṃṭhe lagnā (Mal. 2), ā-ava-laṃb 1 A, anubaṃdh 9 P; 'c. to hope' āśāṃ na tyaj 1 P, āśāmavalaṃb.
, s. rugṇaḥ vyādhigrastaḥ.
(2) rugṇaśayyopāṃte vidyārthināṃ cikitsopadeśaḥ -a.
, v. i. śiṃj 1, 2 A. viru 2 P, kvaṇ 1 P. -s. śiṃjitaṃ kvaṇitaṃ kiṃkiṇīśabdaḥ.
(2) nādaḥ śabdaḥ.
, v. t. chid 7 P; See Cut. 2 dṛḍhaṃ pari-ṣvaṃj 1 A, upaguh 1 U.
(3) saṃhṛ 1 P, hras c., saṃkṣip 6 P.
(2) muṃḍin m.
, s. gaṇaḥ saṃghaḥ.
, s. kaṃcukaḥ prāvāraḥ-rakaḥ avaguṃṭhanaṃ.
(2) (Pretext, disguise), kapaṭaveṣaḥ vyājaṃ chadman n., miṣaṃ. -v. t. prāvṛ 5 U, ācchad 10, avaguṃṭh 10.
, s. ghaṭī ghaṭikā yāmanālī.
, s. loṣṭhaḥ-ṣṭha mṛtkhaḍaḥ mṛtpiṃḍaḥ.
(2) piṃḍaḥ; 'c.-pated'. 'c. poll' jaḍaḥ mṛtpiṃḍabuddhiḥ sthūlamatiḥ.
(3) bhūmi f. 'c. hopper,' kṛṣīvalaḥ grāmyaḥ maṃdadhīḥ. -v. t. loṣṭhaiḥ prahṛ 1 P.
, v. t. upa-ni-rudh 7 U, pratibaṃdh 9 P, staṃbh 9 P.
(2) nigaḍena baṃdh 9 P, śṛṃkhalayati (D.). -s. pāśaḥ nigaḍaḥ baṃdhanaṃ śṛṃkhalā.
(2) vighnaḥ pratyūhaḥ aṃtarāyaḥ.
, s. maṭhaḥ vihāraḥ.
, v. t. api-pi-dhā 3 U, saṃvṛ 5 U; āni-mīl 1 P or c. (eyes &c.); nimimīla narottamapriyā (R. VII. 37,) 'c. ed her eyes in death.'
(2) nirvṛt c., saṃpad c., samāp c., avaso 4 P.
(3) āveṣṭ 1 A or c., ācchad 10. prāvṛ avaguṃṭh 10; 'c. hands' hastau baṃdh 9 P; pāṇipuṭaṃ kṛ; 'c. in' pariveṣṭ 1 A, parivṛ 5 U; 'c. a bargain,' samayaṃ kṛ 8 U; 'with c. ed doors,' guptaṃ rahasi. -v. i. saṃmil 6 P. saṃgam 1 A. saṃyuj pass.
(2) nimīl 1 P, mukulībhū 1 P (lotuses &c.).
(3) avasita-samāpta -a. bhū nivṛt 1 A, niṣpadsamāp -pass.
(2) saṃghaṭṭ 1 A; bāhūbāhavi yudh 4 A. -s. avasānaṃ atyayaḥ pariṇāmaḥ aṃtaḥ virāmaḥ kṣayaḥ.
(2) niṣpatti f., siddhi f., samāpti f., 'c. of day' dinātyayaḥ sāyāhnaḥ. -a. pihita saṃvṛta nimīlita.
(2) baddha samaṃtato niruddha (prisoner &c.).
(3) gāḍha aśithila dṛḍha ghana; 'c. fisted' amuktahastaḥ baddhamuṣṭiḥ.
(4) avirala sāṃdra nibiḍa gahana niraṃtara.
(5) āsanna samīpastha nikaṭavartin samīpa ni-kaṭa.
(6) vivikta gupta.
(7) āsakta abhini-viṣṭa ekāgra; 'c. application to Śāstras' śāstrābhiniveśaḥ.
(8) nirvāta abhrita; 'it is c. to-day' nirvātaṃ-abhritaṃ-nabhaḥ.
(9) saṃkaṭa saṃkucita avistṛta saṃbādha; 'c. fight' raṇasaṃkulaṃ tumulayuddhaṃ.
(10) dṛḍhasauhṛda suparicita.
(11) kṛpaṇa.
(12) (concise) saṃkṣipta. -adv. aṃtikaṃ samīpe-paṃ niraṃtaraṃ; nikaṭe; 'c. to the ear' karṇāṃtikaṃ 'c. by' anatidūre nātidūraṃ.
(2) niraṃtaraṃ aviralaṃ sannikṛṣṭaṃ.
(3) prayatnataḥ manobhiniveśena cittāsaktyā.
(4) gāḍhaṃ dṛḍhaṃ &c.
(2) rahas n., gupti f.
(3) ghanatā &c.
(4) nirvātatā &c.
, s. koṣṭhaḥ kuṭi-ṭī f., nibhṛtāgāraṃ veśman n. -v. t. kuṭyāṃ gup 1 P or niviś c.
, s. pidhānaṃ veṣṭanaṃ prāvaraṇaṃ.
, s. piṃḍaḥ ghanatā guṭikā gulmaḥ; 'c. of blood' ghanaśoṇitaṃ; 'c. of hair' jaṭā -v. t. sāṃdrībhū ghanībhū piṃḍībhū jaṭ 1 P, śyai 1 A.
, s. vastraṃ vāsas n., vasanaṃ celaḥ-laṃ paṭaḥ paridhānaṃ aṃbaraṃ; 'fine c.' aṃśukaṃ; 'old, taltered, c. es' karpaṭaḥ jīrṇavastraṃ cīraṃ; 'unbleached c. anāhataṃ niṣpravāṇi taṃtrakaṃ navāṃbaraṃ.
(2) (vastreṇa) ācchad 10, paricchad saṃvye 1 P; vas c., paridhā c. (dhāpayati) veṣṭ 1 A.
(2) saṃvīta āvṛta ācchāditaṃ pari-cchanna; savāsas anagna.
, s. meghaḥ ghanaḥ abhraṃ jīmūtaḥ stanayitnuḥ balāhakaḥ mudiraḥ dhūmayoniḥ and combinations of words for 'water' (q. v.) with 'giving' or 'bearing,' jaladaḥ toyavāhaḥ payodharaḥ jalamuc vāridaḥ &c.; 'c. capped' abhrāṃliha abhraṃkaṣa-likha'
(2) (fig.) śaśaviṣāṇaṃ khapuṣpaṃ.
(3) aspaṣṭīkṛt m.
(4) paṭalaṃ.
(5) durnimittaṃ. -v. t. pracchad 10, āvṛ 5 U.
(2) timireṇa ācchad.
(3) malinayati (D) (yaśaḥ).
(2) tamovṛta timirācchanna aṃdhakārayukta.
, s. kaṃdaraḥ-rā dari-rī f.
, s. cīraṃ karpaṭaḥ kaṃthā.
(2) prahāraḥ āghātaḥ. -v. t. jīrṇavastrāṇi saṃdhā-samādhā 3 U.
(2) prahṛ 1 P, āhan 2 P.
, s. (Tree) lavaṃgavṛkṣaḥ.
(2) (Spice) lavaṃgaṃ devakusumaṃ.
, s. triparṇaṃ tripatraṃ.
, s. grāmyaḥ grāmikaḥ kṛṣīvalaḥ vṛṣalaḥ jānapadaḥ pṛthagjanaḥ asabhyo janaḥ.
, v. t. udvij c.; piṃḍakharjurerudvejitasya (S. 2) 'c. ed with eating dates;' atitṛptiṃ jan c. (janayati).
, s. yaṣṭi f., laguḍaḥ gadā parighaḥ; 'armed with a c.' yāṣṭīkaḥ yaṣṭidharaḥ.
(2) gaṇaḥ samājaḥ melakaḥ.
(3) paṃkti f., sahabhojināṃ saṃsargaḥ.
(4) aṃśaḥ bhāgaḥ; 'c. foot' sthūlacaraṇaḥ. -v. t. yaṣṭyā prahṛ 1 P.
(2) gucchaṃ kṛ 8 U, saṃci 5 U, mil 6 P.
(3) vyayaṃ vibhaj c.
, See Clew.
, s. gucchaḥ saṃcayaḥ ṣaṃḍaḥ. nicayaḥ gulmaḥ staṃbaḥ. -v. i. jaḍagatyā gam 1 P.
(2) samūhaṃ rac 10.
, a. acatura adakṣa akuśala asuṃdara grāmya sthūla.
, s. gulmaḥ gucchaḥ staṃbaḥ stabakaḥ.
(2) saṃghaḥ gaṇaḥ samūhaḥ nivahaḥ oghaḥ cayaḥ samudāyaḥ. -v. i. ekatra mil 6 P, ekībhū 1 P, piṃḍībhū. -v. t. saṃci 5 U, ekīkṛ 8 U, piṃḍīkṛ samāhṛ 1 P.
, v. t. grah 9 P, dhṛ 1 P, 10; ākram 1 U, 4 P.
(2) muṣṭiṃ baṃdh 9 P. -s., grahaḥ grahaṇaṃ; muṣṭibaṃdhaḥ.
(2) hastaḥ pāṇiḥ nakhaṃ; 'rescued from the c. es of death' mṛtyumukhānmuktaḥ.
, s. kolāhalaḥ tumularavaḥ. -v. i. kolāhalaṃ kṛ 3 U.
(2) saṃkula a. bhū 1 P.
, See Collect.
, s rathaḥ pravahaṇaṃ yānaṃ vāhanaṃ śakaṭaḥṭikā; 'travels by c.' rathena saṃcarati; 'a c. and four' caturaśvaṃ yānaṃ; 'c. box' sūtāsanaṃ 'c. ful' pūrṇarathaḥ śākaṭaṃ; 'c, horse' rathyaḥ; 'c. house' rathaśālā; 'c. maker' rathakāraḥ; 'c. man' sūtaḥ sārathiḥ yaṃtṛ m.
, v. i. saha kṛ 8 U.
, a. See Adjacent.
, a. mithaḥsahāyaḥ sahakārin m.
, s. sahāyaḥ sahakārin m.
, v. i. ghanībhū 1 P, śyai 1 A. -v. t. śyai c., ghanīkṛ 8 U, saṃhan 2 P.
, s. khanijāṃgāraḥ -raṃ; 'c. black' aṃgārasavarṇa ati-kṛṣṇa. -v. i. khanijāṃgārān upakḷp c., 'c. field,' s. khanijāṃgārakṣetraṃ 'c. gas,' s. khanijāṃgāravāyuḥ m. 'c. mine,' 'pit,' aṃgārakhani (nī) f. '-c. ing station,' aṃgārabharaṇasthānaṃ.
, v. i. saṃmil 6 P, saṃgam 1 A; ekībhū saṃyuj-saṃdhā-saṃśliṣ pass.
, v-i. saṃdhiṃ kṛ 8 U.
, a. sthūla (cloth &c.); ghana nīraṃdhra; avirala nibiḍasyūta.
(2) asabhya aślīla grāmya aśiṣṭa.
(3) avācya nīca nikṛṣṭa garhya; 'c. food' maṃdāhāraḥ.
, s. tīraṃ taṭaḥ-ṭaṃ velā.
(2) sīmā.
(3) deśaḥ pradeśaḥ. -v. i. upatīraṃ nāvā saṃcar 1 P, naukāṃ vah c.
, s. kaṃcukaḥ uttarīyaṃ prācāraḥ-rakaḥ nicolaḥ. 'To turn one's c.,' v. i. pakṣāṃtaraṃmatāṃtaraṃ-kṛ 8 U. 'c. of mail', See Armour; 'c. of arms,' s. kulacihnaṃ.
(2) paṭalaṃ ācchādanaṃ puṭaṃ āveṣṭanaṃ.
(3) lo(ro)man n. (of animals). -v. t. ācchad 10, avaguṃṭh 10, ā-saṃ-veṣṭ 1 A or c.
(2) anuvyadh 4 P; vi-lip 6 P, chur 10.
(2) lepaḥ churaṇaṃ.
(3) kaṃcukavastraṃ.
, v. t. cāṭūktyā sāṃtv 10, anunī 1 P, upacchaṃd 10, lal 10.
, v. t. jīrṇapādukāḥ sūcyā samādhā-saṃdhā 3 U.
(2) apāṭavaṃ kiṃcitkarma kṛ 8 U.
, s. nāgaḥ phaṇin n., See Snake.
, s jālaṃ sūtrajālaṃ.
(2) saṃtānaḥ; 'c. of speech' vāgjālaṃ.
, s. kukkuṭaḥ śikhin m., tāmracūḍaḥ nakhāyudhaḥ kṛkavākuḥ; 'c.' s comb' śikhā cūḍā; (fig.) veṣābhimānin m., 'c.-sparrow' caṭakaḥ.
(2) praṇālī jalayaṃtraṃ.
(3) puṃgavaḥ mukharaḥ nāyakaḥ.
(4) tṛṇotkaraḥ; 'wosihen c.' vāyudhvajaḥ-jñāpakaḥ; 'c. and bull story' mṛṣāvṛthā-kathā; 'c. crowing' kukkuṭaravaḥ; prabhātakālaḥ; 'c. tight,' 'c. m v b' prāṇidyūtaṃ tāmracūḍayuddhaṃ; samāhvayaḥ; 'c. pit' kukkuṭayuddhasthānaṃ.
(2) dṛp 4 P.
, s. ajagaraḥ.
, s. upa-kṣudra-naukā
, v. t. See Fondle.
, s. śukti f.
, s. caṃdraśālā śirogṛhaṃ.
, s. nagara-pura-vāsin m.; prākṛtajanaḥ.
, s. kṣudranaukāpatiḥ.
, s. nārikelaḥ-raḥ kauśikaphalaṃ; (tree) tṛṇadrumaḥ śiraḥphalaḥ nālikeraḥ-laḥ nāri(ḍi)keraḥ-keliḥ nārīkelaḥ-lī lāṃgalī.
, s. kośaḥ-ṣaḥ.
, See Decoction.
, s. bījakoṣaḥ puṭaḥ.
, v. t. īṣat-śanaiḥ pac 1 P or kvath 1 P.
(2) nipuṇaṃ saṃvṛdh c. or puṣ 1, 1 P, 10. -s. strīprakṛti m., straiṇaḥ.
, s. saṃhitā; 'c. of laws' dharma-smṛtiśāstraṃ smṛti f.
, s. mṛtyupatrasya anubaṃdhaḥ or upalekhyaṃ.
, s. sahakāritā saṃyogitā.
, s. mānaṃ guṇaḥ.
, s. akhilavastukrayaḥ.
, a. samānapadastha sa-saha-dharman samānabhāva
, v. t. saṃ-ni-yam 1 P, nirudh 7 U, nigrah 9 P, niyaṃtr 10; See Compel, also.
, a. sama-eka-kālīna; samāna-tulya-vayaska savayas. -s. vayasyaḥ sa-tulya-vayas m.
, v. i. samaṃ-ekatra vṛt 1 A or bhū 1 P, eka-kāle bhū or jīv 1 P.
, v. i samaṃ vistṝ pass. or vyāp 5 P.
, s. kāphī nāma phalaṃ or bījaṃ or peyaṃ.
, s. dhanabhāṃḍaṃ koṣaḥ-śaḥ mudrādhāraḥ.
, s. śavādhāraḥ śavabhājanaṃ. -v. t. śava-bhājane nidhā 3 U.
, v. t.
(2) cakraṃ staṃbh c. -s nemidaṃtaḥ.
, a. balavat prabalaḥ niruttara.
, s. cūrṇakhaṃḍaḥ.
, v. t. ciṃt 10. dhyai 1 P. vicar c., vimṛś 6 P. āloc 1; vitark 10.
(2) ciṃtanapara.
, a. sajāti ekajātīya sagotra saṃbaṃdhin tulya-samāna-prabhava. -s. sanābhi m., jñāti m.
, s. jñānaṃ prajñānaṃ.
, v. t. abhijñā 9 U.
(2) vicārya anusaṃdheya.
, s. vicāraṇaṃ anusaṃdhānaṃ carcā anuyogaḥ.
(2) cihnaṃ lakṣaṇaṃ saṃjñā liṃgaṃ 'take c. of' anusaṃdhā 3 U, vicar c., anuyuj 7 A, jñā 9 U, avekṣ 1 A. 'To have c. of,' abhijñā 9 U.
, s. upa-kula-nāman n.
, v. i. saṃvas 1 P; abhigam 1 P. (with another's wife), saṃbhogaṃ kṛ 8 U.
, s. sahadāyabhāj m.
, v. i. saṃsaṃj-saṃyuj-saṃhan-saṃśliṣ- pass.
(2) yuj pass.
(2) saṃbaṃdhaḥ saṃgati f., anvayaḥ saṃdarbhaḥ avirodhaḥ.
(2) saṃgata aviruddha saṃbaddha anurūpa sānvaya.
, v. t. punaḥ saṃdhā 3 U.
, s. sainyadalaṃ-gulmaṃ.
, s. mukuṭaḥ śirastraṃ śiroveṣṭanaṃ.
, s. maṃḍalaṃ vyāvartanaṃ āveṣṭanaṃ; guṇaḥ (of a rope).
(2) tumulaṃ vyastatā; 'mortal c.' naśvaradehaḥ. -v. t. maṃḍalīkṛ 8 U, vartulīkṛ puṭīkṛ; vyāvṛt c., ā-pariveṣṭ c.
, s mudrā nāṇakaṃ ṭaṃkaḥ; 'copper c.' paṇaḥ; 'I paid him in his own c.' yathaiva sa mayi vyavāharattathaivāhaṃ tasminnācaraṃ. -v. t. mudrayati (D), mudrayā aṃk 10.
(2) sṛj 6 P, kḷp c., nirmā 3 A.
, v. i. ekībhū 1 P, saṃgam 1 A, saṃsannipat 1 P: saṃdhā-saṃyuj -pass.
(2) saṃman 4 A. ekacittībhū; See Agree 3 anurūpa a. bhū yuj a s. anuvṛt 1 A saṃvad 1 P, tulya-samāna-. bhū.
(2) saṃmati f., aikamatyaṃ saṃdhiḥ ekacittatā
(3) saṃvādaḥ anurūpatā ānuguṇyaṃ.
(4) devayogaḥ-ghaṭanaṃ; 'be an unlucky c.' durdaivāt
(2) samakālīna.
(3) aviruddha anurūpa saṃvādin.
, a. samakālīna.
, s. nārikelatvaktaṃtu m.
, s maithunaṃ surataṃ ratikriyā.
, s. ardhadagdhāṃgārocchiṣṭaṃ.
, s saha-kārin-kṛt m.
, s. cālanī śodhanī titauḥ.
, s. śodhanaṃ cālanaṃ.
, a. śīta śiśira hima śītala tuṣāra adharma; 'c. rayed' (moon) himāṃśuḥ śītakaraḥ &c.; 'c. season' himāgamaḥ śiśiraḥ śītakālaḥ.
(2) (fig.) anādarayukta virakta niḥsneha nirutsāha udāsīna; 'gave me a c. welcome' nirutsāhaṃ svāgataṃ māṃ vyājahāra matsaṃbhāvanāyāṃ tena audāsīnyaṃ darśitaṃ; 'in c. blood' prakopanaṃ vinā; pūrvasaṃkalpena; 'c. blooded or hearted,' a. nirdaya niṣṭhura; 'to take or catch c.,' v. i. śītākula a. bhū 1 P, 'to give the c. shoulder to,' anādaraṃ dṛś c.
(2) nirākṛ 8 U. -s. śītaṃ śaityaṃ; śiśiraḥ himaḥ.
(2) pratiśyāyaḥ; 'suffering from c.' śītārta.
(2) nirutsāhaṃ viraktaṃ udāsīnatayā.
(2) anādaraḥ niḥsnehatā virāgaḥ virakti f., audāsīnyaṃ.
, s. śūlaḥ-laṃ udara-jaṭhara-vyathā-śūlaṃ. -a. udaravyathājanaka.
, v. i. kṣayaṃ-layaṃ-gam 1 P, avasad 1 P.
(2) saṃhṛ-śṝ. pass.; saṃkuc 1 P; saṃ-sanni-pat 1 P. -s. saṃkocaḥ.
(2) saṃhāraḥ kṣayaḥ layaḥ avasādaḥ.
(3) sannipātaḥ śaktipātaḥ layaḥ.
, s. graivaṃ-vayaṃ kaṃṭhabhūṣaṇaṃ mālā.
(2) kaṃṭhapāśaḥ. -v. t. graiveye-graive-dhṛ 1 P.
, v. t. samavalok 10, parīkṣ 1 A; upamā 3 A, saṃśudh c.
(2) vṛttiṃ pradā 3 U.
(2) kalyavartaḥ prātarbhakṣyaḥ phalādisaṃbhāraḥ prātarāśaḥ.
(3) vṛttipratipādanaṃ.
, a. ānuṣāṃgika-prāsaṃgika (kī f.) asarala.
(2) bhinnaśākha upaloma.
(3) samānodakaṃ sapiṃḍa.
(4) pārśvāpārśvigata. -s. samakālīnaḥ.
(2) sapīṃḍaḥ
, s. sahāyaḥ sahakārin m., samānavyāpāraḥ ekaviṣayin m.
, v. t. ci 5 U, ava-vi-saṃ-ni-- samānī 1 P, saṃgrah 9 P, samāhṛ 1 P, saṃbhṛ 3 U, samākṣip 6 P, piṃḍīkṛ 8 U, rāśīkṛ ekatra kṛ.
(2) anumā 3 A, ūh 1 A, avagam 1 P; 'c. ed his mind into itself' cittaṃ samādadhau; 'c. oneself' saṃjñāṃ-cetanāṃ-labh 1 A or ā-prati-pad 4 P, cetaḥ-manaḥ-samādhā 3 U. -v. i. saṃmil 6 P, samāgam 1 P; See Assemble, -ion, s. gaṇaḥ saṃghaḥ samavāyaḥ nivahaḥ cayaḥ samūhaḥ oghaḥ samuccayaḥ samāhāraḥ samudāyaḥ vṛṃdaṃ.
(2) karagrāhakaḥ.
, s. vidyālayaḥ-yaṃ pāṭhaśālā.
(2) maṭhaḥ vihāraḥ.
(3) gaṇaḥ samājaḥ janasamūhaḥ.
, See Collar
, v. i. saṃ-samā-han 2 U, saṃghaṭṭ 1 A or c.; saṃmṛd 9 P.
, s. saṃbaṃdhaḥ.
, s. saṃdhānaṃ.
, a. samarekhāsthita.
, v. t. saṃ-prati-sthā c. (sthāpayati) nidhā 3 U, nyas 4 P, niviś c.
(2) niyuj 7 A, 10.
, s. saṃbhāṣaṇaṃ kathāprasaṃgaḥ kathāyogaḥ saṃvādaḥ saṃkathā.
, See Flatter.
, s. samānāṃtarastaṃbhapaṃkti f.
, s. māṃsakhaṃḍaḥ-lavaḥ.
, s. saṃlāpaḥ saṃkathā saṃbhāṣaṇaṃ saṃvādaḥ.
, v. i. pakṣapātaṃ-kūṭaṃ kṛ 8 U; vac 10- kūṭa-yogaṃ kṛ.
, s. aṃgāramalaṃ-kiṭṭaṃ. -v. t. aṃgāreṇa kṛṣṇīkṛ 8 U.
, s. aṃjanaṃ kajjalaṃ netraraṃjanaṃ.
, s. dvibiṃduḥ.
(2) mahadaṃtraṃ.
, s. gulmapatiḥ sainyadalādhyakṣaḥ vāhinī patiḥ.
, s. adhiniveśaḥ; vāsitaḥ pradeśaḥ.
(2) gaṇaḥ saṃghaḥ; See Collection. -ist, s. adhivāsin m., adhiniveśin m.
, s. bṛhatpratimā bhīmavigrahā mūrtiḥ.
, s. varṇaḥ rāgaḥ raṃgaḥ
(2) varṇakaḥ-kā lepaḥ; 'change c.' vivarṇībhū; 'ruddy c. ed face' lohitānanaṃ; 'without c.' pāṃḍu vivarṇa.
(3) apa-vyapa-deśaḥ chadman n., chalaṃ vyājaḥ.
(4) patākā dhvajaḥ ketuḥ. 'C. blind,' a. varṇavivekākṣama 'to come off with flying c. s.' vijayin a. bhū 1 P, patākāṃ uddhunvat a. āgam 1 P; kāryasiddhiṃprakaṭ 10, 'to come out in one's true c. s.' svabhāvaṃ prakaṭ 10; 'fast c.' sthāyin a. varṇaḥ; to fight under false c. s,' svahetugopanāya vyājaṃ puraskṛ 8 U; 'to give c.' ucitatvaṃ āruh c.; 'high c.' tāmravarṇaḥ; 'to lone c.' vivarṇa a. bhū 1 P, naṣṭasauṃdarya a. bhū 1 P.; 'off c.' naṣṭaprakarṣaḥ; 'to paint in bright c. s. bhūṣ 10, atiśayoktyā vad 1 P; 'to show one's c. s,' svarūpaṃsvabhāvaṃ-āsthā 1 P; 'to stick to one's c.' s. svapakṣaṃ-svamataṃ-dṛḍhaṃ avalaṃb 1 A; 'under c. of' (in comp.) ex. by vyājena or chadmanā; 'without c.' nirvyājaṃ. -v. t. raṃj c., varṇ 10, citr 10.
(2) vyapa-apa-diś 6 P, ācchad 10, śam c. (śamayati).
(3) satyavadābhās c., satyābhāsa a. kṛ 8 U, satyasannibha a. kṛ. -v. i. raṃj pass.
(2) lajjāyā aruṇavadana a. bhū vrīḍita a. bhū lajj 6 A.
(2) varṇanaṃ; alaṃkāraḥ.
, s. aśvaśāvaḥ kiśoraḥ.
(2) capalaḥ pramattaḥ.
, s. haladaṃtaḥ phāladaṃtaḥ.
, s. kapotāgāraṃ viṭaṃkaḥ
, s. staṃbhaḥ yūpaḥ sthāṇuḥ sthūṇā.
(2) sūcivyūhaḥ; sainyabhāgaḥ.
(3) patrabhāgaḥ dhārā; 'c. of smoke' dhūmarāśiḥ dhūmotpīḍaḥ.
, s. atinidrā.
, s. sahāyaḥ sahavāsin m.
, s. prasādhanī kaṃkataḥ-tikā keśamārjanī.
(2) kukkuṭacūḍā-śikhā.
(3) darī. -v. t. prasādh c., mṛj 2 P, vijaṭīkṛ 8 U.
, s yuddhaṃ saṃgrāmaḥ samaraṃ; See Battle; 'single c.' dvaṃdvayuddhaṃ; 'hand-to-hand-c.' bāhūbāhavi bāhuyuddhaṃ; 'mingled c.' (melee) tumulaṃ raṇasaṃkulaṃ. -v. t. yudh 4 A, vigrah 9 P, vivad 1 A. -v. t. pratiyudh pra-tirudh 7 U, pratibaṃdh 9 P.
(2) khaṃḍ 10, niras 4 P, nirākṛ 8 U; 'c. one's passions' saṃyam 1 P, nigrah 9 P.
, v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., saṃdhā 3 U, saṃmiśr 10, ekīkṛ 8 U. -v. i. mil 6 P, saṃbhū 1 P, saṃgam 1 A; saṃhata-samaveta a. bhū ekībhū; saṃyuj-saṃdhā-saṃhan-saṃsṛj- pass.; 'all things c. ed to ruin him' sarvameva tasya nāśāyākalpata; 'having c. ed' saṃbhūya militvā.
, a. dāhya dāhagrāhaka; jvalanārha dahanaśīla.
(2) (fig.) śīghrakopin krodhila. -s. dāhyaḥ padārthaḥ.
, s. dāhaḥ dahanaṃ jvalanaṃ ploṣaḥ.
, v. i. āgam 1 P, āyā 2 P, ā-i 2 P; upasthā 1 U, āvraj 1 P, ā-abhi-pad 4 A: 'c. what may' yadbhāvi tadbhavatu; 'c. harm, c. good' yadbhāvi tadbhavatu śubhamaśubhaṃ vā.
(2) pravṛt saṃpad nivṛt avaso pass. 'c. out' prasiddhiṃ gam.
, s. bhāṇaḥ prahasanaṃ harṣapradhānaṃ nāṭakaṃ.
(2) prahasanakṛt m.
, a. cāru suṃdara (rī f.). surūpa; See Beautiful. -ness, s. sauṃdaryaṃ; See Beauty.
, s. See 'Eatable'.
, s. dhūmaketuḥ ketuḥ utpātaḥ ulkā.
, s. miṣṭānnaṃ modakaḥ.
, v. t. samā-ā-śvas c., sāṃtv 10.
(2) saṃtuṣ c., ānaṃd c., hṛṣ c., sukhaṃ dā 3 U, sukhin -a. kṛ 8 U; 'c. yourself' samāśvasihi. -s. āśvāsanaṃ sāṃtvanaṃ; saṃtoṣaṇaṃ.
(2) sukhaṃ susthatā saukhyaṃ svāsthyaṃ nirvṛti f.
(2) āśvāsaka śāṃtida kleśāpaha klamavinodaka.
(2) aurṇaṃ kaṃṭhāvaguṃṭhanaṃ.
, a. hāsajanaka hāsakara (rī f.), hāsyotpādaka.
(2) aparūpa asaṃgata
, s. See Civility.
, s. svalpavirāmaḥ.
, v. t. ājñā c. (ājñāpayati) ādiś 6 P, vyā-saṃ-samā-- vidhā 3 U, śās 2 P, niyuj 7 A, 10.
(2) adhiṣṭhā 1 P, adhyās 2 A; īś 2 A, prabhū (with gen.); 'Rākshasas c. ed by 2 chieftains' nāyakābhyāmadhiṣṭhitā rākṣasāḥ.
(3) niyam 1 P, nigrah 9 P; See Control.
(4) ātmavaśaṃ nī 1 P, svāyattīkṛ 8 U.
(5) avalok 10; 'sitting at a window c. ing (the view of) a well' dīrghikāvalokanagavākṣagatā (M. 1); 'good forms c. respect' ākṛtiviśeṣeṣvādaraḥ padaṃ karoti (M. 1); padaṃ hi sarvatra guṇairnidhīyate (R. III. 62) 'c. notice or attention.' -s. ādeśaḥ nideśaḥ śāsanaṃ niyogaḥ.
(2) adhikāraḥ prabhutvaṃ ādhipatyaṃ adhiṣṭhātṛtvaṃ; 'has Rākshasas under his c.' tasyādeśamanuvartamānā rākṣasāḥ or sa rākṣasānāmadhipatiḥ-nāyakaḥ-adhiṣṭhātā; 'at c.' vaśesthita a. 'under one's c.' vaśīkṛta svādhīna; 'to the c. of the army' saināpatye; 'bring under one's c.' ātmavaśaṃ nī svādhīna a. kṛ; 'though I have no c. over language' tanuvāgvibhavopi san (R-I. 9); 'who has perfect c. over language' yaṃ vāgvaśyevānuvartate (U. 1).
(2) patiḥ adhyakṣaḥ nāyakaḥ nīḥ in comp.; c. of an army camūpatiḥ senānīḥ senādhyakṣaḥ.
(2) codanā śāstra-dharma. ājñā.
, v. t. smaraṇārthaṃ utsavaṃ kṛ 8 U. or ācar 1 P; saṃkṝt 10, saṃsmṛ c., varṇ 10.
, v. ā-prā-rabh 1 A, pra-upa-kram 1 A, pravṛt 1 A, vyavaso 4 P.
(2) anuṣṭhā 1 P, prastu 2 U.
(2) āmukhaṃ prastāvanā (in dramas)
(3) anuṣṭhānaṃ pravṛtti f., pravartanaṃ; 'from the c.' āmūlāt āditaḥ.
, v. t. praśaṃs 1 P, stu 2 U, ślāgh 1 A, kat 10, varṇ 10.
(2) sam-ṛ c. (arpayati) haste nikṣip 6 P, adhīna a. kṛ 8 U; 'thy speech does not c. itself to me' tvadvaco nābhinaṃdāmi (S. 2).
, v. t. anurūpa-anuguṇa- a. kṛ 8 U.
(2) apavṛt c. -a.,
(2) sāpavarta.
, v. i. vyākṛ 8 U, vyācakṣ 2 A, vivṛ 5 U, bhāṣyaṃ likh 6 P.
(2) nirūp 10, carcāṃ kṛ parīkṣ 1 A, anusaṃdhā 3 U.
(2) nirūpaṇaṃ parīkṣaṇaṃ carcā.
, a. kṛtrima kalpita.
, s. vāṇijyaṃ krayavikrayaḥ nigamaḥ.
(2) vyavahāraḥ saṃgamaḥ-ti f., saṃsargaḥ. -v. i. vāṇijyaṃ kṛ 8 U, paṇ 1 A, vyavahṛ 1 P.
, s. See Curse, Threat.
, v. t. sayuj 7 U, 10, saṃmiśr 10, ekīkṛ 8 U, saṃkṝ 6 P; See Unite.
, v. t. cūrṇ 10, viṣ 7 P, kṣud 7 U.
, v. t. day 1 A, (with gen.), anukaṃp 1 A.
, s. sainyānāṃ bhojanādi pari-kalpakaḥ
(2) See Deputy. -Commisariat, s. sainyānāṃ bhojanādyadhikāraḥ.
(2) sainyānāṃ bhojanādyadhikṛtaḥ.
, v. t. kṛ 8 U, ācar 1 P, anuṣṭhā 1 P, vi-dhā 3 U
(2) (Entrust) ṛ c. (arpayati) nyas 4 P, nikṣip 6 P.
(3) niyuj 7 A, 10, samādiś 6 P, pratipad c.; 'c. to memory' kaṃṭhastha a. kṛ; abhyas 4 U; 'c. to prison,' kārāgāre praviś c., āsidh 1 P; 'c. to writing' ābhilikh 6 P, lekhyaṃ-patraṃ āruh c. (patramāropya dīyatāṃ pratyavekṣitaṃ karma S. 6), patre niviś c. (patre niveśitamudāharaṇaṃ priyāyāḥ V. 2), patre ṛ c.
(2) samarpaṇaṃ nikṣepaḥ nyāsaḥ.
(3) niyogaḥ vyāpāraḥ adhikāraḥ.
(4) ājñā-śāsana-patraṃ ādeśaḥ.
(5) parārthaṃ-vikrayaḥ.
(6) niyuktajanāḥ; 'c. in the army' senāyāṃ padaṃ. -v. t. niyuj 7 A, 10, ādiś 6 P, adhikṛ 8 U.
, See Mix,-ture.
, s. strīmastakābharaṇaṃ.
, a. ucita upayukta yogya.
(2) sopakaraṇa yathāyukta-yogya.
, s. paṇyaṃ dravyaṃ krayavastu n., bhāṃḍaṃ.
, a. sādhāraṇa (ṇī f.), sāmānya sarvīya sārvalaukika (kī f.).
(2) prākṛta grāmya; 'c. man' prākṛtaḥ pṛthagjanaḥ vṛṣalaḥ.
(3) prasiddha vyāvahārika (kī f.), bahuśaḥ kṛtadṛṣṭa.
(4) bahusvāmika.
(5) sulabha; 'c. report' janapravādaḥ; 'c. food' gaṇānnaṃ sahabhojanaṃ; 'c. road' pracāraḥ; 'in c.' sāmānyena; 'who have made c. cause with us' asmābhiḥ sahaikakāryāṇāṃ (Mu. 2). -s. pracāraḥ sarvasādhāraṇaṃ kṣetraṃ.
, s. vāsaḥ vasati f.
, s. kṣobhaḥ viplavaḥ prakopaḥ kalahaḥ.
, v. i. saṃbhāṣ 1 A, saṃmaṃtr 10 A, saṃvad 1 P; vyavahṛ 1 P; vyāsādayo devādibhiḥ pratyakṣaṃ vyavaharaṃti (S. B. 313) 'c. directly with Gods.' -s.,
(2) vyavahāraḥ.
(3) saṃsargaḥ saṃgaḥ saṃgamaḥ.
(2) sāmānyaṃ sādhāraṇyaṃ; aikayaṃ sāmyaṃ.
, v. t. kath 10, nivid c., ākhyā 2 P, ācakṣ 2 A. (with dat. of person), vivṛ 5 U, prakāś c., vad 1 P, vijñā c (jñāpayati) saṃdiś 6 P.
(2) vitṝ 1 P (with loc.), dā 3 U, pratipad c. (with dat.) -v. i. saṃgam 1 A, samāgam saṃyuj pass; 'c. ing with Sindhu' siṃdhunadena saṃgata-saṃgacchamāna.
(2) saṃlap 1 P. saṃvad 1 P, saṃbhāṣ 1 A; vyavahṛ 1 P.
(3) saṃcar 1 P.
(2) dānaṃ vitaraṇaṃ.
(3) saṃgamaḥ; saṃsargaḥ saṃvyavahāraḥ.
(4) saṃkathā saṃlāpaḥ saṃvādaḥ.
(5) sāmānyapathaḥ.
(6) saṃcāraḥ.
, v. i. parivṛt c., vinime 1 A, viparyas 4 P, or c., pratidā 3 U.
(2) vikriyā vi-pariṇāmaḥ viparyayaḥ; 'c. of a curse' ucchāpaḥ.
, a. susaṃhata nibiḍa ghana sāṃdra dṛḍha anaṃtara avirala. -s. niyamaḥ samayaḥ saṃvid f., abhyupagamaḥ pratiśravaḥ; 'a written c.' niyamapatraṃ; 'make a c.' saṃvidamabhyupagam 1 P. pratiśru 5 P. -v. t. saṃhan 2 P, saṃdhā 3 U, saṃśliṣ c., ghanīkṛ 8 U
, s. sakhi m., sahacaraḥ mitraṃ vayasyaḥ sahāyaḥ; sajus m.; 'with Madhu for a c.' madhusahāyaḥ madhudvitīyaḥ; 'c. of the king' (in love matters) narmasuhṛd-sacivaḥ; 'c. of youth' bālasahacaraḥ; 'c. at school' sahādhyāyin m., 'c. in arms' sahayoddhṛ m. 'c. in joy and sorrow' samaduḥkhasukhaḥ;
, s. sāhacaryaṃ saṃgati f., samāgamaḥ saṃsargaḥ saṃvāsaḥ sahavasati f.
(2) janasamūhaḥ pariṣad f., samājaḥ; dalaṃ vṛṃdaṃ gaṇaḥ paṃkti f., vargaḥ; 'c. of soldiers; sainyadalaṃ-gulmaḥ 'c. of traders' śreṇī naigamāḥ; 'not admissible into c.' apāṃkteyaḥ; 'keep or bear c. with' saha vas-car -1 P, saṃgamanuvraj 1 P, See Associate.
, v. t. tul 10 (tulayati) upamā 3 A; 'c. ed with the moon' śaśāṃkena tulitaṃ; samīkṛ 8 U, sadṛśīkṛ.
(2) ekatra parīkṣ 1 A, saṃpradhṛ 10.
, s. śālā koṣṭhaḥ kakṣaḥ-kṣā.
(2) chedaḥ bhāgaḥ aṃśaḥ.
, s. viṣayaḥ gocaraṃ; 'within the c. of the eye' nayanagocarastha.
(2) maṃḍalaṃ pāridhiḥ pariṇāhaḥ vistāraḥ parimāṇaṃ paryaṃtaḥ.
(3) parimitatā anatikramaḥ
(4) diṅnirṇayayaṃtraṃ. -v. t. parigam 1 P, pari-i 2 P, pariveṣṭ 1 A, or c., parivṛ 5 U.
(2) adhigam 1 P, labh 1 A, See Get. 3 ghaṭ c. (ghaṭayati) sādh 5 P or c., saṃpad c., niṣpad c.
, s. dayā anukaṃpā kṛpā ghṛṇā karuṇā anukrośaḥ; 'feel or have c. for' anukaṃp 1 A, abhyupapad 4 A, dayāṃ kṛ or dṛś c. (loc.), day 1 A, (gen.).
, s. dharmapitṛtvaṃ.
, a. anuguṇa anurūpa aviruddha upayukta; See Consistent. -Compati-
, s. svadeśajaḥ ekadeśanivāsin m.
, s. vayasyaḥ samānapadasthaḥ.
, v. t. Ex. by causal, of verbs with balād balena or eva; 'I shall c. you to go' tvāṃ gamayiṣyāmyeva or balād gamayiṣyāmi; 'c. s payment' balād dāpayati &c.; 'c. s me to ask' balādanicchaṃtamapi māṃ praśnakarmaṇi niyojayati (Ka. 134); sometimes ex. by avaśyaṃ with pot. pass. part; 'you will be c. ed to stay here' tvayātrāvaśyaṃ sthātavyaṃ; or by prer c., pravṛt c.
(2) balavat balin.
, s. saṃkṣepaḥ saṃgrahaḥ saṃhāraḥ sāraḥ.
, v. t. parituṣ c., niṣkṛtiṃ dā 3 U, pratyupakṛ 8 U, (of persons); apākṛ śudh c., nistṝ c,
, v. i. spardh 1 A, saṃvṛṣ 1 P, viji desid. (jigīṣate); oft. ex. by ahamahamikā ahamahamikayā praṇāmalālasāḥ (Ka. 81) 'c. ing with one another to salute first.'
(2) vṛtyucitaṃ dravyaṃ; 'bare c.' grāsācchādanamātraṃ.
(2) parimita anadhika.
, v. t. saṃkal 1 P, 10 (kalayati) saṃ-samā-hṛ 1 P, āloḍ 10, saṃgrah 6 P. uddhṛtya samāhṛ
(2) saujanyaṃ anuvṛtti f., dākṣiṇyaṃ.
(2) suśīla dakṣiṇa.
, v. i. Ex. by verbs of 'telling' gen. with saśokaṃ savilāpaṃ; ā-adhi-kṣip 6 P; 'c. ed of her brother's rudeness to her father' bhrāturavinayamadhikṛtya pitrekathayat or bhrāturavinayācaraṇaṃ pitre nyavedayat; 'c. ed to me of partiality' pakṣapātamadhikṛtya māṃ savilāpaṃ vijñāpayāmāsaḥ; 'how can I do what you c. of' yattvaṃ mayyāropayasi tatkathamahaṃ kuryāṃ.
(2) vilap 1 P, śuc 1 P, paridev 1 A, ākraṃd 1 P, ākruś 1 P.
(3) abhiyuj 7 A; 10, rājakule nivid c. (in law).
(4) pīḍ pass., anubhū 1 P; 'has been c. ing of ill-health' āmayapīḍitaḥ.
(2) vijñāpanā (savilāpā); duḥkhani-vedanaṃ vilapanaṃ paridevanaṃ; 'breathed out this doleful c.' imāni paridevitākṣarāṇi sakaruṇamudīrayāmāsa.
(3) vyādhiḥ pīḍā rogaḥ āmayaḥ.
(4) vilapanaviṣayaḥ.
, s. dākṣiṇyaṃ anuvṛtti f., anunayaḥ praśrayaḥ anurodhaḥ.
, s. pūraṇaṃ paripūrakaṃ.
(2) koṭi f.
(3) pūrṇatā sāmagryaṃ.
, v. i. samāp o., saṃpad c., sādh c.; avaso c. (sādhayati) nirvah c., saṃpṝ c. (pūrayati) or saṃpūr 10, nivṛt. c. -a. saṃpūrṇa samāpta avasita siddha saṃpanna nirvṛtta.
(2) saṃpūrṇa nikhila akhila samasta samagra aśeṣa anyūna
(3) pakva pariṇata; 'c. army' sāṃgabalaṃ.
(2) siddhi f., samāpti f., nirvṛtti f.
(3) pariṇāmaḥ paripākaḥ.
(4) pūraṇaṃ paripūrakaṃ.
(2) āmūlaṃ kārtsnyena.
, a. saṃkīrṇa miśrita viṣama saṃmiśra miśra saṃkula.
(2) nānārthaka asarala bahvartha.
, s. varṇaḥ mukharāgaḥ; 'of a pale c.' vivarṇa a., pāṃḍuvadana a.
(2) ākāraḥ svarūpaṃ.
(3) prakṛti f., śarīrabhāvaḥ.
, v. t. saṃmiśr 10, saṃkīrṇa-saṃkula -a. kṛ 8 U. pra-saṃ-kṝ 6 P, saṃkarī-saṃkulī. kṛ.
, s. pāpasahāyaḥ.
, s. abhinaṃdanavacas n., namaskāraḥ; 'presents c. s' abhinaṃdya bravīti; 'give my c. s to Chyavana' cyavanāya māṃ praṇipātaya (V. 5), madīyo namaskāro vācyaḥ; śvaśrūjanaṃ sarvaṃ vijñāpaya prāpitamatpraṇāmaḥ (R. xiv 60).
(2) praśrayavāc f., cāṭūkti f., praśaṃsā ślāghā praśaṃsokti f.; 'high c.' uccairvādaḥ; stuti f. -v. t. See Praise 2 madhuragirā-cāṭūktyā sāṃtv 10.
, v. i. gūḍhaṃ-maṃtr 10 A, kūṭasaṃvidaṃ kṛ 8 U. -s. gūḍha-ku-maṃtraṇā kūṭasāhityaṃ.
, v. i. anuvidhā 3 U, anurudh 4 A, anuvṛt 1 A.
(2) anu-saṃ-man 4 A, anujñā 9 U, svīkṛ 8 U, prati-pari-grah 9 P, pratīṣ 6 P, abhyupagam 1 P; kriyatāmasyāḥ praṇayapari-grahaḥ (Ka. 145) 'c. with her request.'
(2) svīkāraḥ saṃmati f., abhyupa-gamaḥ parigrahaḥ; 'in c. with your orders' tvacchāsanānurodhāt-nusāreṇa.
, a. or s. ghaṭaka sādhaka racaka; 'c. part' ghaṭakāvayavaḥ aṃgaṃ bhāgaḥ sādhanaṃ.
, v. i.
(2) yuj-upa-pad-pass.
, v. t. (of books &c.) praṇī 1 P, virac 10, baṃdh 9 P, nibaṃdh saṃgraṃth 9 P.
(2) vinyas 4 P, saṃdhā 3 U, saṃkḷp c., saṃvidhā nirmā 3 A.
(3) ghaṭ c. (ghaṭayati) nirmā kḷp c.; or gen. ex. by ātmaka rūpa maya (yī f.) in comp.; 'the body c. ed of 5 elements' paṃcabhirnirmito dehaḥ paṃcabhūtātmako dehaḥ.
(4) (Calm) sthirīkṛ 8 U, śam c. (śamayati) prasad c., saṃstaṃbh c., paryavasthā (sthāpayati); 'does not yet c. (collect) himself' nādyāpi paryavasthāpayatyātmānaṃ (U. 3).
(5) (a dispute &c.) saṃdhā 3 U, praśam c. (praśamayasi vivādaṃ S. 5).
(2) viracita nirmita nibaddha; 'c. in verse, or music' śloka-svara-baddha; 'c. of' ghaṭita ātmaka-(tmikā f.), rūpa in comp.
(2) vinyāsaḥ saṃdhānaṃ praśamanaṃ.
(3) samasanaṃ miśraṇaṃ saṃyogaḥ saṃdhiḥ saṃghātaḥ.
(4) graṃthaḥ pra-ni-baṃdhaḥ.
(2) saṃdhānaṃ saṃyogaḥ miśraṇaṃ nirmāṇaṃ.
, s. sahapānaṃ saṃpīti f.
, v. t. saṃyuj 10, saṃmiśr 10, saṃdhā 3 U, samas 4 P, saṃśliṣ c.
(2) (a dispute) saṃdhā samādhā c., praśam c. (śamayati). -v. i. ṛṇaśodhanena ānṛṇyaṃ gam 1 P; 'was glad to c. for his escape with the less of it' tannāśenāpi muktirabhavaditi hṛṣṭo babhūva. -a.,
(2) parisarabhūmi f., prāṃgaṇaṃ (naṃ).
, v. t. budh 1 P, vid 2 P, jñā 9 U, grah 9 P, parigrah upalabh 1 A, ava-gam 1 P, ūh 1 A; vibhū c., avadhṛ 10.
(2) vyāp 5 P, aṃtargaṇ 10, aṃtarbhū c., parigrah 9 P, ākal 10, samāviś c.
(2) dhī f., mati f., buddhi f., avadhāraṇā medhā; 'power of c.' grahaṇasāmarthyaṃ ākalanaśakti f.
(3) pratisaṃhāraḥ vyāpti f., samāveśaḥ aṃtarbhāva.
(2) sākṣepika (kī f.).
(2) vyāpakatvena.
(2) saṃkṣepaḥ samastatā.
, v. t. saṃvṛ 5 U, saṃkuc 1 P, saṃhan 2 P, saṃpīḍ 10, saṃhṛ 1 P.
, v. t. vyāp 5 P, aṃtargaṇ 10, pari-grah 9 P, samāviś c., aṃtarbhū c.; 'to be c. ed in' aṃtargam 1 P, aṃtarbhū 1 P, or by ātmaka garbha in comp.
, s. pramāṇaṃ sākṣyaṃ saṃmati f.
, v. t. āpuṣ 10.
(2) saṃśaye pat c., saṃśayastha a. kṛ 8 U. -s. āpoṣaḥ-ṣaṇaṃ.
(2) madhyasthāvalaṃbananiyamaḥ.
, a. ekadeśīya ekadeśaja.
, v. t. adhiṣṭhā 1 P, paryava-īkṣ 1 A.
, s. anuśayaḥ anutāpaḥ paścāttāpaḥ.
, v. t. gaṇ 10, saṃ-parisaṃ-khyā 2 P, saṃkal 10.
, See Companion,
, v. t. adhī 2 A, abhyas 4 U.
, v. t. (avicchedaṃ) saṃyuj 10, saṃśliṣ c., anubaṃdh 9 P, saṃdhā 3 U.
(3) mālā paraṃparā śreṇī paṃkti f.
, a. puṭākāra uttāna udarākāra.
, v. t. guh 1 U, pracchad 10, apavṛ 5 U or c., aṃtardhā 3 U; pidhā 3 U, saṃvṛ ni-apa-hnu 2 A (feelings &c.); gup 1 P or 10; 'c. oneself' 'to be c. ed' aṃtari 2 P; 'c. ing the body (oneself) behind a bush' viṭapāṃtaritavigrahaḥ (Ka. 152); lī 4 A (māturnilīyate kṛṣṇaḥ S. K.).
, v. t. anuman 4 A, pradā 3 U, anujñā 9 U, vitṝ 1 P; 'c. ed the point to him' tasyābhipretamanvamanyata.
(2) aṃgīkṛ 8 U, abhyupagam 1 P, pratipad 4 A.
(2) kṣamā.
(3) aṃgīkāraḥ pratipatti f., abhyupagamaḥ.
, v. i. garbhaṃ dhṛ 1 P, 10 or āṃdhā 3 U, garbhavatī-āpannasattvā-sasattvā-aṃtarvatnī bhū 1 P. -v. t. vibhū c., budh 1 P, avadhṛ 10, avagam 1 P, grah 9 P, āloc 10, jñā 9 U.
(2) man 4 A, ciṃt 10, dhyai 1 A.
(3) saṃbhū c., kḷp c. (narapatau bhūṣaṇavikrayaṃ ko nāma saṃbhāvayet Mu. 5).
(4) dhṛ vah 1 P; See Bear; 'I c. no hatred against you' tvayi me dveṣabuddhirnāsti na tubhyamasūyāmi.
(2) vibhāvanā bodhaḥ grahaṇaṃ avadhāraṇaṃ.
(3) vicāraḥ kalpanā bhāvanā buddhi f., mati f., saṃkalpaḥ.
(2) kalpanā bhāvanā ciṃtā vicāraḥ.
(3) mati f., buddhi f., gataṃ.
, v. t. ekīkṛ 8 U, See below; 'c. ed all in self' ātmaparāyaṇaḥ ātmanyeva niviṣṭacetovṛttiḥ.
, v. t. samāhṛ 1 P, samupaci 5 U, ekīkṛ 8 U.
(2) samādhā 3 U (as mind); ananyamanaska-ekāgra -a. bhū; 'my affections are c. ed in her' sā me snehasyaikāyanībhūtā (M. 2).
(2) ekāgratā samādhiḥ ananyamanaskatā.
, a. eka-samāna-keṃdra.
(2) ciṃtā udvegaḥ autsukyaṃ.
(3) gauravaṃ gurutā māhātmyaṃ.
(4) avekṣā praṇayaḥ anurāgaḥ manoyogaḥ manobhiniveśaḥ.
(5) carcā vyāpāraḥ vicāraḥ. -v. t. saṃbaṃdh 9 P, uddiś 6 P, āśri 1 U; 'this does not c. you.' nāyaṃ tava vyāpāraḥ.
(2) avekṣ 1 A.
(3) Afflict, q. v.
(4) (Oneself about) vyāpṛ 6 A, ātmānaṃ vyāpṛ c., vyāpṛta a. bhū carcāṃ kṛ; 'I am not c. ed in the least in this business' anena karmaṇā na me kopi saṃbaṃdhaḥ.
, s. ekatānaḥ-laḥ saṃgītaṃ; 'c. hall' saṃgītaśālā.
(2) saṃpradhāraṇā samaṃtraṇaṃ kāryavi-marśaḥ saṃvādaḥ.
(3) sahakāritā saṃbhūyakāritvaṃ cittaikyaṃ ekabhāvaḥ. -v. t. saṃmaṃtr 10 A, saṃpradhṛ 10, kāryāṇi ciṃt 10 or vimṛś 6 P, saṃvad 1 P.
(2) saṃbhūya-ekatra-kṛ 8. U.
(3) ghaṭ c. (ghaṭayati) kḷp c., ciṃt 10; 'well c. ed plan' sughaṭitaḥ-suciṃtitaḥ-prayogaḥ.
, s. śaṃkhaḥ kaṃbuḥ daraṃ.
, v. t. anuraṃj c., ārādh 10, prasad c., tuṣ c., lal 10, sāṃtv 10.
(2) saṃdhā 3 U, anunī 1 P.
(2) sāman n., saṃdhānaṃ.
(2) saṃdhānakartṛ m., madhyasthaḥ.
, a. saṃkṣipta saṃhṛta sāmāsika (kī f.).
, s. uttejanaṃ protsāhanaṃ utthāpanaṃ.
, s. samājaḥ sabhā pariṣad f.
(2) gūḍhasabhā-samājaḥ.
(3) kakṣāṃtaraṃ.
, v. t. samāp c., nirvṛt c., avaso 4 P, niṣpad c., saṃpad c., sādh c., saṃpūr 10.
(2) anumā 3 A, vibhū c., ūh 1 A, tark 10.
(3) nirṇī 1 P, niści 5 U, avadhṛ 10, vyavaso 4 P; 'c. a treaty' saṃdhiṃ kṛ 8 U or vidhā 3 U. -v. i. viram 1 P, nivṛt 1 A; pra-upa-śam 4 P; 'when he had c. ed' vacasyavasite tasya.
(2) avasānaṃ aṃtaḥ pariṇāmaḥ upasaṃhāraḥ.
(3) anumānaṃ ūhanaṃ anumiti f.
(4) nirṇayaḥ ava-dhāraṇaṃ phalaṃ uttaraṃ.
(5) siddhāṃtaḥ rāddhāṃtaḥ uttarapakṣaḥ nigamanaṃ (in logic).
(2) nirṇāyaka saṃśayacchedin niścāyaka.
, v. t. pac-kvath 1 P, tap c.
(2) ciṃt 10, ghaṭ c. (ghaṭayati) prakḷp c., nirūp 10.
(2) pākaḥ pācanaṃ.
, a. ānuṣaṃgika (kī f.), samavāyin sameta samanvita; sahavartin sahakārin. -s. sahacārin m., sahavartin m., saṃgin m.
, s. aikyaṃ ekatā; cittaikyaṃ avisaṃvādaḥ avipratipatti f., avirodhaḥ; 'c. of hearts' aikyaṃ hṛdayayoḥ ekacittatā.
(2) prīti f., praṇayaḥ saṃdhiḥ.
(3) samayaḥ saṃvid f., niyamaḥ.
(4) anuṣaṃgaḥ anvayaḥ samanvayaḥ.
(5) tālaikyaṃ svaraikatā.
, s. saṃdhiḥ saṃgamaḥ.
(2) (of people) (jana-) samūhaḥ saṃghātaḥ nivahaḥ oghaḥ gaṇaḥ.
, s. piṃḍaḥ rāśiḥ ghanatā saṃhati f., saṃghātaḥ.
, v. t. rāśīkṛ 8 U. piṃḍīkṛ ekīkṛ ghanīkṛ saṃhan 2 P. -v. i. rāśībhū 1 P, piṃḍībhū ghanībhū saṃhan pass. -s. piṃḍaḥ oghaḥ ghanacayaḥ.
(2) ghanadravyaṃ śyānadravyaṃ. -a. ghana rāśībhūta saṃhata śyāna piṃḍībhūta.
(2) avivikta akevala samaveta anvita.
(2) piṃḍaḥ loṣṭhaḥ saṃhatadravyaṃ.
, s. upapatnī upastrī gaṇikā vārastrī veśyā; 'c. shut up' avarodhastrī.
, s. kāmaḥ abhilāṣa; ratābhiruci f.
, v. i. ekatra mil 6 P, saṃgam 1 A, saṃbhū 1: P, saṃpat 1 P, samāgam 1 P.
(2) saṃbhūya-ekībhūya-kṛ 8 U,
(3) saṃman 4 A, tathā man; abhyupagam ekacittībhū; See Agree.-rence, s. saṃ-anu-mati f., saṃmataṃ icchā.
(2) mataikyaṃ ekacittatā.
(2) anuṣaṃgin saṃbhūya-saha-kārin.
(2) samameva yugapat.
, s. saṃghaṭṭaḥ vikaṃpaḥ vidhuvanaṃ saṃkṣobhaḥ.
, v. t.
(2) daṃḍ 10, daṃḍaṃ ādiś 6 P or kṛ. 8 U; 'c. to death' vadhadaṃḍamādiś; 'he was c. ed to be hanged' śūlamāropyatāmasāviti daṃḍa ādiṣṭaḥ.
(3) aparādhin a. sthā c. (sthāpayati) aparādhaṃ nirṇī 1 P; 'c. to pay' dā c. (dāpayati).
(2) aparādhanirṇayaḥ.
(3) niṃdā garhā dūṣaṇaṃ.
, v. t. saṃhan 2 P, ghanīkṛ 8 U, sāṃdrīkṛ śyai c.
(2) saṃkṣip 6 P. -v. i. sāṃdrīghanī-bhū saṃhan pass., śyai 1 A. -a.
(2) sthūla avirala.
, v. i. prasad 1 P, arh 1 P; (followed by inf.); See Please; 'the king c. -ed to speak; with his servant' prasanno bhūtvā dakṣiṇatayā gauravaṃabhimānaṃ-apāsya bhṛtyena sahābhāṣata; 'c. to look at me' mayi dṛṣṭiprasādaṃ kuru.
(2) anuvṛt 1 A. anuman 4 A, anujñā 9 U
, a. yathārha anurūpa samucita yogya
, s. vyaṃjanaṃ upaskaraḥ.
, s. satīrthaḥ (-rthyaḥ) ekaguruḥ.
, s. daśā avasthā bhāvaḥ sthiti f., vṛtti f., gati f., 'in this c.' evaṃvidha a., evaṃbhūta a.; oft. ex. by tva & tā affixed; daridratā durgatatvaṃ &c.
(2) samayaḥ niyamaḥ pratijñā abhisaṃghiḥ; saṃketaḥ; 'on this c.' anena samayena.
(3) arthaḥ āspadaṃ padaṃ; adhikāraḥ bhāvaḥ.
(4) guṇaḥ upādhiḥ viśeṣaṇaṃ prakṛti f.
, v. i. samaduḥkha a. bhū 1 P, (anyaṃ) anuśuc 1 P, śokārtaṃ samaduḥkhena sāṃtrv 10.
, v. t. kṣam 1 A, praśudh c., pramṛj 2 P.
, v. i. (to) āvah 1 P; (mahadapi rājyaṃ na me saukhyamāvahati P. I. 1), bhū with dat., kḷp 1 A. saṃpad 4 A, (dat.).
(2) vṛdh c., saṃpad c., utpad c., pravṛt c.
, v. t. nī 1 P, prāp c. (nanu māṃ prāpaya patyuraṃtikaṃ K. IV. 32), gam c. (gamayati) vah 1 P.
(2) vidhā 3 U, nirvah c., pravṛt c., praṇī.
(3) (oneself) vṛt 1 A. vyavahṛ 1 P, ācar 1 P, See Act; 'c. oneself properly' sadācāreṇa vṛt sadācāraṃ pratipad 4 A; 'well c. ed' sādhuvṛtta sadācāra.
(4) pari-anu-car 1 P, anuyā 2 P, mārgaṃ dṛś c. or ādiś 6 P. -s. nirvāhaṇaṃ nirvāhaḥ praṇayanaṃ.
(2) vṛtti f., vṛttaṃ ācāraḥ vyavahāraḥ karman n., caritaṃ ceṣṭitaṃ ācaraṇaṃ.
(3) paricaraḥ mārgadarśakaḥ.
(2) nirvāhakaḥ praṇetṛ m.
, s. praṇālī jalanirgamaḥ.
(2) kulyā.
, s. sūci-cī f., śikhā.
(2) śaṃkuḥ.
, See Converse.
, v. t. upaskṛ 8 U, svādu a. kṛ.
, v. t. saṃdhā 3 U, saṃyuj 7 U, 10, ekatra kṛ 8 U. -v. i. saṃghaṭṭ 1 A, saṃyuj pass., saṃdhiṃ kṛ. -a. saṃdhibaddha suśliṣṭa kṛtasaṃdhi saṃyukta saṃghātavat. -s. sahāyaḥ sahakārin m., sahayogin m.
, v. t. (upon) vitṝ 1 P (with loc.). pratipad c., dā 3 U, 1 P (with dat.); 'I shall c. upon you 100 grants of land' tvāṃ śāsanaśatena yojayiṣyāmi (P. I. 1).
(2) āvah 1 P, dā utpad c.
(3) Compare, q. v.; 'c. a favour' prasādaṃ kṛ 8 U, anugrah 9 P; 'c. -ing pleasure, sukhada sukhāvaha. -c. i. saṃbhāṣ 1 A, saṃlap 1 P, saṃvad 1 P.
(2) saṃmaṃtr 10 A, saṃciṃt 10, vicar c.
(2) maṃtraṇaṃ.
(3) upamānaṃ.
(4) melakaḥ samājaḥ.
, v. t. svīkṛ 8 U, aṃgīkṛ pratipad 4 A, abhyupagam 1 P, abhyupa-i 2 P.
(2) vidhṛ 5 U, sūc 10, prakāś c., khyā c. (khyāpayati).
(3) (ācāryāya-gurave) pāpāni nivid c. or kath 10.
(2) khyāpanaṃ prakāśanaṃ.
(3) pāpanivedanaṃ.
, v. i. viśvas 2 P, prati-i 2 P, śraddhā 3 U; 'she was made to c. in a false man' asatyasaṃdhe jane padaṃ kāritā (S. 4). -v. t. nikṣip 6 P, nyas 4 P (with loc.), sam-ṛ c. (arpayati); 'have you kept the secret c. ed to you' api rakṣyate rahasyanikṣepaḥ (V. 2).
(2) (of a woman) sakhī vayasyā āli-lī f.
(2) niścayaḥ dṛḍhapratyayaḥ dṛḍhajñānaṃ asaṃśayaḥ; 'enter into c.' viśvāsaṃ gam 1 P or vraj 1 P; 'raising of c.' viśvāsopagamaḥ; 'inspire with c.' viśvāsaṃ nī 1 P; vi-śvas c.; 'take into c.' viśraṃbhasthāne man 4 A; 'self-c.' pragalbhatā prāgalbhyaṃ dhṛṣṭatā 'an object of c.' viśvāsabhūmiḥ viśraṃbhasthānaṃ -bhājanaṃ.
(2) niścita asaṃdeha chinnasaṃśaya; 'he is c. of success' jayaṃ niścitaṃ (dhruvaṃ) manyate.
(3) pragalbha dhṛṣṭa nirviśaṃka sāhasin.
(2) gupta aprakāśya saṃvaraṇīya.
, s. ākāraḥ rūpaṃ mūrti f., vigrahaḥ ākṛti f.
, s. sīmā paryaṃtaḥ prāṃtaḥ samaṃtaḥ pari-sarabhūmi f. -v. t. paryaṃte-nikaṭe-sthā 1 P or vṛt 1 A. -v. t. ni-ava-rudh 7 U, āsidh 1 P, ni-saṃ-yam 1 P, nigrah 9 P, baṃdh 9 P, nibaṃdh.
(2) (oneself to) na vyati-i 2 P or ullaṃgh 1 A, 10, nāticar 1 P.
(3) saṃhṛ 1 P, saṃkuc 1 P.
(2) saṃkaṭa saṃkucita; 'c. in the bowels' baddhakoṣṭhaḥ; 'c. to bed' śayanagrasta; (of a woman) prāptaprasavakālā.
, v. t. dṛḍhīkṛ 8 U, draḍhayati (D.), saṃstaṃbh c.
(2) sthirīkṛ dṛḍhapramāṇaṃ dā 3 U, pramāṇīkṛ susthira-dṛḍha- a. kṛ.
(2) dṛḍha sthira rūḍha prarūḍha; 'a c. fool' pratini-viṣṭamūrkhaḥ 'c. friendship' prarūḍhaḥ saṃsargaḥ rūḍhasauhṛdaṃ.
, v. t. sarvasvaṃ apahṛ 1 P or ācchid 7 P or daṃḍ 10, niḥsva a. kṛ 8 U; 'let his property be c. ed' asya sarvasvaharaṇamādiśyatāṃ.
, s. dāhaḥ jvalanaṃ dīpanaṃ; 'forestc.' dāvānalaḥ davaḥ dāvaḥ araṇyavahni m.
, s. virodhaḥ (smṛtyorvirodhaḥ); dvaṃdvaṃ kalahaḥ vairaṃ; vipratipatti f., visaṃvādaḥ.
(2) yuddhaṃ saṃgrāmaḥ vigrahaḥ.
(3) saṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ abhisaṃpātaḥ. -v. i. yudh 4 A, vivad 1 A, vigrah 9 P; 'mutually c. ing Śāstras parasparaṃ vivadamānānāṃ śāstrāṇāṃ (11. 1); vi-pratipad 4 A, parasparaṃ virudh pass., visaṃvad 1 P.
, s. saṃgamaḥ saṃbhedaḥ toyavyatikaraḥ veṇi f.
(2) saṃyogaḥ samāgamaḥ saṃmilanaṃ.
, v. i. (to) anuvṛt 1 A, anusṛ 1 P, anurudh 4 A, pramāṇīkṛ 8 U, (iti sujanacaritaṃ pramāṇīkuru M. 3), anuvidhā 3 U.
(2) yuj pass., sadṛśa-tulya a. bhū upapad 4 A, saṃvad 1 P. -v. t. anurūpa-sadṛśa a. (śī f.) kṛ samīkṛ.
(2) anuvidhāyin anurodhin anukūla.
(3) yogya upapanna.
(2) anurūpatā ānuguṇyaṃ sādṛśyaṃ anusāraḥ; 'in c. with' anusāreṇa anurūpaṃ &c.
(3) yogyatā yuktatā.
, v. t. bhrāṃtyā man 4 A; 'c. s falsehood with truth' satyamanṛtamiti bhrāṃtyā manyate; oft. by saṃdih 2 U; dhūpairjālāviniḥsṛtaivaḍabhayaḥ saṃdigdhapārāvatāḥ (V. 3) 'the pigeons c. ed with volumes of incense' &c.; See Mistake. 2 ākulīkṛ 8 U, muh c., vi-saṃ-kṣubh c., saṃbhram c. (bhramayati).
(3) saṃkṝ 6 P, vikṣip 6 P, saṃmiśr 10, saṃkulīkṛ.
(4) vilup c., vinaś c.; 'c. by argument' niruttarīkṛ.
(2) saṃkīrṇa saṃmiśrita saṃkula.
(3) daivopahata; luptajñāna.
, s. saubhrātraṃ; bhrātṛtvaṃ sāhityaṃ.
, s. See Colleague.
, v. t. abhimukhī-saṃmukhīkṛ 8 U, abhimukhayati (D.), samakṣaṃ upānī 1 P.
(2) saṃmukhībhū 1 P, saṃ-abhi-mukhaṃ sthā 1 P or gam 1 P or vṛt 1 A.
, v. t. vi-saṃ-bhram c., ākulīkṛ 8 U, muh c. See Confound; 'to be c. ed' muh 4 P, ākulībhū.
(2) aspaṣṭa avyakta kramahīna.
(2) aspaṣṭaṃ saṃdigdhatayā.
(2) vailakṣyaṃ vrīḍā lajjā.
(3) saṃkaraḥ saṃkṣobhaḥ vyatikaraḥ saṃkulaṃ.
(4) akramaḥ aspaṣṭatā kramabhaṃgaḥ astavyastatā.
(5) vināśaḥ nigrahaḥ lopaḥ.
, v. t. khaṃḍ 10, pratyākṣip 6 P, niras 4 U, pratyākhyā 2 P, nirā-apā-kṛ 8 U; ni-ruttarīkṛ (of persons).
, s. praṇāmaḥ namaskāraḥ.
(2) āmaṃtraṇaṃ anujñāgrahaṇaṃ āpracchanaṃ.
, v. t. ghanīkṛ 8 U, saṃhan 2 P, śyai c., piṃḍīkṛ; saṃci 5 U. -v. i. ghanībhū 1 P, śyai 1 A, piṃḍībhū saṃhan pass., śītībhū.
, s. sajāti m., sajātīyaḥ.
, a. ekajātīya sajāti.
(2) samānaśīla ekasvabhāva sadharman.
(3) sukhāvaha hitakara (rī f.), anurūpa anuguṇa anukūla sadṛśa (śī f.); 'c. to health' ārogyāvaha svāsthyakara.
(2) ānurūpyaṃ ānuguṇyaṃ.
, a. sahaja sahajāta.
, a. sahaja ekakālotpanna.
, s. jalavyālaḥ.
, s. rāśiḥ saṃcayaḥ oghaḥ puṃjaḥ stomaḥ.
, v. t. rāśīkṛ 8 U, saṃci 5 U, piṃḍīkṛ ghanīkṛ.
(2) atibāhulyaṃupacayaḥ.
, a. ekapiṃḍībhūta. -v. t. golīkṛ 8 U, ekapiṃḍīkṛ.
, v. t. rāśīkṛ 8 U, saṃci 5 U, saṃbhṛ 3 U, ekapiṃḍīkṛ samākṣip 6 P.
(2) ekarāśiḥ ekapiṃḍaḥ.
, v. t. saṃyuj 10, saṃśliṣ c., saṃdhā 3 U; saṃruh c. (ropayati) (of wounds). -v. i. pass. of roots above.
(2) saṃropaṇaṃ.
, v. t. abhinaṃd 1 P or c., (tāpasībhirabhinaṃdyamānā S. 4); gen. ex. by diṣṭyā with vṛdh 1 A or c., (citrarathahaṃsau diṣṭyā vardhayituṃ Ka. 365); diṣṭyā sutamukhadarśanena āyuṣmānvardhate (S. 7) 'you are to be c. ed upon seeing your son's face', or 'I c. you upon seeing' &c.
, v. t. samāci 5 U, samāhṛ 1 P; See Collect. -v. i. saṃmil 6 P, saṃ-i 2 P; See Assemble. -ion, s. sabhā pariṣad f., saṃsad f., samājaḥ.
(2) samavāyaḥ nivahaḥ gaṇaḥ samāhāraḥ samudāyaḥ.
, s. sabhā pariṣad f., saṃsad f., melakaḥ samājaḥ sadas f. n.
(2) saṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ.
, a. yogya ucita saṃgata aviruddha anuguṇa anurūpa sadṛśa (śī f.), saṃbaddha.
, v. t. tark 10, anumā 3 A, 2 P, ūh 1 A, utprekṣ 1 A, (kimutprekṣase kutastyoyamiti U. 4). -s. tarkaḥ vitarkaḥ ūhaḥhanaṃ anumānaṃ; 'your c. is clear (you have rightly c, ed)' prasannaḥ-upapannaḥ-te tarkaḥ.
, v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., saṃdhā 3 U; 'c. ed in bonds of friendship' mitrabhāvena vartamānāḥ parasparānuraktāḥ. -v. i. saṃyuj-saṃśliṣ-saṃdhā- pass.
, a. vaivāhika (kī f.); oft. ex. by daṃpatī; 'c. love' daṃpatyoḥ prema; 'c. fidelity' avyabhicāraḥ; satītvaṃ pātivratya.
, v. t. rūpāṇi ākhyā 2 P. -a. saṃyukta.
(2) saṃyogaḥ.
, a. saṃyukta saṃśliṣṭa; 'a c. consonant' saṃyogaḥ yogaḥ.
(2) samuccayaḥ; 'c. of planets' saṃgamaḥ; 'lunar c.' amāvāsyā amā.
(2) avasaraḥ samayaḥ pra-stāvaḥ.
, v. t. muh c., maṃtraivaśaṃ nī 1 P; māyāṃ kṛ 8 U, abhicar 1 P.
(2) saśapathaṃ ādiś 6 P, śap c.; 'I c. thee by my life (soul)' śāpitāsi mama jīvitena (Mal. 8); abhyarth 10 A, saśapathaṃ saṃbudh c.
(3) (in mind) anu-saṃ-smṛ 1 P; ciṃt 10. -v. t. saśāpathaṃ aikamatyaṃ-kūṭaṃ-kṛ 8 U, saṃśap 1 U.
(2) śāpanaṃ.
(3) saśapathaḥ saṃkalpaḥ saṃśapanaṃ.
, a. sahaja ekakālotpanna sahajāta.
, a. sahaja; ekasvabhāva.
, v. i. saṃ-anu-baṃdh 9 P. saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., saṃdhā 3 U, vyatiṣaṃj 1 P, saṃnah 4 P, saṃyu 2 P.
(2) aviccheda avirata avi-cchinna 'a c. narrative' kathāprabaṃdhaḥ.
(2) saṃbaṃdha saṃparkaḥ anvayaḥ saṃdarbhaḥ samanvayaḥ.
(3) baṃdhuḥ bāṃdhavaḥ jñātiḥ; 'to have c. with' saṃgam 1 A, abhigam 1 P.
, v. i. (at) kāmataḥ upekṣ 1 A, jñānaṃ nihnu 2 A.
(2) kṣam 1 A, sah 1 A.
(3) akṣi saṃkuc 1 P.
(2) kṣamā.
(3) akṣisaṃkocanaṃ.
, s. guṇajñaḥ parīkṣakaḥ abhijñaḥ.
, a. vaivāhika (kī f.); daṃpatī in comp.; 'c. love' daṃpatīsnehaḥ.
, v. t. ji 1 P. vi-parā-ji 1 A, abhiparābhū 1 P.
(2) nigrah 9 P, ni-saṃ-yam 1 P, dam c. (damayati) vaśīkṛ 8 U, svāyattīkṛ; 'one who has c. ed his passions' jiteṃdriyaḥ saṃyateṃdriyaḥ vaśī dāṃtaḥ saṃyamī.
(2) jitapradeśaḥ.
, a. ekaśarīra ekapiṃḍa sapiṃḍa sagotra.
, s. sadasadvicāraśakti f., saṃjñānaṃ; oft. ex. by manas n., aṃtaḥkaraṇaṃ; 'biting of c.' paścāttāpaḥ manastāpaḥ.
(2) puṇyātman puṇyaśīla nyāyavartin.
, a. nyāyya yogya yathārtha
, a. Ex. by jña vid or abhijña in comp. or by verbs for 'know' q. v. 'not c. of pain' vedanānabhijña; 'I am perfectly c. of my defects' svadoṣān dṛḍhaṃ khalu jāne.
(2) sacetana satarka jñānin. pratibodhavat; 'to be c. of' jñā 9 P; vibhū c., (nātmānamapi vibhāvayati S. 4), cit 10 A; See Know. -ly, -adv. jñānāt buddhipūrvaṃ jñānataḥ kāmataḥ.
, s. navayoddhṛ m. -a. likhitanāman.
, v. t. (an idol) pratiṣṭhā c. (prati-ṣṭhāpayati); pavitrīkṛ 8 U, saṃskṛ abhi-anu-maṃtr 10 A, (vāmadevānumaṃtrito'śvaḥ U. 2.).
(2) abhiṣic 6 P, prokṣ 1 P.
(3) upa-pra-vini-yuj 7 A, 10, nikṣip 6 P, vi-ut-sṛj 6 P, upakḷp c. -a.,
(2) utsargaḥ viniyogaḥ upayogaḥ.
, s. kramaḥ anukramaḥ prabaṃdhaḥ a nvayaḥ paraṃparā śreṇī mālā.
, s. bahujanasaṃmati f.
, v. i. saṃ-anu-man 4 A, anumud 1 A, anujñā 9 U; grah 9 P, svīkṛ 8 U; See Agree. -s. saṃmati f. -taṃ anujñā anumodanaṃ.
(2) mataikyaṃ ekacittatā aikyaṃ.
(3) icchā kāmaḥ; 'against one's c.' anicchayā saṃmativyatirekeṇa balāt balena; 'c. in writing' saṃmatipatraṃ; 'take the c. of' anuman c., (bhūyopi sakhījanamanumānayiṣyāmi S. 3).
, a. See Fit.
, s. phalaṃ pariṇāmaḥ udarkaḥ uttaraṃ uttaraphalaṃ.
(2) gaurava mahiman m., gurutā prati-ṣṭhā prabhāvaḥ; 'of no c.' nirarthaka yatkiṃcana.
(3) siddhi f.; kāryaṃ prayojanaṃ nimittaṃ.
(4) anu-mānaṃ ūhanaṃ abhyūhaḥ; 'in c. of this' ataḥ asmātkāraṇāt asmāddhetoḥ anena hetunā; 'as a c. of thy efforts' tava yatnasāmarthyāt; 'immediate c.' sāṃdṛṣṭikaṃ; 'necessary c.' kāryavaśaḥ 'visible c.' dṛṣṭārthaḥ.
(2) mānin sagarva; See Arrogant. -ly, adv. iti hetoḥ ataḥ tannimittena tadanusāreṇa; tadarthaṃ iti anena hetunā asmātkaraṇāt.
, v. t. saṃrakṣ 1 P, pā c. (pālayati.), saṃdhṛ 10, gup 1 P.
(2) saṃdhā 3 U, upaskṛ 8 U, -s. miṣṭaṃ modakaḥ saṃdhitaṃ upaskaraḥ vyaṃjanaṃ.
(2) navavi-dveṣin sthitipālaka.
, v. t. vicar c., vimṛś 6 P, āsamā-paryā-loc 10, vi-saṃ-ciṃt 10, samīkṣ 1 A, (na dharmavṛddheṣu vayaḥ samīkṣyate K. v. 16); dhyai 1 P, saṃdṛś 1 A, avadhṛ 10, avekṣ
(2) man 4 A, saṃbhū c., tark 10, samarth 10, vigaṇ 10, ākal 10, (sparśamapi pāvanamākalayaṃti Ka. 108)
(3) parīkṣ nirūp 10, avekṣ anusaṃdhā 3 U, vi-vic 3, 7 U.
(4) pūj 10, arc 10, man c., pratyupakṛ; saṃ pari-tuṣ c.
(2) mānya ārya pūjya.
(2) kṛtāvadhāna; ādṛta dattādara apramatta avahita.
(2) vivecanaṃ nirūpaṇaṃ carcā parīkṣaṇaṃ.
(3) ādaraḥ apekṣā avekṣā.
(4) kāraṇaṃ nimittaṃ hetuḥ.
(5) gauravaṃ gurutā pratiṣṭhā.
(6) pūjā saṃbhāvanā ādaraḥ.
(7) pratiphalaṃ pāritoṣikaṃ; 'in c. of' apekṣayā in comp., samīkṣya ālocya vicārya prathamamiti prekṣya bhagavataikoparādho marṣayitavyaḥ (S. 4) 'in c. of its being the first' &c.
, v. t. nikṣip 6 P, nyas 4 U, dā 3 U, 1 P, ṛ c. (arpayati) pratipad c., 'c. to the flames' agnisātkṛ 8 U.
(2) upa-pra viniyuj 7 A, 10
, v. i. (of, in) Ex. by rūpa ātmaka maya (yī f.) in comp.; Ojas c. s in abundance of compounds' samāsabhūyastvarūpaṃ-stvaṃ nāma ojaḥ; 'body's ornament c. s in true knowledge' satyajñānātmakaṃ śarīrabhūṣaṇaṃ; See Compose.
(2) saṃvṛt 1 A, saṃsthā-saṃbhū 1 P.
(2) sthiratā dṛḍhatā.
(3) avirodhaḥ ānurūpyaṃ.
(2) sthiratā acāpalyaṃ
(2) sthira acapala alola.
(3) dṛḍha ghana sāṃdra śyāna.
, s. purohitasabhā.
, See Associate.
, v. t. ā-samā-śvas c., sāṃ(śāṃ)tv 10, vinud c., abhyupapad 4 A, (ratimabhyupa-pattumāturāṃ K. IV. 25).
(2) śokamapahṛ 1 P, sustha-prakṛtistha -a. kṛ 8 U.
, v. t. saṃhan 2 P, ekīkṛ 8 U, ghanīkṛ saṃsthā c. (sthāpayati). -v. i. ghanībhū sthirībhū saṃhan pass.
, s. vyaṃjanaṃ; 'conjunct c.' saṃyogaḥ yogaḥ. -a. aviruddha anusārin anurūpa yogya anuguṇa.
, a. ekatāla ekasvara.
, s. Husband or wife, q. v.
(2) sahavāsin m., saṃgin m -v. i. saha vas or car 1 P; saṃgam 1 A, saṃyuj pass.; 'well c. ed' susaṃgata.
, s. sārapatraṃ saṃkṣiptalekhaḥ.
, a. vyakta suprakāśa suspaṣṭa puraḥsphurat (tī-ntī f.), pratyakṣa.
(2) utkṛṣṭa niratiśaya pramukha viśiṣṭa.
, v. i. upajap 1 P, kūṭaṃ rac 10. kusāhityaṃ kṛ 8 U. kūṭārthaṃ saṃśap 1 U.
(2) saṃmil 6 P, anukūla a. bhū; 'all things c.-ed to make him happy' sarvaṃ tasya sukhāyākalpata-abhavat.
(2) rājadrohin m.
(3) viśvāsaghātakaḥ.
, s. daṃḍa-yaṣṭi-dharaḥ; rājapuruṣaḥ.
, a. sthira dṛḍha acala niścala.
(2) śāśvata (tī f.), satata prasakta avirata anavarata nitya sanātana (nī f.), niraṃtara; 'c. wife' satī pativratā.
(2) abhini-veśaḥ nirbaṃdhaḥ.
(3) sātatyaṃ avirāmaḥ nairaṃtaryaṃ.
(4) dṛḍhā bhaktiḥ dṛḍhasauhṛdaṃ.
, s. rāśiḥ rāśinakṣatraṃ; tārāsamūhaḥ bhagaṇaḥ.
, s. saṃtrāsaḥ bhīti f., vyākulatvaṃ sādhvasaṃ udvegaḥ saṃbhramaḥ.
, v. t. avarudh 7 U, avaṣṭaṃbh 9 P, baṃdh 9 P, pinah 4 P
(2) nibiḍīkṛ 8 U.
, v. t. rac 10, nirmā 3 A, vidhā 3 U; gen. ex. by ātmaka rūpa maya (yī f.), in comp., or by bhū 1 P, asū 2 P; 'we c. thy army' tava sainyaṃ vayaṃ smaḥ; 'what c. s greatness' māhimā kena jāyate; See Compose. 2 saṃsthā c. (sthāpayati) pratiṣṭhā c.; niyuj 7 A. 10, samādiś 6 P.
(2) avasthā daśā rūpaṃ vṛtti f.; bhāvaḥ.
(3) vyavasthā; vidhiyaṃtraṇaṃ niyamaḥ.
(4) rājanīti f., rājyavyavasthā.
(5) prakṛti f., svabhāvaḥ śarīrāvasthā; janmaprakṛti-svabhāvaḥ; 'of a sickly c.' janmarogin aśakta prakṛtidurbala.
(2) prakṛti in comp.
(2) vāstava (vī f.), sārabhūta; 'c. members of a state' rājyāṃgāni. -s. Ex. by a.
(2) niyojakaḥ.
, v. t. balātkṛ c., pravṛt c., prer c.; gen. ex. by causal of verbs; See Compel. 2 ni-ava-rudh 7 U, niyaṃtr 10, ni-saṃ-yam 1 P; 'c. ed silence' balāddhṛtaṃ maunaṃ; 'c. ed to be silent' niyaṃtritavāk yaṃtritakatha.
(2) avaśyakatā.
(3) yaṃtraṇā nirodhaḥ avarodhaḥ: 'c. of modesty' hrīyaṃtraṇā.
, v. t. saṃkuc 1 P, ākuṃc c., saṃhṛ 1 P.
, v. t. See Constrict.
, v. t. nirmā 3 A, 2 P, or c. (māpayati) rac 10, vidhā 3 U, ghaṭ c. (ghaṭayati) prakḷp c., kṛ 8 U.
(2) anvayaḥ saṃbaṃdhaḥ padayojanā-naṃ.
(3) arthaḥ āśayaḥ; 'do not put a bad c. upon his words' tasya vacasi durāśayaṃ mā kalpaya-āropaya.
, v. t. anvayaṃ kath 10, arthaṃ vyākhyā 2 P, yuj 10; tatparatayaiva vedāṃtavākyāni yojayaṃti (S. B. 91) 'c. as refferring to it'; 'to be c. ed' saṃbaṃdh pass., (idaṃ padamevaṃ na saṃbadhyate).
, s. kanyādūṣaṇaṃ dharṣaṇaṃ balātkārābhigamaḥ.
, a. ekaśarīra ekamūrti.
, v. saṃmaṃtr 10 A, saṃvad 1 P or c., saṃbhāṣ 1 A.
(2) vimṛś 6 P, ciṃt 10, vicar c.; 'you must c. public good also' janahitamapi tāvat tvayā manasi kāryameva-avekṣaṇīyaṃ; 'do not c. your private good' svahitaparāyaṇo mā bhūḥ; 'let astrologers be c. ed' sāṃvatsarikaiḥ saṃvādyatām; 'you have given this order, having c. ed (with) my very heart' mama hṛdayena saha saṃmaṃtryādiṣṭavānasi (Mu. 1); 'c. with oneself' manasā vicar c., ātmagataṃ ciṃt.
(3) nirūp 10, samīkṣ 1 A, ā-paryā-loc 10; 'in c.-ing a horoscope' janmapatrikāṃ vimṛśan patrikāvalokanena śubhāśubhaṃ paryālocayan.
, v. t. kṣai c. (kṣapayati) vinaś c.; 'c. by fire' nirdah 1 P.
(2) upayuj 7 A; 10, upayujya-upabhujya-niravaśeṣīkṛ 8 U. -v. i. kṣi pass., naś 4 P, avasad 1 P, parihā pass.
(2) nāśaḥ kṣayaḥ avasādaḥ.
(3) upayogaḥ upa-bhogaḥ vyayaḥ viniyogaḥ.
, v. t. samāp c.; See Complete. -a. saṃpūrṇa nikhila anyūna.
(2) parama utkṛṣṭa agraṇīḥ; 'a c. rogue' śaṭhāgraṇīḥ.
(2) utkarṣaḥ paramā gatiḥ.
, s. saṃ- sparśaḥ saṃparkaḥ saṃsargaḥ saṃyogaḥ āsaṃgaḥ vyatikaraḥ parāmarśaḥ; 'in close bodily c.' aṃgāṃgi ind.
, s. sparśaḥ sparśasaṃcāraḥ.
, v. t. dhṛ 1 P, 10, ādā 3 A, pari-grah 9 P, dhā 3 U, bhṛ 3 U; 'c. ing' ex. by dhara-dhārin-bhṛt in comp.; 'c. ing water' toyabhṛt; oft. ex. by garbha pūrṇa ātmaka in comp.; aṃbugarbhaḥ meghaḥ śukagarbhakoṭaraṃ; amṛtapūrṇaṃ pātraṃ &c.
(2) nivār 10, saṃyam 1 P, nigrah 9 P; 'he could not c. his great joy' guruḥ praharṣaḥ prababhūva nātmani (R. III. 17).
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) lip 6 P, kalaṃkayati-malinayati (D.).
, v. t. avaman 4 A, avajñā 9 U, avadhīr 10 A, tiraskṛ 8 U, avagaṇ 10, na ādṛ 6 A, upekṣ 1 A, laghūkṛ tṛṇāya man paribhū 1 P.
(2) kṣudra nikṛṣṭa nīca; 'to make oneself c.' ātmānaṃ tiraskārāspadaṃ kṛ avajñābhājanaṃ bhū.
, v. ciṃt 10; dhyai 1 P; manasā vicar c., vimṛś 6 P.
(2) nirūp 10, nirvarṇa 10, avekṣ 1 A, saṃdṛś 1 A, āloc 10. ālok 1 A, 10.
(3) saṃkḷp c., bhū c.
, a. or s. samakālīna ekakālīna samānakālaḥ.
, v. i. saṃyat 1 A, vigrah 9 P, kalahāyate (D.), virudh 7 U, pratikṛ 8 U, vivad 1 A, yudh 4 A, spardh 1 A.
(2) vāgyuddhaṃ kṛ pratyavasthā 1 A, (atrāpare pratyavatiṣṭhaṃte S. B. 57).
(3) yat-ceṣṭ 1 A.
(2) saṃgharṣaḥ spardhā.
, a. saṃ- pari-tuṣṭa tṛpta niḥspṛha vi-tṛṣṇa prīta praśāṃta hṛṣṭa; 'to be c.' tuṣ 4 P, tṛp 4 P, saṃpari--; 'is c. with even little' svalpakenāpi tuṣyati; 'poor and c. is rich and rich enough' saṃtoṣa eva puruṣasya paraṃ nidhānaṃ. -v. t. tuṣ c., tṛp c., saṃ-pari-- naṃd c., prī 9 P; 'c. s. the eyes' kṛtārthayati cakṣuḥ. -s.
(2) (c. s) ghanaphalaṃ (golasya); pūrakaṃ aṃtarmataṃ; 'c. s of a letter' lekhārthaḥ; 'if so, I shall know its c. s' tena hyasya gṛhītārthā bhavāmi (V. 2); 'table of c. s' sūcīpatraṃ anukramaṇikā.
, a. sīmāvāsin samīpanikaṭa-vartin paryaṃtastha.
, a. ekadeśaja sadeśaja.
, v. i. yudh 4 A, vivad 1 A. -v. t. pratikūlayati (D.), prati-vi-rudh 7 U; See Contend. -s. kalahaḥ kaliḥ vivādaḥ vāgyuddhaṃ vipralāpaḥ vipratipatti f., 'subject of c.' vādabījaṃ vivādāspadaṃ vādaviṣayaḥ.
, s. anvayaḥ- saṃdarbhaḥ saṃbaṃdhaḥ prakaraṇaṃ (S. B.); prājñasyahi prakaraṇaṃ vartate &c. -a. saṃśliṣṭa saṃdhita saṃyukta.
, s. sannikarṣaḥ sannidhiḥ sanni-dhānaṃ samīpatā naikaṭyaṃ.
, a. jiteṃdriya saṃyata saṃyamin yatamaithuna urdhvaretas nivṛttakāma vaśin dāṃta.
(2) parimita. -s. varṣaḥ-rṣaṃ; 'c. of India' bharatavarṣaḥ; mahādvīpaḥ-paṃ.
, s. daivayogaḥ-ghaṭanaṃ daivaṃ yadṛcchā
(2) atarkitopanataḥ vṛttāṃtaḥ; oft. ex. by words for 'doubtful' q. v.
(2) sainyadalaṃ.
, v. t. pravṛt c., prasaṃj c., prastu 2 U or c., nirvah c.
(2) pratan 8 U, dīrghīkṛ 8 U. -v. i. pravṛt 1 A; gen. ex. by āsū 2 A, sthā 1 P, with present part. or not 'cease' q. v.; 'he c. ed to quarrel' kalahaṃ kurvannāsta kalahaṃ kurvanna vyaramat.
, v. t. ākuṃc c., vakrīkṛ 8 U, kuṭilīkṛ; 'having the features c. ed' vikṛtākāraḥ.
, s. ākāraḥ rūpaṃ.
(2) pari(rī)ṇāhaḥ paridhiḥ; 'covering the c. s of the breasts' stanayugapariṇāhācchādin (S 1).
, a. ni-prati-ṣiddha; dharmaviruddha.
, v. t. saṃkuc 1 P. saṃkocanī 1 P, ākuṃc c.; saṃhṛ 1 P, samākṛṣ 1 P, saṃkṣip 6 P, saṃpīḍ 10 -hras 'the body being c. ed through fear' bhayasaṃpiṃḍitāṃgatvāt (Ka. 34); 'c. ing the eye' akṣisaṃkocena.
(2) adhigam 1 P, upagam; 'I c. ed friendship with him' tena saha mitratvaṃ upagataḥ sakhyamabadhnāṃ; 'c. acquaintance' paricayaṃ kṛ; 'c, debt' ṛṇaṃ kṛ ṛṇagrasta a. bhū; 'c. a disease' vyādhinā abhibhū pass.; 'c. marriage' vivāhaṃ kṛ dārānpari-grah 9 P. -v. i. ā-saṃ-kuc pass., saṃkocaṃ yā-i-gam saṃhṛ-saṃpīḍ-saṃkṣip pass.
(2) samayaṃ kṛ 8 U, paṇaṃ-saṃvidaṃkṛ pratipad 4 A, saṃvid 2 P. -s. samaya saṃvid f., niyamaḥ paṇaḥ abhyupagamaḥ; 'written c.' niyamapatraṃ; 'a sale c.' krayapatraṃ; 'marriage c.' vāgdānaṃ vāgniścayaḥ.
(2) saṃkaṭa nirāyata saṃbādha.
(2) saṃkṣepaḥ-paṇaṃ.
, v. t. virudh 7 U, prati-ni-ṣid 1 P, pratyākhyā 2 P, parāhan 2 P, pratīpāyate (D.); 'c. oneself' vipravad 1 U, visaṃvad 1 P.
(2) prativādaḥ vacanavirodhaḥ.
(3) vipralāpaḥ. virodhokti f.
(4) asaṃgati f., visaṃvādaḥ viruddhatā.
(2) parasparaparāhata saṃkula kliṣṭa.
, v. t. viruddhaguṇaiḥ vi-śiṣ 7 P, or c.
, s. saṃmukhasthiti f.; pratiṣṭhāpanaṃ.
, a. (in direction) saṃmukhāgata pratīpa; gen. ex. by prati pr.; 'c. wind' prativātaḥ pratīpapavanaḥ.
(2) pratikulaṃ virodhin prati-vi-loma pratīpa viparīta viruddha vipakṣa vairin; oft. by itara in comp.; 'the c. of true' satyetara. -s. viparyayaḥ viparītaṃ viparyāsaḥ vyatikramaḥ.
(2) pratipakṣaḥ 'c. -wise,' 'on the c.' pratyuta punaḥ paraṃtu; 'to the c.' viparītatayā. -adv.
, v. t. aṃtaraṃ-bhedaṃ-dṛś c. or varṇ 10, parasparaviparyayeṇa upamā 3 A. -v. i. viparyas 4 P; virudh pass., viruddha a. bhū 1 P. -s. aṃtaraṃ bhedaḥ viśeṣaḥ; oft. by kva-kva; kva kaṃdamūlaphalāśī śāṃto munijanaḥ kvāyaṃ rāgaprāyaḥ prapaṃcaḥ (Ka. 151);
(2) virodhaḥ pratipakṣatā vyatirekaḥ vyatyayaḥ vailakṣaṇyaṃ.
, s. parikhā pratikūpaḥ.
, v. t. prati-vi-rudh 7 U, vyāhan
(2) P, niṣidh 1 P; See Oppose, -Con-
, s. upaplavaḥ vyasanaṃ aṃtarāyaḥ pratyūhaḥ.
, v. t. svaṃ svaṃ aṃśaṃ dā 3 U.
(2) (to) upakṛ 8 U, pravṛdh c., kḷp 1 A, (with dat.); See Conduce. -ary, a. ekarājādhīna.
(2) pravardhakaḥ poṣakaḥ.
(2) aṃśaḥ bhāgaḥ dattāṃśaḥ uddhāraḥ.
(2) sāhāyyakārin m., upakartṛ m., pravardhakaḥ.
, a. anuśokārta anuśayapīḍita jātānutāpa.
, v. t. ciṃt 10, niści 5 U, nirṇī 1 P, udbhū c., kḷp c., yuj 7 U, 10, nirūp 10, ghaṭ c. (ghaṭayati) saṃpradhṛ 10, vidhā 3 U. -v. i. upāyaṃ ciṃt upāyaṃ yuj.
, v. t. yam 1 P, saṃ-ni-- dam c. (damayati) vaśaṃ nī 1 P, ji 1 P, āvṛ 5 U, vaśīkṛ 8 U, ni-vini-grah 9 P, (passions &c.); nirudh 7 U.
(2) śās 2 P, īś 2 A, (gen.); kathaṃcidīśā manasāṃ babhūvuḥ (K. III. 34); 'could hardly c. their; mind'; niyaṃtr 10; 'un-c. ed speech' aniyaṃtritā vāṇī; 'un-c. ed weeping' nirargalāḥ pralāpāḥ; 'with passions c. ed' jiteṃdriyaḥ saṃyamī vaśī. -s. saṃyamaḥ nigrahaḥ nirodhaḥ niyaṃtraṇā damanaṃ 'self-c.' ātmasaṃyamaḥ nigrahaḥ iṃdriyajayaḥ vaśitvaṃ.
(2) adhikāraḥ vaśaḥ prabhutvaṃ; 'under the king's c.' rājādhīna nṛpāyatta; 'mental c.' aṃtaryamanaṃ manodaṃḍaḥ.
, s. vādaḥ vicāraḥ vivādaḥ vādānuvādaḥ vipratipatti f., vitarkaḥ vādayuddhaṃ hetuvādaḥ.
, v. t. pratyākhyā 2 P, adharīkṛ 8 U, niras 4 U, nirākṛ khaṃḍ 10.
(2) vivad 1 A, vicar c.
, a. dhṛṣṭa durvinīta; dṛpta sagarva.
(2) pratīpa pratikūla duḥśīla.
, s. avajñā niṣṭhura-paruṣa-vacanaṃ niṣṭhuratā niṃdā tiraskāraḥ avamānanā.
(2) sāvajña.
, v. t. mṛd 9 P, kṣud 7 U, piṣ 7 P, kṣaṇ 8 P, cūrṇ 10.
, s. prahelikā pravahlikā.
, s. svāsthyaṃ nirāmayaḥ rogopaśamaḥ prakṛtilābhaḥ.
, v. t. samāhve 1 P, sāhvānaṃ ekatra kṛ 8 U, samānī 1 P; See Assemble. -v. i. saṃmil 6 P, saṃ-i 2 P, ekatra bhū.
, s. sukhaṃ sopakāratvaṃ susthatā.
(2) yogyatā pātratā; ucitasādhanaṃ.
(3) avasaraḥ avakāśaḥ; 'in c. ed by the shutting of the lotus' aṃbhojavinimīlanaduḥsthitaḥ (Rat. 2); 'when it suits your c.' yathāvasaraṃ avasaraṃ prāpya kāryāṃtarāṃtarāyamaṃtareṇa.
, s. maṭhaḥ vihāraḥ.
, s. sabhā samājaḥ melakaḥ.
(2) gūḍhasabhā.
, s. samayaḥ saṃvid f., niyamaḥ saṃketaḥ.
(2) sabhā saṃsad f.
(3) rūḍhi f., lokasaṃmati f., ācāraḥ.
, n. v. saṃni-ni-pat 1 P, ekasthānaṃekakeṃdraṃ-pratiyā 2 P, (with loc.), paṃthānaḥ siddhihetavastvayyeva nipataṃti (R. x. 26); 'c. to thee alone.'
, v. i. saṃ-ā-lap 1 P, saṃbhāṣ 1 A, saṃvad 1 P, saṃvac 2 P.
(2) saṃsargaṃ kṛ 8 U, saṃvas 1 P, saṃgam 1 A, saṃvyavahṛ 1 P. -s. saṃlāpaḥ saṃkathā saṃbhāṣaṇaṃ saṃvādaḥ.
(2) saṃsargaḥ vyavahāraḥ saṃgamaḥ.
(3) viparyayaḥ viparītaṃ vyatyāsaḥ vyatikramaḥ.
(2) ācāraḥ vyavahāraḥ vṛtti f.
, v. t. vikṛ 8 U, anyathā kṛ parivṛt c.; oft. ex. by sāt; 'c. to ashes' bhasmasātkṛ; See Reduce. 2 svadharmaṃ-pakṣaṃmataṃ tyaj c. 'to be c. ed' paradharmaṃpakṣaṃ-mataṃ-grah 9 P, svadharmaṃ &c. tyaj 1 P.
(3) pra-upa-vini-yuj 7 A, 10.
(4) pāpād viram c. (ramayati) or nivṛt c., kumārgaṃ tyaj c. -v. i. anyathā bhū 1 P, bhāvāṃtaraṃ yā 2 P or prāpa 5 P.
(2) svadharmaṃ-pakṣaṃ-mataṃ-tyaj 1 P, paradharmaṃ &c. grah 9 P, or āśri 1 U or avalaṃb 1 A or svīkṛ.
(3) pāpādviram 1 P or nivṛt 1 A -s. paradharmāśritaḥ: parapakṣa-mata-avalaṃbin m., svadharma-pakṣa-mata-tyāgin m.
(2) paradharmāśrayaḥ paradharma-pakṣa-mata-avalaṃbanaṃ svadharma- &c. tyāgaḥ.
(3) pāpanivṛtti f., kumārgatyāgaḥ.
, a. nyubja kūrmapṛṣṭhākāra ābhogavat.
, v. t. vah-nī-hṛ- 1 P, gam c. (gamayati) prāp c saṃcar c.
(2) ṛ c. (arpayati) dā 3 U.
(3) (sense) gam c., pratipad c., dyut c.
(2) nayanaṃ prāpaṇaṃ samarpaṇaṃ; 'deed of c.' samarpaṇapatraṃ krayalekhyaṃ.
, v. t. aparādhaṃ nirṇī 1 P, aparādhin a. sthā c. (sthāpayati) ādhṛṣ c. -s., -a.,
, v. t. prati-i c., pratītiṃ kṛ 8 U, urīkartuṃ ānī 1 P, abhijñā c. (jñāpayati); 'he was c. ed of his mistake' svabhramamuddiśya tasya pratītiḥ samajani or ayaṃ bhrama evāsīditi tasya niścayo jātaḥ; tāḥ svacāritryamuddiśya pratyāyayatu maithilī (R. xv. 73) 'c. them of her purity.'
(2) saṃdehaṃ ni-rākṛ or niras 4 U or apamud 6 P.
, a utsavasaṃbaṃdhin autsavika (kī f.); 'a c. party' tulyabhojanaṃ sa(saṃ)pīti f.
, v. t. samāhve 1 P, samāhṛ 1 P, āhvānena ekatra kṛ 8 U.
(2) sabhā samājaḥ saṃsad f.
, v. t. ā-samā-vṛt c.
, v. t. rakṣaṇārthaṃ anuvraj anugam 1 P, anu-pari saṃ-saha-car 1 P. -s. pathi rakṣakaḥ sahacaraḥ pari-anu-caraḥ
, v. t. saṃ-vi-kṣubh c., kaṃp c.
(2) ākṛṣ 1 P, ākuṃc c., apa-tan c., vi-ākṣip 6 P.
(2) ākṣepaḥ apatānakaḥ ākarṣaḥ.
, s. śaśaḥ śaśakaḥ.
, v. t. kūj 1 P, ku 2 P, 1 A, vi ra 2 P.
, v. t. pac 1 P, śrā 2 P, or c. (śrāpayati) śrī 9 P; 'c. food' annaṃ saṃskṛ 8 U, sidh c (sādhayati) siddha a. kṛ; 'c. ing pot' pākapātraṃ sthālī; 'c. ed food' odanaḥ-naṃ siddhaudanaḥ siddhamannaṃ. -s. pācakaḥ sūpakāraḥ ballavaḥ sūdaḥ.
(2) pacanaṃ pākaḥ.
, a. śītala śīta śiśira śītasparśa ārdra (fig.) sukha mṛdu sukhasparśa komala; anuṣṇa atigma (rays).
(2) praśāṃta anudvega dhīra avyagra asaṃbhrāṃta avyākula
(3) vītarāga; See Cold. -s. śītaṃ śītalatā; 'in the c. of evening' praśāṃte-anuṣṇe saṃdhyāsamaye. -v. i. śītalīkṛ 8 U, ārdrayati (D.), nirvā c. (vāpayati) ārdrīkṛ tāpaṃ hṛ 1 P; anyādṛśa eva tedya nirvāpayati śarīrasparśaḥ (Mal. 6); śarīranirvāpaṇāya (S. 3).
(2) (down) pra-upa-śam c. (śamayati) viram c.
(3) śithilīkṛ śithilayati (D.). -v. i. śītalībhū 1 P, śītībhū śītalāyate (D.);
(2) śithilībhū śithilāyate (D.). 'she will not let her love for you c. down' na setogatamanurāgaṃ śithilayati (V. 2).
(3) pra-upa-śam 4 P, piram 1 P
(2) prakopanaṃ vinā buddhipuraḥsaraṃ.
, s. bhājanaṃ kāṣṭhabhāṃḍaṃ.
(2) vītaṃsaḥ paṃjaraḥ-raṃ -v. t. (up) (paṃjare) nirudh 7 U, baṃdh 9 P, saṃyam 1 P, niyaṃtr 10.
, v. i. saṃbhūya kṛ 8 U, sāhāyyaṃdā 3 U, anyena sārdhaṃ prayat 1 A or vyavaso 4 P, or ceṣṭ 1 A
, v. i. saṃvad 1 P. -v. t. kramaśaḥ saṃnidhā 3 U. -a. sajātīya.
, s. samāṃśin m., saṃsṛṣṭaḥ-ṣṭin m., aṃśaharaḥ rikthādhikārin m., dāyādaḥ
, s. samāṃśin m. aṃśabhāj m., saṃbhūyakārin m.
, v. i. (with) yudh 4 A, vigrah 9 P, virudh 7 U, abhipat 1 P (with acc.); yaṃtā gajasyābhyapatadgajasthaṃ (R. VII. 37).
(2) spardh 1 A, saṃghṛṣ 1 P, abhibhū 1 P; See Compete. -s. śirastrāṇaṃ mastakācchādanaṃ.
, s. prākāraśīrṣaṃ-śṛṃgaṃ.
, a. pracura bhūyiṣṭha bahu vipula prabhūta puṣkala bhūri bahula.
, s. tāmraṃ tāmrakaṃ śulbaṃ dvyaṣṭaṃ variṣṭaṃ uduṃbaraṃ; 'c. coin' paṇaḥ; 'c. plate' tāmrapatraṃ-paṭṭaṃ-paṭaḥ; 'c. smith' tāmrakāraḥ tāmrikaḥ tāmrakuṭṭakaḥ śaulbikaḥ.
, s. tutthaṃ malīmasaṃ.
, s. gulmāvṛtaṃ sthānaṃ jaṃgalaṃ tarugahanaṃ.
, v. i. maithunaṃ-saṃgaṃ-kṛ 8 U, abhigam 1 P, saṃgam 1 A. -v. t. saṃyuj 7 P, 10, saṃdhā 3 U.
(2) saṃsargaḥ saṃparkaḥ saṃyogaḥ.
(2) ubhayānvayin.
, s. pratilekhaḥ pratilipi f., hastalekhaḥ lipi f.
(2) mūlaṃ.
(3) ekagraṃthaḥ ekapustakaṃ.
(4) anu-karaṇaṃ; 'c. right' mudraṇasvāmitvaṃ-svatvaṃ mudraṇādhikāraḥ. -v. t. pratilipiṃ kṛ 8 U, likh 6 P.
(2) anukṛ (with gen.).
(2) anukārin m.
(3) śabdacoraḥ.
, v. i. vilas 1 P, vibhram 1, 4 P, hāvaṃ-vilāsaṃ-kṛ 8 U, lalitābhinayaṃ kṛ.
, s. vidrumaḥ pravālaḥ.
, s. īśvarārpaṇaṃ utsargaḥ.
, s. rajju f., dāman n., pāśaḥ śulbaṃ guṇaḥ sūtraṃ vaṭī. -v. t. rajjvā baṃdh 9 P, or yaṃtr 10.
, a. dīpaka agnivarddhaka; dhātupoṣaka.
(2) dṛḍhasauhṛda gāḍhaparicaya suśīla (of persons) dṛḍha gāḍha ghana. -s. agnivardhanaṃ; rucakaṃ dīpakaṃnaṃ.
, s. āgamanirgamapratibaṃdhaḥ.
, s. aṃtaraṃ garbhaḥ aṃtarbhāgaḥ hṛdayaṃ.
, s. dhānī dhāneyaḥ.
(2) (seed) chatrā dhānyakaṃ vitunnakaṃ kustuṃbarī n.
, s. pidhānaṃ kūpīchidrapidhānaṃ.
, s. ghasmaraḥ audarikaḥ kukṣiṃbhariḥ gṛdhnuḥ.
, s. dhānyaṃ; 'growing c.' śasyaṃ.
(2) kiṇaḥ kadaraḥ.
(3) annaṃ āhāraḥ jīvanasādhanaṃ; 'c. mill' dhānyapeṣaṇī.
, s. śuklamaṃḍalaṃ.
, s. koṇaḥ; astraḥ; 'c. of the eye' apāṃgaḥ-gaṃ nayanopāṃtaḥ; 'c. of the mouth' sūkkan n.
(2) viviktasthānaṃ nirjanadeśaḥ; 'c. stone' pradhāna-koṇa-prastaraḥ; 'c. wise' koṇākoṇi asrāstri.
, s. āśvikanāyakaḥ.
(2) āveṣṭanaṃ kośaḥ-ṣaḥ.
, s. prākāraśīrṣaṃ-śṛṃgaṃ.
, a. (man) baṃdhakībhāryaḥ.
, s. anumānaṃ; apavāhaḥ upasiddhāṃtaḥ upalakṣyaḥ.
, s. ravimabhitaḥ-tejomaṃḍalaṃ-mukuṭākāraṃ.
, s. mukuṭaṃ kirīṭaḥ.
, s. abhiṣekaḥ rājyābhiṣekaḥ.
, s. apamṛtyukrāraṇanirūpakaḥ.
, s. mukuṭaṃ kirīṭaḥ.
, a. kāyika-śārīrika-daihika (kī f.), śārīra (rī f.); 'c. punishment' deha-śarīra-daṃḍaḥ. -s. senādhikṛtaḥ puruṣaḥ.
, a. kṛtasaṃsarga saṃbhūyakārin saṃghātavat saṃsṛṣṭa.
, a. dehin śarīrin vapuṣmat sadeha saśarīra.
, s. anīkraṃ sainyadalaṃ-gulmaḥ daṃḍaḥ.
, s. śavaḥ-vaṃ kuṇapaḥ pretaṃ mṛtaśarīraṃ.
, a. sthūla sthūlakāya pīna pīvara medasvin māṃsala; 'having a c. belly' tuṃdin tuṃdavat tuṃdila bṛhatkukṣi picaṃḍila.
, s. aṇuḥ kaṇaḥ lavaḥ leśaḥ.
, v. t. vi-pari-saṃ-śudh c., nirdoṣa a. kṛ 8 U, pratisamā-samā-dhā 3 U; 'instantly c. ing himself' sapadi svavacaḥ samādadhat; pramṛj 2 P; 'c. one's bad conduct' pāpānnivṛt 1 A, kumārgaṃ tyaj 1 P.
(2) anuśās 2 P, daṃḍ 10.
(3) pratikṛ apā-nirā-kṛ. -a. śuddha nirdoṣa abhrāṃta.
(2) satya tathya yathārtha avitatha yathātatha; 'c. in conduct' sādhuvṛtta nirdoṣācaraṇa.
(2) śāsanaṃ daṃḍaḥ-ḍanaṃ nigrahaḥ.
(2) pratikāraka apaha-hara-in comp. -s. pratikāraḥ samādhānaṃ.
(2) satyaṃ yathātathaṃ yathāvat sādhu.
(2) śāstṛ-śāsitṛ m.; daṃḍapraṇetṛ m.
, s. parasparasaṃbaṃdhaḥ anyonyānvayaḥ vyatikaraḥ.
, v. i. (with) patreṇa saṃvādaṃ kṛ 8 U, patralekhanena saṃvad 1 P or vyavahṛ 1 P.
(2) (to) saṃvaṭ 1 P, anurūpa-sadṛśa (śī f.) a. bhū 1 P; yuj-upapad-pass.; See Resemble; 'his face c. s to that of Sītā' asya mukhaṃ sītāyā mukhena saṃvadati (U. 4).
(2) saṃvādaḥ anurūpatā sādṛśyaṃ.
(3) saṃbaṃdhaḥ saṃsargaḥ saṃparkaḥ.
(2) niyogin m., pratipuruṣaḥ.
, s. gūḍha-channa-pathaḥ.
, s. śuddhipatraṃ.
, s. pratipakṣaḥ pratispardhin m., pratiyo gin m.
, v. t. dṛḍhīkṛ 8 U, samarth 10, draḍhayati (D.), pramāṇīkṛ pramāṇaṃ dā 3 U, upodval 10.
, v. t. kṣi 5 P or c., kramaśaḥ-lavaśaḥkhād 1 P or naś c. or vilī c.
(2) tīvra tigma prakhara aruṃtuda marmaspṛś.
, v. t. (tvacaṃ-carma) saṃkuc 1 P; ākuṃc c., saṃhṛ 1 P
, v. t. dūṣ c. (dūṣayati) bhraṃś c., naś c., vikṛ 8 U or c., malinayati (D.), kaluṣayati (D.), avapat c.; 'the mind is c. ed in youth' yauvanāraṃbhe kāluṣyamupa-yāti buddhiḥ (Ka. 103); 'c. a woman' duṣ c., cāritryaṃ naś c., satītvād bhraṃś c., dhṛṣ 10.
(2) pūtīkṛ.
(3) utkocaṃ dā 3 U, utkocadānena vaśī-anukūlī-kṛ. -v. i. duṣ 4 P, pūtībhū 1 P. -a. dūṣita kaluṣa patita duṣṭa bhraṣṭa kaluṣita.
(2) duṣṭamati durācāra pāpacetas aṃtarduṣṭa durātman durāśaya pāpabuddhi.
(3) pūti pūtigaṃdhi durgaṃdha.
(2) utkocagrāhitvaṃ dhanabhedyatvaṃ.
(3) duṣṭatā daurātmyaṃ bhraṣṭatā aṃtarduṣṭatā daurjanyaṃ.
(4) apabhraṃśaḥ apaśabdaḥ apabhraṣṭaśabdaḥ.
(5) pūti f., pūtatā durgaṃdhaḥ.
, s. samuṃdrayidasyuḥ.
, s. See Corpse.
, s. colaḥ-lī kūrpāsakaḥ kaṃcukaḥ.
, s. vakṣastrāṇaṃ kavacaḥ-caṃ.
, s. parivāraḥ.
, a. tvaṅmaya (yī f.), tvāca (cī f.).
, v. i. sphur 6 P, dyut 1 A; See Shine. -ion, s. sphuraṇaṃ sphuritaṃ.
, s. jyā.
, a. kāṃtivardhaka śobhājanana (nī f.), śobhāprada. -s. aṃgarāgaḥ.
, a. jagatsaṃbaṃdhin.
, s. viśvotpatti f., jagatsṛṣṭi f.
, s. jagadvivaraṇaṃ-varṇanaṃ.
, s. jagat n., viśvaṃ.
, s. mūlyaṃ arghaḥ arhā.
(2) vyayaḥ; 'even at the c. of one's life' prāṇavyayenāpi; 'high c.' bahumūlyaṃ; oft. by instr. of noun, (ātmānaṃ satataṃ rakṣeddārairapi dhanairapi).
(3) dhanavyayaḥ. -v. t. mūlyena grah 9 U or krī 9 U; 'what does it c.' kiyatā mūlyena vikrīyate tat; 'the house c. me 1000 Rs.' sahasrarūpakeṇa mayā gṛhaṃ krītaṃ; 'the marriage ceremony c. me much' bahudhanavyayena niṣpādito vivāhavidhiḥ; 'his obstinacy c. him dear' durāgrahāttasya atyahitamabhavat; vyayena sādh 10; 'will c. the lives of' prāṇanāśaṃ-vyayaṃ-āvahet.
, s. phalavikretṛ m.
, a. ānaddha baddhakoṣṭha avaruddhamala viḍgrahin.
, s. veśaḥ nepathyaṃ; See Dress.
, s. samaduḥkhaḥ samaduḥkhabhāj m.
, a. sukhāvaha hitakara susthita.
, s. khaṭvā maṃcaḥ paryaṃkaḥ.
(2) dolā preṃkhā.
(3)
, s. vrajaḥ śālā.
, s. ekaviṣayajanasaṃsargaḥ-gaṇaḥ.
, e. strīkarmavyāpṛtaḥ.
, s. uṭajaḥ-jaṃ parṇakuṭi-ṭī f., parṇaśālā kāyamānaṃ kuṭīraḥ; 'c. girl' uṭajanivāsinī bālikā.
, s. kārpāsaḥ tūlaḥ picuḥ piculaḥ. 'made of c.' kārpāsa a.; 'c. cloth' talāṃbaraṃ phālaṃ kārpāsaṃ bādaraṃ; 'c. plant kārpāsī.
, s. śayanaṃ śayyā paryaṃkaḥ khaṭvā maṃcaḥ; See Bed. -v. i. śī 2 A, saṃviś 6 P.
(2) adhaḥpat 1 P, ni-pat. -v. t. śī c., saṃ-ni-viś c.
(2) parigrah 9 P, samāviś c.
(3) ācchad 10, graṃth 9 P; 'c. ed in sweet words' madhuravāggrathitaḥ (lekhaḥ); 'c. fellow' sahaśāyin.
, s. kāsaḥ kāśaḥ utkāsaḥ kṣavathuḥ; 'suffering from c.' kāsin. -v. i. kās 1 A, kṣu 2 P.
, s. phāladaṃtaḥ kṛṃtatraṃ.
, s. sabhā saṃsad f., sadas f., n.; 'c. room' (chamber of c.) maṃtraṇasabhā maṃtragṛhaṃ.
, s. maṃtraṇā vicāraḥ-raṇā vivecanaṃ vimarśaḥ ciṃtanaṃ.
(2) upadeśaḥ maṃtraḥ maṃtritaṃ anuśāsanaṃ.
(3) upāyaḥ.
(2) upadeśakaḥ upadeṣṭṛ m., buddhisahāyaḥ.
, v. t. gaṇ 10 (lit. and fig.); saṃkal 10, saṃkhyā 2 P.
(2) man 4 A. -v. i. mangaṇ-pass.; 'c. on, upon' avalaṃb 1 A, āśri 1 U, viśvas 2 P, prati-i 2 P; 'I do c. upon your help' tvaṃ sāhāyyaṃ kariṣyasīti gaṇayāmyeva; 'c. ing upon your promise' tava vacanamavalaṃbya tvadvacanapratyayāt. -s. gaṇanaṃ gaṇanā saṃkhyā-khyānaṃ.
(2) abhiyogaviṣayaḥ bhāṣāpādaḥ.
, s. mukhaṃ ānanaṃ vadanaṃ āsyaṃ vaktraṃ.
(2) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ.
(3) āśrayaḥ anugrahaḥ sāhāyyaṃ upakāraḥ.
(4) ānukūlyaṃ anumodanaṃ. -v. t. anugrah 9 P, upakṛ 8 U, sāhāyyaṃ dā 3 U, ānukūlyaṃ dṛś c.; anuman 4 A, anumud 1 A; See Encourage also.
, s. gaṇanāphalakaḥ.
(2) (gaṇanārthaṃ) mudrā kākiṇī kapardaḥ-rdikā. -adv. pratikūlaṃ vi-ruddhaṃ viparītaṃ pratilomaṃ; gen. by prati pr.; 'c. design' pratyupāyaḥ; 'c. poison' prati-viṣaṃ.
, v. t. moghī-niṣphalī-kṛ 8 U, nivār 10, pratikṛ pratihan 2 P, prati-vi-rudh 7 U.
, v. t. tulayā dhṛ 1 P, tulyabhāra a. kṛ 8 U, samīkṛ pratitul 10.
, s. virodhaḥ pratirodhaḥ.
, v. t. prati-abhi-han 2 P. -s. pratighātaḥ.
, v. t. parasparaṃ parivṛt c., vini-me 1 A. -s. parivartaḥ vinimayaḥ vyati-karaḥ.
, s. pratibaṃdhaḥ pratirodhaḥ.
, s. pratipravāhaḥ-srotas n.
, s. viruddhasākṣyaṃ prati-kūlapramāṇaṃ.
, a. kṛtrima kṛtaka kapaṭin chādmika (kī f.); gen. ex. by. kapaṭa chadma kūṭa in comp.; 'c. seal' kapaṭamudrā; kūṭaśāsanaṃ chadmaveśaḥ &c. -v. t. chadma-kapaṭaṃ-kṛ 8 U, anukṛ; kṛ with kapaṭa-kūṭa in comp.; 'c. a seal' kapaṭamudrāṃ kṛ; 'c. a document' kūṭalekhaṃ kṛ; 'c. ing sleep' prasuptalakṣaṇaḥ lakṣasuptaḥ mithyāsuptaḥ; See Feign. 2 vipra-labh 1 A; See Cheat. -s. kūṭaṃ kapaṭaṃ chadman n., vyājaḥ.
(2) kūṭalekhaḥ.
(2) vaṃcakaḥ pratārakaḥ.
, v. t. pratyādiś 6 P, viparītājñāṃ dā 3 U. -s. pratyādeśaḥ viparītājñā.
, v. i. pratiyā 2 P, pratīpaṃ yā. -s. pratiyānaṃ pratīpayātrā.
, s. pratilakṣaṇaṃ praticihnaṃ.
, s. pratisuraṃgā. -v. t. pratisuraṃgāṃ kṛ 8 U.
, s. śayanāstaraṇaṃ śayyāpracchadaḥ.
, s. pratirūpaṃ pratimā pratibiṃbaṃ pratimūrti f.; (aho ceṣṭāpratirūpikā kāmino manovṛttiḥ S. 1).
, s. pratyuttaraṃ; pratyabhiyogaḥ.
, s. pra- deśaḥ viṣayaḥ rāṣṭraṃ; diś f., āśā.
(2) grāmaḥ janapadaḥ (opposed to nagaraṃ puraṃ); 'c. folk' jānapadāḥ grāmyāḥ; 'c. life' jānapadavṛttiḥ grāmavasatiḥ; 'native c.' janmabhūmi f., svadeśaḥ; 'c. man' svadeśīyaḥ ekadeśasthaḥ deśabaṃdhuḥ; jānapadaḥ grāmyajanaḥ grāmīṇaḥ; 'c. parson' jānapadācāryaḥ grāmaguruḥ.
, s. deśabhāgaḥ maṃḍalaṃ cakraṃ.
, s. yugmaṃ yugalaṃ yamakaṃ yugaṃ dvayaṃ dvi-tayaṃ; 'c. of animals' mithunaṃ dvaṃdvaṃ; 'a married c.' vadhūvarau daṃpatī jāyāpatī. -v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., saṃgam c. (gamayati) yoktrayati (D.). -v. i. maithunaṃ kṛ 8 U, strīpuruṣavat saṃgam 1 A or saṃmil 6 P.
, s. ślokaḥ; paṃktidvayaṃ; 'a c. formed by two verses' yugmakaṃ.
, s. dhairyaṃ śauryaṃ vikramaḥ parākramaḥ vīryaṃ utsāhaḥ pauruṣaṃ tejas n., dhāman n., pratāpaḥ.
(2) nirbhīkatā dhṛṣṭatā sāhasaṃ; 'lose c.' dhairyahīna a. bhū 1 P, sattvātparibhraṃś 1 A, 4 P; 'do not lose c.' dhairyaṃ nidhehi hṛdaye (Mal. 5); 'take c.' ā-samā-śvas 2 P; 'summon c.' dhairyaṃ āsthā 1 A, dhairyaṃ avalaṃb 1 A or avaṣṭaṃbh 9 P, dhairyāvaṣṭaṃbhaṃ kṛ 8 U; 'inspire c.' ā-samā-śvas c.
(2) abhīru dhṛṣṭa sāhasika (kī f.).
, s. vārtāharaḥ; dūtaḥ vaivadhikaḥ.
, s. gati f., prasaraḥ pra- kramaḥ.
(2) rayaḥ pravāhaḥ (of water &c.).
(3) mārgaḥ pathin m., padavi (vī f.)
(4) vyavahāraḥ vṛtti f., ācaraṇaṃ caritraṃ.
(5) kramaḥ anukramaḥ ānupūrvyaṃ paraṃparā.
(6) rajas n., puṣpaṃ ārtavaṃ (of women).
(7) vidhiḥ prakāraḥ rīti f.; 'the law must have its c.' yathāśāstramasya ni-rṇayena bhavitavyameva; 'in c. of conversation' kathāprasaṃgena kathāyogena; 'in c. of time' kālakrameṇa gacchatā kālena dineṣu gacchatsu gacchati kāle; 'a woman in c.' rajasvalā ṛtumatī malinī puṣpavatī; 'of c.' avaśyameva niyataṃ nūnaṃ khalu nāma with eva; 'c. of an arrow' bāṇagocaraḥ śarapathaḥ; 'c. of study' adhyayanakramaḥ-mārgaḥ; 'mathematical c.' gaṇitādhyayanakramaḥ; 'c. of acting' kriyāvidhiḥ anuṣṭhānaṃ; 'proper c. of conduct' sumārgaḥ; 'there being no other c.' gatyaṃtarābhāvāt; 'having no other c. open,' ananyagatika a.; 'race c.' caryābhūmiḥ; 'in the c. of' madhye aṃtare; 'a house in the c. of erection' nirmīyamāṇa bhavanaṃ; 'the c. of nature' sṛṣṭikramaḥ.
, s. catvaraḥ-raṃ aṃganaṃ-ṇaṃ prāṃgaṇaṃ ajiraṃ.
(2) rājakulaṃ rājasabhā āsthānī-naṃ (assembly room); rājagṛhaṃ-maṃdiraṃ.
(3) anunayaḥ anuvṛtti f., ārādhanaṃ; bhajanaṃ dākṣiṇyaṃ.
(4) (Judge) adhikaraṇikaḥ akṣadarśakaḥ dharmādhikārin m.; (Judges) dharmādhyakṣāḥ prāḍvivākāḥ (pl.); 'c. of justice' adhikaraṇaṃ vyavahāramaṃḍapaḥ nyāya-dharma-sabhā.
(5) rājaparijanaḥ-paribarhaḥ-parivāraḥ; 'c. favour' rājaprasādaḥ rājānugrahaḥ; 'c. minion' rājavallabhaḥ-priyaḥ; 'c-yard' aṃganaṃ catvaraṃ ajiraṃ prakoṣṭhaḥ prāṃgaṇaṃ gṛhāṃgaṇaṃ. -v. t. ārādh 10 anunī 1 P, anuraṃj c., bhaj 1 A.
(2) yāc 1 A, pra-abhi-arth 10 A.
(3) vivāhārthaṃ prārth or sev 1 A.
(2) praṇāmaḥ āmaṃtraṇaṃ āpracchanaṃ.
(2) stryupāsanā vivāhārthaṃ prārthanā.
, s. gaṇikā veśyā paṇyastrī paṇyāṃganā vārastrī-yoṣit; baṃdhakī puṃścalī.
, s. pitṛvyaputraḥ (trī f.), mātulaputraḥ (trī f.), pitṛṣvaseyaḥ (yī f.), mātṛṣvaseyaḥ (yī f.), according to different relations.
(2) jñātiḥ bāṃdhavaḥ.
, s. vaṃkaḥ khātaṃ.
, s. samayaḥ niyamaḥ saṃvid. f., paṇaḥ. -v. i. See Contract. -er, s. niyamabaddhaḥ sāmayikaḥ.
, v. t. pra-samā-ā-cchad 10, prā-saṃ-ā-vṛ 5 U, sthag 10, pidhā 3 U, niguh 1 U, vyavadhā 3 U, avaguṃṭh 10.
(2) ā- stṛ 5 U, stṝ 9 U, vyāp 5 P, āveṣṭa 1 A or c., ni-ā-ci 5 U; 'a c. ed path' channa-gūḍha-pathaḥ. -s. āvaraṇaṃ ācchādanaṃ puṭaṃ vyavadhānaṃ veṣṭanaṃ avaguṃṭhanaṃ pidhānaṃ.
(2) kośaḥ-ṣaḥ veṣṭanaṃ.
(3) prāvāraḥ pracchadapaṭaḥ ācchādanavastraṃ.
(4) apa-vyapa-deśaḥ chadman n., vyājaḥ chalaṃ māyā kapaṭaṃ; 'c. of a well' vi(vī)nāhaḥ; 'c. of a carriage,' rathagopanaṃ-āvaraṇaṃ.
(2) tiraskariṇī vyavadhānaṃ.
(3) paridhānaṃ prāvāraḥ vāsas n., ācchādanavastraṃ.
(4) aṃtardhā vyavadhā aṃtardhiḥ; apavāraṇaṃ tirodhānaṃ.
, a. gūḍha pracchanna gupta; 'a c. expression' vyaṃgyokti f.
(2) nirvāta. -s. gahanaṃ gahvaraṃ.
(2) saṃśrayaḥ āśrayasthānaṃ.
, v. t. lubh 4 U, gṛdh 4 P, spṛh 10 (with dat.); kam 10 A, abhilaṣ 1, 4 P, atimātraṃ iṣ 6 P.
(2) (Of wealth) dhanalubdha dhanārthin arthapara dhanaparāyaṇa.
(2) dhanalobhaḥ arthatṛṣṇā.
, s. pakṣigaṇaḥ; śāvakasamūhaḥ.
, s. kūṭasamayaḥ-saṃvid f.
, s. go f., dhenu f.; māheyī saurabheyī usrā; śṛṃgiṇī arjunī rohiṇī; ekahāyanī dvihāyanī trihāyaṇī caturhāyaṇī 'a c. one year old, 2 years old, and so on'; 'barren c.' vaśā vaṃdhyā; 'mild one' acaṃḍī sukarā; 'bringing forth many calves' bahusūtiḥ; pareṣṭukā; 'producing calves every year' samāṃsamīnā; 'an excellent c.' gomatallikā gotallajaḥ; 'c. dung' gomayaḥ-yaṃ śakṛt n.; 'c. herd' gopaḥ ābhīraḥ gopālaḥ; 'c. house or pen' vrajaḥ goṣṭhaṃ gośālā. -v. t. bhī c., tras c.
, s. kāpuruṣaḥ bhīruḥ aśūraḥ kātaraḥ klībaḥ bhītaḥ śauryahīnaḥ; 'a boasting c.' geheśūraḥ gehenardin m.
, v. i. avanatakāya-praṇataśarīra -a. bhū 1 P. prahvībhū nibhṛtaṃ-alakṣitaṃ yā 2 P or gam 1 P, kāyamavanamayya gam.
, s. phaṇākṛti śiroveṣṭanaṃ.
, s. kākinī-ṇī kapardikā varāṭakaḥ.
, s. daṃbhin m., dāṃbhikaḥ ātmābhimānin m., ātmavikatthanaḥ dṛptaḥ.
(2) cūḍā śikhā.
, a. apragalbha salajja lajjāvat vinīta savrīḍa śālīna.
(2) alpabhāṣin mitavāc. -v. i. lajj 6 A, trap 1 A, hrī 3 P.
, v. t. vaṃc 10; See Cheat. -age, s. pratāraṇā vaṃcanaṃ; māyā bhramaḥ mohaḥ.
, s. kulīraḥ karkaṭaḥ-ṭakaḥ.
, a. karkaśa paruṣa niṣṭhura.
(2) vāmaśīla pratīpa duḥśīla.
(3) viṣama durjñeya gūḍha nigūḍhārtha.
, v. t. bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10, vidṝ 9 P, 10, sphuṭ c., bhid 7 P; 'c. a joke' pari-hāsaṃ kṛ.
(2) (akasmāt) dhvan c., āsphal 10, svan c. -v. i. sphuṭ 6 P, vidal 1 P, bhaṃjbhid-dṝ pass; 'a c. ed sound' apasvaraḥ visvaraḥ.
(2) vikatth 1 A.
(3) mahāraveṇa svankvaṇ-dhvan 1 P, sahasā mahāravaṃ kṛ 8 U. -s. chidraṃ raṃdhraṃ saṃdhiḥ bhaṃgaḥ.
(2) sphoṭanaṃ bhedanaṃ.
(3) virāvaḥ dhvaniḥ kvaṇitaṃ; 'c. brained' vātula unmatta bhrāṃtacitta.
, v. i. svan-raṭ 1 P, paṭapaṭāyate (D.). -s. svanitaṃ raṭitaṃ paṭapaṭaśabdaḥ.
, s. dolā preṃkhā preṃkholanaṃ; (śiśu) khaṭvā; 'from the c.' āśaiśavāt; 'a child in the c.' stanaṃdhayaḥ śiśuḥ.
(2) (fig.) nivāsabhūmi f., āvāsaḥ. -v. t. dolāyāṃ śī c., dolāmāropya cal c.
, s. kalā śilpa; kauśalaṃ.
(2) vyāpāraḥ vṛtti f., vyavasāyaḥ.
(3) cāturyaṃ kauśalaṃ vaidagdhyaṃ; hastakauśalaṃ naipuṇyaṃ.
(4) śāṭhyatā dhūrtatā kauṭilyaṃ kapaṭaṃ.
(5) nauḥ tarīḥ; 'c. s man' śilpin m., kāruḥ karmakāraḥ.
(2) catura vidagdha.
, s. śṛṃgaṃ kūṭaḥ-ṭaṃ śikharaḥ-raṃ.
, v. t. prakṣip 6 P, balād niviś c.
(2) atibhojanena tṛp c. or saṃtuṣ c.
(3) atibhṛśaṃ pṝ c. or pūr 10; svastivāyanamodakaiḥ kukṣiṃ pūrayitvā (M. 4) 'having c. ed the belly' &c.; 'c. ed with food' atitṛptaḥ.
(4) ākṝ 6 P, nirudh 7 U, saṃbādh 1 A; 'c.-ed with people' janākīrṇa janasaṃkulasaṃbādha.
(5) (fig.) arthahīnaṃ paṭh 1 P.
, v. t. saṃkuc 1 P, staṃbh 9 P or c, ni-prati-rudh 7 U, saṃbādh 1 A.
(2) (aṃgaṃ) ā kṛṣ 1 P, udveṣṭ c., upahan 2 P.
(3) kīl 10; 'we are much c. ed in this place' atīva duḥsthitā vayamatra. -s. staṃbhaḥ saṃkocaḥ canaṃ nirodhaḥ saṃkṣepaḥ.
(2) udveṣṭanaṃ vyāsaḥ ākṣepaḥ gātropaghātaḥ; 'a c. in the calf of the leg' piṃḍikodveṣṭanaṃ.
(3) kīlaḥ lohagrahaṇī baṃdhanakīlaḥ (c. iron).
, s. bakaḥ kahvaḥ sārasaḥ; balākā bisakaṃṭhikā (female c.).
(2) bhārottolanayaṃtraṃ.
, See Skull.
, s. vakramārgaḥ.
(2) vakrokti f., vakrabhāṣitaṃ.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ saṃdhiḥ.
, s. mahāśabdaḥ mahāninādaḥ kolāhalaḥ mahāravaḥ. -v. t. bhaṃj 7 P, bhid 7 P, mṛd 9 P, piṣ 7 P. -v. i. (paruṣaraveṇa) dhvansvan 1 P, paruṣaṃ ru 2 P.
, a. sthūla ghana asūkṣma.
, s. gavādanī droṇi-ṇī f.
, s. āgneyagirimukhaṃ.
, v. t. carv 1 P, saṃdaṃś 1 P.
, s. graiveyakaṃ grīvāveṣṭanaṃ.
, v. t. (savinayaṃ) yāc 1 A, pra-abhi-arth 10 A; 'c. favour' prasad c., anunī.
(2) vāṃch 1 P, iṣ 6 P, abhilaṣ 1, 4 P, labh desid. (lipsate); See Wish. -ing, s. lālasā spṛhā abhilāṣaḥ atikāṃkṣā autsukyaṃ utkaṃṭhā tṛṣṇā; 'c. for food' bubhukṣā; 'c. for drink' pipāsā tṛṣṇā.
, s. (c. hearted) kāpuruṣaḥ bhīruḥ; See Coward.
, s. pakṣijaṭharaḥ pakvāśayaḥ.
, v. i. sṛp 1 P, vi-pra-saṃ- urasā gam 1 P, maṃdagatyā cal 1 P. -s. gupti f.; potodaraṃ.
, s. vartikā tūlikā.
, v. t. bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10; See Break.
(2) cūrṇ 10, niṣpiṣ 7 P.
(3) jñānaṃ han 2 P, vātulīkṛ 8 U, muh c., saṃbhrama c. (bhramayati).
(2) jīrṇa jarjara jarjarībhūta.
(2) jīrṇatā.
, v. i. karkaśaśabdaṃ kṛ 8 U, paruṣaṃ viru 2 P or svan 1 P. -8. karkaśaśabdaḥ-dhvaniḥ.
, s. śaraḥ kṣīrajaṃ śārkaraḥ-rakaḥ kṣīramaṃḍaṃ.
(2) uttamāṃśaḥ sāraḥ-raṃ sārāṃśaḥ. -v. i. śaraṃ baṃdh 9 P, phenāyate (D.). -v. t. śaraṃ apanī 1 P.
, s. vali f., vastrabhaṃgaḥ puṭacihnaṃ.
, v. t. sṛj 6 P, nirmā 3 A, jan c., (janayati) utpad c., kṛ 8 U, vidhā 3 U, pra-saṃ-kḷp c.
(2) pade-adhikāre-niyuj 7 A, 10 or abhiṣic 6 P; 'a thing c. ed' bhūtaṃ.
(2) utpannaṃ bhūtaṃ.
(3) viśvaṃ nikhilajagat n., sṛṣṭi f., sarvabhūtāni.
(2) brahman m., ātmabhūḥ parameṣṭhin m., pitāmahaḥ vidhātṛ m., viśvasṛj m, dhātṛ m., prajāpati m., jagatkartṛ m., sraṣṭṛ m., vidhi m., vedhas m., svayaṃbhūḥ caturānanaḥ viriṃci m., kamalayoni m., abjabhūḥ.
(2) priyaḥ vatsaḥ jātaḥ.
(3) āśritaḥ upajīvin m., labdhodayaḥ; 'he is your c.' sa tvatto labdhodayaḥ tvaṃdupajīvī.
, s. viśvāsaḥ pratyayaḥ pramāṇaṃ; 'worthy of c.' viśvāsya pramāṇaṃ; 'to give c.' viśvas-pratī 2 P.
, s. viśvāsapatraṃ pratyayapatraṃ.
, a. viśvasanīya śraddheya viśvāsya prāmāṇika (kī f.).
, s. viśvāsaḥ pratyayaḥ viśraṃbhaḥ; 'worthy of c.' viśraṃbhabhājanaṃ viśvāsapātraṃ.
(2) praśaṃsā ślāghā kīrti-khyāti f., pratiṣṭhā yaśas n., stuti f, stavaḥ.
(3) (in commerce) viśvāsaḥ; kālikā; 'buying on c.' uddhāraḥ-
(4) prāmāṇyaṃ viśvāsyatā. -v. t viśvaspratī 2 P, satya a. man 4 A.
(2) pramāṇīkṛ 8 U.
, a. śraddhālu viśvāsaśīla viśvāsin viśraṃbhapravaṇa aśaṃkin.
, s. dharmaḥ.
(2) svīkṛtamataṃ-pakṣaḥ.
, s. vaṃkaḥ vakraṃ khātaṃ.
, v. i. sṛp 1 P, vi-saṃ pra- maṃdagatyā calmaṃdaṃ prasṛ 1 P.
(2) alakṣitaṃ praviś 6 P.
(3) śanaiḥ pravṛt 1 A.
(2) sarpin-urogāmin m.
, v. t. See Burn. -tion, s. dāhaḥ dahanaṃ.
, See Crack.
, See Evening.
, s. ardhacaṃdraḥ ardheṃduḥ caṃdrārdhaṃ. -a. 'c. -shaped' ardhacaṃdrākāra.
(2) vardhamāna vardhin.
, s. ākāśadīpaḥ.
, s. cūḍā śikhā śekharaḥ mauliḥ; mukuṭaṃ kirīṭaḥ.
(2) (Of a cock) cūḍā śikhā.
(3) śikharaḥ-raṃ mūrdhan m. (of mountains); 'c. fallen' bhagna bhagnadarpa āttamāna viṣaṇṇa; 'c. jewel' cūḍāmaṇiḥ śiroratnaṃ-maṇiḥ śikhāmaṇiḥ.
(2) avataṃsita kirīṭin.
, a. kaṭhinīsaṃsṛṣṭa kaṭhinīdharman.
, s. raṃdhraṃ chidraṃ vivaraṃ bilaṃ saṃdhiḥ gartaḥ-rtā.
, s. nāvikāḥ potavāhāḥ (pl.), nāvikagaṇaḥ.
(2) gaṇaḥ saṃghaḥ janasamūhaḥ.
, s. gavādanī droṇi-ṇī f.
(2) goṣṭhaṃ vrajaḥ.
(3) śiśudolā. -v. t.
, s. cālanī śodhanī titau m.
, s. karkaśaśabdaḥ.
(2) manyāstaṃbhaḥ.
, s. jhillikā bhṛṃgārī jhīrukā cīrī.
(2) gulikākrīḍā.
, s. aparādhaḥ pāpaṃ doṣaḥ pātakaṃ pāpakarman n., duritaṃ; 'a heinous c.' ghora-mahāpātakaṃ.
(2) daṃḍavidhinyāyena daṃḍavidhivat.
(2) abhiśaṃs 1 P, abhiyuj 7 A, 10.
a. bhaṃgura bhidura.
(2) asaṃgata viruddha ayukta. -v. t.
, a. śoṇa rakta aruṇa lohita. -s. śoṇaḥ raktiman m., raktavarṇaḥ aruṇiman m., lohitaḥ; 'covered with c.' aruṇita pāṭalita. -v. t. aruṇīkṛ 8 U, aruṇayati-śoṇayati-lohitayati (D.).
, s. vali f., puṭaḥ; saṃkocaḥ.
, v. i. aṃjaliṃ baṃdh 9 P; sāṣṭāṃgapātaṃ praṇam 1 P or anunī 1 P; 'c. at the feet' adhaścaraṇāvapātaṃ kṛ 8 U (Bh. 1. 31). -s.,
, a.
, a. or s. paṃgu (gū f.), vikala vikalāṃga (gī f.); pādavikala; gatihīna; śroṇa. -v. t. vikalayati (D.), vikalīkṛ 8 U, vyaṃgīkṛ.
(2) (fig.) durbalīkṛ.
, s. saṃkaṭaṃ saṃkaṭavelā. saṃdehasamayaḥ; śubhāśubhalagnaṃ.
(2) vyādhisīmā.
, a. ākuṃcita baṃdhura bhaṃgavat.
(2) bhaṃgura bhidura bhidelima. -v. t. (keśān) rac 10, bhaṃgurīkṛ 8 U, ākuṃc c.; 'c. ing-iron, -pin' keśayamanakīlaḥ; 'c. ed tresses' cūrṇakuṃtalāḥ valībhṛtaḥ alakāḥ.
, s. lakṣaṇaṃ cihnaṃ liṃgaṃ saṃjñā.
(2) nikaṣaḥ.
, s. guṇadoṣavicārakaḥ-nirūpakaḥ guṇāguṇajñaḥ; vijñaḥ guṇagrāhin m., guṇadoṣavivecakaḥ.
(2) (cavilling c.) doṣaikadṛś-chidrānveṣin m.
(2) doṣadarśin chidrānveṣin.
(2) guṇadoṣaparīkṣayā.
(3) saṃkaṭasamaye.
(2) chidrāṇi anviṣ 4 P, or dṛś 1 P.
(2) chidrānveṣaṇaṃ.
, v. i. āraṭ 1 P, viru 2 P.
(2) (As a crow) kai 1 P, dhvāṃkṣ 1 P. -s. āraṭanaṃ; bhekaravaḥ; kākaravaḥ.
, a. kuṃkumākta gaura (rī f.).
, s. kiṭṭaṃ kajjalaṃ.
(2) bhāṃḍaṃ.
(3) jaranmeṣī.
(4) jaradaśvaḥ. -v. t. kṛṣṇīkṛ 8 U, kajjalena lip 6 P.
, s. nakraḥ kuṃbhīraḥ makaraḥ grāhaḥ avahāraḥ (a kind of c.).
, s. vāṭikā; vāṭaḥ vṛtti f.
, s. sthavirā jaratī vṛddhā jaraṭhā.
, s. ciramitraṃ priyamitraṃ-suhṛd m.
, s. daṃḍaḥ; kuṃcitāgrayaṣṭi f.; ākarṣaṇī; 'by hook or c.' yena kena prakāreṇa; yathākathaṃcit; 'c. back' kubjaḥ nyubjaḥ gaḍulaḥraḥ. -v. t. ākuṃc c., vakrīkṛ 8 U, kuṭilīkṛ nam c.
(2) virūpatā vikṛti f.
, s. śasyaṃ śasyasaṃgrahaḥ kṛṣiphalaṃ; 'c. s' śasyakṣetrāṇi.
(2) agraṃ śikhā. -v. t. (śasyaṃ) car 1 P. ad 2 P, bhakṣ 10, carv 1 P.
(2) chid 7 P, lū 9 U, śasyaṃ lū or saṃgrah 9 P. -v. i. (up) āvirbhū 1 P, prādurbhū sahasā udgam 1 P; 'c. eared' chinnakarṇāgra lūnakarṇa; 'c. ful' paripūrṇodara atitṛpta.
, s. koṭi-ṭī f.
, v. t. tṝ 1 P, (lit. and fig.), saṃut- laṃgh ut- 1 A, 10, ati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P, ākram; 'these thoughts c. ed my mind' ete saṃkalpā mama prādurāsan or āsīt-sama bhūt-me manasi (Ka.); 'he c. ed my sight' mama darśanapathamāgataḥ (S. 3), nayanaviṣayamavatīrṇaḥ.
(2) vi-prati-rudh 7 U, vyāhan 2 U, pratibaṃdh 9 P. 3 vyati-as 4 U; 'with the arms c. ed' vyatyastabhujaḥ stanavinihitahastasvastikābhirvadhūbhiḥ. (Mal. 4); 'c. legged' vyatyastapādaḥ; 'to c. the legs' vyatyastapādābhyāṃ ās 2 A. 4 (in love) khaṃḍ 10; khaṃḍitā nārī 'c. ed or defeated in love'. -s. krūśaḥ.
(2) śūlaḥ-laṃ.
(3) pratirodhaḥ vighnaḥ pratyūhaḥ vyāghātaḥ pratibaṃdhaḥ.
(4) vyastarekhādvayaṃ svastikacihnaṃ svastikaṃ. -a. vyatyasta tiraścīna sācisthita.
(2) vi-prati-loma viruddha vāma pratīpa pratikūla.
(3) duḥśīla piśuna durātman vakrasvabhāva jihmaprakṛti vāmaśīla; 'c road' upapathaḥ upamārgaḥ; catuṣpathaṃ śṛṃgāṭakaṃ; 'c. examine' vividhaṃ parīkṣ 1 A or anuyuj 7 A; 'c. grained' pratīpa viloma viruddha; 'to be c.' pratīpaṃ gam 1 P, pratīpāyate (D.); 'c. multiplication' vajrābhyāsaḥ; 'c. threads' pūraṇaṃ.
(2) pratīpaṃ pratikūlaṃ viruddhaṃ.
(3) piśunatayā.
, s. aṃkuśaḥ ākarṣaṇī baḍiśaḥ.
, s. kāmacāraḥ laharī manolaulyaṃ svairitā.
, v. i. pat 1 P (pādayoḥ); pādayorlī 4 A, namrībhū 1 P, kāyaṃ nam c.
(2) cāṭūktyā anunī 1 P or prasaṭ c.; See Cringe.
, s. kākaḥ vāyasaḥ dhvāṃkṣaḥ maukuliḥ; 'carrion c.' kuṇapabhuj dagdhakākaḥ; 'c. bar, lohadaṃḍaḥ. -v. i. viru 2 P, nad 1 P.
(2) vi-katth 1 A; See Boast.
, s. samūhaḥ saṃghaḥ vṛṃdaṃ gaṇaḥ; See Col-
(2) saṃmṛd 9 P, saṃbādh 1 A, saṃkulīkṛ.
, s. mukuṭaṃ kirīṭaḥ-ṭaṃ.
(2) rājyaṃ rājapadaṃ rājatvaṃ; 'placed the c. on' rājapadamāropitaḥ rājyebhiṣiktaḥ.
(3) rājan m., śāsitṛ m.
(4) (Of the head) cūḍā śikhā mauliḥ.
(5) agraṃ śikhā śikharaṃ śīrṣakaṃ śiras n., śṛṃgaṃ agrabhāgaḥ.
(6) sraj f., mālā.
(7) rūpyamudrā -v. t. rājye abhiṣic 6 P, mukuṭaṃ paridhā c. (dhāpayati).
(2) saṃpad c., samāp c., niṣpad c.; 'c.- ed kings' mūrdhāvasiktāḥ-mūrdhābhiṣiktāḥ-rājānaḥ; 'to c. all' idaṃ ca tatra viśiṣṭatamaṃ jātaṃ; 'to be c. ed' phal 1 P, saphalībhū; 'his efforts were c. ed with success' sarve'sya prayatnāḥ saphalatāṃ yayuḥ-phalitāḥ.
, a. sūkṣma nipuṇa.
, s. mu(mū)ṣā-ṣī taijasāvartanī.
, a. apakva apariṇata asiddha asaṃskṛta āma.
(2) ajīrṇa.
(3) asaṃpūrṇa asamāpta; apūrṇakāla ākālika (kī f.); 'c. form' prātipadikaṃ asiddhaṃ rūpaṃ.
a. nṛśaṃsa krūra niṣṭhura niṣkaruṇa nirdaya nirghṛṇa kaṭhinahṛdaya krūrakarman.
, s. samudre paribhramaṇaṃ paryaṭanaṃ. -v. i. pari-bhram 1, 4 P, itastato bhram.
, s. khaṃḍaḥ lavaḥ śakalaḥ-laṃ.
(2) ucchiṣṭaṃ annaśeṣaḥ piṣṭakaśakalaṃ.
, v. i. cūrṇībhū 1 P, viśṝ pass., śakalībhū; pat desid. (pipatiṣati).
(2) vinaś 4 P, kṣi pass., avasad 1 P, -v. t. cūrṇ 10, kṣud 7 U, niṣpiṣ 7 P, mṛd 9 P, śakalīkṛ 8 U; khaṃḍaśo vidṝ 10. 2 vinaś c., avasad c.
, a. kubja nyubja vakra.
, v. t. saṃkuc 1 P, saṃpuṭ 10; See Contract.
(2) cūrṇ 10, saṃmṛd 9 P.
, v. t. daṃtairniṣpiṣ 7 P.
, s. pucchabaṃdhaḥ.
, s. mṛdbhāṃḍaṃ.
, s. See Crucible.
, v. t. saṃmṛd 9 P or c., saṃpīḍ 10, niṣpiṣ 7 P, kṣud 7 U, maṃth 9 P, nirdal 1 P, 10 cūrṇ 10; 'c. under the foot' pādatalena-pādāghātena-mṛd pādabhareṇa ākram 1 U, 4 P.
(2) vidhvaṃs c., vinaś c, ucchid 7 P. -s. mardanaṃ niṣpeṣaḥ.
(2) janasaṃmardaḥ saṃkulaṃ.
, s. tvac f., bāhyapaṭalaṃ valkaṃ vāhyaveṣṭanaṃ.
(2) ghanabhāgaḥ bāhyabhāgaḥ. -v. t. ghanapaṭalena veṣṭ c. or āvṛ 5 U or ācchad 10, bāhyataḥ ghanīkṛ 8 U. -v. i. ghanapaṭalaṃ baṃdh 9 P, ghanībhū; saṃhatībhū.
(2) pratīpa paruṣa niṣṭhura piśuna.
, s. avalaṃbanārthaṃ daṃḍaḥ; ādhāradaṃḍaḥ.
, v. i. śuc 1 P, vilap 1 P, rud 2 P, pari-dev 1 A, 10, bāṣpaṃ muc-visṛj 6 P, or pat c.
(2) (of crows &c.) vāś 4 A, viru 2 P; nad 1 P, ras 1 P.
(3) vi-ud-ghuṣ 10, prakāś c., prakhyā c. (khyāpayati); 'c. ing in the wilderness' araṇyaruditaṃ.
(4) tārasvareṇa-uccaiḥ vad 1 P, or bhāṣ 1 A, āvi-kruś 1 P, ā- kraṃd 1 P. -s. kraṃdanaṃ ruditaṃ rodanaṃ ākrośaḥ vilāpaḥ paridevanaṃ.
(2) dhvaniḥ svanaḥ śvaraḥ śabdaḥ nādaḥ; 'c. of distress' ārtanādaḥ karuṇāsvanaḥ; rutaṃ vi-rāvaḥ; (gen. of animals).
(3) utkrośaḥ ghoṣaṇaṃ uccairghoṣaḥ kolāhalaḥ.
, s. guhāgṛhaṃ.
, s. sphaṭikaḥ sitopalaḥ sitamaṇiḥ sphaṭikāśman m. -a. 'c. like' sphaṭikābha; vimala svaccha.
, s. śāvaḥ-vakaḥ potaḥ kalabhaḥ vatsaḥ śiśuḥ kiśoraḥ-rakaḥ.
, s. ghanaḥ; 'c. root' ghanamūlaṃ ghanapadaṃ.
, s. hastaḥ kiṣkuḥ; aratni m., f. (with the last finger stretched).
, s. baṃdhakībhāryaḥ; jāriṇīpatiḥ and sim. comp.; 'c. maker' See Adulterer.
, s. kokilaḥ pikaḥ parabhṛtaḥ puṃskokilaḥ (male c.); 'female c.' anya-parapuṣṭā or bhṛtā kokilā.
, s. carmaṭikā carmaṭaḥ karkaṭī urvāru f., i(ī)rvāru-lu f.
, s. carvyaḥ āhāraḥ.
, v. i. aṃke-nikaṭe svap
(2) P or śī 2 A.
, s. laguḍaḥ yaṣṭi f., daṃḍaḥ kāṣṭhaṃ gadā; 'c. -play' gadāyuddhaṃ daṃḍādaṃḍi. -v. t. laguḍena prahṛ 1 P or āhan 2 U or taḍ 10; 'giving a sound c. ing' laguḍaprahāraiḥ jarjarīkṛtya; 'c. your memory' smṛtiṃ prabodhaya tāvat.
, s. saṃjñā iṃgitaṃ sūcanā; sūtraṃ.
(2) aṃcalaḥ.
(3) chaṃdaḥ bhāvaḥ.
, s. muṣṭiprahāraḥ muṣṭyāghātaḥ.
(2) pippalāṃ- calaḥ. -v. t. muṣṭinā-pāṇinā-taḍ 10 or prahṛ 1 P or āhan 2 U; muṣṭīmuṣṭi yudh 4 A.
, s. kavacaḥ-caṃ urastrāṇaṃ.
(2) kūrpāsaḥ; nicolakaḥ.
, s. ūruvāṇaṃ ūruvarman n.
, s. pākaśālā pākapaddhati f.
, a. pāka in comp.; 'c. skill' pākasiddhijñānaṃ.
, v. t. udhṛ 1 P, vṛ 5 U; samā-hṛ; ekatra kṛ 8 U: 'c. passages' cūrṇikāṃ kṛ.
, s. jālmaḥ dhūrtaḥ śaṭhaḥ.
, s. vaiśyājitaḥ; sukhapratāryaḥ.
, s. nālaṃ kāṃḍaṃ.
, v. i. uccasthānaṃ prāp 5 P; 'the sun is c. ing' nabhaso madhyamadhyāste raviḥ; (fig.) parāṃ koṭiṃ-kāṣṭhāṃ-gam 1 P, atibhūmiṃ gam; pātābhimukhībhū kṣayiṣṇu a. bhū.
, a. sadoṣa sāparādha niṃdārha doṣin aparāddha vācya niṃdya dūṣaṇīya.
, s. See Criminal.
s. See Creed.
, v. t. kṛṣ 1 P, (land &c.)
(2) vṛdh c., upa-pra-ci 5 U, pari-anu-śīl 10, abhyas 4 P, āsev 1 A, anuṣṭhā 1 P, bhaj 1 U; 'c. friendship with the good' satāṃ maitrīṃ pracinu-abhyasya.
(2) anu-śīlanaṃ abhivṛddhi f., saṃvardhanaṃ prabodhanaṃ.
(3) unnati f., utkarṣaḥ; 'c. of the mind' pra-bodhaḥ prabuddhatā; 'men of c.' prabuddhamanasaḥsaṃskāravaṃtaḥ-janāḥ vyutpannāḥ 'c. of learning' vidyābhivṛddhiḥ jñānonnatiḥ. &c.
(2) anuṣṭhāyin m. pariśīlayitṛ m, saṃvardhakaḥ.
, See Dove.
, s. pracchannaḥ jala-pravāhaḥ-nirgamaḥ.
, v. t. bādh 1 A, kliś 9 P; kaṣṭaṃduḥkhaṃ-āvah 1 P, atibhāro bhū 1 P. -s. kleśaḥ kaṃṭakaḥ śalyaṃ atibhāraḥ.
(2) uparodhaḥ pratibaṃdhaḥ pratyūhaḥ.
, s. jīrakaḥ jaraṇaḥ kaṇā ajājī; 'black c.' suṣavī kāravī pṛthvī; pṛthuḥ kālā upakuṃcikā.
, See Accumulate.
, a. vidagdha dhūrta catura.
(2) māyin vaṃcanaśīla vipralaṃbhaka kapaṭin. -s. vidagdhatā dhūrtatā. cāturyaṃ naipuṇyaṃ paṭutā.
(2) kapaṭaṃ māyā vaṃcanaṃ śāṭhyaṃ vyājaḥ kaitavaṃ chalaṃ.
, s. pātraṃ caṣakaḥ-kaṃ bhājanaṃ kācapātraṃ.
(2) puṭaḥ kośaḥ-ṣaḥ; 'fond of the c.' pānāsaktaḥ; 'taste the c. of misery, duḥkhabhāg bhū. -v. i. ācūṣaṇa-yaṃtreṇa raktaṃ muc c. or mokṣ 10 'c. -board' laghukoṣṭhaḥ; 'c. -ing glass' raktacūṣaṇayaṃtraṃ 'dry c.-ing' ghaṭikayā or alabvā ācūṣaṇaṃ.
, s. madanaḥ smaraḥ kāmaḥ anaṃgaḥ kaṃdarpaḥ manmathaḥ manasijaḥ kusumabāṇaḥ paṃcaśaraḥ māraḥ pradyumnaḥ mīnaketanaḥ kusumeṣuḥ makaradhvajaḥ puṣpadhanvā ātmabhūḥ ananyajaḥ; cittajanman and sim. comp.
(2) kāmukatā.
, s. toraṇaśṛṃgaṃ prāsādaśīrṣaṃ.
, s. śunakaḥ; See Dog. -rish, a. śvaśīla duṣṭa.
, s. upayojakaḥ purohitapratinidhiḥ.
, s. avekṣakaḥ adhikārin m., adhyakṣaḥ; 'c. of a depot' graṃthaśālādhikārī.
, v. t. āvṛ 5 U. saṃ-ni-yam 1 P, niyaṃtr 10, pra-ni-grah 9 P, ava-ni-rudh 7 U. saṃhṛ 1 P; 'c. the horses' pragṛhyaṃtāṃ vājinaḥ (S. 1); See Control also. -s. mukhayaṃtraṇaṃ mukhaśṛṃkhalā-laḥ.
(2) yaṃtraṇaṃ saṃyamaḥ ni-rodhaḥ &c.
, v. i. dadhirūpeṇa ghanībhū śyai 1 A. -v. t. ghanīkṛ 8 U, śyai c., saṃhan 2 P. -s. dadhi n.; payasyaṃ drapsaḥ-saṃ.
(2) ghanībhūta śyāna saṃhata.
, v. i. See Curd, -ed, See Curdy.
, v. t. (disease) kit desid, (cikitsati-te); pra-upa-śam c. (śamayati) sādh c., pratikṛ 8 U, samādhā 3 U. (persons) susthaprakṛtistha-nīroga a. kṛ; gen. ex. by. nir-gata-vīta in comp.; 'Rama was c. ed of his fever' rāmo jvaropaśamanānnīrogaḥ kṛtaḥ prakṛtisthaḥ saṃjātaḥ; 'c. ed of wounds' nirvraṇaḥ kṛtaḥ; nirviṣaḥ; &c. -s. cikitsā upaśamaḥ prati(tī) kāraḥ rogopaśamaḥ.
(2) susthatā svāsthyaṃ.
(3) bheṣajaṃ auṣadhaṃ.
, s. kutūhalaṃ kautūhalaṃ jijñāsā kautukaṃ kutukaṃ; oft. ex. by desid. nouns; 'c. to see' didṛkṣā.
(2) (Object of c.) apūrvavastu n. durlabhadravyaṃ utkṛṣṭadravyaṃ.
(2) apūrva adṛṣṭapūrva adbhuta citta duṣprāpa durlabha; darśanīya.
(3) sūkṣma vijña; ni-puṇa vicakṣaṇa sūkṣmadarśin.
, s. cūrṇakuṃtalaḥ alakaḥ kuralaḥ; 'hair thick with c s.' kuṃtalākīrṇāḥ śiroruhāḥ.
(2) taraṃgaḥ ūrmi f. -v. t. (keśān) ākuṃc c. vyāvṛt c., rac 10.
(2) taraṃgayati (D) -v. i. jimhīmū vakrībhū ākuṃc pass., vyāvṛt 1A.
(2) taraṃgāyate (D).
, See Miser.
, s. śuṣkadrākṣaṃ.
, a. pracalita pracala sarvasaṃmata; 'languages c. in India' bharatakhaṃḍe pracalitā bhāṣāḥ.
(2) vartamāna vidyamāna; 'c. year' vartamānasaṃvatsaraḥ; 'c. report' janapravādaḥ; 'c. moment' āpātaḥ. āpātaramyā viṣayāḥ (KI. XI. 12).
(3) sarvasādhāraṇa lokaprasiddhaviśruta -s. srotas n., pravāhaḥ rayaḥ vegaḥ dhārā oghaḥ; 'c. of opinion' sādhāraṇamataughaḥ.
(2) pravāhaḥ prasaraḥ
(3) sukhoccāryatā.
(4) pracalita mudrā.
, s. adhyayanakramaḥ-mārgaḥ.
, s. carmakāraḥ pādūkṛt m.
, v. t. (favour) aticāṭūktyā prasādaṃ saṃpad c. or ārādh 10.
(2) (a horse) aśvadehaṃ mṛj 2 P.
(3) (leather) pariṣkṛ 8 U, śudh c.
, v. t. śap 1 U, abhiśaṃs 1 P, śāpaṃ dā
(3) U (with dat.), ākruś 1 P; garh 1, 10 A. -s. śāpaḥ abhiśāpaḥ ākrośaḥ.
(2) kaṃṭakaḥ ādhiḥ; 'a c. to the family' kulasyādhiḥ kulāṃgāraḥ kulapāṃsulaḥ; 'a c. on thy folly' dhik tvāṃ mūḍha.
, a. kṣipra asūkṣma tvarita anipuṇa anavahita sthūla; 'even at a c. glance' sthūladṛṣṭyāpi.
, a. -hrasva saṃkṣipta.
, v. t. hras c., saṃkṣip 6 P; saṃhṛ. 1 P; avacchid 7 P, alpīkṛ 8 U.
s. ja(ya)vanikā tiraskariṇī vyavadhānaṃ āvaraṇapaṭaḥ; 'behind the c.' nepathye; 'c. lecuture' śayyānuśāsanaṃ; 'bed c.' maśaharī maśakaharī. -v. t. āvaraṇena pracchad 10, vyavadhā 3 U.
See Courtesy under
(2) vakrarekhā. -a. ānata vakra kuṭila ābhugna jimha; See Crooked. -ated, a. ābhugna vakra &c.
, v. i. plu 1 A, valg 1 P. -s. plutaṃ valganaṃ.
, s. upadhānaṃ upabarhaḥ pīṭhopadhānaṃ.
, s. ardheṃduśikhā ardhacaṃdrāgraṃ.
, s. rakṣā avekṣaṇaṃ rakṣaṇaṃ pālanaṃ gupti f.; See Charge. 2 nirodhaḥ baṃdhanaṃ kārānirodhaḥ āsedhaḥ.
, s. ācāraḥ saṃpradāyaḥ vyavahāraḥ rīti f., anusāraḥ kramaḥ karaḥ śulkaṃ rājasva; 'c. house' śulkasthānaṃ; 'the officer of c. s' śaulkikaḥ.
, v. t. lū 9 U, chid 7 P, kṛt 6. P, do 4 P, vraśc 6 P, cho 4 P,
(2) bhid 7 U; khaṃḍ 10; 'c. ing to the quick' marmacchid-bhid marmāṇi kṛṃtat; 'c. a hole through,' vyadh 4 P, nirbhid samutkṝ 6 P; 'c. a figure' pratiṣṭhāṃ-kīrtiṃ-labh 1 A; 'c. short' saṃhṛ 1 P, saṃkṣip 6 P; nyūnīkṛ 8 U; 'to c. the matter short' kiṃbahunā; 'c. ing short my speech' madvacanamākṣipya; 'c. to, or in, pieces' khaṃḍaśaḥ-lavaśaḥ-chid. -v. i. udbhid pass., utpaṭ 4 A, sphuṭ 6 P. -s. chedaḥ prahāraḥ āghātaḥ.
(2) kulyā khātaṃ.
(3) khaṃḍaḥ-ḍaṃ bhāgaḥ dalaṃ lavaḥ leśaḥ.
(4) saralamārgaḥ avi-mārgaḥ.
(5) rīti f., rūpaṃ mārgaḥ paddhati f. 'c.-purse' graṃthibhedakaḥ coraḥ; 'c.-throat' kaṃṭhacchedakaḥ; prāṇaghātakaḥ ghātakaḥ; (a.) mārātmaka vadhodyata.
(2) ucchid unmūl 10. vinaś c.
(3) vilup c., apanī 1 P,
(4) vicchid ava-ni-rudh 7 U, khaṃḍ 10, nivār 10.
(2) pari-saṃ-kḷp c. (manasā); nirūp 10, ciṃt 10, yuj 10.
(3) atikram 1 U, 4 P, atiśī 2 A; See Excel. -ter, s. chedakaḥ chettṛ m., chid in comp.; 'wood-c.' kāṣṭhacchid.
(2) khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ dalaṃ. -a. tīvra tīkṣṇa marmabhedin marmaspṛśchid aruṃtuda.
, a. tvāca (cī f.), tvaksaṃbaṃdhin tvac in comp.; 'c. disease' tvagrogaḥ.
, s. bāhyatvac f., bāhyacarman n.
, s. khaṅgaḥ kṛpāṇī.
, s. churikākāraḥ śastrakāraḥ.
, s. cakraṃ ā-pari-vṛtti f., paryāyaḥ; kālacakraṃ.
, s. cakravātaḥ vātāvartaḥ.
s. See Encyclop-
, s. golaḥ vartulaṃ.
, s. jhallakaṃ jhallarī.
, s. manuṣyadveṣin m.
, s. dhruvaḥ; jyotīrathaḥ.
, v. t. siktadravyeṇa laghu taḍ 10. -s. laghvāghātaḥ niṣekaḥ.
(2) laghupiṃḍaḥ
(3) kṣiptapaṃkaḥ.
, v. t. sic 6 P, prokṣ 1 P, lip 6 P. -v. i. jale-paṃke-krīḍ 1 P; 'd. ing in books' pallavāgrāhi pāṃḍityaṃ (H. 1), śāstracuṃbanaṃ.
, s. dasyu m.
, s. kṛpāṇaḥ churikā kartarī asiputrikā; 'at d. s drawn' sadābaddhavaira a.
, v. t. malena duṣ c. (dūṣayati) paṃkena lip 6 P.
, See under Day.
, a. svādu rucira surasa miṣṭa.
(2) lalita komala mṛdu sūkṣma.
(3) ativinīta atisabhya. -s. miṣṭa-viśiṣṭa-bhojanaṃ svādvannaṃ bhojanaviśeṣaḥ.
, s. dugdhaśālā dadhimaṃthanagṛhaṃ; 'd. maid' gopakanyā ābhīrī godohinī.
, s. savitānaṃ uccāsanaṃ.
, s. darī kaṃdaraḥ; upatyakā.
, v. i. vilas 1 P, vibhram 1, 4 P, krīḍ 1 P, ram 1 A. vihṛ 1 P.
, s. setuḥ jalāvaraṇaṃ dharaṇaḥ.
(2) (paśūnāṃ) mātṛ f., jananī aṃbā prasūḥ. -v. t. (up) (setunā) jalaṃ nirudh 7 U or saṃstaṃbh 9 P.
, s. hāni f., apakāraḥ apāyaḥ nāśaḥ dhvaṃsaḥ.
(2) (of things in use) kṣayaḥ kṣati f., upakṣayaḥ apacayaḥ.
(3) niṣkṛti f., pratiphalaṃ kṣatipūraṇaṃ. -v. t. ni-apa-kṛ 8 U, kṣi c., naś c., duṣ c. (dūṣayati).
(2) hiṃs 7 P, kṣaṇ 8 P.
, s. citradukūlaṃ. -v. t.
, s. āryā bhavatī (in addressing).
(2) strī gṛhiṇī 'old d.' vṛddhā strī puraṃdhrī.
, v. t. daṃḍ 10; See Condemn. 2 narakadaṃḍaṃ ādiś 6 P, naraka nipat c.
(3) garh 1, 10 A; See Censure. -able, a. garhya niṃdya.
(2) narakadaṃḍārha.
, s. klinna stimita ārdra jalasikta unna; 'to be d.' klid 4 P.
(2) viṣaṇṇa mlāna avasanna bhagnotsāha. -s. kledaḥ jalāvasekaḥ stemaḥ.
(2) bāṣpaḥ dhūmaḥ.
(3) viṣādaḥ mlānatā utsāhabhaṃgaḥ. -v. t. klid c., uṃd 7 P. ārdrīkṛ 8 U.
(2) bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10, dhvaṃs c., bhagnāśa a. kṛ bhaṃgaṃ-dhvaṃsaṃ-kṛ; 'do not d. his energy' tasyotsāhabhaṃgaṃ mā kṛthāḥ; 'd. ed by defeat' parājayena bhagnotsāhaḥ.
, s. kanyā bālā kumārī bālikā yuvati (tī) f. 'd. 's child' kānīnaḥ (nī f.); 'celestial d.' apsaras f., svargastrī-yoṣit f.
, v. i. nṛt 4 P, naṭ 1 P; 'who always d. s attendance' yaḥ aharniśamupa-racitāṃjaliḥ (adhidaivatamiva) stauti (Ka. 109); or merely sāṃjali upasthā 1 A or upās 2 A. -v. t. nṛt c., saṃcal c. -s. nṛtyaṃ lāsyaṃ tāṃḍavaṃ nāṭyaṃ pādanyāsaḥ.
, v. t. aṃke nidhāya lal 10.
, s. majjā; dāruṇaṃ.
, s. suvasanaḥ subhagaṃmanyaḥ; dāṃbhikaḥ.
, s. bhayaṃ bhīti f., śaṃkā saṃdehaḥ saṃśayaḥ.
(2) āpad-vipad f., apāyaḥ anarthaḥ vyasanaṃ saṃkaṭaṃ durgaṃ kṛcchraṃ kaṣṭaḥ-ṣṭaṃ; 'd. to life' jīvitasaṃśayaḥ; 'the hour of d.' āpatsamayaḥ; 'money is in d. of being lost' dravyāpaharaṇasya bhayaṃ vartate; 'without any d.' akutobhaya a.; 'brought into d.' saṃśayita; 'attended with d.' saṃdigdha saṃśayadolārūḍha. -v. t. saṃśaye pat c., saṃśayastha a. kṛ 8 U.
(2) bhayāvaha bhayaṃkara bhītiprada bhayahetuka; oft by (s.) in comp.
(3) saṃdigdha śaṃkākrāṃta saṃśayāpanna vipajjanakaḥ.; 'a d. man' aviśvāsyaḥ ghātukaḥ.
, v. i. lul 1 P, luṭh 6 P, caṃc 1 P, laṃb 1 A; 'd. ing at the feet' pādalagna caraṇalola.
, a. See Damp.
, v. t. citr 10, karburīkṛ 8 U. kalmāṣayati
, v. i. dhṛṣ 5 P, utsah 1 A; sāhasaṃ kṛ 8 U, śak 5 P. -v. t. āhve 1 A, dhṛṣ c. -s. āhvānaṃ yodhasaṃrāvaḥ.
, a. aṃdhakāramaya (yī f.) timirāvṛta tamovṛta tāmasa (sī f.), tamasvin niṣprabha sati-mira sāṃdhakāra.
(2) kṛṣṇa śyāma nīla.
(3) aspaṣṭa gūḍha durbodha.
(4) pāpa duṣṭa khala garhya niṃdya; 'd. in soul tamovṛtti pāpātman; 'd. thoughts' pāpasaṃkalpāḥ. s.,
(2) gūḍhaṃ; rahasyaṃ; 'I am still in the d. about the matter' tasyārthasyāhamadyāpyanabhijñaḥ na kimapi vedmi.
(2) (fig.) kaluṣayati-kalaṃkayati (
, a. priya priyatama dayita; ex. by jāta tāta. -s. snehapātraṃ vatsaḥ jātaḥ dayitaḥ.
, s. vastrasaṃdhiḥ. -v. t. jīrṇavastrāṇi siv 4 P, or saṃdhā 3 U.
, s. astraṃ śalyaṃ śaṃkuḥ.
(2) bāṇaḥ; See Arrow, -v. t. muc-kṣip 6 P, as 4 P, pat c., visṛj 6 P, (with loc.). -v. i. javena-sahasā-savegaṃ-utthā 1 P, or palāy 1 A.
(2) sahasā udi 2 P or āvirbhū 1 P.
(3) sphur 6 P, vilas 1 P; 'd. on' rabhasā-javena pracal 1 P or āpat 1 P or abhidru 1 P.
, v. t. rabhasā prakṣip 6 P or pat c., āpratyā-han 2 U; 'd. ed her head against a rock' prastaraṃ tasyāḥ śiraḥ ājaghne.
(2) mṛd 9 P, prabhaṃj 7 P, khaṃḍaśaḥ kṛ 8 U, cūrṇ 10, vidṝ 10; 'the ship was d. ed to pieces' potaḥ khaṃḍaśo bhagnaḥ-sahasradhā vi-dīrṇaḥ (pratighātena) śakalīkṛtaḥ.
(3) avakṝ 6 P; ukṣ 1 P, sic 6 P.
(4) saṃmiśr 10.
(5) vinaś c., vyāmṛj 2 P or c., vilup c. -v. i. (against) āpat 1 P, ā-samā-han.
(2) śakalībhū 1 P, vidṝ-prabhaṃj pass.; 'd. off' javena palāy 1 A or apasṛ 1 P. -s. saṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ abhighātaḥ niṣpeṣaḥ saṃmardaḥ.
(2) prahāraḥ āghātaḥ ākramaḥ.
(3) prāgalbhyaṃ dhīratā utsāhaḥ.
, See Coward,-ly
, s. svīkṛtāni tattvāni; upanyāsaḥ.
, s. kharjūraḥ-rī.
(2) kālaḥ tithi m: f.; kālāvadhiḥ lekhanadivasaḥ-tithiḥ-dinaṃ; 'out of d.' vyavahārātikrāṃtaṃ. -v. t. dinaṃ-tithiṃlikh 6 P. -v. i. (from) ārabh 1 A (with abl.); viśiṣṭakālādārabhya pravṛt 1 A.
, v. t. lip 6 P, aṃ 7. P, dih 2 U. -s. lepaḥ vilepanaṃ.
(2) kucitraṃ kadālekhyaṃ.
(2) akuśalacitrakaraḥ.
, s. kanyā duhitṛ f., tanayā putrikā ātmajā sutā putrī naṃdinī; of ex. by Patronymics; 'd. of Parvata' pārvatī; 'd, of Janaka' jānakī; 'd.-in-law' snuṣā vadhūḥ.
, v. t. tras c., bhī c., utsāhaṃ-dhairyaṃ-bhaṃj 7 P, bhagnāśa a. kṛ 8 U, dhairyaṃ skhal c.
, s. droṇakākaḥ.
, v. vilaṃb 1 A; kālaṃ hṛ 1 P or kṣip 6 P.
, s. uṣas f., n., pratyūṣaḥ prabhātaṃ vibhātaṃ dinamukhaṃ aruṇodayaḥ; 'it is d.' prabhātā rajanī.
(2) udayaḥ; 'd. of liberty' svātaṃtryodayaḥ; 'belonging to the d.' uṣasya prabhātīya (s.) in comp. -v. i. āvirbhū 1 P, udbhid pass., udgam 1 P, prabhā 2 P; 'before the day d. ed' aprabhātāyāṃ śarvaryāṃ; 'the day d. ed' prabhātā rajanī.
, s. dinaṃ divasaḥ vāsaraḥ ahan n., vāraḥ 'a lunar d.' tithi m. f., 'd. by d.' dine dine anudivasaṃ pratyahaṃ; 'by d.' divā; 'the next d.' paredyuḥ 'the d. before' pūrvedyuḥ; 'another d.' anyedyuḥ; 'the other d.' aciraṃ; 'd. and night' aharniśaṃ ahorātraḥ; rātriṃdivaṃ naktaṃdivaṃ; 'all d. long' aharniśaṃ rātriṃdivaṃ divā-niśaṃ-rātraṃ; 'till this d.' adya yāvat; 'the d. after to-morrow' paraśvaḥ; 'he gained the d. tasmin dine sa viyajī babhūva; 'd. break' See Dawn; 'd. labour' vrātaṃ dainikaṃ karma; 'd. labourer' vrātīnaḥ; 'd. light' sūryaprakāśaḥ dinajyotis n.; 'd. star' prabhātanakṣatraṃ; 'd. time' dinakālaḥ dinasamayaḥ; 'being in the d.' divātana (nī f.); 'during d.' divā.
, v. t. See Stun.
, v. t. (the eye) cakṣuṣaḥ tejaḥ prati-han 2 P (Ka. 43); netraṃ pratihan.
, See under Die.
, s. badhira śrotravikala akarṇa eḍa; 'd. and dumb' eḍamūkaḥ.
, s. bāhulyaṃ prācuryaṃ; 'a good d. of' bahu pracura bhūri vipula; 'a good d. of corn' bahudhānyaṃ; 'a good d.' (adv.) atyaṃtaṃ bahu bhṛśaṃ gāḍhaṃ ati or su pr.; sutapta atikṛśa &c.
(2) devadāru n. -v. t. vibhaj 1 U, parikḷp c., pṛthak pṛthag vinyas 4 U.
(2) vikṝ 6 U, vyas 4 P; 'd. blows' muṣṭinā prahṛ 1 P; āghātaṃ-prahāraṃ-kṛ 8 U. -v. i. (in) paṇ 1 A, vyāpṛ 6 A; krayavikrayaṃ kṛ vyavahṛ 1 P; 'he does not d. in missiles' nāsya vyavahārostreṣu (U. 5).
(2) pratikṛ 8 U; nirudh 7 U; spardh 1 A; See Contend. 3 vidhā 3U, vaśīkṛ vinī 1 P; 'easy to d.' vi-dheyaḥ vaśyaḥ.
(2) vyavahārinvyāpārin-vyavasāyin m.; 'd. in wood' kāṣṭhavyavahārakaḥ.
(2) vyavahāraḥ vyavasāyaḥ ācaraṇaṃ vyāpāraḥ ceṣṭitaṃ kriyā karman n., vṛtti f., vartanaṃ.
(3) saṃvyavahāraḥ saṃsargaḥ saṃgamaḥ.
, a. bahumūlya mahārgha-rha mahāmūlya.
(2) priya dayita vallabha abhimata iṣṭa kāṃta abhīpsita; 'd. friend' hṛdayaṃgamaḥ sakhā; 'as d. as one's life' prāṇapriyasama.
(3) (As a term of endearment) dayita kāṃta jāta vatsa priya; 'd. Jānaki' priye jānaki; vatsa rāma &c. -adv.,
(2) atyaṃtaṃ; supriyaṃ suprītyā ati-su- pr.
(3) aho bata hā haṃta ahaha.
(2) bahumūlyaṃ mahārghatā mahārghaḥ.
, s. durbhikṣaṃ duṣkālaḥ; 'd. felt' nīvākaḥ prayāmaḥ.
(2) abhāvaḥ aprāpti f., virahaḥ durlabhatā.
, See under Die.
, v. t. ni-prati-ṣidh 1 P, nivār 10, ni-rudh 7 U.
(2) nirākṛ 8 U, niras 4 U.
, v. i. uttṝ 1 P, naukāyā avatṝ. -v. t. avatṝ c.
, v. t. Ex. by kṛ 8 U, with
(2) apa-ni-kṛṣṭatā adhogati f., nīcasthiti f.
, s. vi-vādaḥ vādaprativādaḥ vādayuddhaṃ vicāraḥ vitarkaḥ hetuvādaḥ. -v. t. vicar c., vitark 10; See Argue. -v. i. vivad 1 A, vipralap 1 P, vākkalahaṃ-vādayuddhaṃ-kṛ 8 U.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) naś c., satpathāt cyu c. or bhraṃś c.; 'd. a girl.' (kanyāṃ) duṣ c., dhṛṣ c., satītvād bhraṃś c., kṣatayoniṃ kṛ. -s. kāmāveśaḥ; viṣayopabhogaḥ viṣayanirati f.
(2) durācāraḥ duṣṭacaritaḥ khaṃḍitavṛttaḥ.
, s. pratijñāpatraṃ niyamalekhaḥ.
, v. t. tejo hṛ 1 P or naś c.; kṣai c. (kṣapayati) durbhalīkṛ 8 U, kṣīṇīkṛ.
, v. t. deyadhanabhāge likh 6 P.
, a. sabhya śiṣṭa suśīla suvinīta ārya.
, s. ṛṇaṃ; 'pay off or discharge a d.' ṛṇaṃ dā 3 U or śudh c., anṛṇatāṃ-ānṛṇyaṃ gam 1 P; 'he paid off the d. of his master by his life' svāsubhirbharturānṛṇyaṃ gataḥ (M. 5); 'discharge of d.' ṛṇaśodhanaṃ-nistāraḥ ṛṇamokṣaḥ; 'involved in d.' ṛṇagrasta ṛṇin; 'run into or incur d.' ṛṇaṃ kṛ ṛṇaṃ grah 9 P; 'free from d.' anṛṇa.
, s. daśakaṃ; 'd. of year' daśavarṣaṃ.
, s. kṣayaḥ avapātaḥ avasādaḥ.
, s. kṣayaḥ avapātaḥ avasādaḥ.
, s. daśāsraṃ daśabhujaḥ.
, v. i. kaṭakaṃ-śibiraṃ-tyaj 1P, kaṭakaniveśād apasṛ 1 P or apakram 1 U, 4 P, sahasā palāy 1 A or apakram.
, v. t. kācapātre snu c. or nikṣip 6 P,
, See Behead.
, v. i. kṣi pass., kṣayaṃ-layaṃ-yā-i 2 P, jṝ 4 P, śṝ pass., hras 1 P, avasad 1 P; gal 1 P, naś 4 P, pralī 4 A, kṣai-mlai-glai 1 P, dhvaṃs 1 A; 'with d.- ed leaves' praparṇaḥ-śīrṇaparṇaḥ- (vṛkṣaḥ). -v. t. Causal of roots above. -s. kṣayaḥ avasādaḥ jīrṇatā hrāsaḥ pralayaḥ; nāśaḥ apacayaḥ; kṣāmatā glāni f.
, v. i. mṛ 6 A, uparam 1 P; See Die. -s. maraṇaṃ mṛtyuḥ nidhanaṃ tanutyāgaḥ uparamaḥ saṃsthānaṃ.
, v. t. vaṃc 10, pratṝ c., pralubh c., bhram c. (bhramayati) muh c.; See Cheat; 'you are much d. ed (in thinking so)' mahābhramoyaṃ tava.
(2) mohaḥ bhramaḥ.
(2) bhramakārin mohin bhrāṃtijanaka mohotpādaka.
, s. sahasyaḥ mārgaśīrṣapauṣau.
, a. daśavārṣika (kī f.), daśavarṣīya-ṇa daśavarṣasthāyin.
, a. vinīta savinaya samaryāda śiṣṭa sabhya.
(2) yukta ucita yogya upapanna śiṣṭācārānurūpa sādhusaṃmata.
(2) aucityaṃ yuktatā upa-patti f., yathārthatā.
, v. t. maṃtraṃ pratikṛ 8 U.
, v. nirṇī 1 P, vyavaso 4 P, niści 5 U, paricchid 7 P, ava-saṃpra-dhṛ 10; 'd. a case' kāryaṃ nirṇī vyavahāraṃ dṛś 1 P or avekṣ 1 A; 'perplexed so as not being able to d.' aparicchedākulaṃ (S. 5).
(2) niṣpad c., sādh c.
(2) (Final result) nirṇayaḥ; niṣpatti f.
, a. pātuka patanaśīla kṣayin asthāyin.
(2) asthāyitvaṃ.
, a. daśaka daśaguṇita. -s. daśāṃśaḥ.
, v. t. (a letter &c.) nir-anu-vac c., (gūḍhākṣarāṇi) vyākhyā 2 P, spaṣṭīkṛ 8 U, vyā-kṛ viśadīkṛ.
, v. t. alaṃ-kṛ 8 U, bhūṣ 10, maṃḍ 10; See Adorn.
(2) ācchad 10, āstṝ 9 U. -s. nautalaṃ naukāpṛṣṭhaṃ.
, v. i. (against) apabhāṣ 1 A, niṃd 1 P, ākṣip 6 P; See Abuse. 2 sālaṃkāraṃ brū 2 U, vāktāṃḍavaṃ kṛ 8 U.
(2) nirbhartsakaḥ niṃdakaḥ.
, v. t. vad 1 P, kath 10, khyā 2 P, ā-pra-khyā c. (khyāpayati) pra-kāś c., prakaṭīkṛ 8 U, ud-ghuṣ 10, ni-ā-vid c., abhidhā 3 U.
(2) udīr c., uccar c., kṝt 10, smṛ 1 P, (in scriptures). -v. i. svamataṃabhiprāyaṃ-nivid c. or jñā c.; 'd. for' ava-laṃb 1 A, āśri 1 U; 'the army d. ed against its king' svarājānaṃ parityajya pratipakṣaṃ samālaṃbata sainyaṃ.
(2) ukti f., vacanaṃ bhāṣaṇaṃ pratijñā upa-nyāsaḥ.
, v. i. kṣayaṃ -hrāsaṃ-yā-i 2 P, or gam 1 P, avasad 1 P, kṣi pass,; sraṃs 1 A, dhvaṃs 1 A, apaci-viśṝ pass.
(2) tyaj 1 P, vical 1 P, nivṛt 1 A, bhraṃś 1 A, 4 P.
(3) pariṇam 1 P, ā-ava-nam astaṃ gam 1 P, astamavalaṃb 1 A, anena samayena pariṇato divasaḥ (Ka. 47) 'the sun had d. ed' &c. -v. t. pratyākhyā 2 P, pratyācakṣ 2 A, pratyādiś 6 P, apākṛ 8 U, parivraj 10.
(2) ā-ava-nam c. (namayati) apakṛṣ 1 P, āvṛj.
(3) śabdarūpāṇi ākhyā or kath 10. -s. hrāsaḥ kṣayaḥ pariṇati f., pātaḥ avasādaḥ dhvaṃsaḥ apacayaḥ astaḥ; 'in the d. of life' in d.-ing years' paścime vayasi pariṇatavayasi.
(2) dehakṣayaḥ kṣayarogaḥ.
(2) vakratā avanamanaṃ āvarjanaṃ.
(3) krāṃti f. apagamaḥ.
(2) kṣayaḥ.
, s. avasarpiṇī bhūmiḥ utsaṃgaḥ.
, v. t. kvath 1 P, pac 1 P.
, s. śīrṣacchedaḥ.
, v. t. pṛthak kṛ 8 U; vyā-kṛ vi-lī c., vidru c.
, v. t. punarmiśr 10.
, v. t. bhūṣ 10, prasādh c., alaṃkṛ 8 U, maṃḍ 10.
(2) ākalpaḥ veṣaḥ nepathyaṃ prati (pari) karman n.
, a. vinīta savinaya; yukta ucita; See Decent, -Decorum, s. vinayaḥ maryādā sabhyatā śiṣṭācāraḥ surīti f., saujanyaṃ.
(2) yuktatā aucityaṃ.
, v. t. tvacaṃ niṣkṛṣ 1 P, nistvacīkṛ 8 U, nirvalkayati (D.)
, v. t. kapaṭena ākṛṣ 1 P, vi- muh c., pralubh c., pratṝ c.; See Cheat. 2 pāśe baṃdh -grah 9 P.
, v. i. parikṣi Pass., hrāsaṃ gam 1 P, or yā-i 2 P, avasad 1 P, hras 1 P, alpībhū 1 P, nyūnībhū apaci pass. -v. t. hras c., alpīkṛ 8 U, nyūnīkṛ laghayati (D.), ūn 10, apaci 5 U. -s.,
, v. t. ādiś 6 P, ājñā c. (jñāpayati) śās 2 P.
(2) dā c. (dāpayati) prakḷp c., vidhā 3 U, dātuṃ nirṇī 1 P. -v. i. vyavasthādvāreṇa nirṇī śāsanaṃ kṛ vyavasthāṃvidhiṃ-kṛ; vicar c., tīr 10. -s. vyavasthā śāsanapatraṃ vyavasthāpatraṃ vidhiḥ rājājñā; āni-deśaḥ; ājñā śāsanaṃ.
, a. jarākrāṃta jarātura jīrṇa jarāpariṇata.
, a. kṣayin kṣīyamāṇa kṣayiṣṇu.
, s. vidhisaṃhitā. -a. śāsanapatranirdiṣṭa.
, v. t. apa-pari-vad 1 U, niṃd 1 P, ākṣip 6 P, apalap 1 P.
, a. śayāna saṃviṣṭa niṣaṇṇa upaviṣṭa.
, s. śayanaṃ śayyopaveśanaṃ.
, a. daśaguṇa.
, v. t. utsṛj 6 P, nikṣip 6 P, pra-vi-ni-yuj 7 A, 10,
(2) pratiṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati) saṃskṛ 8 U, upakḷp c.; (books) sam-ṛ c. (arpayati) nivid c.,
, v. t. anumā 2 P, 3 A, ūh 1 A, apavah 1 P, nirṇī 1 P, upalakṣ 10.
, v. t. viyuj 10, avacchid 7 P, udhṛ 1 P, vyavakal 10, ūn 10.
, s. karman n., kāryaṃ kriyā kṛtyaṃ ceṣṭitaṃ
(2) lekhapramāṇaṃ likhitaṃ; 'sale d.' vikrayapatraṃ; 'title d.' āgamaḥ.
(3) tatvaṃ arthaḥ vastu n.
, v. t. man 4 A, gaṇ 10, avagam 1 P, saṃbhū c.
, a. gabhīra gaṃbhīra agādha gahana gāḍha.
(2) (of sound) maṃdra dhīra gaṃbhīra māṃsala ghana.
(3) (of colours) ghana; 'd. red' ghanāruṇa surakta.
(4) nimna nīca.
(5) gahana durbodha nigūḍhārtha agamya.
(6) gabhīrabuddhi dūradṛṣṭi vidagdha; 'd. darkness' aṃdhaṃ-ghoraṃ-tamaḥ saṃtamasaṃ; 'she is d. in love,' dūragatamanmathā sā (S. 3); 'd. sigh' dīrghaniśvāsaḥ; 'd. love' dṛḍhabaddhaṃ prema gāḍhānurāgaḥ; 'water knee-d.' jānudaghnaṃ-mātraṃ-dvayasaṃ jalaṃ. -s.
(2) udaraṃ gabhīrasthānaṃ; 'the d. of lower regions' pātālodaraṃ.
(3) vedhaḥ vedhanaṃ.
(4) madhyaṃ.
, s. mṛgaḥ hariṇaḥ kuraṃgaḥ kuraṃgamaḥ vātāyuḥ ajinayoniḥ; pṛṣat m., kṛṣṇasāraḥ ruruḥ śaṃbaraḥ rauhiṣaḥ vātapramīḥ (varieties of d.)
, v. t. vinaś c., ucchid 7 P, vilup 6 P, or c., vyā-apa-mṛj 2 P.
(2) vikṛ 8 U, virūp 10, duṣ c. (dūṣayati).
, adv. vastutaḥ paramārthataḥ.
, v. t. nyūnīkṛ 8 U, hras c., ava-cchid 7 P, ūn 10.
, v. t. pari-apa-vad 1U, apabhāṣ 1A, ākṣip 6 P, guṇān-apalap 1 P, abhiśaṃs 1 P.
, s. aparādhaḥ doṣaḥ; vyatikramaḥ ananu-ṣṭhānaṃ lopaḥ.
(2) abhāvaḥ asaṃbhavaḥ aprāptiḥ f., 'in d. of fine' adatte daṃḍe daṃḍadānābhāve.
, s. lopaḥ vyatikramaḥ niyamabhaṃgaḥlopaḥ.
, a. lopanīya.
, v. t. parā-ji 1 A, parā-pari-bhū 1 U, ji 1 P, bhaṃj 7 P; vi-dru c., parāhan 2 P, (d. completely.
(2) moghīkṛ 8 U, vyāhan 2 P, vihan; See Baffle. -s. parājayaḥ paribhavaḥ parābhavaḥ abhibhavaḥ bhaṃgaḥ.
(2) vyāghātaḥ bhaṃgaḥ pradhvaṃsaḥ.
, v. t. malaṃ hṛ 1 P, śudh c., nirmalīkṛ 8 U. -a. nirmala śodhita hṛtamala.
, s. vikāraḥ doṣaḥ chidraṃ vakalyaṃ nyūnatā; 'bodily d.' aṃgavikāraḥ vyaṃgatā.
(2) abhāvaḥ virahaḥ.
(2) asaṃpūrṇa asamagra aparyāpta nyūna.
, s. tyāgaḥ utsargaḥ bhraṃśaḥ cyuti f.
, v. t. rakṣ 1 P, pā 2 P, trai 1 A, paritrai pā c. (pālayati) (with abl.); See Protect. 2 (In law) uttaraṃ dā 3 U, pakṣaṃ samarth 10.
(2) uttaraṃ pratyuttaraṃ; vyapadeśaḥ.
(2) nirāyudha śastrahīna.
, v. t. vilaṃb c., vyākṣip 6 P.
(2) (anyasmin) nikṣip 6 P, nyas 4 P, sam-ṛ c. (arpayati). -v. i. vilaṃb 1 A, kālaṃ kṣip or hṛ 1 P, cira(rā)yati (D.)
(2) (to) anuvṛt 1 A, anupā c. (pālayati) ādṛ 6 A, sādaraṃ āśri 1 U, anurudh 4 A.
(2) namratā vinayaḥ vaśatā.
, a. nyūna ūna asaṃpūrṇa vikala; often ex. by alpa-hīna-rahita in comp.; 'd. in water' alpajala; 'd. in intellect' alpadhī buddhihīna; 'd. in any organ' hīnāṃga vikaleṃdriya vikalāṃga apogaṃḍa po(pau)gaṃḍa.
(2) doṣaḥ chidraṃ.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) malinīkṛ 8 U, malinayati-kaluṣayati-āvilayati (D.); 'd. a virgin' kumārīṃ duṣ c., ādhṛṣ c.; 'a d. ed virgin' kṣatayoniḥ. -v. i. daṃḍavyūhena prayā 2 P or apasṛ 1 P. -s. saṃbādhapathaḥ saṃkaṭamārgaḥ durmārgaḥ saṃcāraḥ.
(2) mālinyaṃ kalaṃkaḥ.
, v. t. lakṣaṇaṃ vyākhyā 2 P; upa lakṣ 10, paricchid 7 P, nirūp 10, nirvac 2 P.
(2) nirdiś 6 P, nirṇī 1 P, niści 5 U. nirdhṛ 10.
(3) cihn 10, parimā 3 A.
(2) pari-mita samaryāda sāvadhika.
, s. dāhaḥ dāhanaṃ jvalanaṃ.
, v. i. bhraṃś 1 A, 4 P, cyu 1 A, vi-cal 1 P, apa-vyā-vṛt 1 A. -v. t. vyāvṛt c.
(2) utkramaḥ bhreṣaḥ.
, v. t. cāritryaṃ naś c. or hṛ 1 P, dhṛṣ c., kṣatayoniṃ kṛ 8 U, duṣ c. (dūṣayati); 'a virgin d. ed' kṣatā kṣatayoniḥ.
(2) śobhāṃ hṛ or naś c.
, s. nisyaṃdaḥ kṣaraṇaṃ sravaṇaṃ.
, s. patrāpagamaḥ parṇamokṣaḥ.
(2) patracyutisamayaḥ.
, v. t. virūp 10, vikṛ 8 U, vyaṃgīkṛ virūpīkṛ.
, v. t. vaṃc 10, pratṝ c.; See Cheat.
(2) chalena-kapaṭena-apahṛ 1 P.
, v. t. (Expenses) dā 3 U, apākṛ 8 U, śudh c.; dhanavyayaṃ-vyayaśodhanaṃ-svīkṛ 8 U; 'to be d.-ed' śudh 4 P; ekasya mūlyena vyayaḥ śudhyati sarvā vyayaśuddhiḥ saṃpadyate (P. v. 8).
, a, vinīta dakṣa catura vidagdha.
, a. mṛta vipanna; See Dead. 2 (fig.) tyaktavyāpāra niśceṣṭa.
, v. t. tṛṇīkṛ 8 U, avajñā 9 U, avaman 4 A, anādṛ 6 A, laghūkṛ tṛṇāya man paribhū 1 P, avagaṇ 10; 'I d. a king' rājeti kiyatī-kā mama mātrā; 'I d. you to find a mistake in my writing' mama lekhe skhalitaṃ kathaṃ tvaṃ darśayasīti prekṣe tāvat; 'a disease which d. ed medical skill' vaidyayatnaparibhāvinaṃ gadaṃ (R. XIX. 53).
(2) yuddhārthaṃ āhve 1 A, abhiyuj 7 A, dhṛṣ 5 P.
(2) ava-jñā avagaṇanā; 'in d. of' avamatya tṛṇīkṛtyaṃ anādṛtya; ex. by gen. or loc. abs.
, v. i. (kulācārāt) cyu 1 A, bhraṃś 1 A, 4 P, duṣ 4 P. -a. kṣīṇapuṇya- naṣṭadharman paribhraṣṭa apakṛṣṭa kulācārabhraṣṭa.
(2) apakarṣaḥ nīcāvasthā apakṛṣṭadaśā.
, s. nigaraṇaṃ grasanaṃ.
, v. t. (padāt or adhikārāt) apa-kṛp 1 P, bhraṃś c., cyu c., avaruh c. (ropayati) nīcapadaṃ prāp c.
(2) avaman c., laghūkṛ 8 U, mūlyaṃ laghayati (D.) or hras c., 'd.-ed from office' adhikārabhraṣṭa padabhraṣṭa bhraṣṭādhikāra padāvaropita.
(2) avamānanā laghūkaraṇaṃ mānabhaṃgaḥ.
(3) apakṛṣṭatā adhogati f., nīcāvasthā apakṛṣṭasthiti f.
, s. padaṃ sthānaṃ padavi-vī f., āspadaṃ.
(2) daśā sthiti f., avasthā.
(3) upādhiḥ upa-padaṃ.
(4) kulaṃ vaṃśaḥ anvayaḥ.
(5) pramāṇaṃ parimāṇaṃ.
(6) gaṇaḥ vargaḥ.
(7) bhāgaḥ aṃśaḥ.
(8) koṭi f., kāṣṭhā; 'the highest d.' parākoṭiḥ-kāṣṭhā atibhūmiḥ.
(9) kramaḥ anukramaḥ āvṛt f., pari-pāṭi-ṭī f., ānupūrvyaṃ-rvī paryāyaḥ tāratamyabhāvaḥ; 'in the hightest d.' niratiśayaṃ ekāṃtataḥ; 'in some d.' kiṃcit kiyatāpyaṃśena īṣat; 'not in any d.' na kenāpyaṃśena; 'by d. s' krameṇa kramaśaḥ śanaiḥśanaiḥ pratipadaṃ.
, v. t. devatvamāruh c. (āropayati) devaṃ kṛ 8 U. 'to be deified' devībhū 1 P, devatvaṃ i 2 P, devatvamāpad 4 A.
(2) devatvaṃ devakaraṇaṃ.
, v. arh 1 P, prasad 1 P, with inf., 'd. to took at me' mayi dṛṣṭiprasādaṃ kuru; See Please.
(2) prasādapūrvaṃ dā 3 U, anugrah 9 P
(3) anujñā 9 U, anuman 4 A.
, s. īśvaravādaḥ āstikyaṃ.
, s. devatā daivataṃ devaḥ; See God.
, v. t. viṣad c., nirvid c., viṣādaṃ utpad c., mlānīkṛ dhairyaṃ tyaj c.
, s. avaskaraḥ purīṣaṃ.
, v. t. vah 1 P, ānī 1 P.
, v. t. vilaṃb c., vyākṣip 6 P, atipat c.
(2) nirudh 7 U, dhṛ 1. P, viṣṭaṃbh 9 P. -v. i. vilaṃb 1 A, cira(rā)yati (D.), kālaṃ yā c. (yāpayati) or kṣip 6 P or hṛ 1 P; 'why d. then' tataḥ kiṃ vilaṃbyate (U. 1).
(2) vikḷp c., vicar c. -s. vilaṃbaḥ vyākṣepaḥ kālātipātaḥ kālayāpanaṃ kālaharaṇaṃ kālakṣepaḥ.
(2) āghātaḥ aṃtarāyaḥ vilaṃbaṃ hetuḥ.
(3) dīrghasūtratā; 'without d;' avilaṃbitaṃ avilaṃbaṃ avilaṃbena aciraṃ-rāt-reṇa; 'd. is dangerous' dīrghasūtrī vinaśyati.
, a. ramya kamanīya manojña āhlādaka manorama-hara rucira.
, v. t. niyuj 7 A, 10, vyādiś 6 P; prer c., (with acc. of person); nyas 4 P, nikṣip 6 P, ṛ c. (arpayati) pratipad c. -s. pratinidhiḥ niyogin m., ni-yojyaḥ pratipuruṣaḥ adhikṛtaḥ puruṣaḥ.
, v. t. apa-vyā-mṛj 2 P, vilup c, vinaś c., ucchid 7 P.
, s. mṛdbhāṃḍaṃ; mṛṇmayadravyaṃ kaulālakaṃ.
, v. i. vicar c., ciṃt 10, vimṛś 6 P, saṃmaṃtr 10 A, vikḷp c.; See Con-
(2) vimṛśyakārin svavahita asāhasika apramatta.
(2) vi-mṛśya samīkṣya avadhānena asahasā apramattaṃ.
, a. madhura svādu miṣṭa.
(2) lalita cāru śobhana.
(3) (Soft) mṛdu komala sukumāra tanu ślakṣṇa laghu pratanu virala paripelava; 'd. of person' komalāṃga (gī f.), mṛduśarīra; 'a d. woman' tanvī tanvaṃgī pelavāṃgī.
(4) viśiṣṭa utkṛṣṭa uttama.
(5) sabhya vinīta śiṣṭa 'of a d. constitution' pra-kṛtikomala janmarogin.
(2) lālityaṃ lāvaṇyaṃ.
(3) saukumārya mārdavaṃ pelavatā tanutā.
(4) ādaraḥ. -vinayaḥ śiṣṭācāraḥ suśīlatā saujanyaṃ.
(5) pra-kṛtidurbalatā.
(6) svādvannaṃ bhojanaviśeṣaḥ vi-śiṣṭānnaṃ
, s. svādu miṣṭa rucikara (rī f.), madhura surasa āsvādavat.
(2) (of beauty &c.) manorama-hara madhura kamanīya ramaṇīya hārin cittākarṣin.
, s. āhlādaḥ ā-pra-modaḥ sukhaṃ harṣaḥ prīti f., pra-saṃ-madaḥ ullāsaḥ śarman ānaṃdaḥ saṃtoṣaḥ tṛpti f., mud-dā f.; 'takes no d. in sports' nābhinaṃdati kelikalāḥ (Mal. 3); 'thrill of d.' pulakaḥ romāṃcaḥ; 'thrilling with d.' ānaṃdapulakitatanuḥ.
(2) ānaṃdanaṃ ānaṃdadaḥ harṣakaraḥ ānaṃdahetuḥ. -v. i. 'to be d. ed' mud 1 A, hṛṣ 4 P, ānaṃd 1 P, hlād 1 A, ram 1 A, prī 4 A, saṃ-pari-tuṣ 4 P, ullas 1 P -v. t. sukhayati (D.); causal of roots above.
, v. t. maryādī kṛ 8 U.
, v. t. varṇ 10; See Describe. 2 ālikh 6 P, citraṃ 10, citre niviś c.
(2) ālekhyaṃ citraṃ citrāraṃbhaḥ.
, s. doṣaḥ-aparādhaḥ pāpaṃ duṣkarman n., pāpacaritaṃ apakriyā duṣkṛti f.
, v. i. dravībhū 1 P, vilī 9 P.
, s. vilayanaṃ dravaḥ.
, s. cittabhramaḥ caitanyanāśaḥ jñānabhrāṃti f.
, v. t. muc c., vi-pra-mokṣ 10, ud-hṛdhṛ 1 P, nistṝ c., rakṣ 1 P, pari-trai 1 A.
(2) samaṛ c (arpayati) nyas 4 P, pratipad c., pra-dā 3 U, 1 P, saṃkram c., āruh c. (ropayati) haste nikṣip 6 P, hastaṃ prāp c., hastagata-gāmin a. kṛ 8 U, (tasya vasudhāmapi hastagāminīmakarot R. viii. 1); 'shall d. it into his hand (to him)' imaṃ asya hastaṃ prāpayiṣyāmi (S. 3); 'd. ed charge of office' svādhikāraṃ anyahaste nyakṣipat.
(3) ud-īr c., uccar c. udāhṛ 1 P, vyāhṛ vad 1 P.
(4) (Of a message) nivid. c., kath 10, ākhyā 2 P, ācakṣ 2 A, śaṃs 1 P.
(5) (Give back) utsṛj 6 P, prati-dā niryat c., (hastanyāsaṃ niryātaya V. 5); 'd. a woman' prasavaṃ kṛ c., sū c.; 'to be d. ed of' prasū 2 A, jan c. (janayati) utpad c.; 'was d. ed of a son' sā putraṃ prāsūta.
(2) nivedakaḥ ākhyāyakaḥ
(2) arpaṇaṃ nikṣepaṇaṃ pratipādanaṃ saṃkrāmaṇaṃ nyasanaṃ pradānaṃ.
(3) uccāraṇaṃ udīraṇaṃ vyāhāraḥ-haraṇaṃ; 'a fluent d.' askhalitabhāṣaṇaṃ apratihatabhāṣaṇaughaḥ-vāksaraṇiḥ
(4) nivedanaṃ vijñāpanaṃ vijñapti f., kathanaṃ
(5) utsargaḥ niryātanaṃ vitaraṇaṃ.
(6) prasavaḥ prasūti f., garbhamocanaṃ; 'd bed' ariṣṭaśayyā 'a woman near her d.' āsanna-prāpta-prasavā; 'place of d.' ariṣṭaṃ sūtikāgṛhaṃ.
, s. darī guhā kaṃdaraḥ.
, v. t. muh c., vaṃc 10, pralubh c., ākṛṣ 1 P. vi-saṃ-bhram c. (bhramayati); See Cheat also.
(2) vaṃcanaṃ pratāraṇā pralobhanaṃ kapaṭaṃ.
, s. āplāvaḥ saṃplavaḥ jalapralayaḥ bhūtasaṃplavaḥ toyaviplavaḥ 'universal d.' pralayaḥ mahāsaṃplavaḥ saṃvartaḥ kṣayaḥ kalpāṃtaḥ.
(2) dhārāsaṃpātaḥ vāripūraḥ aviraladhārāsāraḥ ati vṛṣṭiḥ f.
(3) utpātaḥ ākasmikī āpad -v. t. pla v., ā-saṃ- nimasj c. (majjayati).
, v. t. khan 1 P, ni-ava-; urvīṃ bhid 7 P. -s. khātaṃ vivaraṃ bilaṃ gartā-rtaḥ.
, s prākṛtajananāyakaḥ prajānāyakaḥ.
, s. svādhīnā bhūmiḥ.
, v. t. pracch 6 P, anuyuj 7 A, jñā deside. (jijñāsate), 'd. ed his name' kiṃ tava nāmeti papraccha; 'd. a boon' varaṃ vṛvṝ- 5, 9 U.
(3) arh 1 P, oft. by pot. pass. part.; 'Oh Goddess, Godāvari the matter d. s thy care (attention)' bhagavati godāvari tatra tvayā sāvadhānayā bhavitavyaṃ (U. 3) ayamarthovekṣāmarhati 'd s consideration'; 'this offence d. a an atonement of serious expense' bhūridravyavyayenāyaṃ doṣaḥ pramārṣṭuṃ śakyaḥ bhūridhanavyayasādhyaprāyaścittaḥ doṣaḥ. -s. praśnaḥ anuyogaḥ pṛcchā jijñāsā.
(2) abhiyogaḥ prārthanā yācanā; 'on d.' dātuṃ pṛṣṭaḥ san.
, s. sīmā-maryādā-paricchedaḥ.
(oneself), v. i. vṛttiṃ anuṣṭhā 1 P, ceṣṭ 1 A, vṛt 1 A, vyavahṛ 1 P; See Act. -our, s. vṛtti f., ācaraṇaṃ ācāraḥ ceṣṭitaṃ vyavahāraḥ.
, v. t. unmad c. saṃjñāṃ apahṛ 1 P. -a. unmatta naṣṭasaṃjña mūḍhacitta.
, s. aguṇaḥ doṣaḥ nyūnatā.
, ardha sāmi ind. in comp.
, s. naradevaḥ vidyādharaḥ yakṣaḥ gaṃdharvaḥ upadevatā devayoniḥ
, s. ardhapuruṣaḥ-naraḥ kinnaraḥ.
, s. mṛtyuḥ maraṇaṃ uparati f.
(2) samarpaṇaṃ vidhivat pradānaṃ. -v. t. mṛtyupatreṇa pradā 3 U.
, s. avapātaḥ avasādanaṃ apakarṣaṇaṃ.
, v. t. See 'Disband.'
, s. prajāprabhutvaṃ prajāsattātmakaṃ rājyaṃ prajātaṃtraṃ.
, v. t. vinaś c., ucchid 7 P, avasad c., dhvaṃs c.; pra-vi--; unmūl 10, utpad 10.
, s. dānavaḥ asuraḥ rakṣas n., rākṣasaḥ daityaḥ danujaḥ daiteyaḥ suradviṭ; bhūtaḥ piśācaḥ rātri(triṃ)caraḥ niśācaraḥ yātudhānaḥ.
, v. t. sādh c., sidh c. (sādhayati) pradṛś c., pratipad c., upapad c., pra-māṇayati (D.); nirṇī 1 P, nirdiś 6 P.
(2) nirṇayaḥ; prāmāṇyaṃ siddhāṃtaḥ; 'ocular d.' pratyakṣapramāṇaṃ-cākṣuṣajñānaṃ-pramāṇaṃ.
, v. t. dharmād-ācārād-bhraṃś c. or cyu c., ācāraṃ duṣ c. (dūṣayati) bhraṣṭīkṛ 8 U, durvṛtta a. kṛ
, a. śāmaka śāṃtida.
(2) snigdha cikkaṇa.
, v. i. śaṃk 1 A, vi-ā-; vicar c., vikḷp c., vilaṃb 1 A, manasā dolāyate (D.); savitarkaṃ vyākṣip c. -s. āśaṃkāsaṃdehaḥ vitarkaḥ vicāraṇaṃ vikalpaḥ; 'without d.' avicāritaṃ avilaṃbaṃ.
, a. vinīta atinamra gaṃbhīra dhīra śāṃta salajja savrīḍa avanata; 'with d. looks' savrīḍavadana.
, s. bilaṃ vivaraṃ guhā gahvaraṃ kaṃdaraḥ kuharaṃ.
, s. saṃdhikasaṃnipāta
, s. ni-vāsin m., okas in comp.; 'd. s of heaven' divaukasaḥ &c.
(2) pauraḥ nāgaraḥ nagarajanaḥ svataṃtrajanaḥ.
, v. t. vad-bhaṇ-gad āhve 1 P, vyapadiś 6 P, abhidhā 3 U, vac 2 P, khyā 2 P; See Call also.
(2) haraḥ hāraḥ chedaḥ; 'of the same d.' samaccheda; 'reduced to the same d.' savarṇita.
, v. t. nirdiś 6 P, sūc 10, upalakṣ 10, vac 2 P, abhidhā 3 U, dyut c., gam c. (gamayati); oft. ex. by artha in comp.; See Mean; 'the word kṣetra here d. s body' atra kṣetraśabdaḥ śarīrārthe-rthaḥ.
, s. kāryaṃ nirvahaṇaṃ niṣṭhā.
, v. t. (amaṃgalaṃ or aniṣṭaṃ) pra-kāś c. khyā c., (khyāpayati) ā-ni-vid c., kath 10.
(2) prakāśaṃ tarj 10 A, bharts 10A, abhiśap 1 U, abhiśaṃs 1 P, niṃd 1 P, garh 1, 10 A, ākruś 1 P.
(2) adhikṣepakaḥ niṃdakaḥ.
(2) nirbhartsanā-naṃ ākrośaḥ abhiśaṃsanaṃ niṃdā garhā.
adv. punar bhūyaḥ.
adv. punar bhūyaḥ.
, a. ghana nibiḍa sāṃdra avirala niraṃtara anaṃtara gāḍha gahana.
(2) susaṃhata dṛḍha pīvara.
, s. prahāra-āghāta-cihnaṃ.
, a. daṃtya; 'a d. letter' daṃtyaṃ.
, a. daṃtura bhaṃgura anu-krakaca.
, s. daṃtaśodhanaṃ-dhāvanaṃ.
, s. daṃtavaidyaḥ-cikitsakaḥ.
, s. daṃtodbhedaḥ daṃtavṛddhi f.
, v. t. nagnīkṛ 8 U, vivastrīkṛ vivastrayati (D). vastraṃ apahṛ 1 P, śūnyīkṛ; nir in comp.; 'a tree d. ed.' of leaves' niṣpatro or niṣpatrīkṛtoḥ vṛkṣaḥ.
, v. t. apalap 1 P, apavad 1 P, na svīkṛ-aṃgī-kṛ 8 U, niṣidh 1 P, pratyākhyā 2 P, ni-apa-hnu 2 A, pratyādiś 6 P.
, v. t. nirvighnīkṛ 8 U, vighnān hṛ or apanī 1 P.
, s. devopahāraḥ.
v. t. durgaṃdhaṃ hṛ or apanī 1 P.
, See Paint.
, v. i. prasthā 1 A, prayā 2 P, vi-nir-gam 1 P, apakram 1 U, 4 P, apayā apa-i 2 P, apagam apasṛ-sṛp 1 P, 'whose life has d. ed' vi-gata-jīvitaḥ.
(2) pra-i dehaṃ utsṛj 6 P, vipad 4 A, mṛ 6 A, saṃsthā 1 A; See Die. -v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, utsṛj
(2) preta mṛta divaṃgata saṃsthita vipanna.
(2) viṣayaḥ prakaraṇaṃ aṃgaṃ.
(3) adhikāraḥ niyogaḥ karman n., vyāpāraḥ.
(4) deśaḥ viṣayaḥ maṃḍalaṃ.
(2) dehatyāgaḥ saṃsthiti f., maraṇaṃ uparati f.
, v. i. avalaṃb 1 A., pralaṃb.
(2) ava-ālaṃb āśri 1 U, saṃśri; nibaṃdhana taṃtra adhīna āyatta vaśa in comp.; 'every thing d. s on fate' sarvaṃ daivādhīnaṃ-yattaṃ; mama prāṇāstvadāśānibaṃdhanāḥ (M. 4); oft. by apekṣ 1 A. vyapekṣ; See below.
(3) anu-upa-jīv 1 P.
(4) (rely) viśvas 2 P (with loc); sam-ṛ c. (arpayati.); 'I d. upon you alone' tvayyeva me viśvāsaḥ; 'd. upon it, I shall starve myself to death' mayā prāyopaveśanaṃ kṛtaṃ viddhi (P. IV. 1); 'd. upon it' asaṃśayaṃ niyataṃ nūnaṃ khalu.
(5) saṃbaṃdh- pra-anu-saṃj pass., samanu-i 2 P.
(2) parādhīnatā paravaśatā paravattā pārataṃtryaṃ parāyattatvaṃ.
(3) viśvāsaḥ pratyayaḥ.
(4) saṃbaṃdhaḥ anuṣaṃgaḥ samanvayaḥ saṃparkaḥ.
(2) adhīnaḥ pradeśaḥ anyataṃtraṃ rājyaṃ.
(2) adhīna āyatta āśrita avalaṃbin vaśa saṃbaddha nighnataṃtra in comp.
(3) (d. on another) parāśrita parādhīna parataṃtra parāyatta paravaśa paravat; 'd. on a cause' nimittasavyapekṣaḥ (Mal. -s. upa-anu-jīvin m., āśritaḥ parā-yatto janaḥ bhṛtyaḥ parivāraḥ.
, v. t. ālikh 6 P, varṇ 10, nirdiś 6 P.
, s. lo(ro)maharaṇaṃ ullaṃcanaṃ.
, a. akeśa ro(lo)mahīna.
, v. t. śūnyīkṛ 8 U, ric c. niḥ- śiṣ c.
, v. t. śuc 1 P, vilap 1 P, paridev 1 A, paridiv 10 A; See Lament. -ably, adv. śocyaprakāreṇa śocanīyaṃ.
, v. t. vistṝ 9 U (sainyavyūhān).
, v. t. pakṣān utpaṭ 10 or ud-hṛ 1 P, niṣpakṣīkṛ 8 U.
, v. i. saśapathaṃ vad 1 P or kath 10, śapathapūrvaṃ upakṣip 6 P or upanyas 4 U.
(2) akartari kriyā.
, v. t. nirjanīkṛ 8 U, vijanīkṛ naraśūnya a. kṛ; upapīḍ 10, bādh 1 A, samucchid 7 P.
(2) upa-plavaḥ ucchedaḥ upapīḍanaṃ bādhā.
, v. t. pravraj c., niḥ-pra-vi-vas c., deśāṃtaraṃ gam c. (gamayati). -v. i. (oneself) ācar-vyavahṛ 1 P, vṛt 1 A; See Act. -
, v. t. (rājyāt or adhikārāt) ava-ruh c. (ropayati) bhraṃś c., pat c., cyu c. -v. i. sākṣyaṃ dā 3 U, vad 1 P, vac 2 P, kath 10.
(2) (Deposal) rājyabhraṃśaḥ-cyuti f., rājyāvaropaṇaṃ adhikāracyutiḥ-bhraṃśaḥ.
, v. t. nikṣip 6 P, nyas 4 P, nidhā 3 U, ādhā ṛ c. (arpayati) ādhīkṛ 8 U. -s. nyāsaḥ nikṣepaḥ ādhiḥ upanidhiḥ.
(2) kiṭṭaṃ śeṣaḥ khalaṃ kāluṣyaṃ malaḥ-laṃ.
(2) viśvāsasthānaṃ-pātraṃ-bhūmi f.
, s. āgāraṃ śālā sthānaṃ ālayaḥ 'book-d.' pustakālayaḥ graṃthaśālā; 'mllitary d.' yuddhasāmagryāgāraṃ.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) bhraṃś c. malinīkṛ 8 U, kaluṣayati (D.)
, v. t. (prārthanāpūrvakaṃ) nivār 10, vyāvṛt c., mā bhūditi yāc 1 A.
(2) anu-śuc 1 P,
, v. t. arghataḥ pat c, avaman 4 A, laghūkṛ 8 U, laghu man mūlyaṃ nyūnīkṛ avakṣip 6 P, apalap 1 P, apakṛṣ 1 P.
, v. t. apahṛ 1 P, luṃṭ-ṭh 1 P, 10, upapla 1 A, upadratya grah 9 P.
, See Apprehend.
, v. t. avanam c. (namayati) pat c., apakṛṣ 1 P, avapīḍ 10, nimnīkṛ 8 U, avasad c., bhraṃś c., avagāh 1 A.
(2) viṣādaṃ nī 1 P, viṣad c., viṣaṇṇīkṛ; 'd. ed behind' paścādavagāḍhāṃ (S. 3); 'd. ed in spirits' viṣaṇṇa mlāna muktāvayava khinna citta See Dejected. -ion, s. pātaḥ ava-namanaṃ apakarṣaḥ-rṣaṇaṃ.
(2) viṣādaḥ khinnatā avasādaḥ udvegaḥ daurmanasyaṃ mlāni f., 'd. of spirits' sattvabhraṃśaḥ.
, v. t. apanī 1 P, apahṛ 1 P, (with gen. of person); bhraṃś c., cyu c. (with abl.); viyuj 7 A, 10, vinākṛ 8 U, (with instr. of the object deprived).
, See Purify.
, v. t. niyuj 7 A, 10, prer c., preṣ c., prahi 5 P, samādiś 6 P (of a person); nikṣip 6 P, nyas 4 P, (of business).
(2) ni-yuktāḥ-samādiṣṭāḥ (pl.), niyogigaṇaḥ niyuktajanāḥ.
, See Eradicate.
, v. lohamārgāt niḥsṛ 1 P, or c.
, v. t. viparyas 4 U, vikṣip 6 P, kramaṃ-vyavasthāṃ-bhaṃj 7 P, or upahan 2 P, vi-kṣubh c., saṃkṝ 6 P, ākulīkṛ 8 U.
, a tyakta utsṛṣṭha parityakta
, v. t. vi-upa-ava-has 1 P, upahāsāspadī kṛ 8 U, avajñā 9 U, bharts 10 A. garh 1, 10 A; 'to be d ed' upahāsyatāṃ gam 1 P, upahāsāspadaṃ bhū 1 P, 'are d. ed by all' sarvajanasyopahāsyatāmupayāṃti (Ka 108)
, v. t. niṣkṛṣ 1 P, ud-bhū c., jan c. (janayati). utpad c.,
(2) prāp 5 P, labh 1 A,
(3) vyutpad c. nirvac 2 P 10, vyutpattim vad 1 P.
(2) prabhavaḥ udbhavaḥ. yoni f., mūlaṃ nirgamaḥ.
, s. See Skin.
, v. t. alpīkṛ 8 U, nyūnīkṛ laghayati (D.); See Depreclate. -ion, s. laghūkaraṇaṃ apamānaḥ gauravanyūnatā avamānanā lāghavaṃ.
, s. saṃnyāsin m. (mahaṃmadīyaḥ).
, v. i. savistaraṃ vyākhyā 2 P. vi-vṛ 5 U, vistareṇa varṇ 10.
(2) gai 1 P, varṇ 10. -s. vacanaṃ vādaḥ pravādaḥ bhāṣitaṃ.
(2) gītaṃ
, v. i. avatṝ-avaruh-avapat 1 P, nipat cyu 1 A bhraṃś 1 A, 4 P.
(2) ā-abhi-gam 1 P, praviś 6 P.
(3) (upon) abhidru 1 P, abhidhāv 1 P, ākram 1 U, 4 P; See Attack.
(4) (from) utpad 4 A, pra-ud-bhū 1 P, jan 4A: See Derive. vaṃśa-kula-krameṇa āgam 1 P, or yā 2 P, paraṃparayā prāp pass.; 'd. into details' savistaraṃ varṇ 10, vistaraśaḥ vad 1 P, prapaṃcayati (D.) -v. t. Causal of roots (1) above.
(2) ākramaḥ avaskaṃdaḥ abhidravaṇaṃ.
(3) janman n., utpatti- f., vaṃśaḥ udbhavaḥ kulaṃ; 'of noble d.' kulīna kulotpanna mahākulaprasūta abhijāta abhijanavat
(4) saṃtati f., anvayaḥ āvali-lī f., saṃtānaḥ naṃ.
(5) vaṃśakramāgamaḥ anvayāgamaḥ.
(6) avasarpiṇī bhūmiḥ pravaṇasthānaṃ.
, s. avapātaḥ adhogamanaṃ adhaḥpatanaṃ.
, v. l. varṇ 10, nirdiś 6 P, vi-vṛ 5 U, kṝt 10, kath 10 nirūp 10, vac. 2 P, vyākhyā 2 P; 'her splendour can't be d. ed' 'tasyāḥ śrīrvacanānāmaviṣayā
(2) (Draw) likh 6 P.
(2) varṇanapara.
, v. t. dūrād ālok 1 A, 10 or dṛś 1 P, or īkṣ 1 A, nirvarṇ 10, ālakṣ 10.
(2) jñā 9 U, avagam 1 P; See Know.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) apavitrīkṛ 8 U, puṇyatvaṃ lup c., saṃskārahīna a. kṛ
, s. maruḥ marusthalaṃ-lī vālukāpradeśaḥ dhanvan m.
(2) guṇaḥ puṇyaṃ yogyatā pātratvaṃ puṇyāpuṇyaṃ arhatvaṃ -a. nirjana nirmānuṣa (ṣī f.), vanya khila nirjala śūnya āraṇyaka. -v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, ut-vi-sṛj 6 P, rah 10. (rahayati) apavyadh 4 P, -v. t. senāṃ tyaktvā palāy A.
, v. t. arh 1 P, arha-ucita-yogya a. in comp.; oft. by pot. pass. part.
, See Dishabille.
, v. t. śuṣ c., ācam 1 P, -v. i. śuṣ 4 P,
, See Desire. -ive, a. icchārthaka sannaṃta.
, v. t. pari-saṃ-kḷp c., anusaṃdhā 3 U, vyavaso 4 P, abhi-pra-i 2 P, uddiś 6 P; ciṃt 10, ghaṭ c. (ghaṭayati) manaḥ-matiṃ-kṛ 8 U.
(2) pra-vini-yuj 7 A, 10.
(3) ālikh 6 P, sūtrapātaṃ kṛ. -s. abhiprāyaḥ arthaḥ ākāṃkṣā uddeśaḥ saṃkalpaḥ āśayaḥ hetuḥ cikīrṣitaṃ prayojana kāryaṃ.
(2) upāyaḥ ciṃtā kalpanā ghaṭanā vidhānaṃ vyavasāyaḥ.
(3) ālikhanaṃ sūtrapātaḥ saṃskāraḥ.
(2) ālekhakaḥ sūtrapātakaḥ.
, v. t. upa -lakṣ 10; apa-vyapa-diś 6 P, nirdiś sūc 10, dyut c., abhidhā 3 U, nirvac 2 P, gam c. (gamayati).
(2) niyuj 7 A, 10, pari-saṃ-kḷp c.
, v. t. iṣ 6 P, vāṃch 1 P, kam 10 A, spṛh 10 (with dat.), ih 1 A, ākāṃkṣ 1 U, abhilaṣ 1. 4 P oft. ex. by desid. of roots.
(2) arth 10A. yāc 1A, vṛ 5U. -s. icchā abhilāṣaḥ kāmaḥ īhā ākāṃkṣā samīhitaṃ āśā iṣṭaṃ īpsitaṃ manorathaḥ spṛhā abhīṣṭaṃ; 'according to one's d.' yathākāmaṃ yatheṣṭaṃ svecchātaḥ svacchaṃdaṃ svarucyā; 'ardent d.' lālasā autsukyaṃ utkaṃṭhā lobhaḥ tṛṣṇā.
(2) iṣṭa praśasta śreyas.
, v. i. viram P. nivṛt 1 A, viśram 4 P, (with abl.) See Cease. -ance, s. virāmaḥ nivṛtti f., viśrāmaḥ.
, s. likhanaphalakaḥ lekhanādhāraḥ.
, a. nirmānuṣa (ṣī f.), nirjana śūnya vivikta vasatihīna vijana.
(2) ucchinna jīrṇa uddhvasta utsanna.
(3) asahāya nirāśraya agatika anātha. -v. t. ucchid 7 P, ava-sad c., nirjanīkṛ 8 U; upapīḍ 10, śūnyīkṛ prabādh 1 A.
(2) śūnyatā ni-rjanatvaṃ viviktatā.
, v. i. nirāś a. bhū 1 P, āśāṃ hā 3 P, nairāśyaṃ gam-vraj 1 P, viṣad 1 P, bhagnāśa a. bhū; 'd. ed. of seicess' jayaviṣaye nirāśobhūt. -s. nairāśyaṃ nirāśatā āśāhīnatā vaiklavyaṃ viṣādaḥ; 'being in d.' tyaktāśa gatāśa.
(2) jīvitanirapekṣa ātatāyin nirbhaya sāhasika (kī f.)
(3) niṣpratīkāra ugra saṃrabdha sāhasadyotaka atyaṃta; 'a d. act' sāhasaṃ ātatāyitā.
(2) ati-su pr.; atyaṃtaṃ bhṛśaṃ.
, v. t. (satvaraṃ) preṣ c., prahi 5 P. prasthā c. (sthāpayati) visṛj 6 P.
(2) śīghraṃ jhaṭiti saṃpad c. tvar c. (tvarayati) āśu saṃvidhā 3 U.
(3) han 2 U. vyāpad c.; See Kill. -s. tvarā śīghratā śīghrakāritvaṃ. adīrghasūtratā.
(2) patraṃ rājalekhaḥ-lekhyaṃ vācikapatraṃ.
(3) dhāvakaḥ prajavin m., vārtāharaḥ dūtaḥ.
, s. sāhasikaḥ prasahyacauraḥ sāhasin m., ātatāyin m., vadhodyataḥ.
, v. t. avajñā 9 U, tiraskṛ 8 U, avaman 4 A, paribhū 1 P, avadhīr 10; See Contemn. -er, s. avamaṃtṛ m., avajñātṛ m., niṃdakaḥ.
, s. dveṣaḥ jugupsā mātsaryaṃ īrṣyā abhyasūyā asūyā.
(2) pratirodhaḥ pratikāraḥ; 'in d. of' (prep.) anādṛtya avagaṇayya or gen. abs.; 'd. the (preserce of the) teacher' paśyatopi guroḥ; See 'in spite of' under
, v. t. hṛ 1 P, apahṛ; See Deprive; 'd. ed of everything' hṛtasarvasva.
, v. i. nirvid 4 A, nairāśyaṃ-nirvedaṃviṣādaṃ-gam 1 P or āpad 4 A, viṣad 1 P, āśāṃ tyaj 1 P, aṃgāni muc 6 P.
, s. prajāpīḍakaḥ lokopaplavakaḥ
(2) adhīśvaraḥ samrāj m., sārvabhaumaḥ cakravartin m.
, v. i. utsic pass., phenāyate (D.)
v. t. (bhojanāṃte) phalāhāraḥ.
, v. t. (
(2) upayogaḥ prayojanaṃ uddeśaḥ; arthaḥ abhiprāyaḥ.
, a. nirdhana arthahīna nirāśraya durgata aśaraṇa dīna akiṃcana duḥsthita.
(2) (of) hīna rahita varjita śūnya viyukta hṛta vihīna parihīṇa with instr. or in comp.; gen. by nir-a-vi- in comp.; 'd. of courage' dhairyahīna-śūnya &c.; nirutsāha 'd. of energy'; 'd. of hands and feet' apāṇipāda.
(2) hīnatvaṃ rāhityaṃ śūnyatvaṃ abhāvaḥ virahaḥ viyogaḥ.
, v. t. naś c., pra-vi-; ava-ut-sad c., dhvaṃs c., pra-vi-; vilup c., kṣai c. (kṣapa-yati) kṣi 5 P or c., saṃhṛ 1 P, ut-nir-dal c., ucchid 7 P, pratihan 2 P.
(2) (persons, &c.) han 2 P, niṣūd 10, vyāpad c., mṛ c.; 'to be d. ed' vi- naś 4 P, dhvaṃs 1 A, kṣayaṃ yā-i 2 P, or gam 1 P. pra-vi-lī 4 A.
(2) niṣūdanaṃ ghātaḥ vadhaḥ; 'd. of the. whole world' pralayaḥ pratyavahāraḥ kalpāṃtaḥ saṃvartaḥ.
, s. virati f., nivṛtti f., vicchedaḥ virāmaḥ pravṛttivicchedaḥ.
, a. asatata ucchṛṃkhala asthira lola aniyata caṃcala anavasthita avyavasthita.
, v. t. viśliṣ c., vibhid 7 P, vi-cchid 7 P, viyuj 7 A, 10, pṛthak kṛ 8 U; See Separate. -ed, a. viyukta vibhikṣa vicchinna; asaṃsakta asaṃlagna gatasaṃga viśliṣṭa asaṃgata.
(2) sainyadalaṃ gulmaḥ-lmaṃ.
, s. vistaraḥ vistāraḥ; vāgvistaraḥ pra-paṃcaḥ.
(2) vṛttāṃtākhyānaṃ; 'in d.' or 'd. ed' savistara (a.), vistareṇa vistarataḥ-śaḥ savistaraṃ. -v. t. savistaraṃ-vistareṇa-varṇ 10 or ākhyā 2 P. or kath 10, prapaṃcayati (D.)
, v. t. dhṛ 1 P, nirudh 7 U; jāmātṛyajñena vayaṃ niruddhāḥ (U. 1) 'd. ed by reason of' &c.
(2) nivār 10, nigrah 9 P.
(3) (In custody) āsidh 1 P, baṃdh 9 P, nirudh.
(2) āsedhaḥ prati-ni-rodhaḥ baṃdhanaṃ balātkāreṇa dharaṇaṃ.
, v. t. nirūp 10, jñā 9 U, anusaṃdhā 3 U, adhi-ava-gam 1 P; dṛś 1 P, upalabh 1 A, āsad c.
(2) dhṛ 1 P, prakāś c., vyaṃj 7 P; 'd. ed in a crime' dṛṣṭadoṣa; nirṇītāparādha.
, v. t. (sabhayaṃ) nivṛt c., nivār 10, viram c. (ramayati) bhī c., nirudh 7 U; See Prevent. -ment, s. nivartanaṃ nivāraṇaṃ.
, v. t. śudh c., malaṃ apanī 1 P, pari-mṛj 2 P.
, v. i. kṣi-hā pass., hras 1 P, kṣayaṃ gam 1 P; duṣ 4 P, bhraṃś 4 P, I A, apa-kṛṣ pass. -v. t. apakṛṣ 1 P, duṣ c. (dūṣayati) vikṛ 8 U, hras c.
(2) apakarṣaḥ dūṣaṇaṃ.
, v. t. niści 5 U, sthā c. (sthāpayati) saṃkḷp c., nirūp 10, nirṇī 1 P, nir-ava-dhṛ 10, nirdiś 6 P, lakṣ 10, pari-cchid 7 P.
(2) nirūp anusaṃdhā 3 U, nirṇī (a dispute &c.). -v. i. vyava-ava-so 4 P, niścayaṃ kṛ 8 U; 'd. ed to go' gamane kṛtasaṃkalpa gaṃtuṃ vyavasita.
(2) niścāyaka nirṇāyaka.
(3) (of persons) kṛtaniścaya dṛḍhasaṃkalpa vyavasita.
(2) abhiniveśaḥ adhyavasāyaḥ nirbaṃdhaḥ.
(2) (of persons) sthiraniścaya dṛḍha-kṛtasaṃkalpa abhiniviṣṭa kṛtaniścaya.
, v. t. vidviṣ 2 U, garh 1, 10 A, gup desid. (jugupsate) (with abl.); See Abhor. -able, a. jugupsita garhita niṃdya garhaṇīya vidveṣya.
, v. t. rājyād bhraṃś c. or cyu c. or avapat c. or avaruh c. (ropayati).
, v. i. sahasā stan 1 P or dhvan 1 P,
, See Pervert.
, v. apakṛṣ-apanī 1 P.
(2) apalap 1 P, apavad-bhāṣ 1 A, adhikṣip 6 P, niṃd 1 P, asūyati (D.) (with dat.); mūlyaṃ nyūnīkṛ 8 U; laghūkṛ; See Depreci-
(2) asūyā apa-pari-vādaḥ ākṣepaḥ guṇaniṃdā paiśunyaṃ paradoṣāviṣkaraṇaṃ mātsaryaṃ.
, s. hāni f., apakāraḥ kṣati f., nāśaḥ apāyaḥ bādhā virodhaḥ.
, v. t. avapat c, adhaḥ kṣip 6 P, bhraṃś c.
, v. t. avacchid 7 P, nikṛt 6 P, vi-lū 9 U.
, s. dvayaṃ dvikaṃ.
(2) piśācaḥ bhūtaḥ.
, v. t. ucchid 7 P, ut-ava-sad c.; upapīḍ 10, vi-upa-plu 1 A, prabādh 1 A, nirjanīkṛ 8 U.
, v. t. puṣ 1, 4, 9 P, pra-upa-ci 5 U, pra-saṃ-vṛdh c.; 'she d. ed her lovely limbs' pupoṣa lāvaṇyamayān viśeṣān (K. 1. 25); also pracīyamānāvayavā (R. III. 7) upacitāṃgī.
(2) vikas c., vistṝ c., udbhid c.; tasya (kāryopakṣepasya) vistāramicchan (Mu. 4) 'wishing to d. it.' -v. i. pra-upa-ci pass., udbhid pass., kramaśaḥ vikas 1 P, krameṇa pra-saṃ-vṛdh 1 A.
, See Divergence.
, v. i. ati-vyati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P, ati-vyabhi-car 1 P; 'did not d. even an inch from the beaten path' kṣuṇṇādvartmano rekhāmātramapi na vyatīyuḥ (R. I. 17); apa-yā-i 2 P, cal 1 P, pra-vi--; cyu 1 A, bhraṃś 4 P, 1 A, (with abl.).
, s. upāyaḥ yukti f., prayogaḥ kalpanā sādhanaṃ.
(2) apa-vyapa-deśaḥ chalaṃ māyā chadman n., kaitavaṃ vyājaḥ.
(3) lakṣaṇaṃ cihnaṃ aṃkaḥ.
(4) nirmāṇaśakti f., kalpanācāturyaṃ.
, s. bhūtaḥ vetālaḥ piśācaḥ; 'I shall not raise a d. for my own destruction' nāhamātmavināśāya vetālotthāpanaṃ kariṣyāmi.
, a. vakra kuṭila jihma.
(2) maryādātikrāmin vyabhicārin.
, v. ciṃt 10, upa-saṃ-kḷp c., nirūp 10, yuj 7 U, 10, ā-paryā-loc 10. ghaṭ c.
(2) icchāpatreṇa pradā 3 U. -s. icchāpatreṇa rikthadānaṃ.
, (of), a. See Destitute (of).
, s. svakartavyaṃ kartavyatā dharmaḥ.
(2) satkāraḥ ādaraḥ pūjā saṃmānaḥ.
, v. t. nikṣip 6 P, nyas 4 P, saṃkram c., sam-ṛ c. (arpayati) āruh (ropayati) 'having d. ed their property upon their sons' putrasaṃkrāṃtalakṣmīkāḥ (U. 1); guṇavatsutaropitaśriyaḥ (R. VIII. 11).
(2) prapat c., prasṛ-pravah c. -v. i. āgam 1 P, āyā 2 P, pat 1 P, saṃkram 1 U, 4 P; nyas nikṣip-samṛ c. pass.; 'after his death the kingdom d. ed upon his eldest son' mṛte tasmiṃstasya jyeṣṭhaputro rājapadabhāgbabhūva.
(2) adhaḥ pat 1 P, avapat.
, v. t. pra-vini-yuj 7 A, 10, sam-ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P, utsṛj 6 P, saṃ-upa-kḷp c.
(2) (Oneself to) āsaṃjanuraṃj -pass., manaḥ yuj or baṃdh 9 P or abhiniviś c., āsakta-abhiniviṣṭa a. bhū (all with loc.); bhaj 1 U, āsev 1 A.
(3) nāśāya kḷp c; See Doom. -ed, a. sakta ā-pra-vyā-sakta; ni- rata abhiniviṣṭa samāhita para-tatpara-parāyaṇa in comp.
(2) bhakta dṛḍhabhakti anurakta anurāgin; 'd. to the king' rājaniṣṭha nṛpāsaktacitta; 'a d. wife' ekapatnī pativratā sādhvī satī 'a d. husband' bhāryānirataḥ patnīsevin m. 'a d. friend' sthiraprema mitraṃ rūḍhasakhyaḥ suhṛd
(2) bhaktajanaḥ praṇayijanaḥ: upāsakaḥ bhaktaḥ.
(2) niyamaḥ dharmakriyā tapas n., īśvarabhakti f. sevā; 'self-d.' ātmotsargaḥ-parityāgaḥ; 'd. to a husband' pātivratyaṃ patisevā; 'to perform d. s.' tapaścar 1 P or tap 4 A, tapa-syati (D.)
(2) dharmakriyāviṣayaka tapomaya (yī f.).
, v. t. bhakṣa 10 ad 2 P, khād 1 P, gras 1 A. gṝ 6 P.
(2) upayuj 10, upayogena vinaś c.
, a. dhārmika dharma-parāyaṇaśīla dharmaniṣṭha dharmātman bhakta īśvaranirata puṇyaśīla prayatātman puṇyātman
, s. nīhāraḥ avaśyāyaḥ tuṣāraḥ prāleyaṃ hima-rātri-kha-jalaṃ. -v. t. nīhāreṇa sic 6 P or prokṣ 1 P 'd drop' tuṣārakaṇaḥ-biṃduḥśīkaraḥ and sim. comps.
, a. kuśala nipuṇa paṭu dakṣa laghuhasta karadakṣa.
, a. dakṣiṇa apasavya dakṣiṇapārśvastha.
, s. madhumehaḥ pramehaḥ bahumūtrarogaḥ.
, a. paiśāca (cī f.), piśācopama.
(2) ghora dāruṇa pāpiṣṭha atighora-pāpa atiniṃdya.
, s. dhvanividyā.
, s. mukuṭaṃ kirīṭaḥ-ṭaṃ mauliḥ uṣṇīṣaḥ-ṣaṃ śiroveṣṭanaṃ 'd. ed' kirīṭin kirīṭadhārin.
, s. roganirṇayaḥ nirūpaṇaṃ roganidānaṃ mīmāṃsā cikitsā.
, s. rāgalakṣaṇaṃ-cihnaṃ.
, s. karṇaḥ śruti f.
, s. citraṃ.
, s. śaṃkuyaṃtraṃ sūryaghaṭī.
, s. prākṛtabhāṣā bhāṣā (as opposed to saṃskṛta).
(2) bhāṣaṇaṃ vacanaṃ ukti. f.
, s. tarkaḥ nyāyaḥ hetuvidyā ānvīkṣikī vidyā.
, s. saṃlāpaḥ saṃvādaḥ saṃkathā saṃbhāṣaṇaṃ praśnottaraṃ kathopakathataṃ.
, s vyāsaḥ viṣkaṃbhaḥ.
, s. vajraḥ-jraṃ hīraṃ hīrakaḥ; 'd. cutter' hīrakāraḥ-mārjakaḥ.
, s. svarāṣṭakaṃ svaragrāmaḥ.
, s citritaṃ kṣaumaṃ. -v. i. kṣaumaṃ citr 10 or karburīkṛ &c.
, a. svaccha viśada; See Clear.
, a svedana (nī f.), svedajanaka dharmotpādaka; 'd. medicine' svedanaṃ.
, s. śarīramadhyadeśaḥ.
, a. atisāraḥ pravāhikā; grahaṇī- ruj f.
, s. dinapatrikā dainikavṛttapustakaṃ.
, s. adhikṣepaḥ kutsātmako lekhaḥ.
, s. laghukhanitraṃ.
, s. plural of
, v. t. ājñāpūrvakaṃ kath 10, ādiś 6 P, ājñā c. (jñāpayati).
(2) sūc. 10, protsah c., pracud 10, prer c.; 'd. ed by good motives' sadāśayaprerita. -s. ājñā ādeśaḥ śāsanaṃ.
(2) codanaṃ-nā preraṇaṃ-ṇā.
(2) ājñāpanaṃ ājñāpūrvakaṃ kathanaṃ.
(2) ādeśakaḥ śāsitṛ m.
, s. bhāṣā vāṇī vāksaraṇi f., vacovinyāsaḥ.
, s. kośaḥ-ṣaḥ śabdasaṃgrahaḥ; abhidhānaṃ.
, s. vacanaṃ ādeśaḥ vidhiḥ niyamā.
, s. akṣaḥ pāśakaḥ devanaḥ; 'a loaded d.' kūṭākṣaḥ.
, v. i. mṛ 6 A. prāṇān-asūn-jīvitaṃ tyaj 1 P or utsṛj 6 P or hā 3 P, paṃcatvaṃ yā 2 P or gam 1 P, uparam 1 P; parāsu-gatāsu- a. bhū 1 P, dehaṃ-tanuṃ tyaj pra-i 2 P, vipad 4 A, saṃsthā 1 A, pramī pass.
(2) vinaś 4 P, pralī 4 A, dhvaṃs 1 A kṣi pass., avasad 1 P.
(3) mlai 1 P, viśṝ pass.
(2) niścala niśceṣṭa jaḍa nistejas niḥsattva asāra niṣphala.
(3) supta stabdha (as of limbs); 'd. body' śavaṃ mṛtaśarīraṃ; kuṇapaḥ. 'd. language' apracalitā bhāṣā; 'd. sleep' ghora-gāḍha-nidrā; 'd. loss' paripūrṇāsakalā hāniḥ; d. letter' luptārthaṃ vacanaṃ 'd. soul' nirabhimānaḥ ātmā. -s. (Of night) madhyarātraḥ niśīthaḥ ardharātraḥ.
(2) madhyaṃ; See Depth. -en, v. t. durbalīkṛ. 8 U, śithilīkṛ tejo hṛ 1 P, naś c., mlānīkṛ. -v. i. mlai 1 P, śīthilībhū.
(2) aśāmya. 'd. enmity' āmaraṇāṃtikaṃ vairaṃ aśāmyaṃ vairaṃ. 'd. poison' hālā(la)halaṃ viṣaṃ. -adv. mṛtavat; prāṇāṃtikaṃ; 'd. wounded' bhinnamarman; 'd. pale' pretasavarṇa.
(2) yamaḥ kālaḥ kṛtāṃtaḥ.
(3) vadhaḥ ghātaḥ vyāpādanaṃ; 'he was pelted to d.' saloṣṭhaghātaṃ hataḥ; 'he was sentenced to d.' tasya prāṇadaṃḍa ādiṣṭaḥ; 'to put to d.' han 2 P, vyāpad c., vadhaṃ ādiś 6 P; 'a violent d.' apamṛtyuḥ; apaghātaḥ; 'angel of d.' yamadūtaḥ; 'd. by fasting' prāyaḥ prāyopaveśanaṃ; 'd. bed' mṛtyu śayyā.
, s. āhāraḥ annaṃ bhojanaṃ bhakṣyaṃ.
(2) pathyaṃ pathyānnaṃ pathyāśitvaṃ.
(3) rājasabhā śiṣṭasabhā. -v. t. pu c., bhṛ 3 U.
(2) pathyaṃ nirdiś 6 P.
, v. i. bhid pass., pra-vi--; viśiṣ pass., (na kāraṇātsvādvibhide kumāraḥ R. v. 35): gen. ex. by (s.) 'they two do not d. na tayorbhedaḥ viśeṣaḥ &c.
(2) anyathā man 4 A, na saṃman vivad 1 A, bhinnamata a. bhū vipratipad 4 A, (evaṃ hi vipratipannāḥ prāṇeyattāṃ prati śrutayaḥ S. B. 702); 'I d. from you' mama mataṃ tvanmatādbhinnaṃ.
(3) vi-prati-rudh pass.
(2) pārthakyaṃ itaratvaṃ bhinnatvaṃ vyatirekaḥ; 'that makes no d.' tena na kopi viśeṣo jāyate.
(3) virodhaḥ vaiparityaṃ viparyayaḥ vailakṣaṇyaṃ.
(4) vipratipatti f., matibhedaḥ visaṃvādaḥ vaimatyaṃ kaliḥ kalahaḥ' vivādaḥ.
(5) asāmyaṃ asādṛśyaṃ; 'd. in quantity' vaiṣamyaṃ.
(2) asadṛśa (śī f.), asamāna viṣama asama.
(3) vividha nānāprakāra nānā in comp.; tattat pron. a., 'd. Sāstras' tāni tāni śāstrāṇi; 'in a d. way' anyathā bhinnapra-kāreṇa.
, a. asukara duścara kaṭhina duṣkara duḥsādhya kaṣṭa.
(2) gahana viṣama durbodha asugama kaṣṭajñeya gūḍhārtha durjñeya.
(3) (With inf.) ex. by dur duḥkha kaṣṭa in comp.; 'd. to get duṣprāpa durāpa kaṣṭasādhya; durāroha duḥkhachedya &c.; 'a d. case' saśalyorthaḥ; 'a d. road' durgasaṃcā (ca)raḥ saṃkramaḥ; 'a d. place' viṣamasthānaṃ durgaṃ durgamasthalaṃ.
(2) āyāsaḥ vaiklavyaṃ virodhaḥ.
(3) kṛcchraṃ saṃkaṭaṃ vighnaḥ āyāsaḥ durgaṃ duḥkhaṃ virodhaḥ kleśaḥ bādhā kaṣṭaḥ ṣṭaṃ.
(4) viṣamapadaṃ asubodhaṃ-durbodhaṃ padaṃ asugamaṃ sthānaṃ; 'without d.' anāyāsena sukhaṃ; 'with d.' kathamapi kathaṃ kathamapi kathaṃcit duḥkhena kṛcchreṇa; 'a commentary explaining the d. es' viṣamapadavimarśinī ṭīkā; 'beset with d. es' saśalya saṃkaṭaka;' overcoming d. es' durgalaṃghanaṃ.
, s. aviśvāsaḥ apratyayaḥ ā- -śaṃkā.
(2) (In oneself) apragalbhatā vinayaḥ hrīḥ lajjā.
(2) apragalbha adhṛṣṭa vinīta hrīmat lajjāvat.
, v. t. viyuj 7 A. 10, viśliṣ c.
, v. t. prasṛ c., vi-pari-stṝ c., visṛp c., pracar c. vikṝ 6 P, tan 8 U, abhi-pra-vṛdh c.
(2) pra-sru c., vidru c., prakṣip P.
(3) (Itself) vyāp 5 P, visṛ-visṛp 1 P vistṝ pass., vyaś 5 A, sarvatra gam 1 P. or praviś 6 P. -a. vitata savistara vistṛta asaṃkṣipta vistīrṇa saprapaṃca.
(2) vāgvistāraḥ prapaṃcaḥ vākyavistaraḥ.
, v. t. khan 1 P; 'd. down' (bhūmiṃ) avadṛ 10, bhid 7 U; 'd. in' nikhan.
(2) nirbhid chid 10, vyadh 4 P.
, v. t. (jaṭhare) jṛ c. (jarayati) pac 1 P, paripākaṃ nī 1 P, pariṇam c. (ṇamayati) dah 1 P,
(2) krameṇa-yathākramaṃ-vinyas 4 U or rac 10 or graṃth 9 P or likh 6 P.
(3) manasā vicar c. or ciṃt 10.
(4) Suffer, q. v. -v. i. jṝ 4 P, pac pass., pariṇam 1 P.
(2) jaṭharāgniḥ jaṭharānalaḥ agniḥ; 'slowness of d.' agnimādyaṃ; 'having a good d.' pradīptāgniḥ.
, See Adorn.
, s. kalā lekhā rekhā.
(2) aṃkaḥ.
, s. mahiman m., māhātmyaṃ audāryaṃ.
(2) anubhāvaḥ pratāpaḥ tejas n., prauḍhi f., prauḍhatvaṃ-tā.
(3) pratiṣṭhā gauravaṃ padaṃ utkṛṣṭa-paramapadaṃ utkarṣaḥ unnati f., ābhijātyaṃ pratipatti f., ojasvitā uccatvaṃ kulīnatā; 'd. of style' ojas n.
(4) mānaḥ abhimānaḥ garvaḥ darpaḥ; 'd. of expression' prauḍhatvaṃ vacasāṃ.
(2) utkṛṣṭapade niyuj 7 A, 10, paramapadaṃ prāp c., utkarṣaṃ nī 1 P.
(2) mānin mahāśaya maheccha.
(3) utkṛṣṭapadaniyukta pratipattimat paramapadārūḍha.
, v. i. prastutaṃ na anusaṃdhā 3 U, aprastutaṃ vad-bhaṇ 1 P or vac 2 P, prakṛtaṃ-kathāyogaṃ tyaj 1 P; 'you are d. ing' na tvayā prastutamanusaṃdhīyate.
(2) utkram 1 U, 4 P, vi-cal 1 P, pracyu 1 A, bhraṃś 1 A, 4 P; See Devlate. -ion, s. prakṛtatyāgaḥ aprastutānusaṃdhānaṃ; prasaṃgaḥ prāsaṃgikaṃ vacanaṃ; 'enough of d.' alaṃ prāsaṃgikena or prasaṃgena prakṛtamevāmusaṃdhīyatāṃ.
(2) utkramaḥ vicalanaṃ bhraṃśaḥ cyuti f., tyāgaḥ.
, s. setuḥ setubaṃdhaḥ piṃḍalaḥ dharaṇaḥ kūlakaḥka.
(2) kulyā parikhā khātaṃ praṇālaḥ-lī.
, See Tear.
, v. t. jṝ 4 P, vinaś 4 P, kṣi-ucchid -pass., avasad 1 P, -v. t. ucchid 7 P, avasad c., pradhvaṃs c. kṣi c., vinaś c.; See Destroy. -ion, s. kṣayaḥ dhvaṃsaḥ nāśaḥ ucchedaḥ avasādaḥ.
, v. t. vistṝ c., vitan 8 U, pra-vi-sṛ c., dīrghīkṛ 8 U.
(2) (upon) prapaṃcayati (D.), savistaraṃ vivṛ 5 U, or ghyācakṣ 2 A, ati-vivṛ. -v. i. vitan-vistṝ-vivṛ pass., āyatībhū dīrghībhū.
, a. dīrghasūtrin dīrghasūtra vilaṃbin maṃda maṃthara cirakriya akṣiprakārin.
, s. ubhayasaṃbhavaḥ vikalpaḥ.
, a. udyogin vyavasāyin udyukta sodyoga udyamin analasa abhiniviṣṭa udyama-vyavasāya-para udyogatatpara.
(2) (of things), anavarata satata nityapravṛtta pra- ā-sakta abhyasta prasita avicchinna.
(2) sātatyaṃ avicchedaḥ avirāmaḥ nairaṃtaryaṃ.
, s. sāleyaḥ madhurikā.
, v. t. jalena miśr 10, or saṃsṛj 6 P, vilī c., tanūkṛ 8 U, kṣīṇīkṛ; miśraṇena śaktiṃ tanūkṛ
, a. maṃdadyuti maṃdaprabha malinakāṃti malina niṣprabha nistejas satimira.
(2) aprakāśa avyakta aspaṣṭa durāloka durdṛṣṭa; 'seeing d. -ly' hatadṛṣṭi aspaṣṭadṛś; 'of d. understanding' maṃdamati jaḍa-sthūla-dhībuddhi &c. -v. t. aṃdhīkṛ 8 U, aspaṣṭīkṛ kaluṣīkṛ niṣprabhīkṛ malinayati (D.).
(2) sthūlamatitā buddhimāṃdyaṃ.
, s. pramāṇaṃ parimāṇaṃ mātrā mānaṃ vistāraḥ.
, v. t., v. i. See Decrease.
(2) alpārtha (pratyayaḥ); 'kan is a d. termination' alpārthe kan.
, s. dṛḍhaṃ kārpāsavastraṃ.
, s. kapolabhaṃgaḥ gaṃḍataraṃgaḥ; kapolormi f. ūrmi f., bhaṃguratā daṃturatā bhaṃgaḥ taraṃgaḥ
, s. kalakalaḥ ninādaḥ kolāhalaḥ tumularavaḥ niḥ-svanaḥ uccaghoṣaḥ tumulaṃ. -v. t. (śravaṇapuṭaṃ) jarjarīkṛ 8 U, karṇau upahan 2 P or jarjarayati (D.); See Stun.
, v. i. bhuj 7 A, āhāraṃ-bhojanaṃ-sev 1 A, or nirvṛt c., śarīrasthitiṃ kṛ 8 U or kḷp c. -v. t. bhuj c., aś c.
(2) utsavaḥ jagdhi f., bhojanotsavaḥ.
, v. t. śabdāyate (D.), nad-svan-kvaṇ 1 P; 'ding dong' ghaṃṭānādaḥ-śabdaḥ; kiṃkiṇīravaḥ-śabdaḥ-nādaḥ satatanādaḥ.
, See Dale.
, See Black.
, s. prahāraḥ āghātaḥ abhighātaḥ.
(2) balaṃ prabhāvaḥ sāmarthyaṃ; 'by d. of' balena prabhāveṇa sāmarthyāt yogena. -v. t. prahāreṇa aṃk 10 or cihn 10.
, s. pradhānadharmādhyakṣaḥ.
, s. vakrāṃgacikitsā.
, v. i. ni- masj 6 P, (with loc.); ava-vi-gāh 1 A, pra-ni-viś 6 P, āplu 1 A, (acc.).
(2) vyāpṛ 6 A, vyāpṛta a. bhū. -v. t. avagāh c., masj c. (majjayati) praviś c.
(2) sic 6 P, klid c., ārdrīkṛ 8 U; 'd. in a business' īṣad vyāpṛ or pravṛt 1 A; 'd. into books' cuṃb 1 P; alpaśaḥ adhi-i 2 A. -s. nimajjanaṃ avagāhaḥ praveśaḥ.
(2) ava-pātaḥ namratā ānati f.
, s. māṃsasaṃtānikā.
, s. svaradvayaṃ saṃyuktasvaraḥ saṃdhyakṣaraṃ.
, s. padavī adhikāra-dāyakaṃ patraṃ.
, s. sāman n., nīti f., dautyakarman n.
(2) rājadūtamaṃḍalaṃ-samūhaḥ.
, s. madyāsakti f.
, a. dāruṇa ghora ugra tīvra.
(2) bhīṣaṇa krūra bhayānaka raudra.
, v. t. saṃdhā 3 U, lakṣyīkṛ 8 U, uddiś 6 P, prer c., adhikṛtya kṣip 6 P, (a missile &c.); 'd. attention or mind' mano niyuj 7 A, 10, manaḥ samādhā or baṃdh 9 P or āsaṃj c. or nikṣip.
(2) śās
(2) P, viniyam 1 P, praṇī 1 P, nirvah c., adhiṣṭhā 1 P, avekṣ 1 A.
(3) ā-nir-upa-diś pradṛś c.
(4) niyuj ādiś ājñā c. (jñāpayati) pracud 10.
(5) vidhā 3 U, pra-yuj.
(6) (A letter &c.) See Address. -a. ṛju avakra sarala akuṭila aviloma ajihma anuloma; 'd. descendants' anulomāḥ anulomavaṃśajāḥ.
(2) kramāgata aviprakṛṣṭa.
(3) vyakta spaṣṭa saspaṣṭa-vyakta pratyakṣa sākṣāt ind.
(2) saṃdhānaṃ uddeśaḥ preraṇaṃ.
(3) praṇayanaṃ praśāsanaṃ viniyamanaṃ adhiṣṭhātṛtvaṃ adhiṣṭhānaṃ avekṣā-kṣaṇaṃ.
(4) diś f., diśā āśā kāṣṭhā kakubh f., harit f.
(5)
(2) spaṣṭaṃ pratyakṣaṃ suvyaktaṃ agūḍhatayā bhinnārthaṃ.
(3) anulomaṃ saralatayā.
(2) nāmadhāmasūcakaṃ pustakaṃ.
, s. apaharaṇaṃ apahāraḥ luṃṭhanaṃ.
, s. karuṇagītaṃ karuṇarasasaṃgītaṃ.
, a. niyamya.
, s. See Baloon.
, See Dagger.
, s. malaḥ-laṃ paṃkaḥ kardamaḥ jaṃbālaḥ-laṃ kalkaṃ kiṭṭaṃ.
(2) nīca kutsita khala garhya. -v. t. malena-paṃkena-duṣ c. (dūṣayati) or lip 6 P. malinīkṛ 8 U, malinayati-āvilayati. (D.).
, See Eruption.
, v. t. anupayukta a. kṛ 8 U, vihastīkṛ (rujā vihastacaraṇāṃ devīṃ M. 4); aśakta-asamartha a. kṛ.
(2) avasad c., vikalīkṛ upahan 2 P, durbalīkṛ.
, v. t. bhramaṃ niras 4 U or ucchid 7 P or apanī 1 P, or hṛ 1 P or apākṛ 8 U, bhrāṃtermuc 6 P.
, v. t. abhyāsaṃ lup c.
, s. ahitaṃ alābhaḥ apakāraḥ anarthaḥ aniṣṭaṃ apāyaḥ hāni f., pīḍā bādhā; 'at a d.' viṣamāvastha a., asamavastha a.
, v. t. viraṃj c., aparāgaṃ utpad c., upajap 1 P.
, s. pratyākhyānaṃ pratyādeśaḥ pratyāvartanaṃ.
, v. i. na saṃman 4 A, vivad 1 A, bhid pass., virudh pass., asadṛśībhū; See Differ. -able, a. anabhimata apriya aniṣṭa ahita aprītikara (rī f.), arucira anāhlādaka.
(2) viruddha pratikūla.
, v. t. na anujñā 9 U, niṣidh 1 P, niṃd 1 P
(2) pratyākhyā 2 P, pratyādiś 6 P; See Deny, -ance, s. pratyākhyānaṃ niṣedhaḥ; nivāraṇaṃ nirasanaṃ.
, See Discourage.
, See Abolish.
, v. i. aṃtar-tiraḥ-dhā pass., aṃtari 2 P, tirobhū 1 P, adṛśya a. bhū.
(2) naś 4 P, kṣayaṃ-nāśaṃ-yā 2 P, pra vi-lī 4 A, pra-vi-dhvaṃs 1 A; 'the pigeons having d. ed' cakṣurviṣayātikrāṃteṣu nayanapathātīteṣu-adṛṣṭigocareṣu-kapoteṣu.
, v. i. āśāṃ bhaṃj 7 P or prati-vi-han 2 P or viphalīkṛ or moghīkṛ 8 U or khaṇḍ 10; vipralabh 1 A; 'he was d. ed in his request' tasya yācñā moghī babhūva sa bhagnāśo babhūva; 'd. ed in love' khaṃḍitapraṇaya khaṃḍita.
, v. t. niṃd 1 P, garh 1, 10 A, na praśaṃs 1 P; not
, v. t. astrāṇi apahṛ 1 P or apanī 1 P, nirāyudhīkṛ 8 U, niḥśastrīkṛ
(2) (fig.) śam c. (śamayati) sāṃtv 10.
, v. t. kramaṃ bhaṃj 7 P, vyas 4 U, saṃkṝ 6 P, saṃkulīkṛ 8 U.
, v. t. apanah 4 P, ucchad 10, vi-vastrīkṛ 8 U.
(2) kramaṃ bhaṃj 7 P. -s. vyūhabhaṃgaḥ piṃjalaḥ samutpiṃjaḥ.
, s. āpad-vipad f., vyasanaṃ upa-plavaḥ vipatti f., upadravaḥ atyāhitaṃ anarthaḥ. -v. t. pīḍ 10, bādh 1 A, upapla 1 A, upadru 1 P.
, v. t. yuddhavyāpārād muc 6 P or c. sainyabhaṃgaṃ kṛ 8 U.
(2) muc vimokṣ 10. -v. i. yuddhavyāpārān muc 6 P.
, v. t. naukāyāḥ avatṝ c.
, v. t. Not
, See Relax.
, v. t. niḥśākhīkṛ 8 U, śākhāṃ lū 9 U.
, v. t. bhāraṃ avatṝ c. or apanī 1 P, nirbhāra-riktabhāra -a. kṛ 8U; 'd. one's mind' manogataṃ anyasmai ākhyā 2 P; 'the afflicted should d. their grief' kartavyāni duḥkhitairduḥkhanirvāpaṇāni (U. 3).
, v. t. vyay 10 P (vyayayati) ut-sṛj 6 P, vi-niyuj 7 A, 10, vyayīkṛ 8 U.
, s. See Disk.
, v. t. apās 4 U, avadhū 5, 9 U, apakṣip 6 P, nirākṛ 8 U, avasṛj 6 P, apahā 3 P; niḥsṛ c., apanud 6 P.
, v. t. vi-vic 3, 7 P, vicar c., paricchid 7 P, nirṇī 1 P, parīkṣ 1 A.
(2) nirvarṇ 10, dṛś 1 P, īkṣ 1 A, ālok 1 A, 10, ālakṣ 10, vibhū c.
, s. vyavacchedaḥ vibhedanaṃ vidāraṇaṃ.
, v. t. (A load &c.) bhāraṃ avatṝ c. or apanī 1 P.
(2) ud-gṝ 6 P, udīr c., pramuc 6 P, uccar 10, utsṛj 6 P, prasnu c., udvam 1 P.
(3) (Arrow &c.) muc as 4 P, visṛj kṣip 6 P, prer c. nipat c.; 'd. a gun' lohanāḍīsthaṃ āgneyaṃ cūrṇaṃ jval c. 4 (adhikārāt or padāt) niḥsṛ c, apa-kṛṣ 1 P, avaruh c. (ropayati) niṣkas c., nirākṛ 8 U, apās 4 U, cyu c., bhraś c.
(5) (Duty) kṛ anuṣṭhā 1 P, vidhā 3 U, niṣpad-saṃpad c., nirvah c., ācar 1 P.
(6) (Debt) (ṛṇaṃ) śudh c., niryat 10. ni-rākṛ nistṝ c., vinī ānṛṇyaṃ gam 1 P.
(7) muc mokṣ 10, visṛj 8 (As a river) avatṝ 1 P, dru 1 P; sāgaraṃ varjayitvā kutra vā mahānadyavatarati (S. 3) 'will d. itself &c.' -v. i. muc pass.; sru 1 P. -s. bhārāvataraṇaṃ.
(2) udgārā prasrāvaḥ visargaḥ udvamanaṃ uccāraṇaṃ udīraṇaṃ.
(3) kṣepaṇaṃ mokṣaḥ.
(4) avaropaṇaṃ adhikārabhraṃśanaṃ padacyuti f. -bhraṃśaḥ.
(5) anuṣṭhānaṃ nirvāhaḥ vidhānaṃ saṃpādanaṃ.
(6) ānṛṇyaṃ ṛṇaśodhanaṃ-nistāraḥ.
(7) sokṣaḥ mukti f., mocanaṃ.
, s. śiṣyaḥ chātraḥ aṃtevāsin m., vidyārthin m.
, v. t. vinī 1 P, śikṣ c., śās 2 P, adhi-i c. (adhyāpayati).
(2) niyam 1 P, viniyam śās daṃḍ 10, dam c. (damayati).
(3) vyāyam; abhyas; 4 U. -s. vinayaḥ anuśāsanaṃ śikṣā-kṣaṇaṃ adhyāpanaṃ abhyāsaḥ
(2) niyamaḥ vyavasthā vidhiḥ śāsanaṃ nīti f.
(3) daṃḍaḥ nigrahaḥ damanaṃ śiṣṭi f., viniyamaḥmanaṃ; 'military d.' yuddhābhyāsaḥ yuddha-raṇaśikṣā; 'd. in arms' śastrābhyāsaḥ.
, v. t. vivṛ 5 U, prakāś c., vyaṃj 7 P, prakaṭīkṛ 8 U, spaṣṭīkṛ bhid 7 P or c., nivid c., khyā c, (khyāpayati); 'd. ing secrets' rahasyabhedaḥ.
, v. t. varṇāṃtaraṃ grah c., kaluṣī-malinīkṛ 8 U, vivarṇ 10. kṛṣṇīkṛ.
, v. t. vi-pra dhvaṃs c., vyūhaṃ bhaj or bhid 7 P (as an army); parāji 1 A, vidru c.; See Defeat, Baffle. -ure, s. bhaṃgaḥ vyasanaṃ parājayaḥ parābhavaḥ.
, v. t. pīḍ 10, vyath c., bādh 1 A; See Afflict. -s. asvāsthyaṃ duḥkhaṃ pīḍā vyathā kleśaḥ bādhā.
, See Censure.
, v. t. kṣubh c., vyāmuh c., saṃbhram c. (bhramayati) ākulīkṛ 8 U, bādh 1 A.
, v. t. khaṃḍ 10, moghīkṛ 8 U, prati-vyā-han 2 P; See Baffle.
(2)
, s. virodhaḥ viruddhatā asādṛśyaṃ asaṃgati f., visaṃvādaḥ vipratipatti f.
, See Separate. -ion, s. viśleṣaḥ asaṃgati f., viyogaḥ.
, a. khinna viṣaṇṇa dīna udvigna mlāna; See Dejected.
, a. asaṃtuṣṭa atṛpta. -s. asaṃtoṣaḥ atṛpti f., apa-vi-rāgaḥ virakti f., aprīti f. -v. t. asaṃtoṣaṃ utpad c. or jan c.
, v. t. tyaj 1 P, vicchid 7 P, viram c. (ramayati) nivṛt c., ujjh 6 P, vi-lup c. -v. i. vi-upa-ram 1 P, nivṛt 1 A, (with abl.); See Cease. -ance,
, v. i. visaṃvad 1 P, vibhid-na yujvirudh pass -s.,
, v. t. bhāgaṃ ud-hṛ 1 P. -s. uddhāraḥ uddhṛtabhāgaḥ
, v. t. na anugrah 9 P, na upakṛ 8 U, na anumud 1 A.
, v. t. utsāhabhaṃgaṃ kṛ 8 U, ava-vi-sad c., viṣādaṃ jan c., viṣaṇṇīkṛ dhairyaṃ dhvaṃs c., manaḥ or āśāḥ bhaṃj 7 P.
, v. i. saṃvad 1 P, saṃbhāv 1 A, samālap 1 P.
(2) bhāṣ 1 A, vad-gad 1 P, adhikṛtya vac 2 P. -s. saṃvādaḥ saṃbhāṣaṇaṃ saṃkathā saṃlāpaḥ.
(2) vacanaṃ bhāṣaṇaṃ ukti f., vacas n.; See Converse. -ation. -er. s. vādin m. vaktṛ m.
, a. asabhya aśiṣṭa avinīta duḥśīla anārya.
, v. t. vivṛ 5 U, dṛś c., prakāś c., āviṣkṛ 8 U, spaṣṭīkṛ vyaktīkṛ prakaṭīkṛ vyaṃj 7 P, jñā c (jñāpayati) āni-vid c.
(2) nirup. 10, jñā 9 U, upalabh 1 A, nirṇī 1 P.
(3) samā-ā-sad c., prāp 5 P, vid 6 U, dṛś 1 P, adhigam 1 P, i-yā 2 P.
(2) jñānaṃ avagamaḥ darśanaṃ nirṇayaḥ upalabdhi f., samāsādanaṃ nirūpaṇaṃ prāpti f.
, v. t. na viśvas 2 P. na prati-i 2 P, aviśvāsya a. man 4 A, prāmāṇyaṃ laghayati (D.).
(2) kalaṃkayati (D.), akīrti āvah 1 P. duṣ c. (dūṣayati) malinīkṛ 8 U, malinayati (D.). -s. apayaśas n., apakīrti f., dūṣaṇaṃ kalaṃkaḥ apratiṣṭhā akīrti f.; 'bring d. on' duṣ c. malinayati; (yadā medhāvinī śiṣyopadeśaṃ malinayati (M. 1).
, a. samīkṣya-vimṛśya-kārin vicakṣaṇa svavahita vicāraśīla sāvadhāna dīrghadūra-dṛṣṭi.
(2) (Of acts.) sādhu śreyas.
(2) svātaṃtryaṃ svādhīnatā 'having reached the years of d.' prāptavyavahāradaśa.
(3) vikalpaḥ kāmaḥ. ruci f., chaṃdaḥ; 'at d.' vinā samayena; 'this matter is left to your d.' yathā bhavānucitaṃ manyate tathā kriyatāṃ; svarucyākāmataḥ-vartatāṃ bhavān; 'at one's own d.' svacchaṃdaṃ svecchayā svarucyā kāmataḥ.
, a. vibhinna viruddha viparīta avi-saṃgata visaṃvādin virodhin pratikūla.
, a. vibhinna vivikta.
(2) avadhāraṇārthaka.
, v. t. vi-vic 3; 7 P, vi-śiṣ 7 P or c., paricchid 7 P, vijñā 9 U, vij 3 U, vicar c.
(2) lakṣ 10, parīkṣ 1 A, saṃ-ava-īkṣ
, a. nānāviṣaya anekaprasaṃga; asthira caṃcala anavasthita.
(2) tārkika (kī f.), ūhin.
, s. cakraṃ.
, v. t. vicar c., paryāloc 10, vi-tark 10, vimṛś 6 P, parīkṣ 1 A, nirūp 10, anusaṃdhā 3 U, 'd. in detail, at length, exhaustively' prapaṃcayati (D.), prapaṃcaṃ kṛ 8 U, savistaraṃ-vistareṇa-varṇ 10. -v. i. vi-vad 1 A, vāde vyāpṛ 6 A.
, a. śothaghna (ghnī f.), śothahṛt duṣṭadhātunāśaka.
, v. t. avaman 4 A, avajñā 9 U, avagaṇ 10, tiraskṛ 8 U; See Contemn. -s. auddhatyaṃ sāvajñāvalepaḥ avamānaḥ-nanā avahelanā; See Contempt. -ful, a. sāvajña sāvalepa avamānin; uddhata avalipta sāvamāna.
, s. rogaḥ gadaḥ vyādhi m., āmayaḥ upatāpaḥ rujā ruj f., vikāraḥ pīḍā kleśaḥ asvāsthyaṃ. -v. t. rogeṇa vyath c. or pīḍ 10 or kliś 9 P.
, v. i. potāt-naukāyāḥ avatṝ 1 P, or ava-ruh 1 P. -v. t. avatṝ-ruh c.
, See Blunt.
, See Clear.
, v. t. tiktatvaṃ-kaṭutvaṃ-apanī 1 P, madhurīkṛ 8 U, surasa a. kṛ.
, v. t. See Disband. 2 dehabaṃdhānmuc c.
, v. i. nirgam-nisṛ 1 P, samudraṃ avatṝ 1 P or praviś 6 P or prasra-dra 1 P (of a river.). -v. t. salilaṃ sāgare nirgam c., &c.
, See Discharge.
, See Disable.
, v. t. udvegāt-saṃbhramād-muc c. or udhṛ 1 P.
, v. t. pratikṛ 8 U, maṃtravaśād udhṛ 1 P.
, v. t. pratibaṃdhān apanī 1 P or apanud 6 P; nirvighnīkṛ 8 U, niṣpratyūha a. kṛ.
, v. t. viyuj 7 A, 10, viśliṣ c.
(2) muc 6 P or c., mokṣ 10, ud-hṛ 1 P; 'd. the mind' mano nivṛt c. -v. i. muc pass., nivṛt 1 A, viśram 4 P; ātmānaṃ nivṛt c.
(2) labdhakṣaṇa prāptāvakāśa prāptāvasara avyāpṛta kāryarahita-śūnya kāryavirata nirvyāpāra.
(2) avasaraḥ kṣaṇaḥ; avakāśaḥ.
, v. t.
(2) viyuj 7 A, 10, viśliṣ c.
, v. t. dāsyāt muc 6 P, or c. or mokṣ 10.
, s. mūrcchanātprabudh c.
, v. t. avaman 4 A, avajñā 9 U; See Contemn. -s. anādaraḥ avamānaḥ avajñā upekṣā.
, v. t. na anugrah 9 P, na upakṛ 8 U, na anumud 1 A. -s. akṛpā ananugrahaḥ aprasādaḥ anupakāraḥ parāṅmukhatā virakti f., apa-vi-rāgaḥ aprīti f., asaṃtoṣaḥ.
, v. t. virūp 10, virūpīkṛ 8 U, vikṛ 8 U, vyaṃgayati (D.), vikalīkṛ vi-prakṛ c., (rūpaṃ prasādhanairviprakāryate S. 4).
, v. t. pāratvaṃ-paurādhikāraṃ-hṛ 1 P or vilup c.
, v. t. ud-gṝ 6 P, udvam 1 P, vi-cchard 10.
, s. apamānaḥ ava-vi-mānanā pari-abhi-bhavaḥ nikṛti f., a-apa-kīrti f., a-apa-yaśas n., kalaṃkaḥ dūṣaṇaṃ.
(2) kalaṃkāspadaṃ. avamānahetuḥ; 'a d. to the family' kulāṃgāraḥ kulapāṃsulaḥ. -v. t. apa-ava-man c., kalaṃkayati (D.), akīrtiṃ-ayaśaḥ-kṛ; pari-abhi-bhū 1 P, duṣ c. (dūṣayati) garh 1, 10 A, sāvajñaṃ nirbharts 10 A.
, v. t. kapaṭaveśena-veśāṃtareṇa-guh 1 U or ācchad 10, 'd. ed as' veṣa-rūpa-dhārin in comp.; 'd ed as ascetics' tapasvi-vyaṃjanopetāḥ tāpasacchadmanā tāpasarūpadhāriṇaḥ &c.
(2) (Oneself) veṣāṃtaraṃ-veṣaparivartanaṃ kṛ 8 U or vidhā 3 U, anyaveṣaṃ paridhā 3 U, veṣaṃ parivṛt c.; 'd. ing himself differently' veṣāṃtaraṃ vidhāya parihitānyaveṣaḥ; 'd. ed himself with a lion's skin siṃhamarcaparicchannaḥ babhūva.
(2) apa-ni-hnu 2A, gup 1P, 10, guh; See Conceal. -s. kapaṭa-chadma-veṣaḥ veṣāṃtaraṃ ākāragopanaṃ; viḍaṃbanaṃ abhinayaḥ.
(2) chadman n., chalaṃ vyājaḥ apra-vyapa-deśaḥ lakṣaṃ.
, v. t. udvegaṃ-nirvedaṃ-utpad c., arucimutpad c., udvij c.; nirvid c. -s. jugupsā udvegaḥ ghṛṇā nirvedaḥ; aruci f., virakti f., bībhatsaṃ; 'in d.' sanirvedaṃ.
, s. śarāvaḥ pātraṃ bhājanaṃ.
(2) bhojanaṃ; āhāraviśeṣaḥ.
, a. vivastra kucela akṛtābharaṇa. -s. laghuvāsas n.
, See Discourage.
, v. t. pra-vi-kṛ 6 P, sraṃs 1 A.
, a. aśuci asarala anṛju savyāja jihma kuṭila kāpaṭika (kī f.), chādmika (kī f.), śaṭha dhūrta savyalīka; 'a d. woman' asatī bhraṣṭā vyabhicāriṇī.
, v. t.
(2) ava-man 4 A, avajñā 9 U, avadhīr 10, anādṛ 6 A; See Contemn; 'd. a maiden' duṣ c. (dūṣayati) satītvād bhraṃś c. -s. apamānaḥ anādaraḥ ayaśas n., akīrti f., kalaṃkaḥ apratiṣṭhā.
, s. svabhāvavakratā vakraśīlatā prakṛtikarkaśatvaṃ pratīpatā.
, v. t. mohaṃ or bhramaṃ niras 4 P.
, v. t. viraṃj c., virāgaṃ jan c.; or utpad c.
, v. t. śudh 4 P, nirdoṣaṃ kṛ 8 U.
, a. anudāra adakṣiṇa asarala; See Dishonest.
, v. t. viyuj 10, saṃhatiṃ bhid 7 P, viśliṣ c.; See Separate. -ion, s. viyogaḥ viśleṣaḥ saṃhatibhedaḥ.
, v. t. (śavaṃ) utkhan 1 P.
, a. niḥspṛha udāsīna nirmama niṣkāma muktasaṃga niḥsaṃga upakṣapātin ni-rīha ātmahitanirapekṣa niṣkāraṇa; 'a d. friend' niṣkāraṇo baṃdhuḥ.
(3) vyavacchid 7 P, avakṛt 6 P.
, a. viyukta viśliṣṭa asaṃlagna vi-bhinna.
, s. biṃbaṃ maṃḍalaṃ pariveṣaḥ paridhiḥ.
(2) cakraṃ.
, s. aruci f., virāgaḥ virakti f., vimukhatā dveṣaḥ; See Disinclination. -v. t. dviṣ 2 U, viraj pass. (with loc.), na ruc 1 A, na abhinaṃd 1 P, na iṣ 6 P.
, v. t. asamīkṛ 8 U, atulyīkṛ.
, v. t. saṃdheḥ cal c. or cyu c., saṃdhiṃ truṭ c. or bhaṃj 7 P, visaṃdhā 3 U.
, v. t. apa-niḥ-sṛ c., niras 4 P, niṣkas c.; See Drive. 2 vi-pra-vas c., ni-rvas c., gṛhādbahiṣkṛ 8 U. -v. i. apasṛ 1 P, sthānāṃtaraṃ gam 1 P, sthānāṃtare niviś 6 P.
, a. bhaktihīna rājadrohin rājāpathyakārin arājaniṣṭha apa-vi-rakta asaṃtuṣṭa.
, a. udāsīna aprasanna saśoka sakheda nirānaṃda nirullāsa.
(2) ugra dāruṇa ghora raudra (drī f.), bhairava (vī f.), bhayaprada bhayānakaṃ.
, v. t. vastraṃ apahṛ 1 P, vivastrīkṛ 8 U,
(2) upakaraṇādikaṃ hṛ upaskarādi apanī 1 P.
, v. t. kapaṭaveśaṃ avatṝ c.
, v. t. kūpakaṃ bhaṃj 7 P.
, s. saṃ- trāsaḥ sādhvasaṃ bhayaṃ bhīti f., udvegaḥ savismayaḥ trāsaḥ ākulatvaṃ; kātaryaṃ; 'filled with d.' paryākula saṃbhrāṃtacitta -v. t. saṃtras c., vismayaṃ-sādhvasaṃ utpad c., bhayena upahan 2 P, udvij c.; See Daunt.
, v. t. aṃgāni vighaṭ c. (ghaṭayati) or pṛthak kṛ 8 U, avayavaśaḥ chid 7 P; vi-bhaj 1 U, viśliṣ c., viyuj 7 A, 10.
, v. t. visṛj 6 P or c., prasthā c. (sthāpayati) saṃpreṣ c., gaṃtuṃ anujñā 9 U or ādiś 6 P.
(2) (From office &c.) adhikārāt-padāt cyu c. or bhraṃś c. or avaruh c., See Discharge; 'd. ed from office' adhikāracyuta-bhraṣṭa bhraṣṭādhikāra.
(3) apās 4 P, hā 3 P, utsṛj apanī 1 P, apanud 6 P, tyaj 1 P, dūrīkṛ 8 U, nirā-apā-kṛ muc 6 P; 'd. all anxiety' sarvathā vītaciṃto bhava autsukyamapākuru.
(4) pratyākhyā 2 P, pratyādiś 6 P.
(2) padād avaropaṇaṃ; adhikārabhraṃśaḥ-cyuti f., padahāni f.
(3) nirākaraṇaṃ; pratyādeśaḥ tyāgaḥ &c.
, v. i. (aśvāt-aśvapṛṣṭhāt) avatṝavaruh 1 P. -v. t. Causal of roots above.
, v. t. (Orders) bhaṃj 7 P, ullaṃgh 1 A, 10, atikram 1 U, 4 P, aticar 1 P; pratīpaṃ gam 1 P, na anuṣṭhā 1 P, na anu-vṛt 1 A, na anurudh 4 A; (persons) ājñāṃ bhaṃj &c.; 'he was never d. ed' tasyājñā kadāpi nollaṃghitā &c.
, v. t. apriyaṃ ācar 1 P, aparādh 4, 5 P (with gen. or loc.), asaṃtoṣaṃ utpad c., pratikūlaṃ-vipriyaṃ ācar or anuṣṭhā 1 P.
, s. ākulatvaṃ tumulaṃ viplavaḥ vaiklavyaṃ saṃbhramaḥ paryākulatā.
(2) akramaḥ kramabhaṃgaḥ avyavasthā vyastatā saṃkaraḥ saṃkṣobhaḥ vyati-kramaḥ.
(3) rogaḥ pīḍā vyādhiḥ āmayaḥ asvāsthyaṃ; 'd. of the stomach' jaṭharāmayaḥ annavikāraḥ; 'd. in the army' samutpiṃjaḥ piṃjalaḥ atyaṃtamākulaṃ. -v. i. ākulīkṛ 8 U, vyas 4 U, vyāmuh c., saṃbhram c. (bhramayati).
(2) paryas saṃkṣubh c., kramaṃ bhaṃj 7 P, saṃkarīkṛ 8 U, saṃkulīkṛ.
(3) pīḍ 10, vyath c., asvastha a. kṛ.
(2) asvastha pīḍita ātura vyādhyupasṛṣṭa rugṇa rujārta.
(2) anavasthita niyamaviruddha avaśa aniyata uddāma ucchṛṃkhala avidheya. -adv. akramaṃ kramabhaṃgena; sasaṃbhramaṃ.
(2) avi-dhitaḥ vidhi-niyama-viruddhaṃ.
, See Disorder.
, v. t. pratyākhyā 2 P, pratyācakṣ 2 A; See Deny.
, v. t. paribhū 1P, upekṣ 1 A, apa-kṛṣ 1 P, avajñā 9. U; See Contemn.
(2) mūlyaṃ nyūnīkṛ 8 U, avaman 4 A, laghūkṛ apa-lap 1 P; See Depreciate.
(3) ayogyavi-vāhe saṃbaṃdh 9 P. ayogyasaṃyogena apakṛṣ.
(2) ayogyasaṃbaṃdhaḥ.
, s. asāmyaṃ viṣamatā vaiṣamyaṃ bhedaḥ asamānatā asaṃgatatā asaṃgati f.
, v. t. vibhaj 1 U, dvidhā bhid 7 P, viyuj 7 A, 10.
, s. virāgaḥ praśāṃti f., akrodhaḥ; nirīhatā audāsīnyaṃ niḥsaṃgatā.
, See Despatch.
, v. t. apa-parā-nud 6 P, nir-apa-as 4 U, nirākṛ 8 U, prati-apa-niḥ-sṛ c., apanī 1P, apa-ūh 1 U, apākṛ ucchid 7 P, hṛ 1 P, naś c., vibhid 7 P, vi-pra-dhvaṃs c., ava-ut-sad c., han 2 P, (gen. in comps).
, s. auṣadhaśālā rogacikitsāsthānaṃ.
, v. t. vidhā 3 U, praṇī 1 P, nirvah c., pravṛt c.; 'd. er of laws' rājaśāsanānāṃ pravartayitā.
(2) vibhaj 1 U, pṛthak pṛthag vinyas 4 U, or vidhā or vitṝ 1 P, pari-kḷp c.
(3) (with) Ex. by na kāryaṃ or na prayojanaṃ; 'I d. with your services' tava sevayā na me kimapi kāryaṃ-prayojanaṃ; upekṣ 1 A, tyaj 1 P, avasṛj 6 P.
(2) vyavasthābhaṃgānujñā niyamalaṃghanānumati f.
(3) īśvarasya nareṇa saṃvyavahāraḥ.
, v. t. nirjanīkṛ 8 U.
, v. t. apa-vi-kṝ 6 P, vikṣip 6 P, itastataḥ vidru c. or gam c.; vi-pra-sṛ c., paryas 4 U, diśi diśi gam c.; See Dispel. -v. i. apa-sṛ 1 U or vidru 1 P; See Break up. -er, s. vidrāvayitṛ m., ucchedakaḥ; apahaḥ nāśakaḥ haraḥ in comp.
, See Discourage.
, v. t. (svasthānāt) vical c., apa-niḥ-sṛ c., niras 4 U, bhraṃś c., cyu c., nirākṛ 8 U, apās.
, v. t. unmūl 10, ucchid 7 P, utpaṭ 10.
(2) nirvas c., sthānād bhraṃś c. or niras 4 U.
, v. t. dṛś c., prakāś c., vyaṃj 7 P, vivṛ 5 U, āviṣkṛ 8 U, prakaṭīkṛ sphuṭīkṛ.
(2) vitan 8 U, vistṝ c., prasṛ c., vikas c., vilas c.; 'd. itself ud-vi-jṛṃbh 1 A. -s. udbhāsaḥ vikāsaḥ prakāśanaṃ darśanaṃ vyakti f., vivaraṇaṃ āviṣkaraṇaṃ vijṛṃbhaṇaṃ vijṛṃbhitaṃ vilāsaḥ vilasitaṃ; 'd. of genius' mativilāsaḥ; 'd. of ignorance' ajñānavijṛṃbhita.
, v. t. vipriyaṃ-aniṣṭaṃ-kṛ 8 U, asaṃtoṣaṃ-kopaṃ-jan c., pratikūlaṃ ācar 1 P, kup c., ruṣ c., aparādh 4, 5 P (with gen. or loc.), vi-apa-raṃj c.
, See Explode.
, v. t. pakṣān ud-hṛ 1 P or utpaṭ 10.
, v. See Amuse, Play. -s. vihāraḥ krīḍā keli f., vilāsaḥ.
, v. t. vinyas 4 U,: rac 10, saṃvidhā 3 U, viniyuj 7 A, 10, vyūh 1 U, krameṇa sthā c. (sthāpayati).
(2) vini-pra-yuj nikṣip 6 P, dā 3 P, vitṝ 1 P.
(3) pra-upa-kḷp c.
(4) pra-vṛt c., prayuj 10, protsah c.
(2) (Perform) samāp c., avaso 4 P.
(2) viniyamaḥ.
(3) samarpaṇa vitaraṇaṃ viniyogaḥ parikalpanaṃ pravibhāgaḥ.
(4) adhikāraḥ vaśaḥ-śaṃ adhīnatā āyattatā; 'I am at your d.' ahaṃ tvadadhīnosmi; 'this matter is at your d.' ayamarthastvadāyattaḥ atra bhavān prabhavati; 'divine d.' parameśvarecchā niyatiḥ.
(2) (Inclined) ex. by śīla in comp., or kāma with inf.; 'd. to quarrel' kalahaśīla kalahakāma; 'd. to fall' pātuka patayālu; 'd. to go' gaṃtukāma; 'well. d.' susvabhāva snigdha sasneha.
(2) viniyaṃtṛ m.; adhiṣṭhātṛ m., śāsitṛ m.
(2) bhāvaḥ svabhāvaḥ śīlaḥ-laṃ prakṛti f; 'good d.' sadbhāvaḥ sādhuśīlatvaṃ saujanyaṃ suśīlaṃ.
(3) pravṛtti f., pravaṇatā śīlatā-ālutā in comp.
(2) avasthānaṃ.
, v. t. adhikārāt-svatvād-bhraṃś c. or nirākṛ 8 U, svatvaṃ hṛ 1 P; 'd. ed of one's right' hṛtādhikāra adhikārabhraṣṭa.
, See Censure.
, v. t. nānādikṣu vidru c., bahudhā vi-kṣip 6 P.
, s. vaiṣamyaṃ asamatā ananu-rūpatā asaṃgatatā ayogyatā. -v. t. ayuktaṃ saṃbaṃdh 9 P or saṃyuj 7 U, 10.
, v. t. pratyākhyā 2 P, nirākṛ 8 U, niras 4 U, khaṃḍ 10, bādh 1 A; See Confute. -Disproof, s. khaṃḍanaṃ nirasanaṃ bādhaḥ-dhā nirākaraṇaṃ pratyākhyānaṃ.
(2) anirṇayaḥ aniścayaḥ apramāṇaṃ.
, v. vivad 1 A, kalahāyate (D.), vipratipad 4 A, vipralap 1 P, vitark 10; 'what are you d. ing about' kimartham vi-vadadhve kiṃ vaḥ vivādavastu.
(2) vicar c.; gurorājñā avicāryā 'not to be d. ed' vikḷp c. -s. vivādaḥ kalahaḥ vādaḥ; vipralāpaḥ vipratipatti f, vitarkaḥ vāgyuddhaṃ vādayuddhaṃ vitaṃḍā; 'subject under d.' vivādavastu vivādāspadaṃ; 'it is a d. ed point' vādagrastorthaḥ
, v. t. akṣama-ayogya a. kṛ 8 U, apātrīkṛ.
, v. t. ākulīkṛ 8 U, bādh 1 A, saṃpīḍ 10, kṣubh c., udvij c., muh c. -s.
, s. vicāraḥ parīkṣā vivecanaṃ vimarśaḥ nirūpaṇaṃ.
, v. t. upekṣ 1 A, avadhīr 10, avajñā 9 U, avaman 4 A, avagaṇ 10, tiraskṛ 8 U, dhikkṛ na śru 5 P, na ādṛ 6 A, na apekṣ 1 A. -s. upekṣā anādaraḥ avadhīraṇā avajñā anapekṣā anavadhānaṃ nirapekṣatā.
, s. aruci f., virāgaḥ virakti f., vimukhatā aprīti f., vidveṣaḥ. -v. t. vidviṣ 2 U, na ruc 1 A.
, v. t. na ād 6 A, avaman 4 A, upekṣ 1 A, avajñā 9U, avagaṇ 10, na man c.; See Contemn. -s. avajñā anādaraḥ avamānaḥ avadhīraṇa-raṇā upekṣā paribhavaḥ tiraskāraḥ.
, v. t. vivasanīkṛ 8 U, vastraṃ apakṛṣ 1 P, vivastrayati (D.).
, v. t. bhaṃj 7 P. vidṝ 10, bhid 7 P.
, v. t. asaṃtoṣaṃ-atṛptiṃ-utpad c. or jan c. (janayati); na saṃtuṣ c., na tṛp c.; apa-vi-raṃj c.
, v. t. (aṃgāni) vyavacchid 7 P, nikṛt 6 P, pṛthak kṛ 8 U.
(2) sūkṣmaṃ vicar c. or parīkṣ 1 A.
(2) sūkṣmaparīkṣaṇaṃ.
, v. t. apa-vyapa-diś 6 P, ni-apa-hnu 2 A; See Conceal. -er, s. chādmikaḥ dāṃbhikaḥ vyapadeśakaḥ chadma kapaṭa-veśin m.
, v. t. vi-pra-kṝ 6 P, prasṛ c., vistṝ c., pracar c., nivap 1 P.
, v. i. vivad 1 A, visaṃvad 1 P, na saṃman 4 A, anyathā man anyamata a. bhū. -s. vaimatyaṃ f., asaṃmati f., matibhedaḥ vimatiḥ f, vi-saṃvādaḥ virodhaḥ vipratipatti f.
(2) sādhāraṇadharmavirodhin m.
, s. bhedaḥ kalahaḥ kaliḥ virodhaḥ vipratipratti f. vivādaḥ; 'seeds of d.' kalahabījaṃ; 'sowing d' upajāpaḥ bhedaḥ; 'a sower of d.' upajāpakaḥ bhedakaḥ; 'family d. s' gṛhacchidraṃ-raṃdhraṃ aṃtarbhedaḥ.
, s. vivaraṇaṃ vacanaṃ prabaṃdhaḥ nibandhaḥ.
, v. t. apakṛ 8 U, na upakṛ hiṃs 7 P.
, v. i. viyuj 7 A, 10, vicchid 7 P, viśliṣ c.
, a. vimata bhinnamata.
, a. bhinna asadṛśa (śī f.), viruddha asama vijātīya viṣama.
, s. chalaṃ kapaṭaṃ chadman n., māyā; See Pretext.
, v. t. vi-pra-kṝ 6 P, vikṣip 6 P, apās 4 P; See Dispel.
(2) vyay 10 P (vyayayati) apaci 5 U, kṣai c (kṣapayati).
(2) durācāra vyasanāsakta naṣṭacaritra bhraṣṭaśīla durvṛtta khaṃḍitavṛtta.
(2) dhanavyayaḥ dravyotsargaḥ apavyayaḥ.
(3) vyasanitā bhraṣṭaśīlatā durvṛttatā.
, See Separate.
, v. t. vilī c., vidru c.
(2) bhid 7 P or c., viyuj 7 A, 10, bhaṃj 7 P, vinaś c., vilup c., ucchid 7 P; vighaṭ c.; 'd. a meeting' sabhāṃ visṛj 6 P or c.; 'd. friendship' sauhṛdaṃ bhid or truṭ c. or vighaṭ c.; 'd. a compound' samāsaṃ vigrah 9 P. -v. i. lī 4 A, vi-pra- (lavaṇaṃ jale vilīyate); vidru 1 P, gal 1 P, kṣar 1 P. dravībhū 1 P.
(2) durācāra bhraṣṭaśīla bhogāsakta vyasanin durvṛtta viṣayin kāmuka viṣayanirata iṃdriyasukhanirata-tatpara.
(2) pralayaḥ nāśaḥ kṣayaḥ vidhvaṃsaḥ ucchedaḥ.
(3) bhaṃgaḥ viyogaḥ nivṛtti f., vigrahaḥ vicchedaḥ vighaṭanaṃ.
, See Discord.
, v. t. nivār 10, nivṛt c., vyāvṛt c., (neyamasmād vyavasāyācchakyate vyāvartayituṃ Ka. 172); niyam 1 P, (sutāṃ śaśāka menā na niyaṃtumudyamāt K. v. 5); ni-prati-ṣidh 1 P, (u meti mātrā tapaso niṣiddhā K. I. 26); pratyādiś 6 P.
, s. dvyakṣaraṃ dvyakṣaraḥ śabdaḥ.
, s. tarku m. f., tarkuṭī.
, s. (Space) adhvan m., bhūmi f.; 'by what d. separated' kiyatādhvanā vicchinna.
(2) aṃtaraṃ aṃtarālaṃ vyavadhānaṃ.
(3) vi-prakarṣaḥ dūratā asānnidhyaṃ dūraṃ; 'from a d.' dūrāt ārāt; 'at a d.' dūre-raṃ durataḥ; 'at the d. of a mile' ardhakrośamātrāyāṃ (Ka. 74).
(4) durāsadatvaṃ anālāpaḥ durdharṣatā saṃvṛtaśīlatvaṃ. -v. t. dūrīkṛ 8 U, apasṛ c.
(2)
(2) durāsada; durdharṣa; agamya; anālāpin.
, s. aruci f., virakti f., virāgaḥ vitṛṣṇā aprīti f., ananurāgaḥ vidveṣaḥ. -v. t. na ruc 1 A (with dat.).
, s.
(2) vyathā kleśaḥ bādhā tāpaḥ anirvṛti f.
(3) duḥśīlaṃ kusvabhāvaḥ asadbhāvaḥ; durdaśā. -v. t. pīḍ 10, bādh 1 A, kliś 9 P, upahan 2 P.
, v. t. vitan 8 U, vistṝ c., śvi c., ādhmā 1 P, sphāy c. (sphāvayati); 'd. ed with wind' vātapūrita vātocchūna mārutādhmāta.
, s. ślokaḥ dvicaraṇaṃ; dvipadaṃ.
, v. i. kṣar 1 P, sru 1 P, syaṃd 1 A, cyut-ścyut- 1 P. -v. t. sru c., syaṃd c., sṛjmuc- 6 P, avapat c.
(2) (Spirit) saṃdhā 3 U, niṣkṛṣ 1 P, ā-abhi-su 5 P.
(2) abhiṣavaḥ madyasaṃdhānaṃ madyaniṣkarṣaḥ.
, v. t. vi-vic 3, 7 P or c., paricchid 7 P, vibhid 7 P, viśiṣ 7 P or c., vibhaj 1 U, viśeṣaṃ kath 10.
(2) vibhū c., lakṣ 10, vijñā 9 U, abhi-jñā.
(3) (Oneself) utkarṣaṃ-kīrti-pratiṣṭhāṃ-labh 1 A, vikhyāta a. bhū 1 P.
(2) lakṣita cihnita vijñāta.
(3) viśiṣṭa viśruta prasiddha; viśeṣa in comp.; atithiviśeṣaḥ 'a d. guest'; 'men are d. from the lower animals by knowledge' narāṇāṃ tiraścāṃ ca pratibodha eva viśeṣaḥ.
(2) spaṣṭa parisphuṭa vyakta suprakāśa.
(2) paricchedaḥ vivekaḥ vivecanaṃ vicāraḥ-raṇā.
(3) pratiṣṭhā gauravaṃ varṇaḥ khyāti f., viśiṣṭatā utkarṣaḥ pramukhatvaṃ paramapadaṃ.
(2) vyaktaṃ suspaṣṭaṃ spaṣṭārthaṃ bhinnārthaṃ parisphuṭaṃ.
(2) vyakti f., spaṣṭatā bhinnārthatvaṃ.
, v. t. ākuṃc c., sācīkṛ 8 U, vakrīkṛ.
(2) virūp 10, vi-kṛ vyaṃgīkṛ kadākārīkṛ.
(3) parivṛt c., duṣ c. (dūṣayati).
(2) virūpakaraṇa vikṛti f., ākuṃcanaṃ vairūpyaṃ vyaṃgatā kurūpatā.
, v. t. ākulīkṛ 8 U, vyāmuh c., saṃbhram (bhramayati) unmad c., vikṣip 6 P, apa-vi-kṛṣ 1 P, saṃkṣubh c.
(2) vidṝ 10, khaṃḍ 10, vibhid 7 P, vidal c. (dalayati).
(2) vibhedaḥ vidāraṇaṃ.
, v. t. ṛṇahetoḥ baṃdh 9 P or nirudh 7 U.
, a. See Distracted.
, s. duḥkhaṃ śokaḥ kleśaḥ kaṣṭaṃ pīḍā durgati f., vaiklavyaṃ ārti f.
(2) āpad f., vipad f., vyasanaṃ vi-upa-plavaḥ; 'cry of d.' ārtaravaḥ-kraṃditaṃ. -v. t. pīḍ 10, vyath c., kliś 9 P., bādh 1 A, duḥkhayati (D.), saṃtap c., khid c.
, v. t. vibhaj 1 U, vaṃṭ 10, vi-aṃś 10, vibhāgaśaḥ dā 3 P or parikḷp c., yathābhāgaṃ visṛj 6 P or vinyas 4 U or nikṣip 6 P; 'd. food' annaṃ pariviṣ 10,
, s. deśavibhāgaḥ prāṃtaḥ maṃḍalaṃ cakraṃ pradeśaḥ.
, v. t. ā-pari-śaṃk 1 A, na viśvas or prati-i 2 P. -s. aviśvāsaḥ apratyayaḥ āśaṃkā.
, v. t. ākulīkṛ 8 U, dhū 5, 9 U. aparudh 7 U, kṣubh c., bādh 1 A; See Agitate.
(2) bhaṃj 7 P, pratibaṃdh 9 P, bhid 7 P, vihan 2 P, vicchid 7 P; 'd. sleep' nidrābhaṃgaṃ kṛ; 'd. studies' adhyayanavighnamācar 1 P; 'able to d. penance' tapo bhedāyālaṃ.
(3) (Mind) vyāmuh c, ākulīkṛ ākulayati (D.), saṃbhram c., vi-kṛ.
(2) pratibaṃdhaḥ pratyūdaḥ aṃtarāyaḥ vighnaḥ vicchedaḥ bhaṃgaḥ bādhā bhedaḥ; 'd. of concentration' samādhibhedaḥ; 'popular d.' prakṛtikṣobhaḥ-kopaḥ; 'cause of d.' vikārahetuḥ.
(3) mohaḥ ākulatā vyagratā vaiklavyaṃ saṃbhramaḥ.
, v. t. viyuj 7 A, 10 viśliṣ c.; See Separate. -v. t. viyuj-viśliṣvibhid pass.
, s. parikhā khātaṃ gartā-rtaḥ upakulyā praṇālaḥ-lī pratikūpaḥ. -v. t. parikhan 1 P, gartāṃ kṛ 8 U.
, adv. tathā; 'says d.' tathaiva mamābhiprāya iti vadati. -a. pūrvokta prāg likhita prāgukta.
, s. gītaṃ gīti f., gītikā gānaṃ gānakhaṃḍaḥ.
, a. mūtravardhaka.
, a. cirakālika(kī f.) cirasthāyin.
, s. See Digression, utpathavimārga-gamanaṃ.
, s. śiṣṭasabhā.
(2) iṃdrakaṃ maṃcayuktaḥ pra-koṣṭhaḥ āsthānaṃ-nī.
(3) maṃcaḥ.
, v. i. dvidhā bhū 1 P, dvikhaṃḍībhū dvidhā vibhid pass. -v. t. dvidhā kṛ 8 U, dvidhā bhid 7 P.
, v. i. vi-ava-gāh 1 A, nimasj 6 P, praviś 6 P, plu 1 A; 'd. ing into books' graṃthaparāyaṇa graṃthamagna-niviṣṭa.
, v. i. (ekakeṃdrād) vical 1 P, cyu 1 A, vyutkram 1 U, 4 P, bhraṃś 1 A, 4 P; See Deviate, also.
(2) bhedaḥ virodhaḥ.
(2) vibhinna viruddha.
, (
(2) bhinna itara-anya- (pron. a.), asama viparīta pṛthak ind.; 'd. coloured' nānāvarṇa citra karbura kalmāṣita.
(2) vaicitryaṃ vicitratā.
, v. t. vinud c., raṃj c., naṃd c., ram c. (ramayati); 'd. oneself' vi-hṛ 1 P, krīḍ 1 P.
(2) vyā-vṛt c., ā-vi-kṛṣ 1 P, bhraṃś c., saṃcar c., saṃkram c., ākṣip 6 P, pra-vi-cal c., cyu c.; 'I shall d. his thoughts' evaṃ tāvadākṣipāmi (Mal. 9), anyataḥ saṃcārayāmi (U. 1.).
(2) manoraṃjanaṃ manovinodanaṃ.
(3) vikarṣaṇaṃ bhraṃśanaṃ cyāvanaṃ ākṣepaṇaṃ.
, v. t. hṛ 1 P, apanī 1 P; See Deprive. 2 vivastrīkṛ 8 U, ucchad 10, vastraṃ apanī or utkṛṣ 1 P.
, v. t. vibhid 7 P, vicchid 7 P; vi-yuj 7 A, 10, viśliṣ c., pṛthak kṛ 8 U, śakalīkṛ.
(2) pra-saṃ- vibhaj 1 U, parikḷp c.; 'd. ed in half ardhe vicchinnaṃ (S. 1); 'd. into 2, 3, parts' &c. dvidhā-tridhā- kṛ; dravyāṇāmavayavaśo vibhajyamānānāṃ (S. B. 533) 'when d. ed into parts' &c.
(3) (In Math.) bhaj vibhaj hṛ 1 P; 'd. ing by the remainder' śeṣeṇa hṛtvā-vibhajya. -v. i. viśliṣ 4 P, vibhid-vicchid pass., dvidhā bhū 1 P.
(2) dal 1 P, sphuṭ 6 P; 'they were d. ed in opinion' te bhinnatā āsan dvaidhībhūtāḥ; 'a house d. ed against itself' aṃtarbhedākulaṃ gṛhaṃ.
(2) bhājyaḥ.
(2) bhinnatā vibhaktatā.
(3) vibhāgaḥ aṃśanaṃ vibhāga-parikalpanaṃ uddhāraḥ.
(4) bhāgaḥ khaṃḍaḥ ekadeśaḥ vibhāgaḥ.
(5) bhāgaharaḥ haraṇaṃ bhājanaṃ; 'd. of an army' gulmaṃ dalaṃ.
, a. divya daiva (vī f.), deva (vī f.), aiśvara (rī f.), amānuṣa (ṣī f), apārthiva (vī f.),
(2) īśvaratulya. -s. purohitaḥ dharmopadeśakaḥ śrotriyaḥ. -v. t. lakṣaṇāni or śakunāni parīkṣ 1 A, śubhāśubhaṃ āloc 10 or kath 10 or pradṛś c.
(2) (Guess) ūh 1 A, anumā 3 A, 2 P, avagam 1 P, tark 10.
(2) anumānaṃ tarkaḥ.
(2) anumātṛ m.
(2) devatā; See God. 3 paramārthavidyā śrutividyā īśvaraviṣayaṃ śāstraṃ.
, v. t. tyaj 1 P, nirākṛ 8 U, niras 4 U; vivāhaṃ lup c. or bhid 7 P. -s.,
, v. t. prakāś c., pra-khyā c. (khyāpayati) vi-vṛ 5 U, bhid 7 P or c.
, s. vivaraṇaṃ utpāṭanaṃ.
, a. bhramin ghūrṇamāna.
(2) bhramakāraka bhramakara (rī f.), bhramotpādaka
(3) capala pramatta anavahita.
, v. t. kṛ 8 U, vidhā
(3) U, saṃpad c, anuṣṭhā 1 P, nirvṛt c., ācar 1 P, nirvah c., pra-ṇī 1 P, pratipad 4 A, (kimadhunā prati-patsye).
(2) jan c., (janayati) utpad c., sādh c.; 'd. one's best' yathāśakti kṛ
(3) (Standing for verb) ex. by the verb or by circum.; 'speak as you are accustomed to d.' yathābhyastamabhidhīyatāṃ (U. 1).
(4) (As emphatic) ex. by eva nūnaṃ khalu kila; ājagāma kila tiṣṭhatyeva &c. -v. i. ācar 1 P, vyavahṛ 1 P, vṛt 1 A; 'd. unto others' anyeṣu vyavahara vartasva.
(2) bhū 1 P, as 2 P, svastha-kuśalin- a. bhū; 'how do you d.' api kuśalaṃ bhavataḥ kaste vṛttāṃtaḥ; 'asks you how you d.' tvāṃ sukhaṃ-kuśalaṃ pṛcchati; 'd. well' susthita a bhū; devīṃ sukha praṣṭumāgatā (M. 4) 'to ask if she was d. ing well &c.'
(3) (At the end of a speech); 'I have done' avasitavacanosmi; sādhayāmi; 'this carelessness will not d.' īdṛśaṃ pramāditvaṃ na mayā kṣaṃtavyaṃ or na te hitāya kalpsyate; 'that will d. now' alamalaṃ vi-rama ityalaṃ; 'this will d. as water for washing the feet' idaṃ pādodakaṃ bhaviṣyati (S. 1); 'it will d. just as well for you' evamapi tava samīhitaṃ siddhameva.
(2)
(2) pra-upa-yuj 10, vyāpṛ c.
(2) (D. s) caritaṃ ceṣṭitaṃ kāryaṃ vyāpāraḥ.
(3) vyavahāraḥ ācāraḥ pravṛtti f.
, a. vineya anuvidhāyin vidheya vaśya adhīna āyatta śikṣya.
, s. chinnapucchaṃ.
(2) naukāgāraṃ nāvāśayaḥ. -v. t. (pucchaṃ) chid 7 P, lū 9 U, kṛt 6 P.
, s. sūcipatraṃ arthināmāvalī.
(2) aṃkapaṭaḥ aṃkapatraṃ.
, s. bhiṣaj m., vaidyaḥ cikitsakaḥ; agadaṃkāraḥ jīvadaḥ rogahārin m.
(2) paṃḍitaḥ vyutpannaḥ śāstrajñaḥ ex. by ācārya in comp.
(3) śikṣakaḥ ācāryaḥ guruḥ. -v. t.
, s. mataṃ.
(2) tattvaṃ nyāyaḥ.
(3) pathin m., patha in comp.; mārgaḥ.
(4) (System) vādaḥ; 'd. of evolution' pariṇāmavādaḥ; pradhānakāraṇaḍādaḥ anīśvaravādaḥ &c.; 'received d. s' saṃpradāyaḥ āmnāyaḥ.
, s. lekhyaṃ lekhaḥ patraṃ patrakaṃ lekhyapatraṃ.
, s. dvādaśāsraṃ dvādaśakoṇaḥ.
, v. t. vaṃc 10, pretṝ c.; See Cheat. -v. t. chalena apakram 1 U, 4 P, viparivṛt 1 A. -s. chalaṃ kapaṭopāyaḥ śāṭhyaṃ kapaṭaṃ.
, s. mṛgī hariṇī eṇī pṛṣatī kurarī.
, v. t. (vastraṃ) apanī 1 P, avatṝ c., unmuc 6 P.
, s. śvan m. kukkaraḥ sārameyaḥ śunakaḥ; kauleyakaḥ bhaṣakaḥ mṛgadaṃśakaḥ; 'd. -cheap' atisvalpamūlya; 'd. dass' atyuṣṇakālaḥ; 'mad d.' alarkaḥ; 'go to the d. s' vinaś 4 P, parikṣi pass.; 'hunting d.' viśvakadruḥ. -v. t. (kukkuravat) anusṛ 1 P paścāt dhāv 1 P, anviṣ 4 P. anusṛtya pīḍ 10.
, a. kaṭhina niṣṭhura vakrabhāva.
(2) prati-niviṣṭa sāgraha nirbaṃdhapara.
, a. viṣama; 'd. verses' kukāvyaṃ.
, s mataṃ tattvaṃ niyamaḥ vyavasthā vidhiḥ ādeśaḥ.
, s. aṃśaḥ bhāgaḥ vibhāgaḥ chedaḥ uddhāraḥ.
(2) pāritoṣikaṃ. -v. t. vibhaj 1 U, vibhāgaśaḥ dā 3 U, vitṝ 1 P, ut-sṛj 6 P.
, s. śālabhaṃjikā pāṃcālikā pāṃcālī kuruṃṭī putrikā; 'ivory d.' daṃtapāṃcālikā.
, s. śokaḥ kleśaḥ khedaḥ ārti f.
, s. sthūlamīnaḥ matsyabhedaḥ.
, s. sthūla-maṃda-buddhiḥ mūḍhaḥ mūrkhaḥ jaḍaḥ.
, s. rāṣṭraṃ viṣayaḥ pradeśaḥ.
(2) rājyaṃ svāmitvaṃ.
(3) rikthaṃ svabhūmi f.
, s. ardhagolākṛti śṛṃgaṃ-śikharaṃ.
, a. grāmya grāma-gṛha -in comp.; grāmasiṃhaḥ 'd. lion'; 'd. pigeon' gṛhakapotaḥ.
(2) gṛhaja gṛhya gṛhajāta gṛha in comp.; 'd. quarrels' gṛhakalahāḥ gṛhacchidrāṇi; 'd. duties' kulācāraḥ; 'd. dissension' aṃtarbhedaḥ.
(3) gṛhapriya gṛhavāsāsakta.
(4) deśīya deśa in comp. -s. gṛhadāsaḥ kiṃkaraḥ preṣyaḥ bhṛtyaḥ sevakaḥ paricaraḥ.
(2) gṛhavāsin m.
, s. gṛhaṃ ā-ni-vāsaḥ ālayaḥ vasati f.
, a. prabala pradhāna prakṛṣṭa śreṣṭha pra-bhaviṣṇu sātiśaya varīyas.
, v. i. śās 2 P; prabhū 1 P, īś 2 A (with gen.), adhiṣṭhā 1 P, adhyās 2 A.
(2) atiric pass.; prakṛṣṭa a. bhū.
, v. t. sagarvaṃ śās 2 P, or īś 2 A (with gen.), kadarth 10, pīḍ 10, upaplu 1 A.
, a., s. bhaṭṭārakavāsaraḥ.
, s. See Tutor.
, s. adhikāraḥ aiśvaryaṃ prabhutvaṃ śāsanaṃ ādhipatyaṃ.
(2) rājyaṃ viṣayaḥ deśaḥ rāṣṭraṃ.
, s. dīrghaprāvāraḥ.
(2) śalākā.
, s. sujanaḥ āryaḥ śiṣṭajanaḥ.
, s. dharmārthaṃ dattaṃ-dānaṃ.
, s. dānaṃ upāyanaṃ vitaraṇaṃ upahāraḥ tyāgaḥ viśrāṇanaṃ; See Gift.
, s. dātṛ m., dāyin m.; tyāgaśīlaḥ
, s. kharaḥ rāsabhaḥ gardabhaḥ cakrīvat m., bāleyaḥ.
, s. alpabuddhiḥ jaḍaḥ durmatiḥ maṃdaḥ.
, v. t. daṃḍ 10, daṃḍājñāṃ kṛ 8 U.
(2) ni-kṣip 6 P, sam-ṛ c. (arpayati).
(3) nirdiś 6 P, saṃ-pra-kḷp c.; 'how he was d. ed to die' kathaṃ tasyāṃto bhaviṣyati.
(4) nirṇī 1 P, niści 5 U, vicar c.; 'he is d. ed to death' asya vadho niścitaḥ vadhadaṃḍaḥ ājñaptaḥ; 'his fate is d. ed' aparihāryo'sya nāśaḥ. -s. daṃḍājñā daṃḍanaṃ daṃḍaḥ.
(2) nirṇayaḥ niścayaḥ vicāraḥ-raṇā.
(3) niyati f., bhavitavyatā diṣṭaṃ vidhiḥ m.; See Fate.
(4) aṃtaḥ nāśaḥ kṣayaḥ layaḥ.
, s. dvāraṃ (fig. also); dvār f, prati(tī)hāraḥ; 'leaf of a d.' kapāṭaḥ-ṭaṃ-ṭī araraḥraṃ-rī.
(2) mukhaṃ praveśaḥ; 'from d. to d.' gṛhād gṛhaṃ; 'in d. s' gṛhe gṛhasthita a.; 'out of d. s' gṛhādbahiḥ sthānāṃtaragata a.; 'principal d.' mahā-siṃha-dvāraṃ; 'next d.' anaṃtara a., prātiveśika a., nikaṭastha kalpa in comp., īṣadūna; 'private d.' pracchannadvāraṃ; aṃtardvāraṃ; 'd. keeper' dvāḥsthaḥ dvārapālaḥ dvārarakṣakaḥ pratīhāraḥ dauvārikaḥ; 'd. sill' dvārapiṃḍī dehali-lī f., gṛhāvagrahaṇī.
, v. t. unmad c., uddīp 10. -s. unmādakaṃ dravyaṃ.
, a. nidrita śayita supta.
(2) alakṣita pracchanna gupta nilīna gūḍha.
, s. śayyā-śayana-gṛhaṃ nidrāśālā śayanāgāraṃ.
, a. pṛṣṭhasaṃbaṃdhin.
, s. mātrā; 'in one d.' ekayaiva mātrayā.
, s. biṃduḥ śūnyaṃ khaṃ. -v. t. biṃdunā aṃk 10 or cihn 10.
, (upon), v. i. atyaṃtaṃ abhilaṣ 1, 4 P, bhṛśaṃ snih 4 P (with loc.).
(2) vṛddhatvād muh 4 P, bāliśabuddhi a. bhū 1 P.
(2) buddhivaikalyaṃ buddhilopaḥ-bhraṃśaḥ bāliśatā matikṣīṇatā jarāvaiklavyaṃ.
(3) jarā jarāvasthā.
, a. dviguṇa dvaidha (dhī f.), dviprakāra; dvi in comp., ubhaya (pron. a.).
(2) chalaṃ kapaṭaṃ māyā.
(3) viparivartanaṃ. -v. t. dviguṇīkṛ 8 U, guṇīkṛ dviguṇayati (D.).
(2) puṭīkṛ puṭayati (D.); 'd. the fist' muṣṭiṃ baṃdh 9 P. -v. i. dviguṇībhū 1 P.
(2) vipari-vṛt 1 A.
(3) māyāṃchalaṃ-kṛ.
, s. urovastraṃ uraḥparidhānaṃ.
, v. i. ā-vi-śaṃk 1 A, vikḷp 1 A, saṃdih 2 U, saṃśī 2 A, vicar c., manasā dolāyate (D.). -v. t. na viśvas or na prati-i 2 P, āśaṃk. -s. saṃśayaḥ saṃśīti f, saṃdehaḥ śaṃkā vitarkaḥ āśaṃkā vikalpaḥ; 'my mind is still in d.' manastu me saṃśayameva gāhate; 'without any d.', 'undoubtedly' asaṃdehaṃ asaṃśayaṃ nirāśaṃkaṃ niḥsaṃśayaṃ saṃdehaṃ vinā; atra kaḥ saṃdehaḥ (in replies).
(2) asthairyaṃ anirṇayaḥ āṃdolanaṃ cittavibhramaḥ.
(3) śaṃkā aviśvāsaḥ apratyayaḥ.
(4) kṛcchraṃ viṣamaṃ bādhā śalyaṃ viṣamapadaṃ; 'case of d.' saṃdehapadaṃ; 'in d.' saśaṃka-saṃdehānvita-dolāyamāna- a.
(2) saṃdigdhārtha aspaṣṭa; 'to make d.' saṃdih c.
, s. pāritoṣikaṃ upāyanaṃ utkocaḥ.
(2) saujanyaṃ suśīlatā sadbhāvaḥ.
, s. guṃḍikā jalasaṃsṛṣṭāḥ saktavaḥ.
, a. śūra vīra; See Brave.
, a. durdama pratīpa kaṭhina.
, v. t. jale nimasj c. (majjayati).
(2) nirvā c. (vāpayati).
, s. kapotaḥ pārāvataḥ kalaravaḥ; 'female d.' kapotikā; 'd. -cot or house' kapotapālikā viṭaṃkaḥ-kaṃ; 'd. tail' kāṣṭhasaṃdhiḥ dārusīvanaṃ.
, s. vidhavā gatabhartṛkā.
, s. virūpiṇī; durvasanā.
, s. sthūlavastraṃ sthūlapaṭṭaṃ.
, s. komalaroman n.
(2) tūlaṃ komalapakṣaḥ; 'd. of goose' haṃsatūlaṃ; tṛṇaloman n. (of plants).
(3) nirvanaparvataḥ.
(4) nimnaṃ nimnapradeśaḥ; the road having ups and d. s' natonnatabhūmibhāgo mārgaḥ; 'ups and d. s' pātotpātāḥ; 'there are ups and d. s in our condition (in life) as in the course of the wheel' nīcairgacchatyupari ca daśā cakranemikrameṇa (Me. 112). -prep adhaḥ adhastāt (with gen.); gen. ex. by anu in comp.; 'd. the current' anurayaṃ; 'd to' yāvat (with acc.), paryaṃtaṃ in comp.; 'd. to the present day' adya yāvat. -adv. adhaḥ adhastāt nīcaiḥ nīce; gen. ex. by ava-ni-adhaḥ pr. to roots; 'bent d.' avanata nīcaiḥ praṇata; to come d.' ava-ni-pat 1 P; 'd. with the tyrant' nipātyatāṃ-ucchedyatāṃ-asau prajāpīḍakaḥ; 'd. cast' adhomukha (khī f.), ava-natadṛṣṭi viṣaṇṇa adhodṛṣṭi dīnavadana mlāna khinna; 'd. -fall' vini-apa-pātaḥ vināśaḥ kṣayaḥ ucchedaḥ vidhvaṃsaḥ layaḥ; 'd. -hearted' khinna-dīna-cetas mlāna viṣaṇṇa; 'd. -hill' pravaṇabhūmi f., upatyakā; 'd. lying' prāptaprasavakālā; (s.) śayanasamayaḥ; 'd. right' avakra akuṭila spaṣṭa suvyakta asaṃdigdha pra-tyakṣa; (adv.) avakraṃ akuṭilaṃ saralaṃ adhodhaḥ; vyaktaṃ pratyakṣaṃ suspaṣṭaṃ bhinnārthaṃ sarvataḥ sākalyena su-ati pr.
(2) mṛdu komala sukumāra sukhasparśa.
, s. capeṭikā talaprahāraḥ capeṭāghātaḥ. -v. t.
, s. īśa-stuti f. -stavanaṃ.
, s. gurujanaḥ jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ netṛ m., dhurīṇaḥ.
, v. i. nidrā 2 P, svap 2 P.
, a., s. dvādaśan dvādaśasaṃkhyāka.
, a. kapiśa kapila. -s. kapiśavastraṃ.
(2) kulaṭā baṃdhakī vyabhicāriṇī puṃścalī.
, v. t. paṃkena lip 6 P or dih 2 U.
, s. ucchiṣṭaṃ śeṣaṃ bhutkāvaśeṣaṃ malaṃ kiṭṭaṃ.
, v. t. likh 6 P. -s. See Draught
(2) vilaṃb 1 A, cira(rā)yati (D.). -s. rathaḥ cakrayānaṃ kelirathaḥ.
(2) ākarṣaṇī; 'd. -net' ākarṣakajālaṃ-pāśaḥ.
, v. i. paṃke luṭh c. pass. loṭhyamānatvād malinībhū 1 P. -v. t. paṃkena duṣ (dūṣayati); 'd. tail' (a.) malinavasana apariṣkṛta.
, s. nāgaḥ vyālaḥ pannagaḥ sapakṣo nāgaḥ.
, s. aśvārohaḥ sādin m.
, s. nirgamaḥ recanaṃ; (for water) jalanirgamaḥ parī (ri)vāhaḥ praṇālaḥ-lī praṇālikā jalocchvāsaḥ. -v. t. (kramaśaḥ) nirgam c. (gamayati) apavah c., niḥsṛ c., sru c.
(2) śuṣ c., ā-pā 1 P, kṣai c. (kṣapayati) ric c., riktīkṛ 8 U.
, s. haṃsaḥ kādaṃbaḥ kalahaṃsaḥ.
, s. alpabhāgaḥ mātrā.
(2) surā vāruṇī madirā.
, s. nāṭakaṃ; 'science of d.' nāṭyaṃ.
, s. vastraṃ vasanaṃ celaḥ-laṃ; See Cloth.
(2) vastraṃ paṭaḥ vāsas n.
(3) pracchadapaṭaḥ paricchadaḥ.
, a. amogha balavat prabhaviṣṇu anati-kramaṇīya.
, s. pānaṃ; 'a d. of water' gaṃḍūṣamātraṃ jalaṃ.
(2) saṃgrahaḥ sāraḥ.
(3) ālekhanaṃ citrāraṃbhaḥ pāṃḍulekhyaṃ.
(4) citraṃ ālekhyaṃ prati-mā-mānaṃ.
(5) pari(rī)vāhaḥ jalanirgamaḥ jalocchvāsaḥ praṇālaḥ-lī.
(6) ākarṣaṇaṃ; 'a d. horse' rathyaḥ śākaṭaḥ śākaṭīnaḥ; 'd. board' aṣṭāpadaṃ śāriphalaṃ; aṣṭāpadakrīḍā śārikrīḍā; 'a piece at d.' śā(sā)riḥ nayaḥ śā(sā)raḥ; jatuputrakaḥ; 'moving a piece at d.' pari(rī)ṇāyaḥ.
, v. t. kṛṣ 1 P, ā-samā-kṛṣ vah 1 P, nī 1 P; 'a carriage d. n by horses' aśvoḍhaḥ rathaḥ.
(2) niṣkṛṣ saṃhṛ 1 P, (prajābhyo dhanaṃ saṃharati) nirduh 2 U,
(3) ā-abhilikh 6 P, varṇ 10.
(4) (Water) ud-aṃc 1 U, puryudaṃc.
(5) sru c., mokṣ 10.
(6) samākṛṣ lubh c., 'd. n by merits' guṇalubdha.
(7) anunī 1 P, ārādh c.
(8) labh 1 A, grah 9 P, ādā 3 A; 'the day is fast d. ing to a close' pariṇataprāyamahaḥ; 'd. curtains' javanikāṃ saṃvṛ 5 U; 'd. a sword' khaḍgaṃ koṣād niḥsṛ c. or ākṛṣ; 'd. in air' prāṇ 2 P, śvas 2 P; 'd. the breast' ni-pā 1 P, dhe 1 P. -v. i. kṛṣ-ākṛṣ -pass. saṃkocaṃ-i-yā 2 P.
(3) pūyaṃ-pākaṃ jan c. (janayati) or utpaṭ c.
(2) (v. i.) apakram 1 U, 4 P, apasṛ 1 P, apayā 2 P, parā-ni-vṛt 1 A, palāy 1 A.
(2) sru c., muc 6 P or c. (as liquids).
(3) (v. i.) apasṛ 1 P; See Drawback. -on, ānī ākṛṣ.
(2) utpaṭ c., āvah 1 P.
(3) (v. i.) upasthā upāgam pratyāsad.
(2) tan 8 U, vi-stṝ c., dīrghīkṛ 8 U, vitatīkṛ.
(3) nirgam c. (gamayati) ud-bhū c.
(4) (Army) vyūhena rac 10, sainyaṃ vyūh 1 U.
(2) likh 6 P, virac 10, nibaṃdh 9 P.
(3) unnam c. (namayati); The goat drew himself up' aja uttasthau śanairvapurudanamayat.
(2) hāni f., apacayaḥ apāyaḥ.
(3) uddhāraḥ; 'd. -bridge' jaṃgama-cala-setuḥ.
(2) calasamudgakaḥ saṃpuṭaḥ ni-ṣkarṣaṇī; 'd. s' jaṃghāvāraḥ.
(2) citraṃ ālekhyaṃ pratirūpaṃ; citraphalakaḥ pratimānaṃ.
(3) citrakarman n., citravidyā; 'd. room' darśanagṛhaṃ sabhājanakoṣṭhaḥ.
, v. i. cireṇa-maṃdaṃ maṃdaṃ-vākyāni uccar c. or udāhṛ 1 P.
, s. bhīti f., trāsaḥ bhaya sādhvasaṃ. -v. t. bhī 3 P, tras 1, 4 P, udvij 6 A, (with abl.).
, s. svapnaḥ svāpaḥ svapnadarśanaṃ.
(2) svapnasṛṣṭi f., mithyāvāsanā asaṃbhavakalpanā ābhāsaḥ vṛthāvāsanā; 'bad d.' duḥsvapnaḥ; 'speak in a d.' utsvapnāyate (D.). -v. t. svapne dṛś 1 P. -v. i. svapnaṃ dṛś svapnāyate (D.).
(2) ciṃt 10, bhū c., manasā kḷp c., citte ākal 10 (kalayati)
(3) vṛthāvāsanāṃ kṛ 8 U, asaṃbhavakalpanāṃ kṛ.
(2) durvāsanākṛt m., asaṃbhavakalpanākṛt m.
(3) unmattaḥ.
, a. ghora nirjana śūnya jīrṇa.
(2) nirānaṃda durāloka dudarśanaṃ niṣprabha.
, v. t. ākṛṣ 1 P. -s. ākarṣaṇī.
, s. khalaṃ malaḥ-laṃ ucchiṣṭaṃ śeṣaṃ kiṭṭaṃ avakaraḥ saṃkaraḥ asāraḥ; 'he belongs to the d. of society' nīca-adhama-tamoyaṃ puruṣaḥ.
, v. t. klid c., prokṣ 1 P, sic 6 P, jalena plu c or snā c. (snā-sna-payati); 'd. ed with sweat' svedasalilasnāta. -s. pānaṃ peyaṃ.
, s. veśaḥ-ṣaḥ nepathyaṃ vastraṃ paricchadaḥ vāsas n., vasanaṃ paridhānaṃ.
(2) ākalpaḥ pari-karman n., ābharaṇaṃ prasādhanaṃ bhūṣaṇaṃ alaṃkāraḥ saṃskāraḥ pariṣkāraḥ maṃḍanavidhiḥ. -v. t. pra-sādh e., alaṃkṛ 8 U, pariṣkṛ maṃḍ 10, bhūṣ 10; prā-vṛ 5 U, vastreṇa ācchad 10 or pari-veṣṭ c., saṃvye 1 P, vastraṃ paridhā c. (dhāpayati).
(2) (Oneself) vas 2 A, vastraṃ paridhā 3 U,
(3) upakḷp c., saṃskṛ vidhā 3 U, sajjīkṛ; 'd. food' (annaṃ) pac 1 P, śrā c. (śrapayati) saṃskṛ śrī 9 U, siddhīkṛ; 'd. hair' keśān rac 10 or vinyas 4 P; 'd. leather' carma pariṣkṛ; 'd. wounds' kṣataṃ nirṇij 3 U or prakṣal 10.
(2) pakva siddha saṃskṛta śrāṇa śrapita śṛta; 'half d.' āpakva
(3) nirṇikta.
(2) annaphalakaḥ.
(2) pākaniṣpatti f., annasaṃskāraḥ pākasiddhi f.
(3) vilepaḥ-panaṃ upanāhaḥ; 'd. room' nepathyaṃ prasādhanāgāraṃ vastraparidhānasthānaṃ.
, v. t. avacchid 7 P, uddhṛ 1 P, anyāyena svāyattīkṛ or ātmasātkṛ 8 U.
, v. i. kaṇaśaḥ syaṃd 1 A, biṃdukrameṇa pat 1 P, śanaiḥ kṣar 1 P or sru 1 P or gal 1 P. -v. t. kaṇaśaḥ sru c. or gal c.
, s. bhāvaḥ tātparyaṃ āśayaḥ abhiprāyaḥ uddeśaḥ pravṛtti f., ākāṃkṣā.
(2) vegaḥ rayaḥ.
(3) rāśiḥ saṃcayaḥ puṃjaḥ nikaraḥ; 'd. of snow' himasaṃhati f., himānī.
(4) saṃpātaḥ varṣaḥ. -v. i. pravah 1 P, jalasrotasā nī-vah pass.
(2) viplu 1 A, (viplaveteha nauriva H. 3).
(3) vāyuvegena puṃjībhū 1 P. -v. t. pravah c., prer c., pracud 10, praṇud 6 P or c.
(2) saṃpat c., rāśīkṛ 8 U, saṃhan 2 P, puṃjīkṛ.
, s. vedhanī-nikā ā-sphoṭanī.
(2) vyāyāmaḥ astraśikṣā śastrābhyāsaḥ. -v. t. vyadh 4 P, chidr 10, samutkṝ 6 P.
(2) yuddhavidyāṃ śikṣ c.; śastrābhyāsaṃ kṛ c., raṇaśikṣāṃ dā 3 U.
, v. t. pā 1 P; 'd. up' ācam 1 P, āpā śuṣ c. -s. pānaṃ pānīyaṃ payas n., peyaṃ.
(2) surā madyaṃ. -v. i. jalaṃ pā or sev 1 A; 'd. together' saṃ-pā sapītiṃ kṛ 8 U; 'd. (to) the health of' svāsthyāya or śubhaṃ bhūyāditi prārthanāpūrvakaṃ pā.
(2) sikta klinna.
, v. i. kaṇaśaḥ-biṃdukrameṇa-kṣar-gal-sru 1 P or syaṃd 1 A; 'd. ing garment' jalani-syaṃdi vastraṃ. -v. i. kaṇaśaḥ sru c. or gal c. -s. paṭalaprāṃtaḥ-taṃ valīkaḥ-kaṃ nīdhraṃ.
(2) māṃsavasā māṃsasnehaḥ-rasaḥ; 'd. pan' rasadhāriṇī.
, v. t. car-l c., nud 6 P or c., pra-ṇud; prer c.; (fig.) pravṛt c., protsah c., uttij c., udyuj 10.
(2) vah c., kṛṣ 1 P, nī 1 P, pra-cud 10 (fig. also); 'd. n to do this rash act' cāpalāya pracoditaḥ (R. I. 9); 'd. a nail' kīlaṃ praviś c. -v. i. rathena gam-cal-car 1 P.
(2) saṃ-apa-vah pass., cal c. pass., nud-kṛṣ-nī pass.; 'a sharp d. ing shower' aviralavāridhārāsaṃpātaḥ (U. 6) paṭudhārāsāraḥ (V. 4).
(3) āpat 1 P, abhidru 1 P, saṃghaṭṭ 1 A. -s. rathena saṃcaraṇaṃ or vihāraḥ.
(2) yaṃtṛ m., rathavāhakaḥ prājitṛ m., sūtaḥ niyaṃtṛ m., kṣattṛ m., sārathiḥ savyeṣṭṛ m., dakṣiṇasthaḥ.
(2) paśusamūhaḥ.
, s. lālā sṛṇi(ṇī)kā syaṃdinī drāvikā. -v. i. lālāṃ pat c. or niḥsṛ c. or sru c.
(2) buddhivikala a. bhū 1 P, jaḍībhū hatajñāna a. bhū.
(2) mūrkhaḥ bāliśaḥ jaḍaḥ mūḍhaḥ hatajñānaḥ.
, v. i. maṃdaṃ maṃdaṃ vṛṣ 1 P, śīkarāyate (D.). -v. t. śīkaraṃ vṛṣ.
, s. bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ vidūṣakaḥ. -a. hāsakara (rī f.), upahāsya vinodin asaṃbaddha. -v. i. parihāsaṃ utpad c.
, s. kramelaḥ-lakaḥ ekakakud m.
, s. (
, v. t. avanam c. (namayati); namnākṛ 8 U; See Bend. -v. i. ava-vi-sad 1 P, mlai 1 P, glai 1 P, sraṃs 1 A, gal 1 P, klam 1, 4 P; dhvaṃs 1 A, kṣi-muc- pass., śithilībhū 1 P, ava-ā-nam 1 P. 'let not your spirits d. (flag)' mā bhavānaṃgāni muṃcatu (V. 2); 'I slept with d. ing limbs' muktairavayavairaśayiṣi (D. K. II. 2); the vine is d. ing with its load' phalabhārānamitā drākṣālatā; 'the whole frame d. s down' sraṃsate dehabaṃdhaḥ (U. 3).
(2) ā-ava-nata āvarjita namrībhūta namita.
, s. biṃdu m., pṛṣat n. lavaḥ vipruṣ f., pṛṣataḥ kaṇikā kaṇaḥ śīkaraḥ; 'd. by d.' biṃdukrameṇa kaṇaśaḥ; 'small d. s make a pool' jalabiṃdunipātena kramaśaḥ pūryate ghaṭaḥ. (H. 2).
(2) karṇāvataṃsaḥ; lolakaḥ kuṃḍalaṃ. -v. t. kaṇaśaḥ sru c. or pat c. or syaṃd c.; 'd. ing rut' madaṃ kṣaraṃtaḥ madanisyaṃdinaḥ (gajāḥ) 'd. ing. nectar' amṛtasrut sudhāsyaṃdin.
(2) ava- ni pat c., sraṃs c., bhraṃś c., cyu c., muc 6 P, visṛj 6 P, niviś c.
(3) saṃ-hṛ 1 P, apās 4 P, tyaj 1 P, nivṛt 1 A, (with abl.); 'I shall d. congratulatory lines regarding you in my letters' madīyeṣu lekheṣu tvāmuddiśya sabhājanākṣarāṇi pātayiṣyāmi (M. 5); 'let this matter (story) be d. ed' saṃhriyatāmiyaṃ kathā (Ka. 169). -v. i. sru 1 P, cyut-ścyut 1 P. kṣar 1 P, gal 1 P, syaṃd 1 A.
(2) sraṃs-cyu 1 A bhraṃś 1 A, 4 P; ni- pat 'd. ing on his knees' jānubhyāmavanau gatvā kṣititalani-hitajānuḥ.
(3) ni- ava- pat 1 P, avasad 1 P, mūrch 1 P, See Droop; 'I feel ready to d.' avasannaprāyāṇi me gātrāṇi sīdaṃti me aṃgāni.
(4) (in) sahasā-atarkitaṃgam 1 P or āgam.
, s. (generally) śophaḥ śothaḥ.
(2) jalodaraṃ jaṭharāmayaḥ udarī; 'dropsied honour' kevalaṃ sthūlaḥ-mahāpramāṇaḥ-mānaḥ.
, s. maṃḍūraṃ siṃhāṇaṃ (naṃ) lohamalaṃ siṃghāṇaṃ.
(2) malaṃ khalaṃ kiṭṭaṃ; See Dregs. -y, a. samala.
, s. avagra(grā)haḥ anāvṛṣṭi f., avarṣaṇaṃ jalaśoṣaḥ vṛṣṭivighātaḥ varṣānirodhaḥ.
, s. See under Drive.
, v. t. plu c.; ā saṃ-pari plu c.
(2) jale nimasj c., (majjayati) or praviś c.
(3) jalamajjanena vyāpad c. or mṛ c.
(4) tirodhā 3 U, tirayati (D.) 'd. s my voice with his cries' kekābhistirayati me vacanaṃ (Mal. 9) -v. i. 'to be d. ed' ni-masj 6 P. ni-majjanena mṛ 6 A, or naś 4 P or vyāpad 4 A; 'd. ed in the sea' payorāśau nimagna; 'd. ed in reflection' ciṃtāmagna.
, v. i. ni-drā 2 P, svap 2 P, svap desid. (suṣupsati).
, v. t. vetreṇa taḍ 10 or pra-hṛ 1 P,
, v. i. avirataṃ-atikleśena-āyas 1, 4 P or pariśramaṃ kṛ 8 U, śarīrāyāsena vrātaṃ kṛ. -s. vrātīnaḥ aviratāyāsin m., ati-kleśena nikṛṣṭakarmakārin m., hīnavṛtti m.
, s. auṣadhaṃ bheṣajaṃ agadaḥ bhaiṣajyaṃ jāyu m. -v. t. auṣadhādinā miśr 10 or saṃsṛj 6 P.
, s. sthūlapaṭaḥ sthūlaśāṭakaḥ varāśi m.
, s. paṭahaḥ m., duṃdubhi m. ḍiṃḍimaḥ bherī ānakaḥ.
(2) karṇodaraṃ karṇaduṃdubhi m. -v. i. paṭahaṃ taḍ 10.
(2) spaṃd 1 A.
, (up) v. i. śuṣ 4 P, śoṣaṃ yā 2 P or gam 1 P, āśyai 1 A, nīrasībhū 1 P, śuṣkībhū. -v. t. śuṣ c., śoṣaṃ nī 1 P, āśyai c., rasaṃ apanī or hṛ 1 P, śuṣkīkṛ 8 U; 'she dried rice in the sun' taṃḍulānsūryātape dattavatī.
(2) (up) ācam 1 P, (ācāmati svedalavān mukhe te R. XIII. 20); ucchuṣ c., ā-ni-pā 1 P. -a. śuṣka nirjala nīrasa aklinna vāna.
(2) asāra niḥsāra niḥsatva arasa nīrasa phalgu virasa tuccha.
(3) udakārthin tṛṣita tṛṣārta; 'd. soil' maru m., marusthalaṃ-lī; 'd. ground' sthalaṃ; 'd. -eyed' niraśrunayana; 'd. nurse' śiśupālikā aṃkapālī; 'd. shod' śuṣkacaraṇa a.
, s. vanadevatā.
, a. dvisakhya dvivācaka dvika; 'the d. number' dvivacanaṃ.
, v. t. navapade niyuj 7 A, 10, navapadavīṃ dā 3 U or āruh c. (ropayati).
, a. aspaṣṭa avyakta saṃdigdhārtha.
(2) saṃdigdha aniścita; -See Doubtful. -ly, adv. sasaṃśayaṃ sāśaṃkaṃ aspaṣṭaṃ avyaktaṃ.
, s. kalahaṃsaḥ kādaṃbaḥ cakravākaḥ haṃsaḥ plavaḥ varaṭaḥ.
(2) tiryakkṣiptaḥ prastaraḥ
(3) dayitaḥtā priyaḥ-yā vatsa -tsā. -v. i. masj 6 P, avagāh 1 A; mastakaṃ nam c. -v. t. jale avagāh c. or āplu c. or masj c. (majjayati).
, s. praṇālaḥ-lī mārgaḥ saṃkramaḥ kulyā.
(2) śirā nāḍi-ḍī f., dhamanī.
, a. vineya vidheya vaśya.
(2) ānamya mṛdu komala udvartanayogya.
, s. See Fop.
, s. amarṣaḥ kopaḥ; See Anger. 2 asiputrikā kṛpāṇikā.
, a. deya dātavya pariśodhya; ex. by pot. pass. part., or arh 1 P; 'respect is d. to our elders' pūjyā hi guravaḥ; 'the debt d.' pariśodhyaṃ ṛṇaṃ.
(2) anurūpa yukta ucita yogya yathārha yathā in comp.; 'in d. time' samaye yathāsamayaṃ; yathāvadhi &c.
(3) (Owing to) ex. by kāraṇaṃ hetuḥ; 'your failure is d. to your carelessness alone' pramāda eva tavāsiddheḥ kāraṇaṃhetuḥ pramādāt tavāsiddhiḥ prābhūt. -s. deyaṃ pariśodhyaṃ ṛṇaṃ.
(2) prāpyaṃ grāhyaṃ prāptavyaṃ yogyāṃśaḥ.
(3) kartavyaṃ avaśyaṃ kāryaṃ.
(4) karaḥ śulkaḥ-lkaṃ rājagrāhyo bhāgaḥ rājasvaṃ.
(5) adhikāraḥ.
(2) yathāsamayaṃ samaye yathāvasaraṃ.
, s. dvaṃdvaṃ dvaṃdvayuddhaṃ mallayuddhaṃ niyuddhaṃ bāhuyuddhaṃ. -v. i. dvaṃdvayuddhaṃ kṛ 8 U, dvaṃdvaṃ kṛ.
, See Dunce. 2 See Pedlar.
, s. stanaḥ payodharaḥ.
, a. surasa svādu madhura miṣṭa; 'd. to the ear' sukhaśrava susvara śrutimanohara.
, s. vallakī vipaṃcikā.
, a. maṃda mūḍha jaḍa maṃda-sthūla-buddhi-mati; 'd. -witted' durmati jaḍamati maṃdadhī
(2) niṣprabha viṣaṇṇa nistejas nirutsāha klāṃta mlāna maṃdacchāya malina maṃdadyuti.
(3) atīkṣṇa dhārāhīna atejas kuṃṭha.
(4) alasa maṃthara jaḍa maṃdagati maṃda anuṣṇa śītaka tuṃdaparimṛja.
(5) sthūla ghana.
(6) arasa arasika.
(7) kaṣṭakara (rī f.), viṣama nirānaṃda; 'd. of hearing' vikalakarṇa; 'a d. day' durdinaṃ tamovṛtaṃ nabhaḥ. -v. t. jaḍīkṛ 8 U, muh c., kuṭh 10, atīkṣṇīkṛ ghanīkṛ niṣprabhīkṛ tejo hṛ 1 P; vi-ṣad c., mlānīkṛ utsāhaṃ bhaṃj 7 P.
, a. mūka jaḍa jaḍavāc vāgrahita vākśaktihīna anālāpa avāc.
, a viṣaṇṇa dīna udvigna.
, s. viṣādaḥ udvegaḥ mlāni f.
, a. hrasvasthūla.
, a. kapiśa śyāva-ma piṃgala kṛṣṇa. -s. sanirbaṃdhaṃ ṛṇaprārthanā.
, s. sthūlabuddhiḥ durmedhas m., ajñaḥ anabhijñaḥ mūḍhaḥ mūḍhamatiḥ jaḍaḥ jaḍadhīḥ.
, s. saikatavapraḥ vālukānicayaḥ.
, s. purīṣaṃ viṣṭhā śakṛt n., śamalaṃ viṣ f., apa(va)skaraḥ gūthaṃ varcaskaḥ-skaṃ uccāraḥ 'd. hill' śakṛnnicayaḥ avakaranikaraḥ (a.) hīnajāti adhama nīca. -v. t. purīṣeṇa lip 6 P or aṃj 7 P.
, s. kārā; kārāgṛhaṃ-veśman n., baṃdhanāgāraṃ aṃdhakūpaḥ.
, v. t. vaṃc 10; pratṝ c.; See Cheat. -s. sukhapratāryaḥ sukhena vaṃcanīyaḥ.
, a. dviguṇa.
, a. dviguṇa; 'a d. copy' prati-lipi f.; pratirūpaṃ. -v. t. dviguṇīkṛ 8 U, puṭīkṛ puṭayati (D).
, s. kapaṭaṃ chalaṃ māyā; dvaidhībhāvaḥ; See Fraud.
, a. sthāyin cirasthāyin dīrghakāla avināśin sthira dhruva akṣaya anapāya.
, s. āsedhaḥ nirodhaḥ baṃdhanaṃ kārānirodhaḥ.
, s. sthāyitvaṃ avasthiti f., sthiti f.
(2) dhruvatā sthiratā avirāmaḥ avicchedaḥ sātatyaṃ.
(3) parimāṇaṃ; 'of long d.' dīrghasthāyin sthāyin; 'of short d.' asthāyin kṣaṇabhaṃgura kṣaṇika.
, prep. yāvat madhye aṃtare in comp.; ex. by loc., or loc. abs.; 'd. youth' yauvanadaśāyāṃ; 'd. Dasaratha's reign' daśarathe mahīṃ śāsati; 'd. life' yāvajjīvaṃvena; oft. by ā with abl.
, s. saṃdhyā pradoṣaḥ saṃdhyākālaḥ-samayaḥ; 'time of d.' sāyaṃtanaḥ samayaḥ saṃdhyākālaḥ sāyaṃkālaḥ. -a.,
, s. dhūli-lī f., rajas n., reṇu m., f., pāṃśuḥ m. -suḥ m., kṣodaḥ cūrṇaṃ.
(2) saṃkaraḥ avakaraḥskaraḥ ucchiṣṭaṃ; 'd. of flowers' parāgaḥ; 'fragrant d.' piṣṭātaḥ paṭavāsaḥ; 'd. of gold' kāṃcanabhūḥ; 'd. coloured' dhūlidhūsara. -v. t. reṇuṃ apamṛj 2 P, nīrajīkṛ 8 U, nirdhūlīkṛ; 'd. hole-bin' saṃkaranicayasthānaṃ; 'd. -man' khalapūḥ dhūlimārjakaḥ rajovāhakaḥ.
, s. dharmaḥ kartavyaṃ.
(2) karman n., kṛtyaṃ kāryaṃ niyamaḥ vrataṃ.
(3) niyogaḥ adhikāraḥ padaṃ āspadaṃ; 'one who has done his d.' kṛtakṛtyaḥ kṛtin m.; 'morning duties' prātaḥkṛtyāni; 'having heavy d.' dhuryaḥ dhūrvahaḥ dhurīṇaḥ.
(4) karaḥ śulkaḥ-lkaṃ; tāryaṃ tārikaṃ (for boats).
(5) ādaraḥ bhakti f., mānaḥ.
, s. agraṇī m., chātrottamaḥ.
, s. vāmanaḥ kharvaḥ hrasvaḥ hrasvakāyaḥ. -v. t. hras c., kharvīkṛ 8 U.
, v. i. vas 1 P, ni-prati-vas ā-adhivas (with acc.), vṛt 1 A, sthā 1 P.
(2) adhyās 2 A., āśri 1 U, niṣev 1 A; 'd. upon' vistareṇa varṇ 10; prapaṃcayati (D.), savistaraṃ nirūp 10; 'd. abroad' pravas; 'd. together' ekatra-saṃ-vas.
, v. i. See Decrease; 'the number of members d. ed down to four' sabhāsadāṃ saṃkhyā tathā kṣīṇābhūd yathā catvāra eva avaśiṣṭāḥ.
, s. raṃgaḥ varṇaḥ rāgaḥ; 'red d.' lākṣā. -v. t. raṃj 10, varṇ 10, kuṃkumādinā aj 7 P.
, See Dike.
, s. vaṃśaḥ kulaṃ anvayaḥ āvali-lī f., śreṇī; 'of solar d.' sūryavaṃśyaḥ.
, s. pravāhikā atisāraḥ praskaṃdikā āmātisāraḥ saṃgrahaṇī.
, s. ajīrṇaṃ-rṇi f., maṃdāgniḥ annavikāraḥ apākaḥ.
, s. śvāsāvarodhaḥ śvāsastaṃbhaḥ.
, a. sarvaṃ sakala; gen. ex. by prati-anu in comp., or by repetition of word; dine dine pratidinaṃ &c.; 'all went away, e. to his own house' ekaikaḥ svaṃ svaṃ gṛhaṃ nirjagāma; 'e. one' ekaika a., ekaikaśaḥ pṛthak pṛthak; 'e. other' anyonyaṃ itaretaraṃ parasparaṃ.
, a. (Of persons) utsuka lālasa lolupa atyākāṃkṣin vyagra sotkaṃṭhaṃ āsakta rata sotsāha.
(2) gāḍha prabala utkaṭa pracaṃḍa sātiśaya; tīvra tīkṣṇa; oft. ex. by uttam 4 P, (uttāmyati me hṛdayaṃ taddarśanāya Ka. 349).
, s. garutmat m., utkrośaḥ; See Garuda; 'e. eyed' sūkṣmadṛṣṭi.
, s. karṇaḥ kṣotraṃ śruti f., śravaṇaṃ; śravaḥ śabdagrahaḥ 'outer e.' śrutimaṃḍalaṃ-veṣṭanaṃ; 'lobe of e.' karṇapāli f.; 'root of e.' karṇamūlaṃ karṇajāhaṃ; 'tip of e.' śravaṇapāli-lī f.; 'having the e. s pricked' stabdhakarṇa; 'give e.'
(2) śīrṣakaṃ; kaṇiśaṃ maṃjarī.
, a. ādya prathama pūrva.
(2) acira sadyaska pratyagra abhinava nūtana.
(3) akāla apūrṇakāla ākālika (kī f.), anavasara-pariṇata or pakva.
(4) prātaḥkālīna pūrvāhṇatana-pragetana (nī f.), vi-pra-bhūtīya uṣasya auṣasa (sī f.), prabhāta-prātaḥ in comp. -adv. prātar pratyuṣasi pratyūṣe; vibhāte prātaḥkāle prabhāte vyuṣṭe prage; 'e. in the morning' mahati pratyūṣe; 'getting up e.' laghulaghūtthita.
(2) sadyaḥ śīghraṃ satvaraṃ āśu sapadi.
(3) pūrvaṃ agre prāk.
(2) pra-tyagratā aciratvaṃ.
(3) akālatā akālapariṇati f.
(4) suprabhātaṃ.
(5) kṣipratā avilaṃbaḥ śīghratā.
, v. t. arj 10, upārj upādā 3 A, āp
(5) P; labh 1 A, nirviś 6 P; See Get.
(2) arh 1 P; 'e. livelihood' vṛttiṃ kḷp c. or saṃ-pad c.
, a. udyukta kṛtodyama; See Eager; 'e. desire' gāḍhābhilāṣaḥ atispṛhā kutūhalaṃ.
(2) niviṣṭa ekāgra samāhita āsakta ekatāna ekāyana ekasarga ekāgrya ananyāsakta ekāgracitta abhiniviṣṭa ananyaviṣaya udyogin; āsaktacitta ananyavṛtti niviṣṭamanas (of persons).
(3) aparihāsaśīla. -s. aparihāsaḥ alāghavaṃ; 'I am in e.' na pari-hasāmi nāyaṃ parihāsasya samayaḥ; 'take in e.' paramārthena grah 9 P, (parihāsavi-jalpitaṃ vacaḥ paramārthena na gṛhyatāṃ S. 2).
(2) satyaṃkāraḥ; satyākṛti f., satyāpanaṃ-nā.
(3) pūrvabhukti f.
(4) upanyāsaḥ nikṣepaḥ ādhiḥ.
(2) aparihāsena paramārthataḥ alāghavaṃ.
, s. mahī pṛthivī pṛthvī vasudhā urvī vasuṃdharā dharā dharitrī medinī vasumatī dharaṇī avani f. -nī bhūḥ bhūmi f., kṣo(kṣau)ṇi f. -ṇī kṣiti f., acalā anaṃtā rasā viśvaṃbharā sthirā kāśyapī sarvaṃsahā ku f., ilā jyā gotrā kṣmā kṣamā bhūtadhātrī ratnagarbhā jagatī.
(2) mṛd f., mṛttikā. -v. i. bhūmau bilaṃ kṛtvā nivas 1 P. -v. t. bhūmau niviś c. or nidhā 3 U or nikṣip 6 P; 'e. -born' bhūmija mahīja; 'e. ling' bhūjaṃtu m., martyaḥ pāmaraḥ; 'e. -quake' kaṃpaḥ-calana in comp. with (s.); kṣmāyitaṃ bhūkaṃpaḥ &c.; 'e. worm' bhūjaṃtu m.; nīcajanaḥ adhamaḥ.
, s. sukhaṃ saukhyaṃ viśrāmaḥ nirvṛti f., nirudvegatā svāsthyaṃ svasthatā; 'I am ate.' labdhaṃ svāsthyaṃ mayā; ahaṃ nirvṛtaḥ vītaciṃtaḥ; 'this my soul is completely at e.' jāto mamāyaṃ viśadaḥ prakāmaṃ aṃtarātmā (S. 4); 'at one's e.' yathākāmaṃ paryāptaṃ yathecchaṃ prakāmaṃ sukhena sukha in: comp., akutobhayaṃ nirvṛtyā; 'sleeping at e.' sukhasupta.
(2) saukaryaṃ anāyāsaḥ sukaratvaṃ sukhaṃ līlā. -v. t. laghayati (D.), laghūkṛ 8 U, pra upa-śam c. (śamayati) sāṃ (śāṃ)tv 10; hṛ 1 P, apanī 1 P; 'c. from griefs, burden &c. &c.' duḥkhāt &c. muc c., duḥkhaṃbhāraṃ-apanī uddhṛ &c.
(2) subodha sugama aviṣama; agahana; gen. ex. by sukha or su in comp., ajñaḥ sukhamārādhyaḥ; bālānāṃ sukhabodhāya &c.; 'e. of utterance' sukhoccārya; 'e. style' sugamā bhāṣāsaraṇiḥ; 'e. to get' sulabha sukhalabhya &c.; 'e. in going' sukhacāra; 'e. case' niḥśalyorthaḥ.
(3) nirvṛta sustha nircita svastha sukhin ni-rudvega śāṃta vītaciṃta nirvṛtimat viśada; 'e. circumstances' susthiti f., dravyānukūlyaṃ; 'heart, be not une.' hṛdaya mā uttāmya (S. 1).
(4) anukūla anurodhin. anuvidhāyin.
(2) nirudvegaṃ niścitaṃ svāsthyena.
(3) sāvakāśaṃ yathāvasaraṃ.
(2) sugamatvaṃ avaiṣamyaṃ.
(3) śāṃti f., svāsthyaṃ akleśaḥ sukhaṃ.
(4) anurodhaḥ ānukūlyaṃ anuvartanaśīlatā.
, s. citrādhāraḥ citraphalakaṃ.
, s. malavisargaḥ.
(2) parabhūmāvadhikāraḥ.
, s. pūrvadiś f., pūrvā prācī pūrvāśā aiṃdrī.
(2) pūrvadeśaḥ paurastyajanapadaḥ. -a.
, v. t. ad 2 P, jakṣ 2 P, gras 1 A, khād 1 P, aś 9 P, bhakṣ 10, bhuj 7 A, ghas 1 P, psā 2 P, āsvādū 1 A, gṝ 6 P, carv 1 P, abhyavahṛ 1 P, pratyavaso 4 P; 'e. one's own words' svavacanamasatyaṃ-avitathaṃ-kṛ 8 U, svavacanena visaṃvad 1 P; 'e., drink and, be merry' aśnītapibatā khādatamodatā.
, s. paṭalaprāṃtaḥ valīkaḥ-kaṃ nīdhraṃ bala(ḍa)bhi-bhī f. 'e. -dropper' nibhṛtaśrava-ṇecchuḥ pracchannaśrāvin m.
, s. kṣīyamāṇā velā velāparivartanaṃ-parāvartaḥ parāvelā.
(2) (fig.) kṣayaḥ hāni f., apacayaḥ vyasanaṃ nāśaḥ parivartaḥ; 'e. and flow' vyasanodayau. -v. i. kṣi pass., hrāsaṃ-layaṃ-gam 1 P; (velāvat) parāvṛt 1 A; See Decay.
, s. kovidāraḥ camarikaḥ kuddālaḥ yugapatrakaḥ.
, s. madaḥ mattatā unmādaḥ.
, s. unmādaśīlatā kṣīvatā.
, s. utsecanaṃ utsekaḥ; udrekaḥ phenāyitaṃ phenodgamaḥ.
(2) aṃtaḥkṣobhaḥ aṃtarvegaḥ cittavaiklavyaṃ-vyākulatā aṃtastāpaḥ.
, a. sāmānyetara viṣama vilakṣaṇa lokabāhya lokācāraviruddha vipathagāmin vyabhicārin utkrāṃtamaryāda utsūtra.
(2) keṃdrabhraṣṭa-cyuta.
, s. purohitaḥ ācāryaḥ dharmādhyāpakaḥ. -a.,
, s. pratiśabdaḥ-dhvaniḥ-svanaḥ-ravaḥ-nādaḥvacanaṃ-garjanaṃ anurasitaṃ-nādaḥ pratiśrut-ti f. -v. i. pratisvan-dhvan-ras-nad-stan 1 P, prati-ru 2 P, anunad-ras; kṛ 8 U with (s.). -v. t. Causal of roots above; 'e. -ing the caves' kaṃdarabhuvaḥ pratidhvānayan-prati-dhvanitāḥ kurvan.
, s. pratiṣṭhā śobhā gauravaṃ; āḍaṃbaraḥ.
(2) stuti f., kīrti f., khyāti f., praśaṃsā.
, a. uddhāraka.
, s. grahaḥ grahaṇaṃ grāsaḥ uparāgaḥ upa-sargaḥ upaplavaḥ grahapīḍanaṃ. -v. t. gras 1 A, pra-ā-cchad 10, timirayati (D.), grah 9 P, upa-sṛj 6 P, upa-plu 1 A, uparaṃj c.
(2) (fig.) pra-ā-chad (guṇavattarapātreṇa chādyaṃte guṇināṃ guṇāḥ P. I. 10); pratyādiś 6 P; 'Urvasi e. s Lakshmi, proud of her beauty' urvaśī pratyādeśo rūpagarvitāyāḥ śriyaḥ (V. 1.).
(2) tamovṛta pracchanna malinaprabha.
(3) pratyādiṣṭa pratyākhyāta.
, s. krāṃtivṛttaṃ-maṃḍalaṃ ravimārgaḥ.
, s. nirvāhaḥ-haṇaṃ praṇayanaṃ nayaḥ nīti f.; 'c. of the house' gṛhakāryanirvāhaḥ gārhasthyaṃ.
(2) parimita-mita-vyayaḥ svalpaviveka-vyayaḥ amuktahastatvaṃ.
(3) vinyāsaḥ viracanaṃ prakalpanaṃ saṃvidhānaṃ.
(4) (Political) arthaśāstraṃ rājanītiḥ-śāstraṃ.
(2) kāryanirvāhasaṃbaṃdhin.
(2) arthaśāstrajñaḥ rājaśāstravid m., nītijñaḥ.
, s. harṣonmādaḥ ānaṃdabharaḥ praharṣaḥ pramadaḥ atyānaṃdaḥ saṃmohaḥ unmādaḥ.
, a. sarvasādhāraṇa (ṇī f.).
, s. dadru m., pāman m., pāmā.
, See Greedy.
, s. āvartaḥ bhramaḥ-mi f., bhramarakaḥ.
, a. nirdaśana nīrada.
, s. dhārā agraṃ koṭi-aṇi f., pāli-lī f., aṇi f. -ṇī.
(2) upāṃtaḥ sīmā prāṃtaḥ pari-saraḥ paryaṃtaḥ utsaṃgaḥ; samaṃtaḥ.
(3) aṃcalaḥ daśāḥ pl. (of garments).
(4) tejas n., tīkṣṇatā niśitatā; 'e. of a brook' kacchaḥ kūlaṃ tīraṃ taṭaṃ; 'two or double e. -ed' dvidhāra ubhayataratīkṣṇa; kāryadvayasādhaka; 'setting the teeth on e.' daṃtaharṣaḥ. -v. t. prāṃtayati (D.), paryaṃtena sanāthīkṛ 8 U.
(2) śo 4 P, tij c., tīkṣṇīkṛ.
, a. khādya bhakṣya bhojya.
, s. śāsanaṃ rājājñā rājaśāsanaṃ; 'written e.' ājñā-śāsana-patraṃ.
, s. bhavanaṃ sadanaṃ harmyaṃ maṃdiraṃ gṛhaṃ prāsādaḥ saudhaṃ.
, v. t. utkṛṣ 1 P, unnī 1 P, unnatiṃutkarṣaṃ prāp c.
(2) jñānaṃ vṛdh c., śikṣ c., upadiś 6 P, mohaṃ-bhrāṃtiṃ-naś c. or niras 4 U.
, v. t. śodhayitvā prakāś c., śudh c.
(2) likh 6 P.
(2) āvṛtti f.
(2) lekhakaḥ.
, v. t. vinī 1 P, śās 2 P, anu-śās prabudh c., śikṣ c., adhi-i c. (adhyāpayati) saṃskṛ 8 U; upadiś 6 P,
(2) vidyādānena pā c. (pālayati) or saṃvṛdh c. or puṣ c.
(2) poṣaṇaṃ saṃvardhanaṃ.
, v. t. niṣkṛṣ 1 P, nirhṛ 1 P.
, s. jalavyālaḥ aṃdhāhiḥ m.
, a. kathanīya nirvacanīya; vācya; 'in-e.' anirvacanīya; 'in-e. joy' kopi ānaṃdaḥ kimapi sukhaṃ.
, v. t. apa-pra-vyā-ud-nir-mṛj 2 P or c., vinaś c., ucchid 7 P, vilup 6 P or c., ud-hṛ 1 P, unmūl 10. -v. i. ucchvas 2 P.
, s. kāryaṃ naimittikaṃ; utpannaṃ niṣpannaṃ siddhi f.
(2) phalaṃ pariṇāmaḥ; phalodayaḥ uttaraphalaṃ aṃtaḥ.
(3) arthaḥ prayojanaṃ guṇaḥ phalaṃ pra-bhāvaḥ.
(4) abhiprāyaḥ āśayaḥ.
(5) niṣpattisiddhi -f.; 'of no e.' niṣphala niṣprayojana nirguṇa; 'to take e.' phal 1 P, mūrcch 1 P, (chāyā na mūrcchati malopahataprasāde darpaṇatale S. 7); 'to take no e.' ex. by kuṃṭha (vajraṃ tapovīryamahatsu kuṃṭhaṃ K. III. 12); 'to this e.' iti etadabhiprāya a.; 'to what e.' kimarthaṃ kena hetunā; 'to destroy the e. of' niṣphalī-moghī-kṛ 8 U, 'in e.' arthataḥ vastutaḥ tattvataḥ.
(6) (E. s.) vibhavaḥ dravyāṇi dhanasāmagrī rikthaṃ. -v. t. kṛ 8 U, vidhā 3 U, saṃ-niḥ-pad c., sādh 5 P or c., nirvṛt c., nirvah c.
(2) jan c., utpad c.
(2) prabala samartha saprabhāva kṣama alaṃtama.
(2) prabhāveṇa sāmarthyena.
, a. klība durbala sukumāra.
(2) straiṇa (ṇī f.), strīdharman strīvadācārin strīprakṛti strīguṇaviśiṣṭa; strībhāva; 'an e. man:' klībaḥ kāpuruṣaḥ geheśūraḥ. -v. t. klībīkṛ 8 U, durbalī-niṣpuruṣī-kṛ.
, v. i. budbudāyate (D.), phenāyate (D.), utsic pass., ucchūnībhū phenilībhū.
(2) uttāpaḥ saṃkṣobhaḥ; āloḍanaṃ.
, a. jīrṇa durbala niḥśakti kṣīṇa niḥ-sattva kṣīṇaśakti.
(2) vaṃdhya niṣphala mogha.
, s. prabhāvaḥ balaṃ sāmarthyaṃ guṇaḥ śakti f., tejas n., kṣamatā amoghatā saphalatā phalotpādakatvaṃ.
, a. kāryasādhaka kāryasiddhikṣama kāryopayukta vicakṣaṇa karmakṣama alaṃkarmīṇa nipuṇa; See Effectual also.
, s. pratimā mūrti-pratikṛti f., pratirūpaṃ.
, s. puṣpotpādanaṃ prasphoṭanaṃ.
(2) dadru m.
, s. pravāhaḥ nirgamaḥ prasravaḥ niḥsravaṇaṃ.
(2) durgaṃdhaḥ pūtigaṃdhaḥ.
, s. pra-yatnaḥ udyamaḥ vyavasāyaḥ āyāsaḥ ceṣṭā ceṣṭitaṃ; 'to make e. s' udyam 1 P; See Attempt.
, s. dhārṣṭyaṃ vaiyātyaṃ nirlajjatvaṃ prāgalbhyaṃ pratibhānaṃ.
, a. dīptimat taijasa (sī f.), ujjvala suprabha tejasvin.
, v. t. pra-niḥ-sṛ c., pramuc 6 P, ut-vi-sṛj 6 P, pat c., ni-ava-sic 6 P.
, s. aṃḍaṃ peśi-śī f., koṣaḥ-śaḥ; 'lay e. s' aṃḍamokṣaṇaṃ kṛ 8 U, aṃḍāni sū 2 A; 'e. on' v. t. protsah c.; See Prompt.
, s. araṇyajapā-vā.
, s. jīvātman m.
(2) ahaṃpratyayaḥ ahaṃbhāvaḥ.
(2) ahaṃpratyayavādin.
, s. ahaṃkāraḥ ātmaślāghā-stuti f., ātmābhimānaḥ mamatā.
, a. atyaṃta asādhāraṇa (ṇī f.), viśiṣṭa prakhyāta prasiddha uttama pramukha; oft. by ati pr.; 'an e. rogue' suprasiddhaḥ śaṭhaḥ; atimūrkhaḥ &c.
, s. nirgamaḥ niṣkramaḥ niryāṇaṃ niḥsaraṇaṃ apasāraḥ nirgati f.
, a. aṣṭan aṣṭakaṃ; 'in e. ways.' aṣṭadhā; 'e. times' aṣṭakṛtvaḥ; 'e. -fold' aṣṭaguṇa.
, a. aṣṭādaśan.
, a. aśīti f
, pron., a. anyatara; 'on e. side' ubhayataḥ. -conj. (-or) vā-vā; or vā singly.
, v. i. sahasā udīr 10 or uccar c., prārthanāṃ udāhṛ 1 P.
(2) udgṝ 6 P utkṣip 6 P.
, v. t. niras 4 U, nirākṛ 8 U, niḥsṛ c.; See Drive away, Discharge. 2 utkṣip-udgṝ 6 P.
, s vilapanaṃ paridevanaṃ ārtanādaḥ ākraṃdanaṃ.
, v. t. vṛdh c., vistṝ c., prasṛ c., tan 8 U. -adv. apica.
, v. t. mahāśrameṇa sādh c., or ni-ṣpad c. or nirmā 3 A or vidhā 3 U or prakḷp c.
, v. i. vyati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P, vyatikram gam 1 P; 'days having e.-ed' dineṣu gacchatsu.
, a. sthitisthāpaka prakṛtiprāpaka.
, v. t. utsic 6 P, dṛp c., ādhmā 1 P; darpeṇa ud-śvi c. or ud-han 2 P; See Puff.
(2) prahṛṣ c., pramud c., ullas c. -a.,
(2) prahṛṣṭa pramudita sollāsa hṛṣṭacitta.
, s. kūrparaḥ kapha(pho)ṇi m. f.
(2) vaṃkaḥ puṭabhedaḥ. -v. t. kūrpareṇa āhatya bahiṣkṛ 8 U.
, a. jyāyas varīyas agraja pūrvaja varṣīyas vayojyeṣṭha; 'e. brother' agrajaḥ agrajanmā jyāyān bhrātā. -s. guruḥ vṛddhaḥ; 'e. s, elderly persons' gurujanaḥ guravaḥ āryajanaḥ vṛddhāḥ.
, s. jyeṣṭha varṣiṣṭha variṣṭha śreṣṭha sarvajyeṣṭha.
, v. t. vṛ 5 U or 10 (varayati) vṝ 9 U.
(2) grah 9 P, ādā 3 A, svīkṛ 8 U,
(3) ni-yuj 7 A, 10, nirūp 10, nirvac c., 'self-election' svayaṃvaraḥ; 'self-e. ed bride' svayaṃvaravadhūḥ; 'e. ed him as her husband' patitve taṃ varayāmāsa. -a.,
, a. vaidyuta (tī f.), vidyunmaya (yī f.), vidyudviṣaya.
, s. vidyut-yānaṃ-vāhanaṃ.
, s. vidyunmaraṇena daṃḍ 10.
, v. t. lehyaṃ avalehaḥ.
, a. daridrārtha daridropakārin.
, a. cāru lalita suṃdara surūpa lāvaṇyavat ślīla agrāmya subhaga.
(2) (As composition) surasa lalita cāru.
, s. karuṇarasaṃ gītaṃ śokagānaṃ-gīti f.
, a. karuṇāmaya (yī f.), śokapradhāna.
, s. bhūtaṃ bījaṃ mūlaṃ mūlavastu n.
(2) tattvaṃ.
(3) avayavaḥ bhāgaḥ aṃśaḥ.
(4) āraṃbhaḥ upakramaḥ mūlatattvaṃ bījabhūtaṃ jñānaṃ.
(5) vastumātraṃ; 'out of his e.' asthāne.
(2) mūla in comp. prāraṃbhaka.
, s. gajaḥ hastin-karin m., mātaṃgaḥ mataṃgajaḥ kuṃjaraḥ nāgaḥ vāraṇaḥ ibhaḥ dviradaḥ dvi-aneka-paḥ daṃtin m, daṃtāvalaḥ staṃberamaḥ; 'she-e.' kariṇī kareṇu f. -ṇukā vaśā dhenukā; 'a young e.' kalabhaḥ kariśāvakaḥ; 'e. driver' hastipaḥ-pakaḥ ādhoraṇaḥ mahāmātraḥ niṣādin m.; 'wild c.' vanagajaḥ vanyaḥ karī; 'furious or rutting (e.)' madotkaṭaḥ madakalaḥ prabhinnaḥ garjitaḥ mattaḥ; 'e. out of rut' udvāṃtaḥ; nirmadaḥ; 'head of a herd of e. s' yūthanāthaḥ yūthapaḥ; 'herd of e. s' hāstikaṃ gajatā gajayūthaṃ; 'war e. -s' gajaghaṭā; 'e. s of the quarters' diggajāḥ; 'frontal globe of an e.' kuṃbhaḥ; 'e.' s fore-head' lalāṭaṃ ava-grahaḥ; 'his eyeball' i(ī)ṣi(ṣī)kā akṣikūṭakaṃ 'corner of his eye' ni-ryāṇaṃ; 'root of his ear' cūlikā; 'his withers' āsanaṃ skaṃdhadeśaḥ; 'his side' pārśvabhāgaḥ pakṣabhāgaḥ; 'the temple-juice' madaḥ dānaṃ; 'water emitted from the trunk' vamathuḥ karaśīkaraḥ; 'his roaring' bṛṃhitaṃ garjitaṃ; 'the whip to strike him' totraṃ veṇukaṃ; 'binding-post' ālānaṃ; 'binding chains' śṛṃkhalaṃ aṃdukaḥ nigaḍaḥ; 'caparisoning of an e.' kalpanā sajjanā; 'coloured housings' praveṇī āstaraṇaṃ varṇaḥ pariṣṭo(sto) maḥ kuthaḥ.
, s. ślīpadaṃ śilīpadaṃ.
, v. t. unnam c. (unnamayati) ucchri c., udyam 1 P, utkṛṣ 1 P; utthā c., (utthāpayati) unnī 1 P, adhiruh c. (ropayati) unnati-utkarṣaṃ-nī or kṛ 8 U; 'e. to a high office' uttamapade niyuj 7 A, 10, utkṛṣṭapadaṃ prāp c.
(2) ucchrita uttuṃga unnata socchrāya; See Highion, s. unnati f., utkarṣaḥ; ucchrāyaḥ utthāpanaṃ adhiropaṇaṃ uccapadaprāpaṇaṃ udayaḥ.
(2) utsedhaḥ uttuṃgatā ucchrāyaḥ unnatasthānaṃ; See Height.
, a. ekādaśan.
, s. vetālaḥ bhūtaḥ piśācaḥ apadevatā.
, s. jaṭā saṭā.
, v. t. nirgam c. (gamayati) niṣkṛṣ 1 P, udbhū c., niḥsṛ c., prakāś c., apavah 1 P or c., āviṣkṛ 8 U, nirṇī 1 P, jñā 9 U or c. (jñāpayati).
, v. t. lup 6 P or c.
, a. varaṇīya niyojya grāhya ādeya.
, v. t. naś c., niṣkas c., vilup 6 P or c., nirākṛ 8 U.
, s. viśiṣṭaḥ; ex. by sāra-viśeṣa-ratna in comp.
, s. rasāyanaṃ tejovardhanaṃ.
, s. aṃḍavṛttaṃ upavṛttaṃ-maṃḍalaṃ.
, s. nyūnapadaṃ adhyahāraḥ samarthapadalopaḥ.
(2) pada-vākya-ākāṃkṣā; 'supplying an e.' ākāṃkṣāpūraṇaṃ.
, s. vākśakti f., vaktṛtvaṃ vākpaṭutā vāgmitā.
(2) vyāhāraḥ vāṇī.
, v. t. dīrghīkṛ 8 U, āyam 1 P; vitan 8 U.
, v. i. alakṣitaṃ palāy 1 A or vyapasṛp 1 P.
, a. vāgmin vāgīśa vāgvidagdha vaktṛ vākpaṭu śabdacatura.
, a. anya-itara-apara- -pron. a., bhinna vyatirikta; 'what e.' kimanyat atha kiṃ; 'who e.' ko'paraḥ. -conj. na (no) cet anyathā itarathā; etadvinā etadvyatirekeṇa; 'e. where' anya-itara-para-tra sthānāṃtare bhinna-anya-sthāne.
, v. t. vyākhyā 2 P, vyākṛ 8 U. vi-vṛ 5 U, spaṣṭī-viśadī-kṛ; See Explain.
, v. t. kauśalena parihṛ 1 P, vṛj 10, chalena apasṛp-nirgam 1 P or palāy 1 A, (with abl.); 'e. ing the senses' iṃdriyāgocara; 'it e. s grasp' grahītuṃ na śakyate.
, s. vaikuṃṭhaṃ svargaḥ naṃdanaṃ ānaṃdasthānaṃ.
, v. t. kṛśīkṛ 8 U, kṣai c. (kṣapa-yati) kliś 9 P, glai c. (gla-glā-payati) śuṣ c., kṣīṇa a. kṛ. -v. i. kṣai-glai 1 P, śuṣ 4 P, viśṝ-kṣi- pass., kṛśībhū.
, v. i. utpad 4 A, nirgam 1 P, niḥsṛ 1 P, ut-pra-bhū 1 P, jan 4 A, niḥsru 1 P, pravṛt 1 A.
, v. t. muc 6 P or c., vi-nir-; mokṣa 10, uddhṛ 1 P, nistṝ c., visṛj 6 P.
(2) mukti f., mokṣaḥ; See Beati-
, v. t. vṛṣaṇau chid 7 P or kṛt 6 P, puṃstvaṃ hṛ 1 P, ṣaṃḍhī-klībī-kṛ 8 U.
, v. t. bhāṃḍaṃ kṛ 8 U, ekatra kṛ.
, v. t. rakṣ 1 P; taile nikṣip 6 P. kṣayād rakṣ.
(2) surabhīkṛ 8 U, āmodena pūr 10. vās 10.
, v. t. setunā-vapreṇa-baṃdh 9 P.
, v. t. nirudh 7 U, niṣidh 1 P.
, s. niṣedhaḥ vāṇijyakarmaniṣedhaḥ avarodhaḥ.
, v. t. naukāyāṃ ni-pra-viś c. or nidhā 3 U. -v. i. nāvaṃ or potaṃ-ā-adhi-ruh 1 P, or prāviś 6 P.
(2) vyā-pṛ 6 A, abhiyuj pass. (with loc.); prārabh 1 A (with acc.).
(2) vyāpāraḥ abhiyogaḥ prāraṃbhaḥ upakramaḥ.
, v. t. ākulayati (D.), vi-vyāmuh c., vyagrīkṛ 8 U. saṃbhram c. (bhramayati) ākulīkṛ; 'I am really e. ed' satyamākulībhūtosmi (S. 2).
(2) bādh 1 A. kliś 9 P, uparudh 7 U, abhibhū.
(2) bādhita uparuddha; kliṣṭa abhibhūta; 'in e. circumstances' āpadgata duḥstha kṛcchragata durgata; 'e. smile' vilakṣasmita.
, s. dautyaṃ dūtadharmaḥ-kriyā; 'sent on an e.' dūtaḥ dautyena prasthāpita.
, v. t. vyūh 1 U or c., vyūhena rac 10 or sajjīkṛ 8 U or vyava-sthā (sthāpayati) vyūharacanāṃ kṛ.
, a. nihita niviṣṭa nyasta.
, v. t. bhūṣ 10. alaṃkṛ 8 U, maṃḍ 10, śubh c., bhrāj c., pariṣkṛ prasādh c.
, s. bhasitaṃ bhasman n.; aṃgāraśeṣaṃ; aṃgārocchiṣṭaṃ.
, v. t. chalena ātmasātkṛ 8 U, svakīyaṃ kṛtvā upa-vini-yuj 7 A, 10; gras 1 A.
, v. t. tiktīkṛ 8 U.
(2) prakup c., ud-dīp c., kulaṣīkṛ.
(3) kliś 9 P. du 5 P.
, v. t. vibhūṣ 10, maṃḍ 10.
, s. lakṣaṇaṃ lāṃchanaṃ ketanaṃ ketuḥ vyaṃjanaṃ saṃjñā dhvajaḥ cihnaṃ liṃgaṃ patākā.
, v. t. saśarīra a. kṛ 8 U, śarīreṇa yuj 10 or sanāthīkṛ.
(2) saṃgrah 9 P, samāhṛ 1 P, ekī-ekatra-kṛ.
(2) mūrti f., karuṇasya mūrtirathavā śarīriṇī virahavyathā (U. 3) 'the e. of pathetic sentiment &c.'
(3) saṃgrahaḥ sannipātaḥ samāhāraḥ ekīkaraṇaṃ.
, v. t. protsah c., āśvas c., ni-rbhaya a. kṛ.
, v. t. kroḍīkṛ 8 U.
(2) śliṣ P.
(3) pariveṣṭ 10.
, v. t. gaṃḍākāreṇa pariṣkṛ 8 U or upaśubh c.
, s. mukhaṃ (of a river or a wind instrument).
, v. t. bhuj 6 P; See Bend.
, v. t. aṃtrāṇi apanī or nirhṛ 1 P.
, a. kuṃjasanātha nikuṃjita.
, v. t. āliṃg 1 P, āśliṣ 4 P; pari- svaṃj 1 A, upaguh 1 U; See Clasp.
(2) svī-aṃgī-kṛ 8 U; grah 9 P, ādā 3 A, abhyupagam 1 P.
(3) parigrah vyāp 5 P, prati-saṃhṛ 1 P, samāviś c.
(4) parivṛ 5 U, pariveṣṭ 1 A or c. -s. saṃ-ā-śleṣaḥ āliṃganaṃ pari-raṃbhaḥ upagūhanaṃ pariṣvaṃgaḥ.
, s. prākāracchidraṃ jālakaṃ.
, v. t. (auṣadhīyajalena) lip 6 P, aṃj 7 P; mṛd 9 P, ghṛṣ 1 P, saṃvah c.
(2) vilepaḥpanaṃ upadehadravyaṃ.
, s. kalahakāraṇaṃ.
(2) vairaṃ virodhaḥ.
(3) vaimatyaṃ.
, v. t. sūcyā puṣpādikaṃ siv 4 P or citr 10, kārmikavastraṃ kṛ 8 U; 'an e. ed cloth' citritaṃ-kārmikaṃ-vastraṃ.
, v. t. saṃkṣubh c., ākulīkṛ 8 U, saṃkṝ 6 P, saṃkulīkṛ; virāgaṃ utpad c.
(2) ā-prā-raṃbhaḥ; upakramaḥ.
, See Amend. -ator, s. śodhakaḥ. samādhātṛ m.
, s. marakataṃ gārutmataṃ aśmagarbhaḥ harinmaṇiḥ; 'e.-like' mārakata (tī f.), marakatasadṛśa (śī f.)
, v. i. (salilād) unmasj 6 P, utthā 1 P, nirgam-niḥsṛ 1 P; tyaj 1 P.
(2) āvirbhū 2 P, udi 2 P, nirbhā 1 P, dṛṣṭigocara a. bhū dṛś pass., prakāśatāṃ gam &c.,
(2) avasaraḥ prastāvaḥ prayojanaṃ āvaśyakatvaṃ; 'according to e.' yathāprayojanaṃ yathāvasaraṃ prasaṃgavaśāt.
(2) ākasmika (kī f.), akasmādudbhūta atyāvaśyaka (kī f.), aparihārya.
(2) āvirbhāvaḥ udayaḥ &c.
, s. uttamalohaṃ.
, s. vamanaṃ vāṃtikṛd auṣadhaṃ. -a.,
, s. saṃmardaḥ tumulaṃ-laḥ kolāhalaḥ viplavaḥ.
, v. i. deśāṃtaraṃ adhivastuṃ svadeśaṃ tyaj 1 P.
, a. utkṛṣṭa viśiṣṭa pramukha uttama parama śreṣṭha pravara vareṇya pradhāna.
(2) viśruta labdhapratiṣṭha-varṇa mahāyaśaska suvikhyāta pra-khyāta; 'of e. qualities' guṇāḍhya.
(3) ucca unnata ucchrita.
(2) utkarṣaḥ viśiṣṭatā paramapadaṃ śreṣṭhatvaṃ khyāti f., pratiṣṭhā unnati f., prakarṣaḥ gauravaṃ.
, s. dūtaḥ vārtāharaḥ saṃdeśaharaḥ.
(2) caraḥ cāraḥ gūḍhadūtaḥ apasarpaḥ praṇidhiḥ spaśaḥ.
, v. t. vi-nir-muc 6 P, niḥkṣip 6 P, udīr c., niḥ-sṛ c., ut-vi-sṛj 6 P, ud-gṝ 6 P, udvam 1 P, nirgam c. (gamayati); niḥśru c., mokṣ 10.
(2) (Of semen) retaḥ-kṣaraṇaṃ-skhalanaṃ vīryaniṣekaḥ retaḥsrati f., niṣekaḥ.
, s. pipīlikā.
, v. t. paṃjare nirudh 7 U.
, See Soften.
, s. abhyaṃjanaṃ vilepanaṃ snehanaṃ. -a. snigdha snehana (nī f.), cikkaṇa.
(2) śāṃtida sukhāvaha.
, s. lābhaḥ phalaṃ āgamaḥ prāpti f., āyaḥ udayaḥ.
, s. vikāraḥ vikṛti f., bhāvaḥ rāgaḥ cittavikāraḥ vikriyā manodharmaḥ-vṛtti f.
(2) uttāpaḥ cittakṣobhaḥ manastāpaḥ aṃtarvegaḥ ākulatā āvegaḥ saṃkṣobhaḥ; 'under e.' vikṛtacetas vikāravaśa a.; 'e. of sorrow' śokāvegaḥ.
(3) rasaḥ bhāvaḥ; 'e. of love' śṛṃgārarasaḥ.
, v. t.
(2) śūle āruh c. (ropayati) or niviś c.
, s. samrāj m., adhirājaḥ adhīśvaraḥ cakravartin m., sārvabhaumaḥ maṃḍaleśvaraḥ rājādhirājaḥ.
, s. avadhāraṇaṃ gurūccāraṇaṃ.
, s. ādhirājyaṃ sāmrājyaṃ ādhipatyaṃ aiśvaryaṃ īśatvaṃ prabhutvaṃ.
(2) rāṣṭraṃ rājyaṃ viṣayaḥ.
, s. duścikitsakaḥ chadma-ku-vaidyaḥ.
(2) parīkṣakaḥ. -a.,
, a. cikkaṇa sāṃdra lepya.
, v. t. niyuj 7 A, 10; adhikṛ 8 U, vidhā 3 U, vyāpṛ c., pravṛt c.; 'e. as a messenger' pratiśās 2 P.
(2) pra-upa-yuj upabhuj 7 U, sev 1 A, vyavahṛ c. abhyas 4 P.
(2) prayogaḥ upayogaḥ vyavahāraḥ.
(3) adhikārapadaṃ padaṃ.
, v. t. tikṣṇarasaṃ-viṣaṃ-dā 3 U, viṣaprayogeṇa naś c.
(2) veṣeṇa dih 2 U or aṃj 7 P.
, s. vāṇijyasthānaṃ niṣadyā
, v. t. adhikṛ 8 U, niyuj A, 10, kṣamatāṃ-adhikāraṃ-dā 3 U.
, a. śūnya pariśūnya śūnyagarbha rikta.
(2) virasa niḥsāra asāra phalgu niḥsattva; 'e.-headed' maṃdadhī alpabuddhi durmati; 'an e. vessel makes most noise' ardho ghaṭo ghoṣamupaiti nūnaṃ. -v. t. ric 7 U, śūnyīriktī-kṛ 8 U.
(2) sāraṃ hṛ 1 P, niḥsatvī-kṛ.
(3) toyaṃ pat c.; ava-tṝ 1 P, sru 1 P, viś 6 P; (kutra vā sāgaraṃ varjayitvā mahānadyava-tarati S. 3) 'e. s itself &c.'
, v. t. aruṇī-lohitī-kṛ 8 U.
, a. āgneya-tejomaya (yī f.).
, s. uttamasvargaḥ vaikuṃṭhaṃ tejolokaḥ.
, v. t. spardh 1 A, pratispardh saṃghṛṣ 1 P (with instr.); viji desid. (vi-ji gīṣate) abhibhavituṃ yat 1 A or udyam 1 P, ahamahamikayā yat; See Compete. -ion, s. spardhā vijigīṣā saṃgharṣaḥ ahamahamikā.
, s. pāyasaṃ payasyaṃ.
, s. śarīramalapathaḥ dehamalanirgamaḥ
, v. t. Gen. ex. by śakya; 'this will e. you to go back' anena tava parā-vartanaṃ śakyaṃ; śaktiṃ-sāmarthyaṃ-dā 3 P, samarthakṣama-śakta a. kṛ 8 U.
, v. t. kṛ 8 U. vidhā 3 U, niṣpad c.
(2) vyava-sthā c. (sthāpayati) vidhiṃ-vyavasthāṃkṛ praśās 2 P, śāsanaṃ kṛ; 'it is e. ed as follows' ayaṃ vidhiḥ kriyate evaṃ vyavasthā- pyate.
(3) naṭ 10, abhinī 1 P, nirūp 10.
, a. sānurāga āsakta anurakta baddhabhāva kāmāsakta (with loc.); 'the king was e. of her.' nṛpastasyāṃ baddhabhāvaḥ āsaktānurāgaḥ prītiṃ babaṃdha; 'to be e.' anuraṃj-āsaṃj pass., āsakta &c. bhū.
, adv. sākalyena saṃghaśaḥ gaṇaśaḥ.
, v. t. paṃjare nirudh 7 U or baṃdh 9 P.
, v. t. (sainyaṃ) niviś c., samāvas c. -v. i. niviś 6 P, samāvas 1 P.
(2) śibiraṃ niveśaḥ.
, v. t. kaṃdare pracchad 10 or guh 1 U.
, See Pregnant.
, v. t. saṃtap-prakup-ruṣ c.
, v. t. nigaḍaiḥ baṃdh 9 P, nigaḍayati (D.), khilīkṛ 8 U, ava-ni-rudh 7 U.
(2) ākṛṣ 1 P, hṛ 1 P, nirudh.
, v. t. maṃtrairvaśīkṛ 8 U or muh c., abhicar c., abhimaṃtr 10.
(2) (fig.) hṛ 1 P. ākṛṣ 1 P, vilubh c.; 'I was quite e-ed with thy ravishing melody' tavāsmi gītarāgeṇa hāriṇā prasabhaṃ hṛtaḥ (S. 1).
, v. t. praṇī-dhā 3 U, pratibaṃdh 9 P, anuvyadh 4 P, khac 10 (khacayati).
, v. t. pari-vṛ 5 U, pariveṣṭ 1 A or c., parigam 1 P, pari-i-yā- 2 P, valayati-maṃḍalayati (D.), valaya-rasanā in comp.
(2)
, v. t. ā-pari-vṛ 5 U, pariveṣṭ 1 A or c.
(2) ni-saṃ-ava-rudh 7 U.
(3) prācīreṇa pariveṣṭ or āvṛ or avarudh parikṣip 6 P.
(4) āveṣṭ ā-saṃ-chad 10, pi-dhā 3 U, kośe ni-viś c., kośastha a. kṛ 8 U.
(2) avaruddha sāvaraṇa prākārāvṛta.
(3) kośastha pihita paricchanna āveṣṭita kośāṃtargata.
(2) vāṭaḥ-ṭī.
(3) aṃtargatapatraṃ.
, s. praśaṃsā ślāghā stuti f., stavaḥ stutivākyaṃ varṇanaṃ guṇapraśaṃsā.
, v. t. pari-i 2 P, vyāp 5 P. paricchad 10, parikṣip 6 P, saṃval 1 A, saṃvalayati (D.); See Encircle, -ment, s. pariveṣṭanaṃ parigamaḥ parivṛti f.
, v. t. praśaṃsāsūcanārthaṃ punaḥ iti utkruś 1 P, punaruktatāṃ prārth 10 A.
, v. t. abhi-i 2 P, -gam 1 P, samāgam mil 6 P, samā-i samāsad c., saṃmukhaṃ-abhimukhaṃ-gam saṃmukhībhū.
(2) vigrah 9 P, pratiyudh 4 A, saṃghaṭṭ 1 A, samāhan 2 P.
(3) prāp 5 P, abhibhū pass.; 'e. difficulties' āpadaṃ prāpnuvaṃti āpadābhibhūyaṃte; 'he e.-ed many dangers' tasya bahūni saṃkaṭānyāpatitāni. -s. samāgamaḥ saṃgaḥ-gamaḥ saṃmilanaṃ darśanaṃ samāsādanaṃ.
(2) vigrahaḥ saṃgrāmaḥ samāghātaḥ saṃparāyaḥ saṃprahāraḥ saṃ-ā-pātaḥ; See Battle; 'close e.' saṃghaṭṭaḥ.
, v. t. protsah c., ā-samā-śvas c., prer c., pravṛt c., uttij c., āśāṃ vṛdh c.
(2) sāhāyyaṃ anugrahaḥ upa-kāraḥ ānukūlyaṃ āśrayaḥ abhyupapatti f.
, v. i. ākram 1 U, 4 P, anyāyataḥ grah 9 P, anyāyena praviś 6 P, adharmataḥ grah or ātmasātkṛ.
, v. t. ghanapaṭalena ācchad 10 or pari-veṣṭ 1 A or c., bahirbhāge ghanīkṛ 8 U.
, v. t. pratibaṃdh 9 P, upa-ni-rudh 7 U, bhāreṇa ākram 1 U, 4 P or kliś 9 P, bhārākrāṃta a. kṛ 8 U; 'e. ed with debt' ṛṇabhāragrasta.
(2) bādhita uparuddha pratibaddha &c.
(2) pratibaṃdhaḥ upa-rodhaḥ pratyūhaḥ vighnaḥ aṃtarāyaḥ.
(3) ṛṇabhāraḥ.
, a. vartula cākreya (yī f.); 'e. letter' cakraṃ bahusādhāraṇapatraṃ.
, s. vidyācakraṃ-koṣaḥ; 'e. of learning' vidyāsāgaraḥ jñānodadhiḥ.
, s. aṃtaḥ prāṃtaḥ paryaṃtaḥ-taṃ avadhiḥ sīmā aṃtaraṃ.
(2) atyayaḥ śeṣaḥ-ṣaṃ kṣayaḥ avasādaḥ aṃtaḥ avasānaṃ paryavasānaṃ pariṇāmaḥ; 'pleasing at the e.' pariṇāmaramaṇīya; 'of good e.' sukhodarka.
(3) samāpti-niṣpatti-nirvṛtti-siddhi f.
(4) virāmaḥ vicchedaḥ nivṛtti f., upaśamaḥ.
(5) nidhanaṃ maraṇaṃ atyayaḥ vināśaḥ dehakṣayaḥ.
(6) phalaṃ pariṇāmaḥ uttaraphalaṃ.
(7) āśayaḥ hetuḥ' abhiprāyaḥ arthaḥ uddeśaḥ kāryaṃ tātparyaṃ; 'to no e.' nirarthakaṃ; 'e. of the world' kalpāṃtaḥ pralayaḥ pratyavahāraḥ kṣayaḥ saṃvartaḥ; 'put an e. to' samāp c., tyaj 1 P, utsṛj 6 P, naś c.; 'e of a garment' aṃcalaḥ daśāḥ pl.; hear my speech to the e.' śṛṇu me sāva- śeṣaṃ vacaḥ (M. 4.). -v. t. samāp c., avaso 4 P, saṃ-niḥ-pad c., nirvṛt c., saṃpūr 10; oft. by aṃta in comp. -v. i. avaso pass., samāp-niṣpad pass.; śam 4 P, viram 1 P, vigam 1 P, apayā 2 U, niṣkram 1 U, 4 P; oft. by (s.) above; 'it will e. in good' kalyāṇodarkaṃ bhaviṣyati (U. 4); 'roots e. ing in vowels' ajaṃto dhātavaḥ; sāgarāṃtā mahī &c.
(2) niraṃtara avirata avicchinna satata atidīrgha anavarata.
, v. t. saṃśaye pat c. or kṣip 6 P, saṃśayastha-saṃdehadolāstha a. kṛ 8 U; See Danger.
, v. t. priya a. or prītipātraṃ kṛ 8 U; 'e. oneself' prītipātraṃ-bhājanaṃ-bhū.
(2) vilāsaḥ vibhramaḥ hāvaḥ śṛṃgāraceṣṭā.
, v. i. pra- yat 1 A, ghaṭ 1 A, udyam 1 P; 'e. ing for others' parārthaghaṭakāḥ parārthamudyamabhṛtaḥ. -s. vyāpāraḥ vyava-sāyaḥ prayatnaḥ āyāsaḥ; See Attempt.
, a. sthānika (vyādhiḥ).
, a. akṛta-nepathya-veśa.
, v. t. pṛṣṭhe (svanāma) likh 6 P; lekhasya pṛṣṭhebhilikheddatvā datvā dhanaṃ ṛṇī (Y. II.).
(2) dṛḍhayati (D.), dṛḍhīkṛ pramāṇīkṛ 8 U.
, v. t. vṛttiṃ dā 3 U, pratiṣṭhā c. (pra-tiṣṭhāpayati).
(2) yuj 10; saṃpanna a. kṛ 8 U; oft. by 'e. ed.'
(2) nibaṃdhaḥ.
(3) guṇaḥ śakti f.; 'intellectual e. s' buddhiguṇāḥ mativibhavaḥ-prakarṣaḥ.
, See Endow.
, v. t. sah 1 A, viṣah kṣam 1 A, tij desid. (titikṣate) mṛṣ 4 P, 10.
(2) bhuj 7 A. dhṛ 10.
(3) śak 5 P, pṛ 10, utsah; See Able, -v. i. sthā 1 P, ciraṃ sthā; 'as long as the sun and the moon e.' yāvaccaṃdradivākaraṃ-rau.
(2) kṣamā titikṣā sahanaṃ marṣaṇaṃ kṣāṃti f.
(3) dhairyaṃ utsāhaḥ; 'e. of austerities' damaḥ.
(4) saṃsthiti f., sthāyitvaṃ.
(2) sahiṣṇu sahanaśīla titikṣu sahana kṣamin.
, s. śatruḥ ariḥ ripuḥ vairin m., arātiḥ dviṣ m., prati-vi-pakṣaḥ paripāṃthin m., amitraḥ dveṣṭṛ m., apakartṛ m., sapatnaḥ durhṛd m., paraḥ pratyarthin m., dviṣat n., dveṣaṇaḥ ahitaḥ śātravaḥ abhighātin m.; 'an e. in the rear' pārṣṇigrāhaḥ.
, s. śakti f., prabhāvaḥ vīryaṃ tejas n., sattvaṃ pauruṣaṃ utsāhaḥ udyogaḥ ataṃdritā udyamaḥ vyavasāyaḥ karmodyogaḥ.
(2) vīryavat tejasvin.
, v. t. guṃṭh 10. veṣṭ 10.
, v. t. balāt kṛ c.; See Compel; 'e. -ed to pay' dāpita.
(2) dṛḍhīkṛ 8 U, draḍhayati (D.), sabala a. kṛ sthirīkṛ.
(3) (Rules &c.) pravṛt c., balena praṇī 1 P or nirvah c.
(2) dṛḍhīkaraṇaṃ; dṛḍhapramāṇaṃ.
, v. t. baṃdhanāt muc 6 P or c. or mokṣ 10.
(2) svataṃtrīkṛ 8 U, svataṃtrādhikāraṃ dā 3 U.
(2) paurādhikāradānaṃ.
, v. t. ākṛṣ 1 P, anuraṃj c., ārādh c., hṛ 1 P.
(2) vyā-pṛ c., prayuj 10, vi-niyuj.
(3) niyuj adhikṛ 8 U, vṛ 10 (varayati).
(4) (A word) pratiśru 5 U, pratijñā 9 U, niyamapatreṇa (ātmānaṃ) baṃdh 9 P.
(5) saṃ-prati-yudh 4 A, ākram 1 U, 4 P, samāhan 2 P.
(6) vācā dā 3 U or pratiśru; vivāhasaṃbaṃdhaṃ- vāgniścayaṃ-kṛ. -v. i. (To be e. ed in) vyāpṛ 6 A, nirata-āsakta -a. bhū 1 P, pravṛt 1 A, (with loc.); sev 1 A, āsthā 1 A (with acc.).
(2) saṃyudh yuddhaṃ kṛ.
(3) ārabh 1 A. vyava-so 4 P, upakram 1 A.
(4) prati-jñā prati-śru paripaṇ 1 A, abhyupagam 4 P.
(2) prati-jñāta-śruta saṃvidita; kṛtasaṃketa; 'e. to be married' vāgdatta pratijñāvivāhita.
(2) yuddhaṃ saṃgrāmaḥ raṇābhiyogaḥ; See Battle. 3 pratijñā saṃketaḥ saṃvid f., niyamaḥ samayaḥ paṇaḥ vyavasthā abhyupagamaḥ pratiśrutaṃ vacaḥ; 'keep an e.' samayaṃ pā c. (pālayati) or anurudh 4 A or anuvṛt 1 A; 'let us keep our e.' sāmayikā bhavāmaḥ (M. 1); 'has kept his e.' vihitapratijñaḥ; 'marriage e.' vāgniścayaḥ vivāhapratijñā; 'I have many e. s to-day' mayā bahavaḥ saṃketāḥ-samayāḥ adya pālanīyāḥ.
, v. t. utpad c., prasū 2 A, ud-bhū c., jan c.: See Beget.
, s. yaṃtraṃ upakaraṇaṃ sādhanaṃ; 'military e.' yuddhopakaraṇaṃ.
, s. yaṃtrakāraḥ yaṃtrakalābhijñaḥ vāstuvidyāviśāradaḥ.
(2) vāstuvidyā yaṃtraśāstraṃ.
, v. t. (anyasthānādānīya) niviś c., saṃyuj 10, saṃlagnīkṛ 8 U.
, v. t. grah 9 P, dhṛ 1 P, 10.
, v. t. mudra 10, utkṝ 6 P, takṣ 1, 5 P, tvakṣ 1 P; 'with the name e. ed on the ring' maṇibaṃdhanotkīrṇanāmadheyaṃ (S. 6).
(2) mudrā.
, v. t. abhibhū 1 P, ekāgra-ananyaviṣaya- a. kṛ ākulīkṛ 8 U; better by 'e. ed'
(2) sarvaṃ grah 9 P, pūrvaṃ grah or krī 9 U, sākalyena ātmasātkṛ.
, v. t. jalāvarte nikṣip 6 P, āvartena gras 1 A.
, v. t. vṛdh c., upaci 5 U, adhika a. kṛ 8 U.
, s. prahelikā gūḍhapraśnaḥ praśnadūtī pravahlikā.
, v. t. śās 2 P, ādiś 6 P, vidhā 3 U; 'e. ed by Scriptures' śāstravihita.
(2) niyuj 7 A, 10, upadiś; pra- cud 10.
, v. t. apa-saṃ-bhuj 7 U, anubhū 1 P, āsvād 1 A, aś 5 A; nirviś 6 P: (nirviśyatāṃ suṃdari yauvanaśrīḥ R. VI. 50.).
(2) (Be delighted by) mud 1 A, ram 1 A, naṃd 1 P, (anyeṣāmabhyudayena modasva &c.); 'let us e. this festive holiday in playing' anadhyāyamahotsavaṃ khelaṃtaḥ saṃbhāvayāmaḥ (U. 4).
(3) sukhena upabhuj or sev 1 A.
(2) subhaga ramya ramaṇīya sukhada manorama kamanīya.
(2) sukhaṃ ānaṃdaḥ harṣaḥ saṃtoṣaḥ pramodaḥ saukhyaṃ.
, See Kindle.
, v. t. vistṝ c. vi-pra-tan 8 U, pra-sṛ c., prath 10, viśālīkṛ 8 U.
(2) vṛdh c., edh c., āpyai c., vṛddhiṃ nī 1 P, sphāy c. (sphāvayati). -v. i. vṛdh 1 A, vistṝ-upaci-vi-tan pass., sphāy 1 A, pyai 1 A, praruh 1 P, vṛddhiṃ i 2 P.
(2) (
(2) vipulatā prapaṃcaḥ vāgvistaraḥ.
, v. t. (jñānena) vi-pra-kāś c., udbhās c., dīp c., prati-pra-budh c., upadiś 6 P, vimalīkṛ 8 U, saṃskṛ vyutpad c.
, v. t. nāmāvalipatre nāma likh 6 P or āruh c. (ropayati).
(2) (Soldiers) sainyamadhye āruh c., yuddhakarmaṇi vyā-pṛ c. or pravṛt c., astrāṇi grah c.
(3) ākṛṣ 1 P, ātmasātkṛ 8 U, svapakṣe ānī 1 P or kṛṣ; 'having got a certificate e. ing him among Gods' amaragaṇanālekhyamāsādya (R. VIII. 95.).
, v. t. hṛṣ c., hlād c., ullas c.
(2) utsāhaṃ jan c. (janayati) āśvas c., protsah c., uttij c.
, See En bloc.
, v. t. jāle-baṃdh-grah 9 P.
, v. t. unnam c. (unnamayati) utkarṣaṃunnatiṃ-nī 1 P, ut-śri c., utkṛṣ 1P or c., pratiṣṭhāṃ prāp c.
(2) kulīnapade niyuj 7 A, 10, uccapadaṃ āruh c. (ropayati) or prāp c., saṃman c.
, s. glāni f., klāṃti f., avasādaḥ; śramaḥ.
, a. asādhāraṇa atimātra alaukika (kī f.), aparimita atyaṃta.
(2) mahāpramāṇa atibṛhat atimahat; 'e. in body' bṛhatkāya bhīma-mahā-kāya.
(3) ghora dāruṇa atiniṃdya suduṣṭa pāpiṣṭa.
(2) ghora-mahā-pātakaṃ mahāparādhaḥ atipāpaṃ.
, a. yatheṣṭa bahula pracura paryāpta.
(2) samartha kṣama ucita upayukta; oft. by alaṃ with inf. or dat., (tasyālameṣā kṣudhitasya tṛptyai R. II. 39). -adv. alaṃ kṛtaṃ (with instr.); 'e. of prolixity' alamativistareṇa.
(2) yatheṣṭaṃ pracuraṃ paryāptaṃ; 'to be e. for' kḷp 1 A (with dat.); 'rich e. bhūyasā vittavān; with adverbs by eva or bhūyasā; samyageva bhūyasā yuktaṃ &c.; 'be good e. to grant my request' mama prārthanāmanumaṃtuṃ prasīdatu bhavān. -s. paryāpti f., prācuryaṃ bāhulyaṃ yatheṣṭatvaṃ; 'having e. for maintenance' alaṃjīvika.
, See Inquire, -y.
, v. t. prakup c. krudh c., ruṣ c, saṃrabh c. (saṃraṃbhayati) kopaṃ-roṣaṃ-nī 1 P; kopaṃ uddīp c. or iṃdh 7 A.
, v. t. dhanin-sadhana-āḍhya-dravyasaṃpanna- a. kṛ 8 U; samṛdh c., dhanaṃ vṛdh c. or āpyai c. or sphāy (sphāvayati).
, v. t.
, a. rūḍha-baddha-mūla.
, v. t. śoṇitena lip 6 P.
, See Conceal.
, v. t. supratiṣṭhitasthāne nirviś c. or rakṣ 1 P.
, v. t. ā- chad 10.
, a. khaḍgākāra.
, s. patākā dhvajaḥ ketanaṃ ketuḥ vaijayaṃtī.
(2) cihnaṃ liṃgaṃ lakṣaṇaṃ.
(3) (E. -bearer) dhvajin-patākin m.
, s. gartāyāṃ haritatṛṇasaṃgrahaḥ.
, v. t. dāsīkṛ 8 U, (fig. also), vaśīkṛ; dāsye niyuj 7 A, 10, or baṃdh 9 P.
, v. t. pāśena-jālena-baṃdh 9 P, pāśe pat c., jālabaddha a. kṛ 8 U, jāle dhṛ 1 P, 10.
, v. i. samāpad 4 A, pravṛt 1 A, utpad 4 A, jan 4 A, saṃ-ut-pra-bhū 1 P, prasaṃj pass.
(2) anusṛ 1 P, anu-i
(2) paścād āgam 1 P.
, v. t. niścita a. kṛ 8 U, sthirīdṛḍhī-kṛ; 'diligence will e. you speedy success' udyamayogādadūravartinīṃ siddhimavagaccha.
, v. t. āvah 1 P, utpad c., jan c. (janayati).
(2) (rikthaṃ) pra-dā 3 U. -s. kramāgatarikthaṃ.
(2) kramāgamavidhiḥ.
, v. t. saṃśliṣ c., saṃgraṃth 9P, saṃlagnīkṛ 8 U, ākulī-saṃkīrṇī-kṛ.
(2) saṃbaṃdh 9 P, saṃmiśr 10; better by 'e. ed'
(2) saṃkīrṇa saṃkula graṃthila.
(3) ākuṃcita vyāvartita; 'e. hair' jaṭā jaṭājūṭaḥ; 'having e. hair' jaṭila jaṭāvat; 'e. in a net' jālabaddha.
(2) saṃkaraḥ vyatikaraḥ saṃkulatā.
, v. viś 6 P, ni-pra-ā-; gāh 1 A, āgam 1 P, āyā 2 P, padaṃ kṛ 8 U or ni-dhā 3 U; 'a thought e. ed into his head' kaścitkalpastasya cetasi prādurbabhūva; 'curiosity e. ed his heart' kutūhalena tasya cetasi padaṃ kṛtaṃ; 'e. into conversation' bhāṣaṇanimagna a. bhū 1 P; 'e. into alliance' saṃdhiṃ kṛ; 'e. into another's views' paramataṃ grah 9 P, anyabhāvamanupraviś anyamataṃ svīkṛ or anuman 4 A; 'e. on a course' kāryaṃ prārabh 1 A, kārye pravṛt 1 A.
(2) (A name) likh 6 P, niviś c., samāruh c. (ropayati).
(2) dvāraṃ See Door. -Entry, s. dvāraṃ gamanāgamanamārgaḥ.
(2) likhanaṃ patrāropaṇaṃ.
, a. aṃtrasaṃbaṃdhin.
, s. sāhasaṃ āścaryakarman n., adbhutakāryaṃ duṣkarakarman n.
(2) udyamaḥ vyavasāyakāryaṃ pravṛtti f., udyogaḥ ceṣṭitaṃ āraṃbhaḥ vyavasāyaḥ.
(3) utsāhaḥ dhairyaṃ. -v. t., See Begin. -ing, a. udyogin vyavasāyin sodyoga.
(2) dhīra utsāhin sotsāha.
(3) sāhasika (kī f.), duṣkarakārye pravartaka.
, v. t. pūj 10, saṃman c., arc 1 P, 10, saṃbhū c., satkṛ ātithyaṃ kṛ 8 U; 'e. with food' bhojanadānena tṛp c. or tuṣ c.
(2) vinud c., ram c. (ramayati) ativah c.
(3) dhṛ 1 P, 10, grah 9 P; See Bear; 'e. a hope' āśāṃ āsthā 1 U or avalaṃb 1 A; 'do not e. doubts' mā te saṃśayobhūt.
(2) vinodaḥ-danaṃ.
(3) utsavaḥ; 'musical e.' gānotsavaḥ; saṃbhojanaṃ &c.
, v. t. dāsī-vaśī-kṛ 8 U.
, v. t. siṃhāsane upaviś c., rājye abhiṣic 6 P.
, v. i. utsah 1 A, unmad 4 P. -v. t. causals of the above.
, s. utsāhaḥ utkaṭatā autsukyaṃ tīkṣṇatā vyagratā caṃḍatā unmādaḥ
(2) (Religious e.) dharmonmādaḥ bhakti-śraddhā-unmādaḥ atiśraddhonmādaḥ.
(2) utsāhin m.
, s. luptāvayava pakṣaḥ or hetuḥ.
, v. t. vi-ā-kṛṣ 1 P, hṛ 1 P, muh c., pra-vi-lubh c., duṣkṛtau pravṛt c.
, a. kṛtsna samagra akhaṃḍa sakala sarva akhila samasta saṃpūrṇa nikhila niḥśeṣa aśeṣa anyūna abhinna sādyaṃta.
(2) sarala ṛju abhedya ahāryaṃ (dhanādinā).
(2) (Solely) eka in comp.; eva sarvathā; 'depending e. on water' jalaikāyatta.
(2) abhedyatā ahāryatā ārjavaṃ.
, v. i. nāma kṛ 8 U, abhidhā 3 U; See Call 2 adhikāraṃ dā 3 P; adhikṛ 8 U; ex. by arh 1 P, or pot. pass. part.; 'he is e. ed te respect' mānamarhati mānyaḥ pūjyaḥ; 'persons e. -ed to a share' aṃśādhikāriṇaḥ aṃśabhājaḥ aṃśārhāḥ; 'e. ed to praise' praśaṃsārha praśaṃsāpātraṃ.
, s. sattvaṃ astitvaṃ bhāvaḥ sattā.
, v. t. smaśāne nikhan 1 P or nidhā 3 U or sthā c. (sthāpayati); e. ed in despair' nairāśyopahata.
, s. kīṭakaśāstraṃ.
, s. parivāraḥ.
, s. aṃtrāṇi (pl.), purītat n.
, v. t. (Put in a trance) muh c., mūrcchāṃ prāp c.
(2) unmatta harṣonmatta.
, See Ensnare.
, v. t. abhi-pra-arth 10 A, anunī 1 P. vinayena-sāṃjali-yāc 1 A or artha pra-sad c., savinayaṃ nivid c.
, v. t. See Encroach.
(2) pari-khayā rakṣ 1 P.
, v. t. nikṣip 6 P, ā-samā-ruh c. (ropayati) niviś c., nyas 4 U, nyāsīkṛ 8 U (with loc.); pratipad c., dā 3 U, ṛ c. (arpayati) (with dat.).
, v. t. graṃth 9 P, ud-graṃth gu-(guṃ-) -ph 6 P, virac 10; See Encircle also.
, v. t. vi-pari-śudh c., spaṣṭīkṛ 8 U.
, v. t. pari-kṝt 10; pari- saṃkhyā 2 P, kath 10; pari-vi-gaṇ 10, yathākramaṃ khyā or nirdiś 6 P.
, v. t. lakṣaṇaṃ-svarūpaṃ-kath or varṇ 10; uccar c., udīr c., udāhṛ 1 P, kṝt 10, ghuṣ 10, nivid c., vijñā c. (jñāpayati).
, See Inure.
, v. t. avaguṃṭh 10, ā-pari-veṣṭ 1 A or c., ā-pari-vṛ 5 U or c., ā-pari-saṃ-chad 10, pidhā 3 U.
(2) kośe nidhā or niviś c. -s. kośaḥ ṣaḥ āveṣṭanaṃ pidhānaṃ puṭaḥ ācchādanaṃ avaguṃṭhanaṃ.
(2) prāvāraḥ pracchadapaṭaḥ.
, v. t. viṣeṇa dih 2 U or aṃj 7 P or lip 6 P; saviṣa a. kṛ 8 U.
, v. t. pariveṣṭ 1 A or c., parikṣip 6 P; See Encircle. -(
, s. dūtaḥ saṃdeśa-vārtā-haraḥ nisṛṣṭārthaḥ; rājapratinidhiḥ.
, v. t. asūyati (D.), īrṣy 1 P (with dat.); parotkarṣaṃ na sah 1 A or mṛṣ 4 P, 10, paradravyaṃ abhilaṣ 1 4 P or lubh 4 P; spardh 1 A; 'I e. you your prosperity' tvadutkarṣāsahiṣṇurahaṃ.
(2) (In a good sense) spṛh 10 (with dat.). -s. asūyā abhyasūyā īrṣyā mātsaryaṃ matsaraḥ akṣāṃti f., asahiṣṇutā; amarṣaṇaṃ; paradhanābhilāṣaḥ.
(2) īrṣyaṇīya lobhya.
, s. skaṃdhābharaṇaṃ aṃsālaṃkāraḥ.
, a. kṣaṇabhaṃgura kṣaṇavidhvaṃsin kṣaṇika (kī f.).
(2) aikāhika (kī f.).
, s. vīracaritavarṇanaṃ mahākāvyaṃ vīrapuruṣetihāsaḥ.
, a. strīpulliṃga sādhāraṇaliṃga.
, s. prākcakraṃ paridhiḥ.
, s. bāhyatvac f., bāhyacarman n.
, s. upa-prati-ali-jihvā ghaṃṭikā.
, s. kṣudrakavitā laghukāvya.
, s. pāṣāṇa-śilā-lekhaḥ.
, s. apasmāraḥ bhrāmaraṃ.
, s. upasaṃhāraḥ.
, s. dharmādhyakṣatā dharmādhyakṣādhikāraḥ.
, s. upākhyānaṃ upakathā prāsaṃgikavākyaṃ ākhyānaṃ kathā.
, a. sphoṭajanaka.
, s. patraṃ lekhaḥ lekhyaṃ; 'epistolary correspondence' patreṇa saṃvādaḥ.
, s. mṛtyulekhaḥ caityopalipi f., smaraṇamaṃḍanaṃ.
, s. vivāhagītaṃ.
, s. pralepaḥ upa-nāhaḥ-dehaḥ.
, s. viśeṣaṇaṃ upādhiḥ.
, s. saṃkṣepaḥ sāraḥ saṃgrahaḥ samāhāraḥ samasanaṃ.
, s. kālaḥ yugaṃ avadhiḥ nirṇītakālaḥ.
(2) viśiṣṭakālaḥ.
(3) śākaḥ śakaḥ.
, s. upagītaṃ-gānaṃ.
, See Epic.
, a. samāna nirvikāra samacittavṛtti-bhāva.
, a. sama samāna tulya sadṛśa (śī f.), pratima-saṃkāśa -in comp.; (with instr. or gen. of person); See Like; 'to whom gold and a clod of earth are e.' samaloṣṭhakāṃcanaḥ; the point of equality being in the instr. or loc.; samudreṇa samo gāṃbhīrye -ryeṇa; 'to consider e.' tulayā dhṛ 1 P.
(2) anavara.
(3) samavṛtti-citta nirvikāra.
(4) paryāpta alaṃ with inf. or dat.; kḷp 1 A (with daf.); 'he is e. to the task' tatkāryaṃ sādhayitumalaṃ saḥ; rakṣaṇāya kalpate &c. -s. samānapadasthaḥ tulyapadabhāj m.
(2) savayaskaḥ savayasyaḥ tulyavayas; oft. by (a.). -v. t. tul 10 (tulayati), (prāsādāstvāṃ tulayitumalaṃ Me. 65) samī-tulyī-kṛ 8 U; oft. ex. by (a.); 'none can e. me in bravery' na kopi śauryeṇa mama samānaḥ.
, a. samacitta-bhāva-vṛtti nirvi-kāra.
, v. t. samīkṛ 8 U.
, s. bhūkakṣā paridhiḥ nirakṣaḥ; 'celestial e.' vyomakakṣā.
, s. maṃdurā aśva-vāji-śālā.
(2) aśvapālaḥ.
, a. samakoṇa samānāstra.
, a. aśvīya āśvika (kī f.). -s. āśvikaḥ aśvārohaḥ.
, a. samānāṃtara.
, a. samabhuja.
, s. tulyatā samatā sāmyaṃ.
(2) tulyabhāratā samatolanaṃ; samānabharatvaṃ; 'to be in e.' tulya a. bhū tulayā dhṛ pass. samānabhāra a. bhū.
, a. aśvīya aśvasaṃbaṃdhin.
, s. viṣuvaṃ viṣuvat n.; 'the vernal e.' mahāviṣuvaṃ haripadaṃ; 'the autumnal e.' viṣupadaṃ jalaviṣuvaṃ;
, v. t. sajjīkṛ 8 U, sarvopakaraṇāni pra-upa-kḷp c. or upapad c. or samāhṛ 1 P, upa-karaṇaiḥ samāyuj 7 U, 10; 'e. with arms' sannah c.; 'e. with clothes' vastraiḥ saṃvye 1 P or bhūṣ 10.
(2) paribarhaḥ pari-vāraḥ.
(3) sajjā paricchadaḥ sannāhaḥ sajjanā kalpanā ākalpaḥ.
(4) vāhanaṃ vimānaṃ pravahaṇaṃ.
, v. i. samīkṛ 8 U, tulayā dhṛ 1 P. -s.
, a. tulyabala-śakti-sāmarthya.
, a. samabhāra-tola tulyaparimāṇa.
, s. nyāyaḥ dharmaḥ apakṣapātaḥ nyāyyatā sarvasamatā.
(2) nyāyya yathānyāya pakṣapātarahita sarvasādhāraṇa.
a. sama tulya; See Equal.
(2) tulyārthaka samārtha tulyabalaśakti; tulyasama-mūlya samārgha. -s. tulyadravyaṃ-vastu n., tulyamūlyaṃ vastu pratiphalaṃ.
(2) tulyārthaḥ śabdaḥ paryāyaḥ.
, a. dvyartha saṃdigdhārtha vakra aspaṣṭārtha avyakta.
, v. i. vakraṃ-aspaṣṭārthaṃ-vad 1 P, vākyabhedaṃ kṛ 8 U.
, s. kūṭokti-arthāpatti f., vakrabhaṇitaṃ.
, s. kālaḥ śākaḥ dhruvaḥ kālaḥ.
(2) viśiṣṭakālaḥ.
, v. i. kiraṇān kṣip-muc 6 P, parisphur 6 P.
, v. t. ut-nir-mūl 10; ucchid 7 P, utsad c., utpaṭ 10, vi-dhvaṃs c., āmūlaṃ uddhṛ 1 P or utkhan 1 P, vyapa-ruh c. (ropayati).
, v. t. vyā-apa-mṛj 2 P, vilup c., vyāmṛś 6 P.
(2) ucchid 7 P. vinaś c., unmūl 10.
, prep., adv. pūrvaṃ prāk (with abl.); 'e. this' ataḥ pūrvaṃ; 'e. long' acirātreṇa; 'e. now' nāticiraṃ nāticirātprāk; 'e. while' kiṃcitpūrvaṃ; See Before.
, a. unnata ucchrita anata ūrdhva uttāna ajihma; gen. ex. by ut in comp.; 'with the neck e.' udgrīva utkaṃdhara; 'with the hair e.' pulakita romāṃcita. -v. t. sthā c. (sthāpayati) prati-saṃ-adhi- adhiruh c.
(2) nirmā 3 A, rac 10, virac nikhan 1 P, (nicakhāna jayastaṃbhān R. IV. 36).
(3) utthā c., unnī 1 P, ucchri c., unnam c. (unnamayati) udgam c., udyam 1 P, utkṣip 6 P, uddhṛ 1 P.
(2) nirmāṇaṃ viracanaṃ.
(3) utthāpanaṃ utkṣepaḥ ucchrayaḥ unnamanaṃ unnati f., udgamanaṃ; 'e. of the hair' pulakaḥ pulakodgamaḥ romodgamaḥ romaharṣaṇaṃ romāṃcaḥ.
, See Corrode.
, a. kāmapriya kāmin kāmuka.
, v. i. vibhram 1, 4 P, aparādh 4, 5 P, utpathaṃ yā 2 P, unmārgeṇa gam 1 P or pravṛt 1 A; skhal 1 P, pramad 4 P, satpathād bhraṃś 1 A, 4 P or cyu 1 A or vical 1 P, vyutkram 1 U, 4 P, vyaticar 1 P.
(2) anṛta asatya aśuddha ayathārtha atathya vitatha.
(2) doṣaḥ aparādhaḥ pramādaḥ skhalitaṃ pāpaṃ.
(3) unmārgagamanaṃ vyatikramaḥ utpathaḥ mārgabhraṃśaḥ; 'in e.' bhrāṃta pramatta sadoṣa aparāddha.
, s. saṃdeśaḥ saṃdeśavāc f., vācikaṃ; śāsanaṃ ādeśaḥ.
(2) dautyaṃ dūtakāryaṃ-kartavyaṃ; 'send on an e.' pratiśās 2 P, ādiś 6 P, dautyena preṣ-prer c,; 'sending on an e.' pratiśāsanaṃ.
, s. aśuddhaṃ.
, a. nasya kṣutkara (rī f.).
, adv. purā pūrvaṃ prāk pūrvakāle.
, v. t. udvam 1 P, ud-gṝ 6 P.
, a. vyutpanna saṃskṛtacitta paṃḍita kṛtavidya vipaścit.
, a. tāmrakalaṃkarūpa tāmraguṇaviśiṣṭa.
, v. i. ud-gṝ-kṣip-sphuṭ 6 P.
(2) koṭhaḥ piṭikā koṭhodgamaḥ.
, s. udardaḥ dadruḥ.
, v. t. laṃgh 1 A, 10, avaskaṃd 1 P; niśreṇyā āruh 1 P. -s. durgalaṃghanaṃ avaskaṃdaḥdanaṃ.
, v. t. muc-vimuc pass., trai-rakṣ- pass., (with abl.); 'e. ed. death' maraṇādvimuktaḥ; 'e. ed censure' doṣādvi-muktaḥ.
(2) saṃ-niḥ-ut-tṝ 1 P; laṃgh 1 A, 10, pāraṃ i-yā 2 P or gam 1 P.
(3) parihṛ 1 P, tyaj 1 P; 'it e. ed his notice' sa tannālakṣayat; 'hs has e. ed one danger to fall into another' (Cf. e. ed Scylla to fall into Charybdis) baṃdhanabhraṣṭo gṛhakapotaścillāyā mukhe patitaḥ (M. 4.). -v. i. apa-niḥ-kram 1 U, 4 P, apasṛ 1 P, apasṛp 1 P, nirgam 1 P, parā-i 2 P, palāy 1 A, apa-yā 2 P, apadhāv 1 P, alakṣitaṃ-nibhṛtaṃ-gam; 'he narrowly e. ed' kathaṃ kathamapi muktaḥ; 'e. ed with his life' palāyanena jīvitaṃ rakṣitavān. -s. palāyanaṃ nirgamaḥ apakramaḥmaṇaṃ niṣkramaḥ apasarpaṇaṃ apayānaṃ.
(2) nistāraḥ mukti f., mokṣaḥ trāṇaṃ kṣemalābhaḥ.
, v. i. rājasād-bhū 1 P, (saṃtatyabhāvāt) rājagāmin a. bhū rājasvatāṃ āpad 4 A, rājānaṃ gam 1 P. -s. rājasādbhūtaṃ (kṣetrādi.)
, See Avoid.
, s. pari-anu-carāḥ rakṣāpuruṣāḥ (pl.); parivāraḥ rakṣakagaṇaḥ rākṣivargaḥ; 'send her with a good e.' surakṣitāṃ tāṃ preṣaya.
(2) rakṣaṇaṃ śaraṇaṃ rakṣā anuvrajanaṃ. -v. t. (rakṣārthaṃ) anu-gam 1 P, saha-i 2 P, anuvraj 1 P, pratirakṣ 1 P, (ṛṣipratirakṣitāṃ S. 4), pari-anu-car 1 P.
, a. khādya bhakṣaṇīya. -s. khādyaṃ bhakṣyaṃ.
, s. kulacihnapatraṃ.
, s. annavāhi srotas n.
, a. gūḍha alaukika (kī f.), vi-śiṣṭa.
, s. latākuṃjaḥ vṛkṣajālaṃ.
, a. uttama viśiṣṭa pradhāna parama mukhya.
(2) saviśeṣa viśeṣa in comp.; 'e. qualification' viśeṣaguṇaḥ.
, s. viśva-bhāṣā-bhāratī.
, s. gūḍhāvekṣaṇaṃ cāravṛtti f., gūḍhapracāraḥ.
(2) cāraprayogaḥ.
, s. samaḥ krīḍāpradeśaḥ samīkṛtaṃ krīḍāsthānaṃ.
, v. t. parigrah 9 P, vi-ud-vah 1 P, pariṇī 1 P, vṛ 5 U, 10 (varayati).
(2) aṃgīsvī-kṛ 8 U, parigrah urī-urarī-kṛ avalaṃb 1 A, āśri 1 U.
(3) rakṣ 1 P, anu-pā c. (pālayati) saṃvṛdh c.
(4) vācā dā 3 U or prati-jñā 9 U.
(2) vāgdānaṃ vāgniścayaḥ.
(3) svīkāraḥ grahaṇaṃ anupālanaṃ; avalaṃbanaṃ āśrayaḥ; 'e. of cause' pakṣaparigrahaḥ-pātaḥ pakṣāvalaṃbanaṃ.
, v. t. (dūrāt) ālok 1 A, 10, nirūp 10, īkṣ 1 A, nirvarṇ 10.
, s. kaṃcukavāhaḥ sānnahanikaḥ.
(2) śrī pr., āryaḥ śrīmat in comp.
, v. t. ārabh 1 A, parīkṣ 1 A, upakram 1 A, vyavaso 4 P; See Attempt. -s. parīkṣaṇaṃ prayatnaḥ āraṃbhaḥ udyogaḥ upakramaḥ.
(2) ni-pra-baṃdhaḥ lekhyaṃ.
, s. sāraḥ-raṃ mūlaṃ adhibhūtaṃ mūlavastu n.; 'vital e. of body' śarīradhātavaḥ (pl.).
(2) sāraḥ niṣkarṣaḥ nirgalitārthaḥ piṃḍitārthaḥ bhāvaḥ niṣkṛṣṭārthaḥ.
(2) āvaśyaka atyāvaśya guru mahat; oft. ex. by apa-īkṣ 1 A; 'sprinkling of water is e. to the growth of sprouts' aṃkuravṛddhirjalasekamapekṣata eva. -s. tattvaṃ mūlatattvaṃ mūlaṃ-
(2) paramārthaḥ gurvarthaḥ.
(3) (E. s of judicature) vyavahāramātṛkāḥ.
, v. t. saṃ-prati-sthā c. (sthāpayati) adhiṣṭhā c.; 'one whose rule is newly e.-ed' acirādhiṣṭhitarājyaḥ (M. 1); pratiṣṭhitaṃ prakṛtiṣu 'well e. ed' &c.
(2) upa-prati-pad c., samarth 10; nirṇī 1 P, sthirī-dṛḍhī-pramāṇīkṛ 8 U, saṃ-staṃbh 9 P or c., nigam c. (gamayati) siddhāṃtayati (D.).
(3) vyava-sthā c. prakḷp c., vi-dhā 3 U.
(2) pratipādanaṃ upapatti f., nigamanaṃ.
(3) bhṛtyādivargaḥ.
, s. avasthā daśā; See Condition.
(2) saṃpad f., dhanaṃ rikthaṃ dāyaḥ; bhūmi f., vi-bhavaḥ saṃpatti f., dravyaṃ vittaṃ.
(3) padaṃ sthānaṃ
(4) vargaḥ gaṇaḥ.
, v. t. bahu man 4 A or c., saṃman pūj 10, ā-dṝ 6 A.
(2) gaṇ 10, vi-bhū e. -s. bahu-saṃ-mānaḥ ādaraḥ pūjā mānyatvaṃ.
(2) mataṃ mati f.
, v. t. nirūp 10, vi-bhū c., nirṇī 1 P, vigaṇ 10, saṃ-parisaṃ-khyā 2 P, saṃkal 10, niści 5 U, arghaṃ-mūlyaṃ-nirūp or nirṇī. -s. gaṇanā-naṃ parisaṃkhyānaṃ mūlyanirūpaṇaṃ arghagaṇanā; 'rough e.' sthūla-ākāra-mānaṃ.
(2) mataṃ; 'in the popular e.' lokamatena.
(2) bahumānaḥ mānaḥ ādaraḥ saṃmānaḥ.
, a. nidāgha-grīṣma-saṃbaṃdhin.
, v. i. rudh 7 U., vihan 2 P.
, s. samabhūmi f., samasthānaṃ-sthalaṃ.
, v. t. apa-vi-raṃj c., viśliṣ c., bhid 7 P or c., virāgaṃ utpad c., snehaṃ bhid or chid 7 P or vighaṭ c. (ghaṭayati).
(2) dūrīkṛ 8 U, vicchid viśliṣ c., viyuj 7 A, 10.
(2) dūrīkṛta vicchinna viyojita.
(2) viyogaḥ vicchedaḥ virahaḥ viśleṣaḥ dūrībhāvaḥ pṛthagbhāvaḥ.
, s. samudravaṃkaḥ puṭabhedaḥ.
, v. i. phenāyate (D.), utsic pass.
, (&c.) Ex. by ādi āṃdya prabhṛti in comp.; 'horses, asses, &c.' aśvarāsabhādayaḥ guḍādi &c.
, v. t. likh 6 P, citr 10.
, a. nitya śāśvata (tī f.), anaṃta sanātana (nī f.), anādi anādya saṃtata satata anādyanaṃta śāśvatika (kī f.), niraṃ tara avisargin amara anapāya avicchinna akṣaya.
(2) anaṃtakālaḥ.
, See Annual.
, s. ākāśaḥ-śaṃ.
(2) tejovahaḥ himadravaḥ.
(2) taijasa (sī f.).
, s. nītividyā-śāstraṃ nīti f., ācāranīti f.
, a. anya-bhinna-deśīya.
, s. nṛvaṃśavidyā.
, s. ā-upa-cāraḥ vinayarīti f., -vidhiḥ sadācārarīti f., saujanyaṃ sabhyatā śiṣṭācāraḥ.
, vyutpātti f., vyutpādanaṃ śabdasādhanaṃ śabdavyutpattividyā.
, s. manujasvabhāvotkarṣaśāstraṃ.
, s. praśaṃsā stuti f., stavaḥ ślāghā varṇanaṃ guṇastutiḥ-ślāghā-varṇanā.
, s. chinnamuṣkaḥ hṛtapuṃstvaḥ.
(2) varṣavaraḥ sthāpatyaḥ kaṃcukin m., sauvidaḥ sauvidallaḥ.
, s. maṃgalabhāṣitaṃ.
, s. susvaraḥ-śabdaḥ-svanaḥ suśliṣṭasvaratvaṃ akarkaśatā.
(2) saṃyogaḥ saṃdhiḥ.
, s. samaṃtadugdhā sīhuḍaḥ vajraḥ snuh f., snuhī guḍā
, s. anāyāsena-yātanāśūnya a. maraṇaṃ or mṛtyuḥ.
, v. t. parityaj 1 P, vi-hā 3 P, ut-vi-sṛj 6 P.
(2) ric 7 P, śūnyīkṛ 8 U. 'e. bowels' śudh c., malaśuddhiṃ kṛ 8 U.
(2) (of bowels) malaśuddhi f., malotsargaḥ maloccāraḥ uccāraḥ virecanaṃ.
, v. t. śāṭhyena pari-hṛ 1 P, vakroktyā parihṛ apa-lap 1 P, apa-ni-hna 2 P, apa-vyapa-diś 6 P. -v. i. śāṭhyena palāy 1 A or apasṛp 1 P or apadhāv 1 P, vyapadeśaṃ kṛ 8 U, vākchalaṃ kṛ.
(2) vakrokti f., vākchalaṃ apalāpaḥ kapaṭavacanaṃ kaitavokti f.
(3)
(2) vakra kuṭila jihma; 'e. answer' vakrottaraṃ; 'when he made e. replies' yadā vākyabhedān bahūnakathayat (Mu. 2).
, v. t. mūlyaṃ nirṇī 1 P.
, a. kṣaṇika kṣaṇabhaṃgura aśāśvata (tī f.).
(2) adṛśya parokṣa aṃtarhita apratyakṣa.
, v. i. bāṣpībhū 1 P, bāṣparūpeṇa udgam 1 P or naś 4 P, bāṣpāyate (D.), ātapena śuṣ 4 P.
(2) (fig.) vinaś vili 4 A, aṃtardhā pass., vi-dru 1 P. -v. t. bāṣpīkṛ 8 U, ātapena śuṣ c., ucchuṣ c., bāṣparūpeṇa naś c. or udgam c. (gamayati).
, a. pūrvapradoṣaḥ.
, a. sama (in all senses); 'e. ground' samapradeśaḥ-sthalaṃ-pāṭaḥ-bhūmi f.; 'e. -handed' samakriya samadarśin 'e.-minded' samacitta-bhāva samavṛtti.
(2) samarekha avakra ṛju. -v. t. samīkṛ 8 U. -adv. api; 'e. though' 'e. if' yadyapi; 'e. now' adyāpi; 'e. so' evameva evaṃ tathaiva atha kiṃ; 'e. as' yathā yathaiva.
, s. vṛttaṃ vyatikaraḥ vṛttāṃtaḥ ghaṭanā saṃbhavaḥ saṃgataṃ; 'in the e. of' yadi cet.
(2) pariṇāmaḥ phalaṃ anuvṛttaṃ udbhūtaṃ uttaraṃ phalaṃ.
(2) ānuṣaṃgika (kī f.) anu-vartin anusārin.
, adv. kadā-cana-cit kadāpi; karhicit jātu; 'not e.' na kadācana na jātu &c.
(2) nityaṃ aharniśaṃ; sadā sarvadā; 'for e.' śaśvat niraṃtaraṃ; ajasraṃ śāśvatīḥ samāḥ; oft. by ekāṃta atyaṃta in comp.; 'disappeared for e.' atyaṃtaviluptadarśana; 'lost for e.' ekāṃtanaṣṭa 'gone for e.' asannivṛttyai gata atyaṃtagata; 'e. more' punaḥ itaḥ paraṃ; 'e. and anon' vāraṃvāraṃ kāle kāle muhurmuhuḥ muhuḥ; 'e. since' yataḥ prabhṛti; 'e so little' manāk-īṣat-kiyat-kiṃcit-api. With adj. ex. by nitya sadā &c. in comp.; 'e. blooming' nityapuṣpa; 'e. green' satataharita amlānaparṇa; 'e. lasting' nityasthāyin nitya akṣayya amara; See Eternal; 'e. moving' sadānitya-gati.
, v. t. viparyas 4 U, vinaś c.
, a. Ex. by prati-anu- in comp.; 'e. day' pratidivasaṃ; prativarṣaṃ anudinaṃ &c., oft. by repeating the word; 'in e. place' sthāne sthāne; divase divase 'e. day' &c.; 'at e. discussion' vāde vāde.
(2) sarva viśva sakala; See Each; 'knowing e. thing' sarvajñaḥ; 'suffering e. thing' savaṃsahā (pṛthvī); 'e. one' 'e. body' sarvaḥ sarvajanaḥ pratyekaḥ ekaikaḥ; ekaikaśaḥ pṛthak pṛthak; 'e.-day' (a.) prātyahika (kī f.); 'e. thing' sarvaṃ; 'e. other' ekaikaṃ parityajya anya-apara; 'in e. way' sarvathā; 'e. where' viṣvak sarvataḥ sarvatra yatra tatra; 'e. time' yadā yadā; 'on e. side' sarvataḥ viśvataḥ samaṃtataḥ.
, v. t. niḥsṛ c., nirākṛ 8 U, bahiṣkṛ adhikārāt svatvāt-bhraṃś c. or cyu c.;
, s. sākṣyaṃ pramāṇaṃ prāmāṇyaṃ nidarśanaṃ; 'written e.' lekhapramāṇaṃ sādhanapatraṃ; 'ocular e.' pratyakṣapramāṇaṃ cākṣuṣajñānaṃ. -v. t. pramāṇīkṛ 8 U, pramāṇena sādh c. or vi-bhū c. or upa-pad c.
, a. spaṣṭa suspaṣṭa sphuṭa parisphuṭa vyakta viśada prakāśa pratyakṣa prakaṭa; 'make e.' pra-kāś c., āviṣkṛ 8 U, spaṣṭīkṛ vi-vṛ 5 U, viśadīkṛ; 'to be e.' spaṣṭībhū 1 P, &c.
, a. duṣṭa pāpa khala kutsita asādhu niṃdya adhama pāpin asat garhya garhita vācya; gen. ex. by dur ku apa asat pāpa in comp.; 'e. intentioned' pāpāśaya durbuddhi; 'e. passions' durvikārāḥ; 'e. eye' kudṛṣṭi f., pāpadṛṣṭi f.; 'e. course' kupathaḥ-mārgaḥ asatpathaḥ; 'e. -conducted' durācāra apa-karman durvṛtta; 'e. doer' durvṛttaḥ kukarman m.; pāpakarman m, duṣkṛtin m., pāpakṛt m.; 'e. minded' durātman pāpamati-buddhi duṣṭamati kumati durmati durbuddhi pāpāśaya; 'good or e. acts' śubhāśubhakarmāṇi; 'e. speaking' durālāpaḥ piśunavākyaṃ; 'e. -tongued' durmukha mukhara abaddhamukha kadvada. -s. aniṣṭaṃ ahitaṃ aśubhaṃ apāyaḥ abhadraṃ ariṣṭaṃ duḥkhaṃ.
(2) durgati f., duravasthā vyasanaṃ ā-vi-pad f., kaṣṭaṃ atyāhitaṃ.
(3) apakāraḥ apāyaḥ hiṃsā kṣataṃ-ti f.
(4) pāpaṃ pāpācaritaṃ duṣkarman n, kukṛtyaṃ adharmaḥ duṣṭakṛtyaṃ daurātmyaṃ doṣaḥ durācāraḥ duṣkṛti f.; 'Oh! An e. has befallen! abrahmaṇyaṃ atyāhitaṃ hā dhik kaṣṭaṃ.
, v. t. nirdiś 6 P, prakāś c., sūc 10, dṛś c., spaṣṭī-vyaktī-prakaṭī-kṛ 8 U, vyaṃj 7 P or c., dyut c.
, a. niraṃtrīkṛ 8 U.
, a. parihārya heya varjanīya anāvaśyaka (kī f.), pariharaṇīya.
, v. t. ā-hve 1 P, ā-samā-kṛṣ 1 P.
(2) utpad c., jan c. (janayati); pra-budh c. protsah c., uttij c.; 'his speech e. ed laughter' tasya vacaḥ prahāsāya babhūva upa-hāsāspadaṃ jātaṃ.
(2)
, v. t. vi-vṛ 5 U, udbhid c.
(2) vi-stṝ c., pra-sṛ c., vitan 8 U.
(2) vistāraḥ-raṇaṃ prasāraṇaṃ.
(3) paraṃparā śreṇī.
(4) mūlalābhaḥ.
(5) pariṇāmaḥ; 'theory of e.' pariṇāmavādaḥ.
, s. utpāṭanaṃ utkarṣaṇaṃ avaluṃcanaṃ.
, s. meṣī eḍakā uraṇī avilā; 'e. 's milk' avisoḍhaṃ avidūsaṃ.
, s. kamaṃḍaluḥ kuṃbhaḥ udakapātraṃ.
, v. t. pra-kup c. uttij c., krodhaṃ uddīp c.; See Enrage. -ion, s. prakopaṇaṃnaṃ krodhoddīpanaṃ.
, s. yathārtha yathātatha ṛta satya.
(2) śuci nirdoṣa śuddha.
(3) avahita apramatta; oft. by viśeṣa in comp.; sthalaviśeṣaḥ naraviśeṣaḥ 'e. place', 'e. man &c.'
(4) sūkṣma vi-śiṣṭa.
(5) nirviśeṣa samāna. -v. t. balena grah 9 U or ādā 3 A, balād grah or niṣkṛṣ 1 P or ā-hṛ c., dā c. (dāpayati); oft. by causal.
(2) bādh 1 A, ard c., upapīḍ 10.
(2) upadravaḥ viplavaḥ bādhādhanaṃ upapīḍā.
(2) nādhikaṃ na nyūnaṃ; oft. by eva; 'e. so' evameva atha kiṃ tathaiva; 'they two are e. alike' nāsti kimapi tayoraṃtaraṃ.
(2) sūkṣmatā.
(3) ava-dhānaṃ apramādaḥ.
, v. t. atiśayena-atyuktyā varṇ 10 or kath 10; saṃvṛdh c. (Mr. 9), vistṝ c.
, v. t. unnam c. (namayati) nī 1 P or prāp c., unnī 1 P, ucchri c., utkṛṣ 1 P; uccapadaṃ prāp c. or adhiruh c. (ropayati) utkṛṣṭapade niyuj 7 A, 10.
, v. t. parīkṣ 1 A, nirūp 10, anu-saṃdhā 3 U, vicar c., vimṛś 6 P. avekṣ ā-paryā-loc 10.
(2) nirṇī 1 P, niści 5 U, paricchid 7 P.
(3) anuyuj 7 A, pracch 6 P; mṛg 10 A, anviṣ 4 P, carcāṃ kṛ 8 U, jñā desid. (jijñāsate)
(4) nirīkṣ samīkṣ parīkṣ nirūp dṛś 1 P, ā-ava-lok 1 A, 10.
(2) nirīkṣaṇaṃ ālocanaṃ saṃdarśanaṃ avekṣā; 'judicial e.' vyavahāradarśanaṃ.
, s. udāharaṇaṃ nidarśanaṃ dṛṣṭāṃtaḥ; 'for e.' yathā tathāhi.
(2) ādarśaḥ pramāṇaṃ; 'follow an e.' anukṛ 8 U, pramāṇaṃ man 4 A, vartma anugam 1 P, padamanuvidhā 3 U, (padamanuvidheyaṃ ca mahatāṃ).
(2) praśasya ślāghya; anukaraṇīya-karaṇārha.
, a. nirjīva vicetana.
(2) nirutsāha bhagnotsāha.
, v. t. prakup c., saṃkṣubh c., ruṣ c., krudh c., saṃ-rabh c. (raṃbhayati) krodhaṃ uddīp c.
, v. t. utkhan 1 P, nirbhid 7 P or c., vidṝ 10.
(2) khātaṃ gartaḥ-rtā raṃdhraṃ bilaṃ suṣiraṃ; 'e. underneath the ground' suraṃgā.
, v. t. ati-i 2 P, ati-kram 1 U, 4 P; sa satkāro manorathānāmapyabhūmiḥ (S. 7) 'e. ed even my expectations'; ati-car-gam 1 P, laṃgh 1 A, 10; See Beyond also.
(2) ati-śī 2 A, ati-bhū 1 P; See Excel. -ing, a. atiśayin atirikta adhika atirekin.
(2) atyaṃta parama para bhūri su pr., ati pr.; 'e. man's power' atimānuṣa; 'e. written orders' ājñāpatramullaṃghayan.
(2) paunaruktyaṃ punarutkatā.
(3) maryādātikramaḥ atikramaḥ atyācāraḥ asaṃyamaḥ aparimitatā.
, v. t. atiśī 2 A, dūrī-adhaḥ-adharī-kṛ 8 U, viśiṣ c.; atiric-viśiṣ pass. (with abl. of person); atikram 1 U, 4 P, ati-i 2 P; oft. by ji 1 P, abhiparā-bhū 1 P, tiraskṛ dhikkṛ pratyākhyā 2 P, pratyādiś 6 P.
(2) guṇotkarṣaḥ guṇaviśiṣṭatā-prakarṣaḥ.
(3) guṇaḥ guṇavattā parabhāgaḥ utkṛṣṭaguṇaḥ.
(2) devaḥ mahārājaḥ-bhāgaḥ.
, v. t. vṛj 10, parivṛj apa-vi-hā 3 P, tyaj 1 P, apās 4 U, muc 6 P.
(2) vyāvṛt c. (a rule &c.), saṃkuc 1 P or c. -prep.,
(2) yadi na.
(2) apavādaḥ vyabhicāraḥ; 'rules have e.-s' utsargāḥ sāpavādāḥ; 'as general rules are limited (in scope) by e. s' apavādairivotsargāḥ kṛtavyāvṛttayaḥ (K. II. 27); 'that saying has no e. s' avyabhicāri tadvacaḥ (K. v. 36), iti lokavādaḥ na visaṃvādamāsādayati (Mallinātha:); 'counter e.' pratiprasavaḥ (tṛjakābhyāṃ kartarītyasya pratiprasavaḥ S. K.).
(3) varjanīyaṃ varjyaṃ.
(4) doṣaḥ bādhaḥ-dhā apavādaḥ; 'take e.' doṣaṃ grah 9 U, (nātra doṣaṃ grahīṣyati kulapatiḥ S. 3); See Object. -ion-
, v. t. ud-hṛ 1 P, nirhṛ saṃkal 10 (kalayati); 'e. passages' cūrṇīkṛ 8 U.
, v. t. vi- ni-me 1 A, pratidā 1 P, 3 U, (tilebhyaḥ pratiyacchati māṣān) pratipaṇ 1 A, vyati-hṛ 1 P, parivṛt c.; 'e. civilities' satkāravinimayaṃ kṛ; by e. ing clothes' veṣaparivartanena-vyatihāreṇa; anyonyasaṃbhinnadṛśāṃ (Mal. 1) 'who e. ed glances with each other' -s. vinimayaḥ pari(rī) vartaḥ parivṛtti f., parivartanaṃ naimeyaḥ ni (vi) mayaḥ paridānaṃ prati-dānaṃ-paṇanaṃ vyatihāraḥ; oft. by anyonya or prati in comp.; 'e. of favours' anyonyopakāraḥ 'e. of looks' anyonyadṛṣṭipātaḥ parasparā-lokanaṃ; 'e. of blows' pratighātaḥ; 'in e. for' vinimayena vyatihāreṇa pratidānena.
(2) bhāṃḍa-dravya-vinimayaḥ.
(3) śreṣṭhicatvaraṃ.
, s. rājadhanāgāraṃ rājasvakoṣaḥ; 'chancellor of the e.' koṣādhīśaḥ koṣāvekṣakaḥ.
, v. t. rājadeyakaraṃ-śulkaṃ-nirūp 10 or nirdhṛ 10 or sthā c. (sthāpayati), -s. rājasvaṃ karaḥ śulkaṃ.
, s. ucchedaḥ kartanaṃ utpāṭanaṃ uddharaṇaṃ vināśaḥ.
, v. t. uttij c., prakup c., saṃ-vi-kṣubh c., ut-saṃ-tap c., ud-dīp c., udyuj 10, utthā c. (utthāpayati) protsah c., pracud 10, vṛdh c., pravṛt c., saṃdhukṣ 10 (feelings &c.).
(2) jan c. (janayati) utpad c., prabudh c.; 'my curiosity is the more e. ed' idamadhikataramupajanitaṃ me kautukaṃ (Ka. 134); 'with anger e. ed' saṃjātāmarṣa uddīpitakopa; oft. by dat. with or without bhū; 'his speech c. -ed laughter' tadvaco hāsāya babhūva; See Lead to. -able, a. kopana uttejanīya sulabhakopa krodhila śīghrakopin.
(2) utpanna jāta janita.
, v. i. ā-ut-kruś 1 P, uccaiḥ ghuṣ 10, tārasvareṇa vad 1 P, ā-raṭ 1 P, uccaiḥ udīr c.
, v. t. ni-pati-ṣidh 1 P, ni-ava-rudh 7 U, ni-vṛ c., vyā-vṛt c., (tuśabdaḥ pūrvapakṣaṃ vyāvartayati S. B.), bādh 1 A, niras 4 U
(2) bahiṣkṛ 8 U, niḥsṛ c., niṣkas c., nirākṛ apānud 6 P, vyatiric 7 P or c.
(3) vṛj 10, tyaj 1 P, vi-apa-hā 3 P, muc 6 P, apās 4 U.
(2) nirākaraṇaṃ niḥsāraṇaṃ.
(3) varjanaṃ vyudāsaḥ hānaṃ; 'to the e. of' vihāya muktvā atikramya ujjhitvā.
(2) ananyasādhāraṇa (ṇī f.); ananyasāmānya ananyabhukta; 'e. of' vihāya varjayitvā muktvā hitvā rahitahīna -in comp.; See Except. -ly, adv. ananyasādhāraṇaṃ kevalaṃ anyavyatirekeṇa; 'I am e. thy servant' ahaṃ tavānanyasādhāraṇo dāsaḥ (M. 4).
, v. t. ciṃt 10, parikḷp c.; See Consider. -ion, s. ciṃtanaṃ parikalpanaṃ.
, v. t. (samājāt) bahiṣkṛ 8 U, nirākṛ apās 4 U, bhraṃś c., cyu c., apāṃktīkṛ; 'one e. ed' apāṃkteyaḥ bahiṣkṛtaḥ.
, v. t. tvacaṃ-carma-ullikh 6 P or nirghṛṣ 1 P or kṛt 6 P or chid 7 P, ni-stvacī-kṛ 8 U.
, s. nistvacīkaraṇaṃ.
, s. gaṃḍaḥ visphoṭaḥ śophaḥ; fleshy e.' adhimāṃsaṃ māṃsapiṃḍaḥ.
, v. t. utsṛj 6 P, uccar c., niḥsṛ c.; malotsargaṃ kṛ 8 U.
, v. t. atyaṃtaṃ vyath c. (vyathayati) or bādh 1 A or saṃtap 1 P or c., pra-maṃth 9 P.
, v. t. (doṣāt-aparādhāt) vi-pari-śudh c.; vi- muc 6 P or c., nirdoṣīkṛ 8 U, doṣaṃ pari-pra-mṛj 2 P or kṣal 10; 'he e ed himself' ātmānaṃ doṣamuktaṃ cakāra.
, s. paryaṭanaṃ bhramaṇaṃ vihāraḥ vi-haraṇaṃ.
(2) pathatyāgaḥ-bhraṃśaḥ mārgātikramaḥ vicalanaṃ utkramaḥ.
(3) abhidravaḥ ākramaḥ āpātaḥ.
, a. bhramaṇaśīla tyaktamārga.
(2) sarvato dhāvin.
, v. t. kṣam 1 A, mṛṣ 1 P, 10, sah 1 A, tij desid. (titikṣate).
(2) doṣād muc c. or śudh; 'e. a person' doṣaṃ-apa-rādhaṃ-kṣam (with gen.); 'e. a fine' daṃḍaṃ avasṛj 6 P or muc 6 P; 'e. oneself' apa-vyapa-diś 6 P, uttaraṃ dā 3 U, apadeśaṃchadma-kṛ 8 U, ātmānaṃ vimuc c.; 'e. ing myself on the ground of head-ache' śiraḥśūlasparśanamapadiśan (D. K. II. 2); 'e. me' prasīdatu bhavān. -s. apa-vyapa-deśaḥ uttaraṃ nimittaṃ chalaṃ chadman n., vimocanahetuḥ.
(2) doṣakṣālanaṃ pāpaśodhanaṃ kṣamāprārthanā; oft. by hetuḥ; 'under the e. of illness' asvāsthyahetoḥ anāmayāpadeśena.
(2) akṣaṃtavya.
, v. t. śap 1 U, ākruś 1 P, garh 1, 10 A, abhiśaṃs 1 P.
, v. t. anuṣṭhā 1 P, saṃ-niḥ-pad c., kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, ā-car 1 P, nirvah c., sādh 5 P or c., nirvṛt c.; 'e. thy business' svaniyogamaśūnyaṃ kuru.
(2) han 2 P, vyā-pad c., prāṇadaṃḍaṃ-dehadaṃḍaṃ-ādiś 6 P, daṃḍ 10; 'he was ordered to be e. e-d' tasya vadha-deha-daṃḍa ādiṣṭaḥ vadhyatāmasau iti ādiṣṭaṃ.
(2) ghātaḥ hananaṃ hatyā vyāpādanaṃ vadhaḥ; 'place of e.' vadhyasthānaṃ-bhūmiḥ f.; 'sentence of e.' prāṇadaṃḍaḥ uttamasāhasaṃ.
, s. vivaraṇaṃ vyākhyānaṃ; vyākaraṇaṃ.
, v. t. muc 6 P or c., mokṣ 10, vi-ava-sṛj 6 P, vṛj 1 P, 10; 'e. from fine' daṃḍādānaṃ kṣam 1 A; 'e. from taxes' karādānaṃ anujñā 9 U. -a.,
(2) anāyatta avaśa.
, See Obsequies.
, s. prayogaḥ vyāpāraḥ anuṣṭhānaṃ ācaraṇaṃ
(2) abhyāsaḥ niveṣaṇaṃ abhyastatā āvṛtti f., caryā.
(3) vyavasāyaḥ dyamaḥ ceṣṭā udyogaḥ vyāpāraḥ; 'bodily e.' vyāyāmaḥ pariśramaḥ; 'materials for taking e.' vyāyāmopakaraṇāni; 'military e.' raṇaśikṣā śastrābhyāsaḥ yuddhābhyāsaḥ; 'shooting e.' śarābhyāsaḥ upāsanaṃ; 'usual e.' nityakṛtyaṃ. -v. t. apa-pra-yuj 7 A, 10, vyā-pṛ c.
(2) abhyas 4 U; (sadā) ācar 1 P, anuṣṭhā 1 P, ā-ni-sev 1 A, anu-pari-śīl 10; ā-yas c., vyā-yam c.; 'e. soldiers' śikṣ c., raṇaśikṣāṃ dā 3 U; 'e. oneself' vyāyam 1 P, udyam vyava-so 4 P, ceṣṭ 1 A; vyāyāmaṃ-śarīraśramaṃ-kṛ 8 U. -v. i. pariśramaṃ-vyāyāmaṃ-kṛ; 'e. ed with an iron club' ayodaṃḍena śramamakarot (Ka. 76).
, v. t. ni-pra-upa-yuj 7 A, 10, vyā-pṛ c., pravṛta c.; 'e. oneself' prayat 1 A, ceṣṭ 1 A, udyam 1 P, vyava-so 4 P, pravṛt 1 A; 'e. one's utmost' yāvacchakyaṃ prayat.
(2) āyāsaḥ śramaḥ pariśramaḥ kāyakleśaḥ-āyāsaḥ.
, v. i. paripuṭ 6 P, vigal 1 P.
, v. t. ud-gṝ 6 P, ucchvas 2 P, niśvas utkṣip 6 P, udvam 1 P, nirmuc 6. P udīr c., nirgam c. (gamayati) pra-vā 2 P, niṣkṝ 6 P, udgam c.
(2) (As water) ā-pā 1 P, ucchuṣ c., ācam 1 P, bāṣpīkṛ 8 U; 'trees e. ing fragrance' parimalodgāriṇaḥ vṛkṣāḥ.
(2) bāṣpaḥ dhūmikā dhūmaḥ.
(3) bāṣpodgamanaṃ. dhūmodgāraḥ.
, v. t. ut-saṃ-śuṣ c., ā-pā 1 P.
(2) śūnyīkṛ 8 U, niḥśeṣīkṛ sarvasāraṃ hṛ 1 P, viric 7 P or c.
(3) kṣi 1 P, kṣai c. (kṣapa-yati) naś c., vyayaṃ-kṣayaṃ-kṛ apa-ci 5 U; 'his wealth was e. ed in performing meritorious deeds' dharmakarmāṇi kurvatastasya dhanakṣayaḥ saṃjātaḥ (P. v. 1.); who had e. ed his whole treasure in gifts (charity)' niḥśeṣaviśrāṇitakoṣajātaṃ (R. v. 1.).
(4) khid c., klam c. (klamayati) śram c., ava-sad c., glai c., (glā-glapayati; 'I feele. ed' klāṃtosmi avasannāni me gātrāṇi.
(2) kṣīṇa apacita.
(3) śrāṃta klāṃta khinna avasanna glāna.
(2) kṣayaḥ parikṣayaḥ nāśaḥ vyayaḥ apacayaḥ.
(3) khedaḥ śramaḥ klamaḥ glāni f., avasādaḥ śrāṃti-klāṃti -f.
, v. t. pra-draś c., prakāś c., nirdiś 6 P, prakaṭīkṛ 8 U, prakaṭayati (D.), vyaṃj 7 P or c., vyaktīkṛ āviṣkṛ pra-sṛ c.
(2) (On the stage) prayuj 7 A, 10, abhinī 1 P; See Act. -er s. pradarśakaḥ prakāśakaḥ.
(2) vṛttisādhanaṃ vṛtti f.
(3) abhinayaḥ āvirbhāvaḥ.
, v. t. sotsukaṃ yāc 1 A or prārth 10 A, upa-diś 6 P, anu-śās 2 P, pra-saṃ-budh c.
(2) ā-samā-śvas c., protsah c., pra-cud 10, pravṛt c., udyuj 10.
(2) protsāhanaṃ preraṇaṃ pracodanaṃ uttejanaṃ prabodhanaṃ samāśvāsanaṃ pravartanaṃ.
, v. t. (śavaṃ) utkhan 1 P.
(2) avasaraḥ prastāvaḥ samayaḥ kālaḥ.
(3) āpad-vipad f., saṃkaṭa-kaṣṭa-samayaḥ-kālaḥ vipatsamayaḥ kṛcchraṃkaṣṭaḥ-ṣṭaṃ durgati f.
, a. tanu alpa.
, v. t. pra-nir-vi-vas c., pra-vraj c., (svadeśāt) niḥ-sṛ c., apākṛ 8 U, bahiṣkṛ. -s. vi-pra-vāsaḥ-sanaṃ pravrājanaṃ.
(2) pravrajanaṃ dūrasaṃsthiti f., vivāsanavidhiḥ; 'to go into e.' pravraj 1 P.
, v. i. bhū 1 P, vṛt 1 A, vid 4 A, as 2 P; jan 4 A, utpad 4 A.
(2) jīv 1 P, prāṇ 2 P.
(3) sthā 1 P, pravṛt ās 2 A.
(2) jīvitaṃ jīvanaṃ vṛtti f., prāṇa-asu-dhāraṇaṃ; 'worldly e.' saṃsāraḥ bhavaḥ.
, s. niṣkramaḥ -maṇaṃ niryāṇaṃ; apakramaḥ apagamaḥ nirgamaḥ.
(2) (In dramas) niṣkrāṃta a.; 'exeunt omnes' niṣkrāṃtāḥ sarve.
, s. nirgamaḥ bahirgamanaṃ.
, adv. adhikāravaśāt.
, v. t.
(2) bhāraṃ apanī 1 P or avatṝ c.
, a. anuneya prasādanīya sāṃtvanīya; 'not e.' niranukrośa.
, a. amaryāda amita aparimita atirikta sātiśaya atimātra atyadhika See Excessive. -Exhorbitance,
, v. i. (bhūtaṃ) dūrīkṛ 8 U, niḥsṛ c., bhūtāveśād muc c.
, s. prastāvaḥ vāṅmukhaṃ āmukhaṃ mukhabaṃdhaḥ upodghātaḥ.
, a. sādhāraṇa (ṇī f.).
, a. videśīya videśaja anyadeśodbhava vaideśika (kī f.).
, v. t. vistṝ c., pra-vṛdh c., vi-tan 8 U, pra-vi-sṛ c., 'e. itself' vyāp 5 P, vyaś 5 A.
(2) vi-vṛ 5 U, pra-vi-kāś c., prapaṃcayati (D.).
(3) (As flowers &c.) vikāś c., vikas c., bhid 7 P or c., sphuṭ c., vi-sphur c. (sphārayati). -v. i. vi-pra-sṛ 1 P, pra-vṛdh 1 A, pass. of roots above.
(2) vikas 1 P, sphuṭ 6 P. phull 1 P, bhid pass.; See Blossom visphur 6 P; 'whose boyhood gradually e. ed into youth (manhood)' kramādyauvanabhinnaśaiśavaḥ (R. III 32); 'with his eyes e. ed through joy' harṣotphullanayanaḥ.
(3) vijṛṃbh 1 A.
(2) prapaṃcaḥ vivaraṇaṃ.
, a. ekapakṣīya.
, v. i.
(2) paribhram 1, 4 P.
, See.
, v. t. (śleṣmāṇaṃ) ud-gṝ 6 P or niḥsṛ c., niṣṭhiv 1, 4 P.
, a. yukta ucita yogya upapanna upayukta hita hitāvaha. -s. upāyaḥ kalpaḥ sādhanaṃ gati f., upakramaḥ upakaraṇaṃ yogaḥ guṇaḥ ṣaḍ guṇāḥ 'six e. c'
, v. i. tvar c. (tvarayati) śīghraṃ saṃpad c. or pravṛt c. or sādh c. or vi-dhā 3 U.
(2) śīghraṃ preṣ c. or prer c.
(2) yātrā prayāṇaṃ prasthānaṃ yānaṃ abhiṣeṇanaṃ avapātaḥ; 'to send an e.' sainyaṃ prasthā c. (sthāpayati).
, v. t.
(2) niṣkas c., bahiṣkṛ 8 U, apā-nirā-kṛ niḥsṛ c., apadhvaṃs c., nirdhū 5, 9 U; See Drive,
, v. t. vyay 10 (vyayayati) ut-vi-sṛj 6 P, tyaj 1 P, vini-yuj 7 A, 10, pra-upa-yuj
(2) kṣi 1 P, kṣai c. (kṣapayati) apa-ci 5 U, kṣayaṃ-vyayaṃ-kṛ 8 U.
(2) kṣayaḥ apacayaḥ apahāraḥ.
, v. t. anubhū 1 P, apa-bhuj 7 U, aś 5 A, prāp 5 P, āsad c., jñā 9 U, vid 2 P, parīkṣ 1 A.
(2) bahudarśitvaṃ anubhavajanyaṃ jñānaṃ buddhiparipākaḥ.
(3) abhyāsaḥ ācaraṇaṃ.
, s. prayogaḥ parīkṣā-kṣaṇaṃ anubhavaḥ. -v. t. parīkṣ 1 A, anubhū 1 P; prayuj 7 A, 10.
(2) parīkṣaka parīkṣārthaṃ kṛta.
(2) parīkṣāpūrvaṃ anubhavenabhavāt.
, a. dakṣa pravīṇa paṭu vijña nipuṇa catura; vid-jña in comp.; vicakṣaṇa viśārada; See Skilful. -ly, adv. sapāṭavaṃ sakauśalaṃ.
, v. t. vi-saṃ-pari-śudh c., niṣkṛ 8 U, nirākṛ śam c. (śamayati) apānud 6 P, pramṛj 2 P or c., prāyaścittena pū 9 U or muc c. or śudh c., pāpaniṣkṛtiṃ kṛ.
, v. t. niśvas 2 P, śvāsaṃ utkṣip 6 P, or nirgam c. (gamayati).
(2) ud-gṝ 6 P; See Exhale. -v. i. prāṇān hā 3 P or tyaj 1 P, mṛ 6 A, utkrāṃtavāyu a. bhū uparam 1 P, saṃsthā 1 A; See Die. 2 samāp pass., avaso pass., nivṛt 1 A, viram avasad 1 P, kṣi pass.
(2) nivṛtti f., samāpti f., vi-rāmaḥ atyayaḥ kṣayaḥ aṃtaḥ avasānaṃ śeṣaḥ vicchedaḥ.
, v. t. vyā-khyā 2 P, vyācakṣ 2 A, nirūp 10, vivṛ 5 U, dyut c., vyaṃj 7 P or c., sphuṭī-viśadī-kṛ 8 U, vyā-kṛ pra-vac 2 P, prakāś c., spaṣṭīkṛ prabudh c.
(2) varṇ 10, kath 10, pravad 1 P, prakṝt 10.
(2) samādhānaṃ śodhanaṃ.
, s. pādapūraṇaṃ vākyālaṃkāraḥ.
, See Explain.
, a. spaṣṭa vyakta parisphuṭa bhinnārtha suprakāśa.
, v. i. mahāśabdena vidṝ-vibhid pass., mahāśabdapūrvaṃ sphuṭ 6 P or vidal 1 P. -v. t. karkaśanisvanena niṃd 1 P or asaṃtoṣaṃ dṛś c. or sūc 10.
(2) niras 4 U, khaṃḍ 10, vilup c., apā-kṛ 8 U.
, s. parākramaḥ avadātaṃ karman n. āścarya-adbhuta-karman n., vikramaḥ viceṣṭitaṃ.
, v. t. anviṣ 4 P, nirūp 10, mṛg 10 A, nirīkṣ 1 A, anusaṃ-dhā 3 U, mārg 10.
, s. (In mathematics) ghātacihaṃ -a. prakāśaka dyotaka.
, v. t. videśaṃ nī 1 P or pra-hi 5 P, bahirdeśaṃ prer c. or vah 1 P or c. -s. nirgataṃ dravyaṃ-bhāṃḍaṃ.
, v. t. (lit.) ucchad 10, upā-vṛ 5 U, vivastrīkṛ 8 U, prakāś c., pradṛś c.
(2) vyaktīkṛ pratyakṣīkṛ āviṣkṛ satyasvarūpaṃ āviṣkṛ; See Explain also.
(3) (Make liable) padaṃ nī 1 P or kṛ 8 U, sthānaṃāspadaṃ kṛ; 'e. ed yourself to trouble' bhavatātmā kleśasya padamupanītaḥ (S. 1); 'e.-ed to the charge of cowardice' kātara iti vācyatāṃ gataḥ-doṣapātraṃ jātaḥ; 'e. ed to hundreds of calamities' vyasanaśataśaravyatāmupagatāḥ (Ka. 107); 'e. to contempt' tiraskārasthānaṃ kṛ; 'e. to the sun' ātape dā 3 U or śuṣ c., ātapāya ujjh 6 P; 'e. for sale' krayārthaṃ pra-sṛ c.
, v. i. pratyādiś 6 P, (apa-thāt) vyāvṛt c., nivārayituṃ-niyaṃtuṃ udyam 1 P or prayat 1 A; See Dissuade. -ion, s. pratyādeśaḥ nivartanavākyaṃ niṣedhaḥ nivāraṇaṃ prabodhavacanaṃ.
, a. vyakta sphuṭa parisphuṭa suprakāśa bhinnārtha asaṃdigdha; 'in e. terms' bhinnārthaṃ spaṣṭaṃ.
(2) viśiṣṭa. -s. (Messenger) jaṃghākārikaḥ jāṃghikaḥ.
(2) jaṃghālaḥ atijavaḥ pra-javin-vegin m., javanaḥ tvaritaḥ tarasvin m. -v. t. vyaṃj 7 P or c., āviṣkṛ 8 U, pradṛś c., sūc 10, dyut c., prakaṭīkṛ nirdiś 6 P, lakṣ 10, prakaṭayati (D.).
(2) vac 2 P, uccar c., udīr c. kath 10, śaṃs 1 P, vad 1 P, udāhṛ 1 P, vyāhṛ ā-ni-vid c., khyā 2 P, prakāś c., budh c., jñā c. (jñāpayati) abhi-dhā 3 U; 'e. oneself' manogataṃ śaṃs vācaṃ udīr; 'e. by gesticulation' naṭ 10, nirūp 10, sūc abhinī 1 P.
(3) niṣpīḍ 10, niṣkṛṣ 1 P, nirduh 2 U, nirhṛ 1 P.
(2) niṣpīḍanaṃ niṣkarṣaṇaṃ.
(3) vadanaṃ āsyaṃ; 'he had a smiling e.' hāsyavadana āsīt; 'wore an angry e.' kupita iva babhau.
(4) vacanaṃ ukti f.; vākyaṃ padaṃ śabdaḥ vacas n., vāc f.; 'authoritative e.' āptavacanaṃ pramāṇaṃ.
(5) rīti f., mārgaḥ paddhati-saraṇi -f.
(2) sārtha sākūta pūrṇārtha arthavat
(2) spaṣṭaṃ suvyaktaṃ bhinnārthaṃ parisphuṭaṃ vyaṃjakatayā.
, v. t. See Dispossess.
, v. t. (durgaṃ) laṃgh 1 A, 10, vaśīkṛ 8 U, ākram 1 U, 4 P, vi-ji 1 A.
, v. t. vi- lup c., vyā-apa-mṛj 2 P or c., vyāmṛś 6 P or c., ucchid 7 P, vinaś c.
, v. t. pū 9 U, śudh c., pavitrīkṛ 8 U.
, a. atyuttama; viśiṣṭa utkṛṣṭa parama; See Cholce; 'e beauty' atimanoharaṃ-atiramyaṃ-lāvaṇyaṃ; 'e. delight' paramānaṃdaḥ
(2) sūkṣma.
(3) tīkṣṇa tīvra ugra (of pain).
, v. t. śuṣ c., ucchuṣ c.; See Dry.
, a. vidyamāna upalabdha vartamāna.
(2) prastāvopayukta samayocita.
, v. t. tan 8 U, vi-pra--; vistṝ 5, 9 U or c., pra-sṛ c., ā-yam 1 P, vṛdh c., dīrghīkṛ 8 U, prath 10.
(2) pradā 3 U, vitṝ 1 P. -v. i. vitan-vistṝ pass., vyāp 5 P; pra-ruh 1 P, āyam pass., pa-su-sṛp 1 P, prath-vṛdh 1 A, vṛt 1 A; 'the age of man e. ed to 10,000 years' daśasahasravarṣāyuṣo narā āsan; 'e. as tar as' ex. by ā with abl. or in comp.; 'whose sovereignty of the earth e. ed as far as the sea' āsamudrakṣitīśānāṃ (R. I. 5).
(2) vṛddhi f., prapaṃcaḥ vipulatā.
(2) vyāpaka vyāpin.
(2) parimāṇaṃ pramāṇaṃ 'the city is 100 yojanas in e.' vistīrṇā yojanaśataṃ purī; 'to a great e.' atimātraṃ atīva; 'to some e.' kiyatāpyaṃśena stokaṃ īṣat manāk; 'to such e.' etāvat iyat; 'to the fullest e.' sarvāṃśena sarvathā 'to what e.' kiyatpramāṇaṃ kiyatparyaṃtaṃ.
, v. t.
(2) laghayati (D.), ūn 10, hras c., alpīkṛ 8 U, laghūkṛ śam c. (śamayati) prakṣal 10, pramṛj 2 P (a crime &c.).
(2) pāpamārjanaṃ-prakṣālanaṃ.
, a. bāhya bahiḥstha bahirbhava; gen. ex. by bahiḥ in comp. -s. bahirākāraḥ bāhyākāraḥ bāhyarūpaṃ.
(2) bāhyabhāgaḥ bahirdeśaḥbhāgaḥ.
, a. bāhirvartin.
, a. bāhya bahirbhava bahiḥsthitavartin bahiḥ in comp.; 'without e. aid' vinā bāhyasādhanaṃ bāhyopādhiṃ vinā.
, v. t. nirvā c. (vāpayati); pra-upa-śam c. (śamayati) (as thirst &c.).
(2) vi-naś c., vi-lup c., ava-ut-sad c., ucchid 7 P.
(2) naṣṭa ucchinna lupta nirgata kṣīṇa avasanna nivṛtta; 'his family became e.' sa nirvaṃśo jātaḥ; 'almost e.' nirvāṇabhūyiṣṭha; 'to become e.' śam 4 P, nirvā 2 P.
(2) ucchedaḥ vilopaḥ vināśaḥ saṃhāraḥ kṣayaḥ; 'final e.' nirvāṇaṃ; mokṣaḥ; 'e. of family' kulocchedaḥ nirvaṃśatā.
, See Eradicate.
, v. t. varṇ 10, kṝt 10, praśaṃs 1 P, ślāgh 1 A, stu 2 U, pra-vi-khyā 2 P; See Praise.
, v. t. balāt-anyāyena ādā 3 A or grah 9 U, dā c. (dāpayati) āhṛ c., niṣkṛṣ 1 P, bādhitvā grah; bādh 10, upapīḍ 10
(2) haṭhaḥ balaṃ; 'by e.' balāt anyāyena prasabhaṃ prasahya.
, a, s. adhika atirikta ati pr.; (in comp.) ex. by vyatirikta bhinna adhika atirikta.
, v. t. niṣkṛṣ 1 P, ākṛṣ niḥ-udhṛ 1 P, ud-grah 9 P; nirduh 2 U, niṣkuṣ 9 P, niḥ-saṃ-pīḍ 10 (by squeezing); nirgam c. (gamayati) utpad c. -s. rasaḥ niryāsaḥ niryūhaḥ kaṣāyaḥ niṣkarṣaḥ uddhāraḥ.
(2) sāraḥ saṃgrahaḥ saṃkṣepaḥ uddhṛtabhāgaḥ niṣkarṣaḥ piṃḍitabhāgaḥ.
(2) kulaṃ vaṃśaḥ utpatti f., anvayaḥ janman n., saṃbhavaḥ udbhavaḥ; 'of high e.' abhijāta mahākula kulīna; 'of royal e.' rājavaṃśya rājakulaprasūta.
, a. vyavahāraviṣayātikrāṃta.
, a. atisaṃsāra lokabāhya.
, a. durgabahirvartin.
, a. bāhya bahirbhava.
(2) bhinna asaṃgata vyatirikta videśīya asaṃbaddha.
, a. asādhāraṇa (ṇī f.), lokottara asāmānya alokasāmānya apūrva adbhuta citra adṛṣṭapūrva vilakṣaṇa āścarya.
, a. ativyayapara atimuktahasta vyayaśīla amitavyaya ativyayin.
(2) ani-yaṃtraṇa amaryāda aparimita maryādātikrāmin utkrāṃtamaryāda.
(2) atimātraṃ sātiśayaṃ amitaṃ.
(2) maryādātikramaḥ atikramaḥ atiyaśaḥ amitatā atyācāraḥ niyamollaṃghanaṃ.
, a. śirā-nāḍi-bahirgata
, a. para parama niratiśaya atyaṃta mahat ati pr.; 'e. limit'; paramāvadhiḥ.
(2) bāhya.
(3) aṃtya aṃtima śeṣa in comp. -s.,
(2) aṃtaḥ-taṃ pāraḥ paryaṃtaḥ agraṃ prāṃtaḥ sīman f., avadhiḥ uttamāvadhiḥ; 'this is the e. of delightful things' iyaṃ prītijananānāṃ sīmāṃtalekhāparisamāptiḥ-avasānabhūmiḥ (Ka. 124); 'e. s are ever; bad' ati sarvatra varjayet.
(3) viṣamāvasthā atikṛcchraṃ atyaṃtakleśaḥ-duḥkhaṃ duḥsthiti f., durdaśā kaṣṭāvasthā.
, v. t. uddhṛ 1 P, muc 6 P or c., mokṣ 10, pari- trai 1 A, rakṣ 1 P, saṃ-ut-niḥ-tṝ c.
, a. bāhya bahirbhava asahaja āgaṃtuka (kī f.).
, v. t. utsṛ c.; See Drive.
, s. adhimāṃsaṃ gaṃḍaḥ sphoṭaḥ śvayathuḥ.
, a. pracura bahula samṛddha sphīta paripūrṇa udrikta atirikta bhūri puṣkala utsikta.
, v. i. pracurībhū 1 P, vṛdh 1 A, samṛdh 5 P
, v. i. pra-snu 2 P, svid 1 A, 4 P; sveda iva pra-sra 1 P or nisyaṃd 1 A. -v. t. (svedaṃ) niḥsru c. or niḥsṛ c.
(2) ud-gṝ 6 P, udvam 1 P, niṣṭhiv 1, 4 P.
(2) sravaḥ-vaṇaṃ syaṃdanaṃ niryāsaḥ srāvaḥ.
(3) niṣṭhīvanaṃ udgāraḥ udvamanaṃ.
, v. t. vraṇaṃ utpad c., kṣataṃ kṛ 8 U; kṣaṇ 8 P.
, v. i. pra-mud 1 A, utsic pass, atyaṃtaṃ ānaṃd 1 P or hṛṣ 4 P or ullas 1 P.
, s. nirmokaḥ.
, s. cakṣus n., vi- locanaṃ netraṃ nayanaṃ akṣi n., dṛś f., dṛṣṭi f., īkṣaṇaṃ-ṇā dṛśā.
(2) (View) dṛṣṭi f.; 'in the e. s of the public' lokadṛṣṭyā.
(3) raṃdhraṃ chidraṃ.
(2) acchidra.
, s. laghudvīpaṃ.
, s. kathā ākhyāyikā upākhyānaṃ kalpitakathā purāvṛttākhyānaṃ prabaṃdhakalpanā. -v. t. manasā kḷp c. or rac 10 or sṛj 6 P.
(2) alīka manaḥkalpita manasā sṛṣṭa kālpanika (kī f.,) kṛtrima.
, s. bhavanaṃ gṛhaṃ harmyaṃ māṃdiraṃ prāsādaḥ dhāman n., śālā.
(2) nirmāṇaṃ racanaṃ.
(3) ūti f., paṭākāraḥ.
(2) manasā sṛj or kḷp c., kapaṭena-mithyā kḷp c.; 'to f. evidence' kūṭapramāṇaṃ nirmā kapaṭasākṣyaṃ kṛ; See Counterfeit. -ion, s. kapaṭaracanā alīkaṃ kṛtrimanirmāṇaṃ manaḥkalpanā kūṭaṃ.
(2) nirmāṇaṃ kalpanā-naṃ racanā.
(2) kūṭakṛt m.
, s. harmyamukhaṃ.
, s. mukhaṃ vadanaṃ ānanaṃ vaktraṃ āsyaṃ tuṃḍaṃ.
(2) talaṃ pīṭhaṃ pṛṣṭhaṃ.
(3) avasthā sthiti f., daśā; 'before one's f.' agre agrataḥ purataḥ samakṣaṃ pratyakṣaṃ saṃmukhaṃ-khe; 'long f.' vi-ṣaṇṇavadanaṃ; 'f. to f.' mukhāmukhi saṃmukhaṃ; 'in the f. of' anādṛtya avigaṇayya; See 'in spite of'; 'in the f. of so many difficulties' evaṃvidhānyapi kṛcchrāṇyavigaṇayya; 'turn away the f.' vimukhībhū; 'stand f. to f.' saṃmukhī-abhimukhī-bhū. -v. t. saṃmukhayati-abhimukhayati (D.); pratimukhīsaṃmukhī-abhimukhī-bhū 1 P, (with gen.), saṃmukhaṃ sthā 1 P, abhimukhaṃ gam 1 P; paryava-sthā 1 A.
(2) saṃmukha-abhimukha-pratimukha. -a. bhū 1 P, or by mukha-abhimukha in comp.; 'a house f. -ing the east' pūrvābhimukhaṃ gṛhaṃ; 'stand f. -ing the east' prāṅmukhastiṣṭha; 'one who boldly f. s the enemy' abhyamitryaḥ; abhyamitrīṇaḥ-yaḥ.
(2) paṭācchanna adhivastrānvita.
, s. kaṇaḥ mukhaṃ.
, a. vinodin parihāsaśīla narmaprāya sarasa rasavat hāsotpādaka narma in comp.
, a. sukara susādhya anāyāsa; See Easy. 2 anukūla anuvartin.
(2) lāghavaṃ; 'f. of hand' hastalāghavaṃ kṣipratā sahajatā.
, s. pratilipi f., pratirūpaṃ.
, s. tathyaṃ yathārthatā satyaṃ tattvaṃ bhūtārthaḥ; 'it was a statement of f. s' bhūtārthavyāhṛtiḥ sā (R. x. 33).
(2) vṛttaṃ vastu n., arthaḥ karman n.; 'in fact' vastutaḥ tattvataḥ 'as a matter of f.' vastuvṛttena paramārthataḥ tattvataḥ.
, s. dalaṃ pakṣaḥ śākhā.
(2) bhedaḥ vi-rodhaḥ vipratipatti f., dvaṃdvaṃ dvaidhaṃ pakṣabhedaḥ.
(2) pākṣa (kṣī f.).
, a. kṛtrima kṛtaka kalpita racita śilpanirmita.
, s. niyogin m., pratinidhiḥ; 'three is a f. of six' ṣaṭ tribhirbhājyāḥ.
, s. śilpa-karma-śālā-gṛhaṃ paṇyanirmāṇasthānaṃ.
, s. sarvakarmakaraḥ.
, s. śakti f., kṣamatā prabhāvaḥ sāmarthyaṃ.
(2) adhikāraḥ.
(3) gaṇaḥ samājaḥ.
, s. laharī chaṃdaḥ.
, v. i. mlai-glai 1 P, vi-śṝ pass., nirgal 1 P, vicchāyatāṃ gam 1 P, vivarṇībhū 1 P.
(2) avasad 1 P, jṝ 4 P, naś 4 P, kṣi pass., dhvaṃs 1 A, pra-lī 4 A, apa-ci pass -v. t. Causal of roots above.
(2) tejo hṛ 1 P, varṇaṃ naś c. or vilup c., vivarṇīkṛ 8 U.
(2) mlāna vi-varṇa vicchāya gatavarṇa vītarāga.
, s. dāsaḥ niraṃtarāyāsin m., vrātīnaḥ. -v. i.
, s. aṃtaḥ avasānasamayaḥ.
(2) śeṣaḥ-ṣaṃ ucchiṣṭaṃ avaśeṣaḥ.
, s. kāṣṭhāni (pl.); dārukhaṃḍaḥ kāṣṭhabhāraḥ iṃdhanadāru n
, v. i. ava-vi-sad 1 P, dhvaṃs 1 A, naś 4 P, vilup pass., kṣi pass.; 'whose talent f. s not in difficulties' saṃkaṭeṣvavi-ṣaṇṇadhīḥ.
(2) bhagnāśa a bhū 1 P; (of efforts) vyā-prati-han pass., vyartha-mogha- a. bhū na sidh 4 P, viphalībhū.
(3) pramad 4 P (with abl.), (svādhikārāt pramattaḥ Me. 1); vismṛ 1 P, upekṣ 1 A, na ādṛ 6 A.
(4) nyūnībhū kṣi-apaci pass.
(5) visaṃ-vad 1 P; 'f. s to give the fruit' phale visaṃvadati (V. 2); 'a good appointment was made to f. by Fate' ramaṇīyo'vadhirvadhinā visaṃvāditaḥ (S. 6). -v. t. tyaj 1 P, hā 3 P; 'whose courage does not f. him' yasya dhairyaṃ na hīyate na skhalati; 'f. ing male issue' putrābhāve; 'his memory f.-ed him' tasya smṛtilopaḥ saṃjātaḥ. -s. upekṣā ananuṣṭhānaṃ 'without f.' avaśyaṃ niyataṃ nūnaṃ suniścitaṃ asaṃdehaṃ.
(2) bhaṃgaḥ aniṣpatti f., asiddhiṃ f.
(3) avasādaḥ kṣayaḥ dhvaṃsaḥ nāśaḥ bhraṃśaḥ ucchedaḥ hrāsaḥ kṣīṇatā lopaḥ; 'f. of issue' saṃtaticchedaḥ.
(4) upekṣā-kṣaṇaṃ ananuṣṭhānaṃ pramādaḥ upātyayaḥ atipātaḥ vyati-kramaḥ lopanaṃ.
, adv. prakāmaṃ sakāmaṃ sānaṃda; See Gladly.
, a. avasanna dīna durbala aśakta śithilabala niḥsattva vihvala mlāna glāna klāṃta khinna tāṃta viṣaṇṇa; ślathāṃga (gī f.), muktagātra srastāṃga.
(2) aspaṣṭa asphuṭa maṃda.
(3) (As colours) pāṃḍu vivarṇa maṃdaprabha maṃdacchāya; oft. by īṣat or ā pr.; 'f. red' ārakta īṣadrakta; 'f. -hearted' bhīru kātara kāpuruṣa. -v. i. murch 1 P, muh 4 P, mohaṃ-mūrchāṃgam 1 P or prāp 5 P, cetanāṃ-saṃjñāṃ-hā 3 P, naṣṭacetana-luptasaṃjña -a. bhū 1 P.
(2) glai-mlai 1 P, sraṃs 1 A, vi-ava-sad 1 P, klam 1, 4 P, tam 4 P.
(3) pra-lī 4 A, naś 4 P, kṣi pass.
, a. cāru suṃdara (rī f.), śobhana; See Beautiful; ex. by su in comp.; 'the f. sex' strījanaḥ.
(2) sama nyāyya yukta ucita dharmya yathānyāya nyāyavartin śuci ṛju nirvyāja niṣkapaṭa; vimalātman śuddhadhī; 'a f. fight' dharmayuddhaṃ.
(3) vimala nirmala śuddha viśada svaccha; gaura śubhra (complexion); anabhra nirabhra vitimira; 'f. day or weather' sudinaṃ.
(4) anukūla prasanna.
(5) madhyama; 'he soon bids f. to prosper' tenācirādabhyudayabhājā bhavitavyamityanumīyate. -s. melā melakaḥ yātrā samājaḥ; haṭṭaḥ ni-ṣadyā nigamaḥ. -adv.,
(2) (Fair dealing) sāralyaṃ śucitā nyāyyatā ārjavaṃ avyājaḥ samatā amāyā.
(3) vimalatā śuddhi f., prasādaḥ. Fairy, s. vidyādharī piśācī yoginī rākṣasī.
, s. viśvāsaḥ pratyayaḥ viśraṃbhaḥ
(2) śraddhā bhakti f., niṣṭhā āstikyabuddhi f.
(3) avyājaḥ ṛjutā satyatā viśvāsyatā.
(2) satyasaṃdha satyapratijña-vrata; 'f. to promise' pālitasaṃgara pratijñāpālaka.
(3) anurakta bhakta dṛḍhabhakti bhaktimat; 'a f. wife' sādhvī ekapatnī pativratā satī sucaritrā; 'a f. friend' dṛḍhasauhṛdaṃ-dṛḍhaprema-mitraṃ.
(4) yathārtha satya.
(5) śraddhālu śraddadhāna pratyayin viśvāsin.
(2) bhakti f., dṛḍhāmaktiḥ anurakti-āsakti- f.; ārjavaṃ niṣkāpaṭyaṃ.
(3) pratijñāpālanaṃ satyasaṃdhatā.
(4) satyatā.
(2) abhakta viśvāsaghātaka bhaktihīna ananurakta.
(3) asatyasaṃdha bhagnapratijña visaṃvādin.
(4) aviśvāsin apra-tyayin aśraddadhāna.
(5) vyabhicārin; asatī asādhvī bhagnacāritryā (as a woman).
(2) viśvāsabhaṃgaḥ-ghātaḥ abhakti
(3) f. pratijñābhaṃgaḥ samayavyatikramaḥ asatyasaṃdhatā vratalopanaṃ.
, a. vakra dātrākṛti.
, s. vakrakhaḍgaḥ nistriṃśaḥ caṃdrahāsaḥ kṛpāṇaḥ.
, s. śyenaḥ śaśādanaḥ patrin m., khagāṃtakaḥ.
, v. i. cyu 1 A, gal 1 P, sraṃs 1 A, pat 1 P, ni-ava- bhraṃś 1 A, 4 P; 'fell under his displeasure' tasyākṛpāpātraṃ-kopāspadaṃbabhūva.
(2) mṛ 6 A, naś 4 P, vi-pra-dhvaṃs 1 A, pra-lī 4 A, prāṇaiḥ viyuj pass.
(3) avasad 1 P, kṣi-apaci pass., nyūnībhū 1 P, hras 1 P; 'a cow f. s beneath his paw' gaustasya nakhapaṃjare patati nakharākrāṃtā bhavati; 'when the wind fell' śāṃte pavane.
(4) dru 1 P, praviś 6 P, avatṝ 1 P, (gaṃgā sāgaraṃ praviśati-avatarati); 'f. foul of' saṃghaṭṭ 1 A, ākram 1 U, 4 P; vi-vad 1 A; 'f. to the ground' dhvaṃs (dhvaṃsitaste utsāhavṛttāṃtaḥ S. 2), vinaś -s. pātaḥ patanaṃ cyuti f.; dhvaṃsaḥ bhraṃśaḥ sraṃsanaṃ adhaḥ-ni-patanaṃ ava-ni-pātaḥ; 'in rapid f. descend' javena nipataṃti.
(2) sthānabhraṃśaḥ-cyutiḥ apakarṣaḥ padanāśaḥ-bhraṃśaḥ-cyutiḥ.
(3) pra-vi-dhvaṃsaḥ saṃ-upa-pari-kṣayaḥ avasādaḥ; 'rise and f.' pātotpātāḥ.
(4) hrāsaḥ apacayaḥ nyūnībhāvaḥ.
(5) nirjharaḥ prasravaṇaṃ; prapātaḥ vāripravāhaḥ.
(6) pātukapravaṇa-bhūmi f.; 'f. of snow' tuṣāravarṣaḥ himasruti f.; 'f. of rain' dhārāsaṃpātaḥ dhārāsāraḥ āsāraḥ.
(2) svadharmād bhraṃś or cyu.
(2) apasṛ 1 P, palāy 1 A, viyuj pass.
(3) svadharmaṃ tyaj 1 P, pat.
(4) hrāsaṃ gam 1 P, kṣi-apaci-saṃhṛ -pass., hras.
(2) aṃtarbhū aṃtargaṇ pass.
, s. vaṃcanā bhramaḥ mohaḥ bhrāṃti f., mithyājñānaṃ hetvābhāsaḥ pakṣābhāsaḥ mithyāhetuḥ.
, a. patana-skhalana-śīla bhramaśīla bhramādhīna mohaśīla bhrama-skhalana-pātraṃ.
(2) bhramakārin mohin mohajanaka.
, a. akṛṣṭa ahalya aprahata khila.
(2) vaṃdhya niṣphala viphala anuptaśasya
(3) īṣadrakta ārakta śvetarakta.
, a. asatya anṛta vitatha atathya ayathārtha alīka mṛṣā-mithyā- in comp.; 'f. speech' mṛṣodyaṃ.
(2) kṛtrima kṛtaka kalpita kūṭa-kapaṭa-chadma. in comp.; 'f. balance' kūṭatulāmānaṃ; 'f. ascetic' chadmatāpasaḥ vakavrataḥ; 'f. witness' kūṭa-mithyā-sākṣin m. 'f. accusation' mithyābhiyogaḥ abhiśāpaḥ abhyākhyānaṃ mithyābhiśaṃsanaṃ.
(3) kāpaṭika (kī f.), viśvāsaghātin maṃtra-rahasya-bhedin; 'f. to one's promise' luptapratijña asatya-saṃdha bhagnapratijña-vrata.
(4) māyin daṃbhin dāṃbhika-chādmika (kī f.).
(5) mogha vyartha nirarthaka vṛthā-mithyā- in comp.
(2) asatyabhāṣaṇaṃ mithyā-mṛṣāvādaḥ kaitavokti f., mithyābhidhānaṃ anṛtavādaḥ.
(3) asatyatā alīkatā ayathārthatā anṛtatā.
(2) kūṭatā kāpaṭyaṃ vyājaḥ chadman n., kaitavaṃ.
(3) viśvāsabhaṃgaḥ-ghātaḥ.
(2) khaṃḍ 10, nirā-apā-kṛ adharīkṛ vitathīkṛ pratyā-khyā 2 P, niras 4 U.
(3) atikram 1 U, 4 P, aticar 1 P, bhid 7 P, ullaṃgh 1 A, 10, vi- lup 6 P, or c. -v. i. asatyaṃanṛtaṃ-vad 1 P.
(2) khaṃḍanakṛt-pratyākhyātṛ m.
, v. i. (svareṇa) skhal 1 P, svarabhaṃgena or sagadgadaṃ-vad 1 P; 'makes thy words f.' skhalayati vacanaṃ te (Mal. 3); 'f. ing with tears' bāṣpagadgadaṃ; 'a f. ing step' skhalitā gatiḥ; prasthānaviklavagateḥ (S. 5); 'whose step f. s &c.'
(2) pracal 1 P, kaṃp 1 A, vep 1 A, praskhal.
, s. yaśas n., kīrti f., khyāti f., viśruti f., prasiddhi f., pratiṣṭhā pra-vi-khyātiḥ saṃprathā.
, a. paricita saṃstuta abhijña; jñavid-kuśala- in comp.; abhyaṃtara (anabhyaṃtare āvāṃ madanagatasya vṛttāṃtasya S. 3.).
(2) suvidita sujñāta lokasiddha prākṛta laukika (kī f.), suprasiddha suprakāśa.
(3) viśrabdha viśraṃbha in comp.
(4) nirādara nirgaurava ādarahīna niḥpraśraya.
(2) su-dṛḍha-saṃsargaḥ āsaṃgaḥ saṃsakti f.
(3) ati-paricayaḥ anādaraḥ; 'f. breeds contempt' atiparicayādavajñā (bhavati).
(2) prāyaḥ prāyaśaḥ laukikatayā.
(3) anādareṇa nirgauravaṃ.
, s. kulaṃ vaṃśaḥ jāti f., gotraṃ.
(2) kuṭuṃbaṃ putrakalatrādi gṛhajanaḥ.
(3) anvayaḥ saṃtānaḥ-naṃ saṃtati f.; 'members of a. f.' kuṭuṃbinaḥ; 'head of a f.' kuṭuṃbin m, kulapatiḥ; 'of a good f.' kulīna mahākula abhijāta kula in comp.; 'his wife is in the f. way' āpannasattvā-garbhavatī-jātā; 'of royal f.' rājavaṃśya rājakulaprasūta; 'f. dispute' gṛhacchidraṃ aṃtarbhedaḥ; 'a f. man (diligently caring for the f.)' abhyāgārikaḥ upādhiḥ kuṭuṃbavyāpṛtaḥ.
, s. durbhikṣaṃ anaśanaṃ duṣkālaḥ prayāmaḥ nīvākaḥ āhārābhāvaḥ anāhārasamayaḥ 'f.-stricken' dūrbhikṣapīḍita.
, v. t. (kṣudhayā) pīḍ 10, avasad c., kṣīṇī-kṛśī-kṛ 8 U; 'f. ed with hunger' kṣutkṣāma kṣutkṣāmakaṃṭha. -v. i. anaśanād ava-sad 1 P or kṣi pass., kṣāma-kṛśāṃga -a. bhū.
, s. tālavṛṃtaḥ-vṛṃtakaṃ vyajanaṃ vījanaṃ vyajaḥ. -v. t. vīj 10, upa-anu-saṃ-; vyajanena vidhū 5, 9 U; (fig.) ud-dīp c., saṃdhukṣ 10.
(2) unmādaḥ unmattatā.
, s. vāsanā bhāvanā kalpanā bhāvanākalpanā-śakti f.
(2) buddhi f., mati f., saṃkalpaḥ.
(3) manolaulyaṃ kāmacāraḥ buddhicāpalyaṃ cāpalaṃ laharī taraṃgaḥ chaṃdaḥ.
(4) ruci f.; abhiruciḥ kāmaḥ; 'to have or take a f. for' spṛh 10 (with dat.) or ex. by kāmamanaḥ with inf.; spṛhayāmi khalu durlalitāyāsmai (S. 7); 'took a f.; to hunt' mṛgayāṃ kartumanā babhūva. -v. t. man 1 A, tark 10, saṃ-vi-bhū c.; ciṃt 10, manasā kḷp c.; cittemanasi-kṛ āloc 10.
(2) ruc 1 A, abhinaṃd 1 P; 'f. ing oneself to be learned' paṃḍitaṃmanya paṃḍitamānin; 'doing what one f. es' kāmacārin.
(2) (Of persons) calacitta lolamati kāmacārin capalabuddhi manolaulyavat svairin svairavṛtta.
(3) anarthakavāsanākṛt asaṃbhavakalpaka.
, See Temple.
, s. daṃṣṭrā daśanaḥ-naṃ radaḥ radanaḥ daṃtaḥ; 'f. of a serpent' viṣadaṃtaḥ āśī.
, s. ābhāsaḥ māyā manorathasṛṣṭi f.
(2) viṣama. asaṃgata aparūpa vilakṣaṇa.
, s. See Fancy.
, a. dūra (with abl. or gen.), viprakṛṣṭa; See Distant; 'f. from comfort' sukhādapeta. -adv. dūraṃ- re ārāt (with abl.), vidūrataḥ. atyaṃtaṃ bhṛśaṃ atīva su-ati 'pr.; f. away' dūre sudūraṃ; 'from f.' dūrāt dūrataḥ (eva); 'how f.' kiyaddūraṃ kiyatyadhvani; kiyatpramāṇaṃ kiṃparyaṃtaṃ kiyatāṃśena; 'f. off' dūra dūrastha dūravartin dūrasthāyin; 'as f. as' ex. by ā with abl. or in comp.; 'as f. as the sea' āsamudrāt or āsamudraṃ; oft. by yāvat (with acc.) or paryaṃta in comp; 'so far as' 'as f. as' iti; See under As 'not f. from the tree' tasya vṛkṣyasya nātidūre; 'by f.' bhūyasā; 'your statement is not f. from the truth' bhūtārthakalpaṃ tava vacaḥ; 'f. gone in love' dūragatamanmathā (S. 3). In comp. ex. by ati bahu dūra; 'f. -extended' bahuvistīrṇa; 'f. -famed' prathitayaśas uru- kīrti; 'f. -fetched' kliṣṭa yatnakṛta asugama asukara; 'f. -reaching' dūrādhirūḍha 'f. -seeing', 'f. -sighted' dūradarśin dīrghadṛṣṭi dūradṛṣṭi.
, s. prahasanaṃ durmallikā.
, s. kūrcaḥ gucchaḥ -cchakaḥ poṭalikā bhāraḥ.
, s. annaṃ āhāraḥ bhakṣyaṃ bhojanaṃ.
(2) tāryaṃ ātā(ta)raḥ tārikaṃ tarapaṇyaṃ-mūlyaṃ. -v. i. bhū 1 P, vṛt 1 A, as 2 P, sthā 1 P; ko vṛttāṃtastatrabhavatyāḥ (M. 4) 'how f. sit with her ladyship'; 'f. ing well' sustha susthita; 'f. ing ill' dusthita durgata.
, s. parāgaḥ rajas n., puṣpareṇuḥ.
, a. dhānyamaya godhūmacūrṇamaya (yī f.).
, s. kṣetraṃ kṛṣikṣetraṃ kṣetrabhūmi f.; 'f. house' kṣetrikagṛhaṃ kṣetrapatigṛhaṃ; 'f. yard' kṣetravāṭaḥ-ṭikā
, s. sannipātaḥ prakīrṇakaṃ saṃmiśraṇaṃ
, s. aśvavaidyaḥ-cikitsakaḥ.
(2) aśvapādatrakāraḥ.
, s. śūkarāpatyagaṇaḥ.
, a. dūratara davīyas.
(2) apara; 'the f. end' pāraḥ aparaprāṃtaḥ. -adv. dūrataraṃ adhikadūraṃ.
(2) agre agrataḥ puraḥ purataḥ.
, a. daviṣṭha dūratama sudūra. -adv. sudūraṃ atidūraṃ-re.
, s. tāmramudrā; 'not even a f.' na kākiṇī api na kimapi.
, baṃdhanaṃ veṣṭanaṃ paṭṭaḥ.
, v. t. muh c., abhimaṃtr 10 A, abhicar c. maṃtradvāreṇa vaśīkṛ 8 U,
(2) hṛ 1 P, ākṛṣ 1 P, pra-vi-lubh c., grah 9 P, ram c. (ramayati).
(2) ākarṣaḥ cittāpahāraḥ cittavilobhanaṃ.
, v. t. See Annoy.
, s. rīti f., prakāraḥ vidhiḥ vidhaḥ mārgaḥ; 'f. of dress' bhūṣāprakāraḥ.
(2) rūpaṃ. ākāraḥ ākṛti f., mūrti f., saṃsthānaṃ.
(3) lokācāraḥ saṃpradāyaḥ lokamārgaḥ-rītiḥ lokavyavahāraḥ laukikavyavahāraḥ laukikācāraḥ. -v. t. nirmā 3 A, 2 P, vi-rac 10, vi-dhā 3 U, ghaṭ c. (ghaṭayati) saṃ-pari-kḷp c., takṣ 1, 5 P, tvakṣ 1 P.
(2) yuj 7 U, 10, saṃ-samā-dhā.
, a. dṛḍha gāḍha sthira acala sthāvara ni-ścala sthāyin dṛḍhabaddha; 'f. friend' dṛḍhasauhṛdaḥ; 'f. sleep' gāḍhanidrā sunidrā.
(2) drutagamin tvaritagati śīghra javin javavat śīghragati. -adv. dṛḍhaṃ gāḍhaṃ sthiraṃ; in comp. ex. by dṛḍha or su; 'f. bound' su-dṛḍhabaddha; 'f. roote' baddhamūla surūḍha; 'f. asleep' sukhasupta gāḍhanidrāṃ gata.
(2) śīghraṃ āśu satvaraṃ kṣipraṃ tvaritaṃ 'not so f.' alamalamīdṛśyā tvarayā.
(2) durgaṃ koṭaḥ.
(2) pi-dhā 3 U, saṃ-vṛ 5 U, nirudh 7 U, argalena baṃdh.
(3) dṛḍhīkṛ 8 U, sthirīkṛ saṃstaṃbh 9 P or c.
(2) saṃdhiḥ kuḍupaḥ.
, -v. i. upa-vas 1 P, āhārād nivṛt 1 A; 'f. to death' prā-yopaveśanaṃ kṛ 8 U, anaśanena mṛ 6 A. -s.,
, a. dustoṣaṇīya durlalita durārādhya.
(2) sāvajña avamānin upekṣaka; 'a f. critic' doṣaikadṛś.
, a. pīna pīvara puṣṭa māṃsala āpyāna sthūla sphīta; medasvin puṣṭāṃga (gī f.), sthūladeha; 'f. land' urvarā. -s. medas n., vasā (śā) vapā māṃsasāraḥ-snehaḥ. -v. t.
, s. daivaṃ bhāgyaṃ bhāgadheyaṃ diṣṭaṃ adṛṣṭaṃ karman n., niyati f., prāktanaṃ bhavitavyatā; 'personified f.' vidhiḥ vidhātā kṛtāṃtaḥ kālaḥ; 'it is our f. to do wrong' pāpācaraṇaṃ daivāyattaṃ-daivādhīnaṃ.
(2) mṛtyuḥ nāśaḥ kṣayaḥ aṃtaḥ; gati f., pariṇāmaḥ; 'he met with a sad f.' śocanīyaḥ-kaṣṭaḥtasya aṃtaḥ samajāyata; 'what was Sītā's f.' sītādevyāḥ kiṃ vṛttaṃ (U. 2); 'such has been the f. of your birth' īdṛśaste nirmāṇabhāgaḥ pariṇataḥ (U. 4); 'ill-f.' durdaivaṃ maṃdabhāgyaṃ daivadurvipākaḥ- viparyayaḥ-viparyāsaḥ.
(2) daiva (vī f.), niyata daivayukta āvaśyaka (kī f.).
, s. pitṛ m., janakaḥ janitṛ-janayitṛ m., janmadaḥ tātaḥ; 'f. and mother' pitarau mātāpitarau mātarapitarau.
(2) guruḥ pūjyaḥ; 'f. in-law' śvaśuraḥ; 'f. land' janmapaitṛka-bhūmi f. -v. t. svīkṛ 8 U, parigrah 9 P.
(2) ā-ruh c. (ropayati) niviś c., (with loc.).
, v. t. (talaṃ or vedhaṃ) parīkṣ 1 A, nirūp 10, mā 3 A or c. (māpayati) vyadh 4 P; 'f. another's thoughts' manaḥ parīkṣ or gāh 1 A or nirūp. -s. vyāmaḥ vyāyāmaḥ.
, s. āyāsaḥ klamaḥ śramaḥ avasādaḥ khedaḥ pariśramaḥ kleśaḥ glāni-klāṃti-śrāṃti -f., taṃdrā 'inured to f.' śramasahiṣṇu jitaśrama. -v. t. khid c., āyas c., avasad c., klam c. or śram c. (kla-śra-mayati) kliś 9 P, glai c. (gla-glā-payati).
, See Foolish.
, s. doṣaḥ chidraṃ aguṇaḥ aparādhaḥ pāpaṃ pramādaḥ skhalitaṃ vācyaṃ vācyatā; 'find f. with' doṣaṃ grah 9 U, niṃd 1 P, upā-labh 1 A., duṣ c. (dūṣayati), (nātra kulapatirdoṣaṃ grahīṣyati S. 3); 'chase, though found f. with' dṛṣṭadoṣāpi mṛgayā (S. 2); 'f. finder' doṣadṛś doṣaikadṛś chidrānveṣin doṣagrāhin niṃdaka purobhāgin.
(2) aśuddha asatya ayathārtha vitatha anṛta mithyā-apa- pr.; 'f. conclusion' pakṣābhāsaḥ apasiddhāṃtaḥ.
(2) satya yathārtha avitatha.
, s. vanadevatā.
, s. prāṇijātaṃ.
, v. t. anugrah 9 P, upakṛ 8 U, pra-sādaṃ-upakāraṃ-kṛ 8 U, or dṛś c., sāhāyyaṃ dā 3 P, abhyupad 4 A; often by (s.); 'not inclined to f.' prasādaparāṅmukha; 'I wish to be f. ed with the mention of it' kathanenānugrāhyamātmānamicchāmi (Ka. 134).
(2) anu-pā c. (pālayati) anu-man 4 A, anu-mud 1 A, anukūlayati (D.).
(3) āśri 1 U, ā-ava-laṃb 1 A, svīkṛ aṃgīkṛ. -s. anugrahaḥ prasādaḥ ānukūlyaṃ kṛpā prīti f., snehaḥ; 'he is in the king's f.' sa nṛpaprasādapātraṃ-bhājanaṃ.
(2) ā-saṃ-śrayaḥ; sāhāyyaṃ anupālanaṃ abhyupapatti f., ādhāraḥ.
(3) hitaṃ upakṛtaṃ-kāraḥ priyaṃ sukṛtaṃ.
(4) anujñā anu-mati f.; 'in f. of' pakṣe (with gen.) 'I am speaking in your f.' ahaṃ tvadanukūlaṃ bravīmi tvatpakṣaṃ samarthaye; 'ask a f.' pra-sad c., upakāraṃ prārth 10 A; 'seek the f. of' ārādh c., anuraṃj c.
, s. mṛgaśāvaḥ-vakaḥ mṛgapotaḥ-śiśuḥ hariṇavatsaḥ kuraṃgakaḥ. -v. i. (upon) cāṭuvacanaiḥ ārādh c. or tuṣ c., sāṣṭāṃgapāt sāṃtv 10 or upa-lal 10, upacchaṃd 10, chaṃdaṃ anuvṛt 1 A or anurudh 4 A.
, See Fairy.
, s. anurāgaḥ bhakti f., niṣṭhā prabhubhaktiḥ.
, v. bhī 3 P, udvij 6 A, saṃvi-tras 4 P, (with abl.)
(2) vi- - śaṃk 1 A, tark 10.
(3) bhayārta a. bhū tras bhī; 'do not f.' mā bhaiṣīḥ. -s. bhayaṃ bhīḥ. bhīti f., saṃ- trāsaḥ sādhvasaṃ āśaṃkā daraḥ-raṃ; 'put in f.' See Frighten; through f.' bhayāt bhītyā.
(2) (Afraid) bhīta sabhaya sasādhvasa bhayārta bhīru śaṃkila sāśaṃka trasta.
(2) dāruṇaṃ ghoraṃ ugraṃ.
, a. sādhya śakya karaṇīya saṃbhāvya sukara upapādya.
, s. utsavaḥ (lit. & fig.), mahaḥ parvan n., uddharṣaḥ; 'f. to the eyes' nayanotsavaḥ.
(2) saṃbhojanaṃ viśiṣṭānnasaṃbhāraḥ sahabhojanaṃ. -v. i. prakāmaṃ bhakṣ 10; 'f. ing on grass' tṛṇaṃ prakāmaṃ bhakṣayan.
(2) uttamānnena tṛp 4 P or saṃtuṣ 4 P. -v. t. bhojanaviśeṣaiḥ saṃtṛp c. or saṃtuṣ c.
(2) (fig.) ānaṃd c., pramud c.; nayanābhyāṃ pā 1 P.
, s. avadātaṃ or adbhutaṃ karman n, āścaryakarman n., ceṣṭitaṃ karman n., kriyā.
, s. picchaṃ pakṣaḥ garut m., patraṃ vājaḥ parṇaṃ; 'peacock's f.' barhaḥ-rhaṃ; 'f. of arrows' puṃkhaḥ patraṃ vājaḥ; 'f. bed' mṛduśayyā komalaśayanaṃ; 'he thinks it a f. in his cap' sa tadātmano viśiṣṭagauravapadaṃ manyate.
, s. rūpaṃ ākṛti f., ākāraḥ lakṣaṇaṃ; 'inauspicious f. s' abhadralakṣaṇāni amaṃgalākāraḥ.
(2) vadanākṛtiḥ; mukharekhā vadanākāraḥ.
(3) (Sign) cihnaṃ lakṣaṇaṃ liṃgaṃ.
, a. jvarotpādaka.
, a. jvaraghna (ghnī f.), jvaranāśakanivāraka. -s. jvarāpahaṃ auṣadhaṃ.
, a. sajvara jvarita jvarārta.
, s. māghaḥ phālgunaḥ tapasyaḥ.
, s. malaṃ purīṣaṃ viṣ f., uccāraḥ apa(va)skaraḥ viṣṭhā; See Dung. 2 khalaṃ ucchiṣṭaṃ śeṣaṃ.
, a. bahupraja bahvapatya.
(2) avaṃdhya bahuphalaprada urvara (as soil).
, s. śulkaḥ-lkaṃ vetanaṃ pratiphalaṃ upāyanaṃ nistāraḥ pāritoṣikaṃ; 'monthly f.' māsikaṃ; 'f. simple' svādhīnā-svataṃtrā-bhūmiḥ.
, a. durbala aśakta śaktihīna nirbala kṣīṇaśakti alpaśakti alpabala-vīrya-sattva kṣīṇa avasanna kṣāma asamartha śithilabala niḥsattva.
, v. t. bhuj c., aś c., annadānena āpyai c. or pari-puṣ c.
(2) puṣ 1, 9 P or c.; saṃ-bhṛ 3 U, pā c. (pālayati) annena saṃvṛdh c., or saṃtṛp c, or saṃtuṣ c.
(3) car c.
(4) upakḷp c., upasthā c. (sthāpayati). -v. i. (on) bhakṣ 10, ad 2 P; See Eat; oft. by aśana bhuj in comp.; piśitāśanaḥ hutabhuk &c.
(2) (Grass) car 1 P. -s. bhakṣyaṃ bhojyaṃ.
(2) poṣakaḥ upa-kalpakaḥ.
(3) bhakṣakaḥ bhojin m., attṛ m. bhoktṛ m., āśin m.; ad-bhuj-āśin-aśana in comp.
(2) bhakṣaṇaṃ khādanaṃ bhojanaṃ aśanaṃ.
, v. t. anubhū 1 P, vi-bhū c., (pādacāramapi na vyabhāvayat R. XI. 10), jñā 9 U, upa-labh 1 A, vid 2 P, 10 A; 'f. certain' dṛḍhaṃ jñā prati-i 1 P; 'I felt his remarks much' tasya vaco mama hṛdayamarmāṇi aspṛśat-abhinat.
(2) (Think) man 4 A, gaṇ 10, ākal 10; See Consider; 'are felt by the mind as pleasant' madhuratarāṇyāpataṃti manasaḥ (Ka. 103).
(3) spṛś 6 P, parāmṛś 6 P, ālabh 1 A, sparśena parīkṣ 1 A or ni-rūp 10; 'f. ing the pulse' nāḍīṃ spṛṣṭvā. -v. i. (ātmānaṃ) gaṇ man.
(2) (for) anukaṃp 1 A, samaduḥkha a. bhū; 'I f. sorry for you' ahaṃ tava kṛte duḥkhākulosmi; 'felt proud of his company' tatsamāgamenārūḍhagauravamivātmānaṃ mene; 'I f. easy now' labdhaṃ mayedānīṃ svāsthyaṃ (S. 4); 'I f. better' asti me viśeṣaḥ (S. 3).
(2) sparśaḥ parāmarśaḥ saṃparkaḥ sparśajaṃ jñānaṃ.
(3) vṛtti f., rasaḥ bhāvaḥ rāgaḥ vi-kāraḥ citta-mano-vṛttiḥ manovikāraḥ-dharmaḥ; 'f. of anger' kopavṛttiḥ.
(4) kṛpā dayā anukaṃyā karuṇā samaduḥkhitā; 'a man of f.' sahṛdayaḥ sacetas m. 'what man of f. in not affected at heart' sacetasaḥ kasya mano na dūyate (K. v. 48). -a. cetana cetanāyukta caitanya-bodha-viśiṣṭa.
(2) rasavat rāgin bhāvika sarasa.
(2) sadayaṃ sānukaṃpaṃ.
, v. t. manasā kḷp c. or sṛj 6 P.
(2) kapaṭaṃ-vyājaṃ-chadma kṛ 8 U; apa-diś 6 P; f. ing illness' śarīrāsvāsthyamapadiśya; oft. ex. by kṛtaka kṛtrima or kapaṭa-vyāja-chadmamithyā in comp.; 'he f. ed himself to be dead' ātmānaṃ mṛtavatsaṃdarśayāmāsa; 'f. ing anger' kṛtakaṃ kopaṃ kṛtvā; 'f. ing sleep' prasuptalakṣaṇa vyājasupta lakṣasupta.
, See Pretext.
, s. sukhaṃ śreyas n., paramasukhaṃ paramānaṃdaḥ dhanyatā saubhāgyaṃ kalyāṇaṃ praharṣaḥ; 'f. of expression' vacasāṃ prauḍhatvaṃ (Mal. 1).
(2) (Eternal f.) apavargaḥ mokṣaḥ niḥśreyasaṃ paramā gatiḥ paramapadaṃ mukti f., kaivalyaṃ ni-rvāṇaṃ śreyas amṛtaṃ.
(3) sahajatā akṛtrimatā anāhāryatvaṃ.
, a. mārjārīya baiḍāla (lī f.).
, s. carman n., ajinaṃ dṛti f., kṛti f.
(2) aupalādri m. -a. niṣṭura kūra dāruṇa ugna. -v. t. ni-ava-pat c., avakṛt 6 P, avacchid 7 P, ni-ava-bhaṃj 7 P, prahṛtya pat c., śad c. (śātayati).
, s. sahāyaḥ mitraṃ sahacaraḥ anuṣaṃgin m., sajus m., sahavartin m., vayasyaḥ.
(2) samapadabhāj m., tulyapadasthaḥ savayaskaḥ.
(3) janaḥ puruṣaḥ 'this f. is bold' dhṛṣṭosau janaḥ.
(4) sajātīyaḥ sajātiḥ.
(5) yamaḥ yamakaḥ ekataraḥ yugmakaḥ.
(6) kāpuruṣaḥ māṇavakaḥ jālmaḥ; 'my good f.' bhadra saumya. In comp. words ex. by sama-saha; 'f. -being, -creature' samānajātiḥ-jātīyaḥ sajātīyaḥ samabhūtaṃ; 'f. -citizen' ekanagarasthaḥ ekagrāmīṇaḥ; 'f. citizenship' paurasakhyaṃ paurasāhityaṃ; 'f. countryman' svadeśajaḥ sva-eka-deśīyaḥ; 'f. -feeling' sahānubhūti f., samaduḥkhatvaṃ samabhāvaḥ bhūtānukaṃpā; 'f.-student, scholar' sahādhyāyaḥ satīrthaḥ sahādhyāyin m., sahapāṭhakaḥ; 'f. -labourer, -worker' sahakārin m., saṃbhūyakārin m., sahakarmin m. 'f. -servant' sahabhṛtyaḥ ekaprabhuḥ; 'f. -soldier' sahayoddhā; 'f. sufferer' sama-saha-duḥkhaḥ-khin samaduḥkhabhāk sahabhogin 'f. traveller' sahayāyin sahagāmin; 'f. of a- body' pāriṣadyaḥ pāṃkteyaḥ śreṇyabhyaṃtaraḥ.
(2) vṛtti f.
(3) pāriṣadyapada.
, See Circumference.
, s. sāhasikaḥ ghorapātakaḥ ātatāyin m., mahāpāpin-pātakin m., mahāparādhin m.
(2) durācāra duṣṭa pāpiṣṭha durvṛtta atiniṃdya.
, s. ūrṇā aurṇakaṃ ūrṇāyuḥ kaṃbalaḥ.
, s. strī nārī; See Woman. -a. Ex. by the suffixes ā ī or vadhū in comp.; 'f. sparrow' caṭakā; hariṇī siṃhī cakravākavadhūḥ &c.; 'f. friend' vayasyā sakhī sahacaṃrī āli f. 'f. apartments' avarodhagṛhaṃ śuddhāṃtaḥ aṃtaḥpuraṃ; 'a f. form' strīrūpaṃ strīsaṃsthānaṃ; 'a f. dress' strīnepathyaṃ-veṣaḥ.
, s. anūḍhā strī.
, a. straiṇa (ṇī f.), strījātīya strītharman.
(2) ke mala mṛdu pelava sukumāra.
(3) (In gram.) strī; 'this word is masculine or f.' ayaṃ śabdaḥ puṃsi striyāṃ vā.
, s. anūpaḥ anūpabhūḥ kacchabhūḥ paṃkaḥ kardamaḥ.
, s. vṛti f., āvaraṇaṃ prākāraḥ prācīraṃ veṣṭanaṃ varaṇaḥ śā(sā)laḥ.
(2) rakṣā-kṣaṇaṃ gupti f. -v. t. vṛtyā rakṣ 1 P or ā-pari-vṛ 5 U or c. or pariveṣṭa c. or ava-ni-ruṣ 7 U, -v. i. daṃḍayuddhaṃ abhyas 4 U or śikṣ 1 A.
(2) muṣṭiyuddhaṃ kṛ 8 U, daṃḍādaṃḍi yudh 4 A.
, v. t. vṝ c. nivṛ 10, pratihan 2 P.
, s. aṃgāragupti f.
(2) varūthaḥ rathaguptiḥ.
, s. śā-sā-leyaḥ chatrā madhurikā.
, See Fecund.
, See Beastly.
(2) aṃtraḥ-kṣobhaḥ-tāpaḥ-dāhaḥ-utsekaḥvegaḥ uttāpaḥ. -v. t. ākulīkṛ 8 U, aṃtaḥ kṣubh c., utsitt 6 P or c., uttap c., aṃtarvegaṃ utpad c., aṃtaḥ-tap c. -v. i. phenāyate (D.), utsic pass., aṃtaḥ kṣabh 4 P or tap 4 A, aṃtastāpaṃ yā 2 P.
(2) kṣubh uttap.
, s. vahupatrakaḥ.
, a. raudra (drī f.), ugra krūra ati-krūra dāruṇa krūrakarman mārātmaka sāhasika (kī f.); See Grim, Dreadful, also.
, a. lauha (hī f.), āyasa (sī f.), lohamaya (yī f.), ayodharman.
, s. babhruḥ nakulaḥ.
, a. lohamalayukta.
, s. lohavalayaḥ-yaṃ lauharakṣaṇī.
, s. taraḥ taraṇasthānaṃ ghaṭṭaḥ; 'f. boat' taranauḥ ta(tā)raṇaḥ-ṇi f., tarīḥ tarāluḥ uḍupaḥ vahitraṃ; 'f. -man' taranāyakaḥ nāvikaḥ tārakaḥ tāraṇaḥ. -v. t. (over) nāvā tṝ 1 P or pāraṃ gam 1 P.
, a. śasyaprada urvara bahuphalaprada bahuśasyada avaṃdhya sphīta; 'f. in produce' samṛddhaśasya.
(2) (Fig.) nirmāṇakuśala kalpaka saṃvidhāyaka.
, a. caṃḍa utsuka tīkṣṇa sātiśaya ugra sotsāha āsakta vyagra utkaṭa uttapta udyukta sodyoga; 'f. in piety' bhaktivyagra atibhakta.
, a. pracaṃḍa tīvra tīkṣṇa uttapta sātiśaya prakhara tigma ugra.
, a. autsavika (kī f.).
, v. i. pūy 1 A, pūtībhū 1 P, pakva a. bhū sapūya a. bhū.
, s. utsavaḥ mahaḥ parvan n., kṣaṇaḥ uddharṣaḥ uddhavaḥ yātrā abhyudayaḥ; 'public or general f.' yātrotsavaḥ.
, a. ānaṃdaprada sotsava harṣaṇa sānaṃda utsava in comp.; 'f. day' utsava-dinaṃ.
(2) pramodaḥ harṣaḥ ānaṃdaḥ āhlādaḥ.
, s. mālā hāraḥ sraj f.
, v. t. āhṛ 1 P, upā-ā-nī 1 P, upā-dā 3 A,
(2) niṣkṛṣ 1 P, utpad c., sru c.; 'f. a deep sigh' dīrghaṃ niśvas 2 P; what price does the book f.' kiyatā mūlyena tatpustakaṃ vikrīyate; 'f. up' ud-dhṛ 1 P, 10; ā-sad c.; See Overtake. -s. kapaṭaṃ vyājaḥ apadeśaḥ upāyaḥ.
, v. t. tṛp c., tuṣ c. -s. utsavaḥ.
, a. pūtigaṃdhi pūta asugaṃdhi ugragaṃdha durgaṃdha.
, s. durgaṃdhaḥ pūti-ugra-gaṃdhaḥ.
, s. nigaḍaḥ-ḍaṃ baṃdhanaṃ pāśaḥ śṛṃkhalā-laṃ. -v. t. nigaḍena baṃdh 9 P, saṃyam 1 P, yaṃtr 10, nigaḍayati (D.).
, s. garbhaḥ bhrūṇaḥ piṃḍaḥ kalalaṃ-naṃ garbhasthaḥ śiśuḥ.
, s, kalahaḥ kaliḥ vigrahaḥ virodhaḥ vipakṣatā dvaṃdvaṃ yuddhaṃ; 'family f.' gṛhacchidraṃ gṛharaṃdhraṃ aṃtarbhedaḥ.
, s. sāmaṃtaḥ.
, s. jvaraḥ (lit. & fig.), tāpaḥ dehadāhaḥ-tāpaḥ; 'inflammatory f.' dāhajvaraḥ; 'typhoid f.' saṃnipātajvaraḥ taṃdrikasaṃnipātaḥ; 'ardent f.' tāpolbaṇaḥ; 'relapsing f.' muktānubāṃdhin m., saṃtataḥ. -v. t. ut-saṃ-tap c., jvar c. (jvarayati).
(2) jvarotpādaka jvarajanaka.
, a. alpa katipaya stoka parimita mita apracura abahu; 'a f.' katicit stokāḥ katipayāḥ.
, s. vadhū.
, s. bhaṃgaḥ aniṣpatti f., asiddhi f.
, s. ājñā nirdeśaḥ śāsanaṃ niyogaḥ vyavasthāpatraṃ.
, See Falsehood.
, s. taṃtuḥ sūtraṃ guṇaḥ taṃtraṃ.
(2) kesa(śa)raḥ-raṃ aṃśuḥ pakṣman n.
(3) śirā nāḍī snasā; 'f. of a lotus' mṛṇālaḥ-laṃ-lī bisaṃ-
, a. capala caṃcala lola tarala cala asthira anavasthita adhīra; (of persons only) calacitta caṃcalahṛdaya lolabuddhi naikabhāvāśraya prakṛtitarala lola-caṃcala-mati asthirabuddhi.
, s. kalpanā racanā sṛṣṭi f.; manaḥkalpanā-sṛṣṭiḥ mānasī sṛṣṭiḥ.
(2) mithyākathā kalpitā kathā.
, s. śā(sā)raṃgī pinākī. -v. t. sāraṃgīṃ vad c., 'f. stick' śārikā koṇaḥ ghargharikā.
, s. bhakti f., āsaktatā anurāgaḥ niṣkapaṭatvaṃ viśvāsyatvaṃ svāmi prabhu-niṣṭhābhaktiḥ abhedyatā; 'f. to a husband' pātivratyaṃ patisevā satītvaṃ cāritryaṃ
, v. i. capala-caṃcala -a. bhū 1 P. -s. cāpalyaṃ caṃcalatā.
, a. viśvāsin viśvasta asaṃdigdha.
, a. nyasta nikṣipta. -s. nyāsanikṣepa-dhārin.
, interj. dhik (with acc.), sometimes with gen.
, s. kṣetraṃ bhūmi f., kṣetrabhūmiḥ.
, s. kṣetraṃ bhūmi f., vapraḥ-praṃ; 'a collection of f. s' kaidārakaṃ kaidāryaṃ kṣaitraṃ kaidārikaṃ; 'f. of battle' raṇabhūmiḥ raṇājiraṃ raṇāṃganaṃ-ṇaṃ raṇaṃ samarabhūmiḥ; 'f. marshal' senāpatiḥ balādhyakṣaḥ camūpatiḥ daṃḍanāyakaḥ senānī m. 'f. sports' vanakrīḍā araṇya-mṛgayā-vihāraḥ; 'the general took the f.' senānīryuddhāya pravṛttaḥ; 'they lost the f.' tasminyuddhe parājigyire.
(2) avasaraḥ prasaraḥ sthānaṃ viṣayaḥ.
, s. piśācaḥ rākṣasaḥ bhūtaḥ vetāla.; See Demon also.
, a. ugra krūra ghora raudra (drī f.), dāruṇa bhīṣaṇa bhairava (vī f.); See Dreadful, Grim, also.
(2) tīkṣṇa tīvra caṃḍa prakhara paruṣa niṣṭhura (of voice &c.).
(3) saṃrabdha kopajvalita krodheddha kopākula samanyu kopoddīpita krodhavyaṃjaka.
(2) tīkṣṇatā caṃḍatā.
(3) saṃraṃbhaḥ atimanyuḥ koponmādaḥ krodhātiśayaḥ.
, See under Fire.
, s. veṇuḥ vaṃśaḥ.
, a. paṃcadaśan; 'f. -th' paṃcadaśa (śī f.).
, a. paṃcāśat; 'f. -th' paṃcāśa (śī f.), paṃcāśattama (mī f.).
, s. (Tree) aṃjīraḥ nyagrodhaḥ uduṃbaraḥ; (fruit) nyagrodhaṃ uduṃbara or ex. by phalaṃ in comp.; 'I care a f. for you' na tvāṃ tṛṇāyāpi manye-gaṇayāmi.
, v. i. yudh 4 A, vigrah 9 P, saṃpra-hṛ 1 P, saṃgrāmaṃ ārabh 1 A, vairāyate (D.), prati-ā-yudh (with acc.); 'f. a cause' kāryārthaṃ yudh. -s.
, s. kalpanā mithyā-kalpita-kathā mānasī sṛṣṭiḥ.
, s. nartakī lāsikā.
, s. ākāraḥ rūpaṃ ākṛti f., mūrti f.
(2) kāyaḥ dehaḥ vigrahaḥ aṃgaṃ gātraṃ vapus n., (
(3) mūrtiḥ pratimā pratirūpaṃkṛti f.
(4) aṃkaḥ.
(5) alaṃkāraḥ; 'f. of speech' vākyālaṃkāraḥ.
(6) rūpakaṃ āropaḥ lakṣaṇā upalakṣaṇaṃ-ṇā upacāraḥ.
(7) pratiṣṭhā gauravaṃ yaśas n., varṇaḥ kīrti f.; See Fame. -v. t. vi-dhā 3 U, virac 10, nirmā 3 A, saṃ-pari-kḷp c.
(2) varṇ 10, citr 10, likh 6 P, vi-ā- rūp 10, citrīkṛ 8 U, karburīkṛ
(3) (To oneself) vi-bhū c., ciṃt 10, kḷp c., vigaṇ 10,
(2) lākṣaṇikaaupacārika (kī f.), upalakṣita; 'f. use' upacāraḥ.
, s. keśa(sa)raḥ-raṃ taṃtuḥ sūtraṃ pakṣman n., aṃśuḥ; 'f. of a lotus' mṛṇālaḥlaṃ bisaṃ kiṃjalkaḥ.
, v. t. muṣ 9 P, cur 10, apa-hṛ 1 P.
, s. paṃkti f., āvali-lā f., śreṇi-ṇī f., 'f. of an army' daṃḍavyūhaḥ sainyaśreṇiḥ balavinyāsaḥ.
(2) sūtraṃ guṇaḥ taṃtuḥ.
(3) lekhyaśreṇī lekhyapatrasamūhaḥ.
(4) vraścanaḥ patraparaśuḥ. -v. t. yathākramaṃ rac 10 or śreṇyāṃ āruh c.
(2) ghṛṣ 1 P, mṛj 2 P. -v. i. vyūhena pra-yā 2 P.
, a. putrānurūpa putrayogya putrīya; gen. putra in comp.; 'f. duty' putradharmaḥ; 'f. affection' pitravātsalyaṃ pitṛbhakti f.
, a. sūtrākṛti.
, s. lohacūrṇaṃ-kiṭṭaṃ lohajaṃ.
, v. t. pṛ-pṝ 3 U, bhṛ 3 U, ā-ni-saṃ-ci 5 U, pra-ā-saṃ-pūr 10, ā-saṃ-kṝ 6 P, vyāp 5 P, vyaś 5 A, āvṛ 5 U; better ex. by 'f. ed'; 'it f. ed my heart with terror' tena mama hṛdayaṃ bhayasaṃkulaṃ babhūva.
(2) pracurīkṛ 8 U, bahulīkṛ saṃkulīkṛ. -s. Ex. by yathecchaṃ paryāptaṃ ātṛpti pra-ni-kāmaṃ; 'drank his f.' yathecchamapibat; nīvāraudanamaṃḍaṃ paryāptamācāmati (U. 4) 'drinks his f. &c.'
, s. paṭṭaḥ baṃdhanaṃ veṣṭanaṃ baṃdhaḥ (keśānāṃ).
, s. aṃguliprahāraḥ-ghātaḥ-tāḍanaṃ choṭikā.
, s. kiśorī bālaturagī-vājinī-ghoṭikā.
, s. paṭalaṃ sūkṣmataṃtuḥ sūkṣmatvac f., puṭaḥṭaṃ; 'f. of the eye' akṣipaṭalaṃ aṃtardhānaṃ.
, v. t. śudh c., saṃmṛj 2 P, pū 9 U. -v. i. nirgal 1 P, nisyaṃd 1 A, niḥsṛtya śudh 4 P.
, s. malaḥ-laṃ kāluṣyaṃ mālinyaṃ apa-(va)skaraḥ kalkaṃ khalaṃ paṃkaḥ kardamaḥ.
(2) aśuddha amedhya apavitra.
(3) kutsita niṃdya garhya dūṣaṇīya ku-kad pr.
, s. pakṣaḥ dehadhiḥ vājaḥ (matsyānāṃ); 'f.-footed' jālapādaḥ-da.
, v. aṃtima aṃtya aṃta-śeṣa in comp., paścima carama.
(2) niḥsaṃdeha paricchinna suni-ścita avikalpa sunirṇīta.
(3) aparivartanīya apratikārya.
(2) niruttaratayā saparicchedaṃ.
, v. t. āp 5 P, labh 1 A, adhigam 1 P, vid 6 U, ā-samā-sad c., dṛś 1 P; i-yā 2 P, (acc.); pratipad 4 A.
(2) (F. out) budh 1 P, jñā 9 U, avagam 1 P, ava-i 2 P, vi-bhū c.; nirūp 10, anusaṃdhā 3 U, upalabh anviṣ 4 P, nirṇī 1 P, niści 5 U, ava-nir-dhṛ 10; 'they found him guilty' soparādhīti te nirṇinyuḥ taiḥ soparādhī sthāpitaḥ.
(3) upa-saṃ-kḷp 10, ciṃt 10.
(4) vyā-khyā 2 P, vyā-kṛ 8 U, vyaktīkṛ.
(2) nirṇayaḥ.
, a. sūkṣma tanu ślakṣṇa asthūla virala; 'f. cloth' sūkṣmavastraṃ aṃśukaṃ suvāsas n.
(2) tīkṣṇa tīvra kuśāgrīya mārmika.
(3) pelava sukumāra komala mṛdu.
(4) viśuddha vimala nirmala.
(5) parama uttama utkṛṣṭa viśiṣṭa.
(6) suṃdara kāṃta śobhana vāma cāru rūpavat subhaga gen. by su in comp.; 'of f. teeth' sudatī; 'having f. eyes' su-vāma-locanā; 'a f. day' sudinaṃ; 'f. art' kalā; 'f. fingered' laghuhasta; 'it is a f. proposal' udāraḥ-pra-thamaḥ-kalpaḥ. 'in fine' aṃtataḥ śeṣe etāvatā evaṃ ca. v. t. śudh c., pū 9 U, malaṃ hṛ or apa-kṛṣ 1 P.
(2) cāru suṣṭha suṃdaraṃ su pr.
(2) kāṃti f., śobhā cārutā lāvaṇyaṃ.
(2) alaṃkāraḥ maṃḍanaṃ bhūṣaṇaṃ prasādhanaṃ ābharaṇaṃ parikarman n., pariṣkāraḥ; 'fond of f.' priyamaṃḍana alaṃkārapriya.
, s. daṃḍaḥ artha-dhana-daṃḍaḥ; 'liable to f.' daṃḍya. -v. t. daṃḍ 10 (two acc.), daṃḍaṃ dā c. (dāpayati) with instr. of giver.
, s. māyā sūkṣmopāyayogaḥ vyapadeśaḥ.
(2) kauśalaṃ dhūrtatā.
, s. aṃguli-lī f., karaśākhā; 'fore-f.' tarjanī; pradeśi(śa)nī; 'middle f.' madhyamā; 'third f.' anāmikā; 'last f.' kaniṣṭhā kaniṣṭhikā kanīnī-nikā; 'f. -ring' aṃgulīyaṃ aṃgulī(rī)yakaṃ ūrmikā; 'three f. s in breadth' tryaṃgulaṃ (dāru). -v. t. aṃgulyā spṛś or parāmṛś 6 P.
, a. atisūkṣma ekāṃtakomala-pelava atyutkṛṣṭa.
, s. See End.
, v. t. samāp c., saṃ-pṝ c. -pūr 10, ni-rvṛt c., avaso 4 P, niḥ-saṃ-pad c., sādh 5 P or c.; aṃtaṃ gam 1 P, niḥ-śiṣ c., niḥ-śeṣīkṛ 8 U, pāraṃ gam.
(2) saṃskṛ 8 U, pariṣkṛ yatnataḥ sādh. -s.,
, a. prameya paricchedya nirūpaṇīya niyata samaryāda parimita sādyaṃta; 'not f.' anaṃta.
, s. devadāru m., n., śakrapādapaḥ pāribhadrakaḥ bhadradāru drukilimaṃ pītadāru dāru pūtikāṣṭhaṃ.
, s. agniḥ vaiśvānaraḥ jvalanaḥ analaḥ pāvakaḥ kṛśānuḥ vahniḥ dahanaḥ jātavedas m., hutāśanaḥ śikhin m, hutabhuj m., hutavahaḥ barhiḥ śuṣman m., kṛṣṇavartman m., tanūnapāt uṣarbudhaḥ śikhāvat m., havyavāhanaḥ hiraṇyaretas m., citrabhānuḥ vibhāvasuḥ śukraḥ śuciḥ kṛpīṭayoniḥ.
(2) tejas n., sattvaṃ utsāhaḥ; 'on f.' agni-hutavaha-parīta agnidīpta; 'submarine f.' vāḍavaḥ aurvaḥ vaḍavānalaḥ; 'set on f.' dah c., dīp c., agniṃ visṛj 6 P (with loc.); agninā jval c. or dah c.; 'take f.'; See under Catch. -v. t. dah 1 P, jval c., idh 7 A, agnisātkṛ 8 U.
(2) uttij c., uddīp c., protsah c., pracud 10, saṃkṣubh c., prer c., saṃdhukṣ 10. -v. t. dīp 4 A, jval 1 P. dah pass.
(2) lohagolān prakṣip 6 P or visṛj 6 P. 'F.-arms' āgneyāstrāṇi; 'f. -brand' agnikāṣṭhaṃ aṃgāraḥ-raṃ alātaṃ ulkā ulmukaṃ.
(2) protsāhakaḥ. 'f. -fly' pataṃgaḥ śalabhaḥ khadyotaḥ jyotiriṃgaṇaḥ prabhākīṭaḥ; 'f. -pan' See Hearth; 'f. -place' culli-llī f., aśmaṃtaṃ udhmānaṃ uddhānaṃ adhiśrayaṇī aṃti(di)kā; 'f. -proof' adāhya; 'f. -side' agnisthānaṃ &c. ( f. -place), (f. -side comforts gṛhasukhāni); 'f. -wood' iṃdhanaṃ idhmaṃ dāhyakāṣṭhaṃ; 'f. -works' agnikīḍā -dravyāṇi.
(2) sulabhakopa śīghrakopin krodhana krodhila kopaśīla saṃrabhin.
(3) ugra tīkṣṇa pra- caṃḍa tīvra.
, a. dṛḍha sthira niścala acala avi-calita askhalita dhīra akaṃpita akṣubdha dhṛtimat vyavasthita; 'f. step' askhalitā gatiḥ.
(2) gāḍha ghana dṛḍha aśithila avirala sāṃdra susaṃhata dṛḍhasaṃdhi; 'of a f. mind' sthiradhī sthira-niścala-mati dṛḍhātman; 'f. in friendship' dṛḍhasauhṛda gāḍhasakhya. -s. vaṇigjanasaṃsargaḥ samavāyaḥ saṃbhūya samutthānaṃ.
(2) saṃhati f., ghanatā saṃdhiḥ.
, s. ākāśaḥ-śaṃ nabhomaṃḍalaṃ nabhastalaṃ; vyoman n., gaganaṃ-ṇaṃ khaṃ aṃtarīkṣaṃ tārā-uḍu-pathaḥ khagolaḥ; See Sky also.
, a. prathama ādya ādima pūrva agrima prāktana (nī f.).
(2) mukhya pramukha pradhāna agrya pravara śreṣṭha vareṇya agraṇī agresara vara in comp.; See Principal, 'f. half' pūrvārdhaḥ; 'f. part of day' pūrvāhṇaḥ; 'f. part of night' pūrvarātraḥ 'for the f. time' prathamaṃ; 'from the f.' prathamāvadhi āprathamaṃ; 'f. of all, in the first place' prathamaṃ-ādau-tāvat; 'f. born' agrajaḥ pūrvajaḥ agrajanman m., jyeṣṭhaḥ agryaḥ agrimaḥ; 'f. -fruits' prathama-ādi-agra-phalaṃ prathamotpannaṃ; 'f. -rate' śreṣṭha utkṛṣṭa viśiṣṭatama parama uttama. -adv.,
, a. dhanasaṃbaṃdhin.
, s. matsyaḥ mīnaḥ jhaṣaḥ vaisāriṇaḥ aṃḍajaḥ visāraḥ śakulin m., pṛthuroman m. -v. i. matsyān grah 9 U or dhṛ 1 P or baṃdh 9 P.
(2) anusṛ 1 P; 'f. -basket' matsyādhānī kuveṇī; 'f. -hook' baḍiśaṃ-śā-śī matsyavedhanaṃ; 'f. -ing net' jālaṃ ānāyaḥ kupinī; 'f. -market' mīnavikrayasthānaṃ; 'f. -monger' matsyavikrayin; 'f. -pond' mīnāśrayaḥ matsyālayaḥ matsyapūrṇaṃ saraḥ; 'f. -spawn' matsyāṃḍaṃ; 'f. -woman' matsyavikretrī.
, a. bhidura bhidelima.
, s. chedaḥ.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ saṃdhiḥ bhaṃgaḥ vidalaḥ-laṃ bhedaḥ; (in the ground) bilaṃ gartaḥ-rtā vivaraṃ -v. t. vidṝ 10, vidal c. (dalayati).
, s. muṣṭi m. f. ṣṭī; 'fisticuffs' 'blows with the f.' muṣṭighātaḥ-prahāraḥ-yuddhaṃ muṣṭīmuṣṭi-yuddhaṃ; 'doubling or clenching the f.' muṣṭibaṃdhaḥ-saṃgrāhaḥ khaṭaḥ. -v. muṣṭīmuṣṭi yudh 4 A, muṣṭinā taḍ 10 or pra-hṛ 1 P.
, s. nāḍi-ḍī-li-lī f., nāḍīvraṇaṃ nāḍīkṣataṃ; 'f. in anus' bhagaṃdaraḥ.
, a. yogya kṣama nyāyya anurūpa upapanna yukta ucita yathārha samucita yathāyogya saṃgata; oft. by arh or pot. pass. part.; 'to be f. for' kḷp 1 A (with dat.), yuj-upapad pass. arh 1 P, ucita-yogya- a. bhū; 'f. to do a work' karmakṣama alaṃkarmīṇa. -v. t. yuj 7 U, 10, samā-saṃ-dhā 3 U, yogya-yukta -a. kṛ 8 U; 'f. an arrow' bāṇaṃ saṃ-dhā; See Fix; 'this ili f. s thee' naitadanurūpaṃ bhavataḥ; 'f. out' sajjīkṛ sannah c., upakaraṇaiḥ upakḷp c., or saṃyuj or upaskṛ; 'fit up'
(2) mūrchā bhrami f., bhrāmaraṃ.
, s. caṇakaḥ.
, a. paṃcan paṃcaka paṃcataya; 'in f. ways' paṃcadhā; 'f. times' paṃcakṛtvaḥ; 'f. fold' paṃcaguṇa a.
, s. kaṃdukakrīḍā.
, v. t. sthā c. (sthāpayati) prati-saṃ-; ni-dhā 3 U, niruh c.; 'f. your dwelling there' tatra vasatiṃ kuru tatsthāne nivasa.
(2) sthirīkṛ 8 U, dṛḍhīkṛ.
(3) (F. upon) nirṇī 1 P, niści 5 U, ava-dhṛ 10, nirūp 10, saṃpari-kḷp c., nirdiś 6 P, niyuj 7 A, 10.
(4) baṃdh 9 P (lit. & fig.), yuj āsaṃj c.; niviś c.; 'did not f. her love on him' tasminna babaṃdha bhāvaṃ (R. VI. 36); 'f. the eyes' dṛṣṭiṃ niviś c., lakṣaṃ baṃdh ananyadṛṣṭyā-animeṣeṇa-stimitalocanena-dṛś 1 P; 'with his eyes f. ed on my face' manmukhāsaktadṛṣṭiḥ; vyāpṛ c., umāmukhe vyāpārayāmāsa vilocanāni (K. III. 67); 'f. an arrow' saṃ-dhā 3 U, (dhanuṣyamoghaṃ samadhatta bāṇaṃ K. III. 66); 'f. the mind' manaḥ-cittaṃ-niviś c., or yuj or baṃdh or ādhā ekāgra a. bhū; tena upadeśena mama cetasi dṛḍhaṃ padaṃ cakre 'the advice is firmly f. ed &c.'; 'I am in a f.' cakrāṃtarasthita ivāsmi.
(2) niyata niścita dhruva sthira dṛḍha niścala-acala; See Firm. 3 sakta ā-saṃ-sakta saṃ-pari-lagna; niviṣṭa baddha.
(4) sthāvaraṃ ajaṃgama dhruva; 'firmly f.' dṛḍhabaddha baddhamūla pratiṣṭhita rūḍhamūla; 'having the gaze f.' 'with a f. look' āsakta-baddhadṛṣṭi stimita-animeṣa-locana; 'having the mind f. (on one thing); ekāgracitta ananyamanaska niviṣṭa-āsakta-manas; ekatāna ananyavṛtti ekāgra ekāyana ekasarga ekāgrya ekāyanagata; 'of f. resolution' dṛḍhaniścaya-saṃkalpa dhīra-sthira-mati sthiradhī.
, a. śithila lalita komala snigdha medura akaṭhina.
, a. See Flabby.
, s. dhvajaḥ ketuḥ patākā; 'f. -staff' dhvajadaṃḍaḥ-yaṣṭiḥ-staṃbhaḥ.
(2) (Stone) śilāpadṛḥ-pra-staraḥ. -v. i. avasad 1 P, mlai-glai 1 P, dhvaṃs 1 A, apaci-kṣi- pass.
(2) (Of persons) śithilabala-avasanna-bhagnotsāha a. bhū aṃgāni muc 6 P; See Droop. -v. t. śilābhiḥ āstṛ 5 U.
, v. t. kaśayā taḍ 10 or pra-hṛ 1 P or āhan 2 U.
, s. vaṃśaḥ veṇuḥ.
, a. ghora dāruṇa atiduṣṭa atidurvṛtta ati-mahā-pāpin atiniṃdya.
, s. pānapātraṃ-bhājanaṃ puṭagrīvaḥ kaṃsaḥ-saṃ.
, a. ghora dāruṇa atiduṣṭa ati-niṃdya pāpiṣṭhatama.
(2) sarvajñāta lokaprasiddha suprakāśa suvyakta puraḥsphurat.
, s. musalaḥ-laṃ kaṃḍanī.
, s. See Odour.
, s. hima or tuṣāra-lavaḥ or kaṇaḥ himatūlaṃ tuṣāra-hima-ghanaḥ.
(2) śakalaḥ-laṃ lavaḥ kaṇaḥ alpabhāgaḥ.
(3) phalakaḥ saṃstaraḥ. -v. i. śakalībhū 1 P.
, s. ulkā alātaṃ ulmukaṃ.
, s. jvālā śikhā arcis f., n., kīlaḥ-lā agnijvālā-jihvā; 'in f. s' jvalat hutavahaparīta dahyamāna. -v. t. jval c., dīp c., dah c., -v. i. jval 1 P, dīp 4 A, dah pass.
, s. marālaḥ rājahaṃsaḥ.
, s. pārśvaḥ-rśvaṃ pakṣaḥ kukṣiḥ utsaṃgaḥ pārśva-pakṣa-bhāgaḥ pārśvaṃgaṃ. -v. pārśvataḥ rakṣ or gup 1 P
(2) pārśvataḥ abhidru 1 P.
(3) spṛś 6 P, nikaṭe-pārśve-vṛt 1 A; See Border.
, s. urṇāyuḥ aurṇapaṭaṃ.
, v. t. vi-dhū 5 U, 9 U, 6 P, utkṣip 6 P, cal c., ā-sphal c. -v. i. āsphal 1 P, vidhū-utkṣip -pass. -s. prālaṃbaḥ lolakaḥ.
(2) (f. ing) āsphālanaṃ vidhūnanaṃ vidhuvanaṃ utkṣepaḥ-paṇaṃ; 'f. ing of ears' karṇatālaḥ.
, v. i. lolaśikhayā jval 1 P. -s. lolaśikhā kaṃpitajvālā.
, v. i. sphur 6 P, dīp 4 A, vi-las 1 P, vidyut 1 A, sahasā prakāś 1 A or jval 1 P, aciraṃ pra-bhā 2 P.
(2) vidyudvegena-akasmād-udi 2 P or āvirbhū 1 P or utpad 4 A. -s. sphuraṇaṃ sphuritaṃ vilāsaḥ sahasā dīpti f., ābhāsaḥ vibhramaḥ acira-kṣaṇa-prabhā prabhākaṃpaḥ kṣaṇadyuti f., aciradyutiḥ.
(2) asāra nīrasa phalgu niḥsattva.
, s. kācapātraṃ-bhājanaṃ pānapātraṃ puṭagrīvaḥ.
, a. sama samastha samarekha sapāṭa abhugna-
(2) nimna anucca nata anunnata.
(3) asāra nīrasa phalgu virasa rasa-svāda-hīna nistejas niḥsattva.
(4) spaṣṭa sphuṭa vyakta avakra asaṃdigdha suvyakta parisphuṭa.
(5) avaniṃ gata daṃḍavat kṣipta; 'he laid himself f. on the ground' bhūmau daṃḍavatpatitaḥ; 'f. surface' samapṛṣṭhaṃ; 'f. roof' pṛṣṭhaṃ; 'f. -nosed' ava nāṭa avaṭīṭa avabhraṭa nata-cipiṭa-nāsika. -s. samabhūmi f., samasthalaṃ-lī samasthānaṃ pāṭaḥ.
(2) nimnabhūmiḥ.
(3) saikataṃ pulinaṃ.
(4) patraṃ phalakaḥkaṃ.
(5) maṃdaḥ anudāttaḥ maṃdraḥ.
(2) sphuṭaṃ suvyaktaṃ avakraṃ asaṃdehaṃ.
(2) ā-ava-nam c. (namayati) namrīkṛ nimnīkṛ.
(3) rasaṃ hṛ 1 P, nīrasīkṛ. -v. i. samībhū namrībhū.
, v. t. saṃ-abhi-pari-stu 2 U, pra-śaṃs 1 P, cāṭuvacanaiḥ-stutyā-sāṃtv 10 or saṃtuṣ c. or upa-lal 10 or pra-lubh c. or ākṛṣ 1 P, upacchaṃd 10.
(2) cāṭūni vac-brū- 2 P, priyaṃ vad 1 P.
(3) anu-nī 1 P, ā-rādh c., mithyā pra-śaṃs ślāgh 1 A.
(4) mithyā āśāṃ utpad c. or vṛdh c.
(2) anunayaḥ ārādhanaṃ saṃtoṣaṇaṃ.
, a. vāta-vāyu-grasta baddhavāta vātaphulla vāyupūrṇa vātula.
, s. vātaḥ vāyuḥ aṃtravāyuḥ.
, v. i. sāvalepaṃ cal-car 1 P, sadarpaṃuddhataṃ-vikaṭaṃ-parikram 1 U, 4 P.
, s. ā- svādaḥ rasaḥ ruci f. -v. t. sarāsa a. kṛ 8 U.
, s. doṣaḥ chidraṃ raṃdhraṃ vaikalyaṃ nyūnatā; 'seeking or finding f. s' raṃdhrānveṣin chidrānveṣin doṣaikadṛś.
(2) caṃḍavātaḥ prabhaṃjanaḥ: See Hurricane. 3 bhaṃgaḥ saṃdhiḥ bhedaḥ raṃdhraṃ chidraṃ; 'f. in a jewel' pulakaḥ khaṃḍaḥ. -v. t. chidra 10, vyadh 4 P.
, s. kṣamā atasī umā; śaṇaṃ; 'f. -comb' umāmārjanī.
, v. t. carma apanī or nirhṛ 1 P or ullikh 6 P or niṣkṛṣ 1 P, nistvacayati (D.), nistvacīkṛ 8 U, tvakṣ 1 P.
, s. makṣikā matkuṇaḥ dehikā talpakīṭaḥ. -v. t. dehikāḥ apanī 1 P.
, s. re(le)khā biṃdu m.
, a. saṃjātapakṣa garutmat sapakṣa pakṣayukta.
, v. i. palāy 1 A, apakram 1 U, 4 P, vi-pra-dru 1 P, parā-i 2 P, apadhāv 1 P, apa-nir-gam 1 P, apa-sṛ-sṛp 1 P.
(2) tyaj 1 P, parihṛ 1 P. vṛj 10.
, s. meṣalo(ro)man n. -v. t. (loma) chid 7 P or lū 9 U.
(2) apaha 1 P; 'f. ed' hṛtasarvasva.
, v. t. ava-upa-has 1 P, tiraskṛ 8 U, avaman 4 A, ava-jñā 9 U; See Contemn. -s. upa-ava-hāsaḥ; tiraskāraḥ avahelanā avajñā.
, s. nausamājaḥ-sādhanaṃ potāvali f., yuddhanausamūhaḥ -v. i. drutaṃ-śīghraṃ-prasṛp 1 P or gam 1 P, vegena cal 1 P, tvar 1 A. -a. vegavat śīghra-tvarita-laghu-gati prajavin atiraṃhas javana (nī f.), śīghragāmin mahājava; 'f. as the wind' vāyugati vāyuvega; 'f. as thought' manojava.
, s. māṃsaṃ āmiṣaṃ piśitaṃ kravyaṃ tarasaṃ palalaṃ; 'dried f.' vallaraṃ-rā uttaptaṃ śuṣkaṃ māṃsaṃ.
(2) śarīraṃ viṣayasevā viṣayāsakti f.; 'f. diet or meat' māṃsāhāraḥ; 'f. -colour' māṃsavarṇaḥ-rāgaḥ-lohitaḥ; 'f. -monger' māṃsavikrayin m.
, a. ā- namya kuṃcanīya namana-kuṃcanaśīla komala mṛdu āyamya.
(2) anuneya.
, a. vakra kuṭila jihma bhaṃgura.
, v. t. āhan 2 P, prahṛ 1 P, āsphāl 10. -s. See Flip.
, v. i. cal 1 P, caṃcalatayā jval 1 P, lolaśikhayā jval caṃcalībhū 1 P.
(2) pakṣau ā-sphal c.
, a. asāra phalgu sārahīna nirbala niḥsattva alpabala kṣīṇaśakti.
, v. i. vimukhī-parāṅmukhī-bhū 1 P, vi-cal 1 P, ni-parā-vṛt 1 A, (abl.); palāy 1 A, tyaj 1 P, tyaktvā nirgam 1 P or apa-sṛp 1 P mukhaṃ parā-vṛt c.
, v. t. (sahasā-balena) kṣip 6 P, as 4 P, muc 6 P, vi-sṛj 6 P, pat c., īr c.; 'f. away or off' apa-kṣip nirā-kṛ apās apa-hā 3 P; 'f. open' sahasā or balād apāvṛ 5 U. -s. kṣepaḥ-paṇaṃ pātaḥ-tanaṃ; prakṣepaḥ.
, s. araṇiḥ agnigrāvan m., agniprastaraḥ.
(2) kaṭhiṇahṛdaya pāṣāṇahṛdaya.
, s. āghātaḥ prahāraḥ āsphālanaṃ.
, a. vācāla vāvadūka niḥsāra vākcaṃcala.
(2) capala asthira lola caṃcala.
(2) pragalbhatā laulyaṃ cāpalyaṃ.
, v. t. sahasā kṣip 6 P. -v. i. ava-has 1 P, adhikṣip 6 P.
(2) vi-bhram 1, 4 P, vi-las 1 P, vilāsaṃ-vibhramaṃ-dṛś c.
(3) cala a. bhū 1 P, spaṃd 1 A, kaṃp 1 A, sphur 6 P. -s. ākasmikakṣepaḥ.
(2) vilāsinī līlāvatī capalā pragalbhā.
(2) spaṃdanaṃ sphuraṇaṃ; hṛdayakaṃpaḥ.
, v. i. laghu cal 1 P, drutaṃ vi-pra-sṛp 1 P, sthānātsthānaṃ gam or cal 1 P, itastato bhram 1, 4 P.
(2) pra-ut-ḍī 1, 4 A, vyomni visṛp capalībhū.
, s. vallūraṃ śūkarottaptaṃ.
s. cīraṃ karpaṭaḥ vastrakhaṃḍaḥ-ḍaṃ.
, s. jatukā ajinapatrā.
, v. i. plu 1 A; tṝ 1 P.
(2) bhās 1 A. -v. t. plu c., vah c. -s. plavaḥ uḍupaḥ kolaḥ vahitraṃ taraṇaḥ-ṇī tarīḥ.
, a. sāṃdra ghanībhūta śyāna.
, s. yūthaṃ saṃghaḥ nivahaḥ samūhaḥ kulaṃ gaṇaḥ; See Multitude; 'f. of cattle' pāśavaṃ paśukulaṃ go-vṛṃdaṃ-kulaṃ 'f. of sheep' avikulaṃ āvikaṃ; 'f. of sheep and goats' ajāvikaṃ; 'in f s' gaṇaśaḥ saṃghaśaḥ. -v. i. (Together) saṃghaśaḥ-gaṇaśaḥ-samāgam 1 P or mil 6 P or saṃni-pat 1 P, ekatra mil ekībhū.
, v. t. kaśayā-vetreṇa-taḍ 10 or ā-han 2 U or daṃḍ 10 or pra-hṛ 1 P.
, s. pūraḥ oghaḥ; srotas n., pravāhaḥ rayaḥ.
(2) āplāvaḥ saṃplavaḥ toyaviplavaḥ jalapralayaḥ jalopaplavaḥ; 'universal f.' mahāpralayaḥ bhūtasaṃplavaḥ saṃvartaḥ.
(3) prācuryaṃ bāhulyaṃ pūraḥ oghaḥ; 'f. of tears' bāṣpapūraḥ-oghaḥ-varṣaḥ aśrupātaḥvarṣaḥ 'f. -gate' dvāraṃ nirgamamārgaḥ pari(rī)vāhaḥ jaladvāraṃ jalanirgamaḥ. -v. t. plu c., āsaṃ-pari-- parivah c.; 'with her eyes f. -ed with tears' aśrupariplutekṣaṇā; 'a f.-ed river' āplutodakā-parivāhiṇī-nadī.
, s. haladaṃtaḥ.
, s. bhūmi f., bhūpṛṣṭhaṃ talaṃ bhūtalaṃ gṛhabhū-bhūmi- f., gṛhapoṭaḥ vāstu m. n., gṛhamūlaṃ veśmabhūḥ.
(2) (Story) bhūmiḥ koṣṭhaḥ; 'a palace havaing 7 f. s' saptabhūmikaḥ prāsādaḥ; 'the upper f.' uparibhūmiḥ.
(3) phalakāstaraṇaṃ phalakasaṃstaraḥ phalakaḥ-kaṃ. -v. t. phalakaiḥ āstṝ 9 U or ācchad 10.
(2) ni-pat c., bhūmau kṣip 6 P.
, v. t. ā-sphal c.
, s. oṣadhijātaṃ.
, a. kausuma (mī f.), puṣpa in comp.
, a. rakta rakta-aruṇa-varṇa.
(2) alaṃkṛta ujjvala alaṃkāraśobhita sālaṃkāra.
(2) vāgalaṃkāraḥ sālaṃkāratvaṃ alaṃkāraśobhā.
, a. puṣpotpādaka puṣpaprada.
, s. puṣpacayaḥ-saṃgaḥ.
, s. mālākāraḥ puṣpavidyājñaḥ.
, See Fleet.
, s. laghunausamūhaḥ.
, v. i. aṃgāni vikṣip 6 P or itastataḥ cal c. -s. ākasmikaḥ aṃgavikṣepaḥ.
, v. i. itastataḥ kṣip pass., luṭh 1 A, 6 P, vi-plu 1 A.
(2) vi-pari-bhram 1, 4 P.
, s. godhūmacūrṇaṃ cūrṇaṃ kṣodaḥ piṣṭaṃ guṃḍikā saktavaḥ (pl.).
, v. i. saṃ-jan 4 A, saṃ-bhū 1 P; 'when Panini f. ed' yadā pāṇiniḥ samajāyata.
(2) vṛddhiṃ-unnatiṃ-gam 1 P, saṃ-ṛdh 4, 5 P, edh 1 A, saṃ-vi-vṛdh 1 A, pra-upa-ci pass., sphāy 1 A -v. t. vṛdh c.
(2) citr 10, puṣpādinā alaṃkṛ 8 U or śubh c. or raṃj c.
(3) bhram c. (bhramayati) ghūrṇ c. -s. āḍaṃbaraḥ śobhā alaṃkāraḥ maṃḍanaṃ.
(2) niḥ- svanaḥ (of trumpets).
(3) darpavākyaṃ garvokti f.
(4) bhramaṇaṃ udgamaḥ.
, See Contemn.
, v. i. pra- sru 1 P; pra-ni-abhi-syaṃd 1 A, kṣar 1 P, gal 1 P, sṛ 1 P; pravah 1 P, rī 4 A, dru 1 P; 'f. ing with tears' bāṣpajalanisyaṃdin; 'f. ing with nectar' sudhāsyaṃdin amṛtasrut; pra- snu 2 P; 'f. ing (of milk)' prasravaḥ.
(2) pra-sṛp 1 P, pra-sṛ pravṛt 1 A, pra-gam-cal 1 P, pra-yā 2 P.
(3) jan 4 A, utpad 4 A, ut-pra-saṃ-bhū 1 P, pra-vṛt.
(4) sraṃs 1 A, śithilībhū ślatha-vitata-galita a. bhū. -s. sravaḥ sravaṇaṃ sruti f., srāvaḥ kṣaraṇaṃ galanaṃ pravṛtti f., abhi-ni-syaṃ(ṣyaṃ)daḥ-danaṃ.
(2) pravāhaḥ srotas n., oghaḥ prasravaḥ vegaḥ rayaḥ dhāraḥ-rā; velā paddhati f.
(3) samudravelā velā; 'f. of tears' aśrupātaḥ-pravāhaḥ bāṣpavarṣaḥ dhārāśru n.; 'f. of words' vāgoghaḥ apratihatā vāksaraṇiḥ-paddhatiḥ.
(2) apra-tihata askhalita; 'a f. delivery' askhalitabhāṣaṇapaddhatiḥ.
, s. puṣpaṃ kusumaṃ prasūnaṃ sumaṃ sūnaṃ sumanas f. (pl.)
(2) avataṃsaḥ lalāmabhūtaḥ alaṃkāraḥ tilakabhūtaḥ; 'Rāma is the f. of his class' svavargalalāmabhūto rāmaḥ.
(2) sāraḥ utkṛṣṭa-śreṣṭha-bhāgaḥ uttamāṃśaḥ sārāṃśaḥ; 'f. of age' yauvana; 'f. of youth' navayauvanaṃ; 'being in the f. of youth' ārūḍhayauvanāraṃbha prauḍhayauvana. -v. t. phull 1 P, vikas 1 P, sphuṭ 6 P, bhid pass.
(2) maṃḍāyate-phenāyate (D.). -v. t. puṣpādinā alaṃkṛ 8 U or śubh c.
(2) vikasita phulla sphuṭita.
(2) puṣpada.
(2) sālaṃkāra alaṃkṛta alaṃkārayukta maṃḍita.
, v. i. itastataḥ cal 1 P or ghūrṇ 1 A, lul 1, 6 P, viluṭh 1 A, 6 P.
(2) dolāyate (D.), vikḷp 1 A, saṃdih 2 U; vical asthira-caṃcala -a. bhū 1 P.
, s. dhūmamārgaḥ-pathaḥ.
, a. askhalitavāc askhaladvākya vākpaṭu druta-tvarita-vāc (of persons); anargala apratihataugha aviśrāṃta askhalita druta apratihata anavarata.
, s. dravaḥ rasaḥ dravavastu n. -a. drava vi-līna druta; See Liquid. -ity, s. dravatā vilayaḥ.
, s. mithyāpraśaṃsā-stuti f.
, s. dāsaḥ ceṭaḥ nīcakarmakaraḥ.
, See Agitate. -s. saṃbhramaḥ vyagratā mohaḥ.
, v. t. aruṇīkṛ 8 U, aruṇayati (D.), raṃj c., raktīkṛ; 'with her face f. ed with anger' kopāruṇitānanā.
(2) utsic c., dṛp c., darpeṇa ā-dhmā 1 P, uddhatīkṛ. -v. i. aruṇībhū raktībhū lohitāyate (D.), raṃj pass.; aruṇavadana-lohitānana- a. bhū. -s. aruṇiman m., raktiman m., raktatā rāgaḥ kapola-vadana-rāgaḥ.
(2) praphullatā bāhulyaṃ samṛddhi f. -a. satejaska prauḍha tejasvin.
(2) samṛddha dhanasaṃpanna.
(3) muktahasta ativyayapara.
(2) uddhata dṛpta darpādhmāta utsikta garvita sāvalepa.
, -v. t. pānādinā mad c. or muh c. -s. cittabhramaḥ; unmādaḥ mohaḥ vyākulatā.
, s. veṇuḥ muralī vaṃśaḥ. -v. i. 'Blow a f.' (veṇuṃ) mukhamārutena pūr 10 or vaṭ c., dhmā 1 P; 'f. -player' vaiṇavikaḥ veṇudhmāḥ vāṃśikaḥ.
, -v. i. pakṣau vi-dhū 5, 9 U, 6 P or āsphal c. or utkṣip 6 P or vical c.
(2) itastataḥ cal 1 P or dhāv 1 P or pra-sṛ 1 P.
(3) kaṃp. 1 A, sphur 6 P, ucchvas 2 P. spaṃd 1 A, kṣubh 4 P. -v. t. saṃkṣubh c., ākulīkṛ 8 U, spaṃd c., kaṃp c., sphur c. -s. vidhuvanaṃ āsphālanaṃ utkṣepaṇaṃ.
(2) vikaṃpaḥ sphuraṇaṃ spaṃdanaṃ ucchvasanaṃ.
(3) saṃ- kṣobhaḥ saṃbhramaḥ saṃ-ā-vegaḥ citravegaḥ- bhramaḥ.
, a. nadīsaṃbaṃdhin.
, s. (Fluxion) pravāhaḥ pra- sravaḥ kṣaraṇaṃ galanaṃ spaṃdanaṃ. -v. t. vi-dra c., vi-lī c.
, s. makṣikā varvaṇā nīlā; 'f. -flap' ava-cūlakaḥ romagucchaḥ 'f. leaf' malapṛṣṭhaṃ. -v. i. ud- ḍī 1, 4 A, ut-pat 1 P, khe visṛp 1 P, ākāśena yā 2 P or gam 1 P.
(2) apa-yā 2 P, vi-pra-dru 1 P, palāy 1 A; See Flee. 3 tvaritaṃ-śīghraṃ gam or cal 1 P or visṛp or atikram 1 U, 4 P. -v. t. tyaj 1 P, parihṛ 1 P, vṛj 10.
(2) ākāśe nikṣip 6 P or visṛp c. or visṛ c.; 'f. at' ā-abhi-pat ā-abhi-dru ā-abhi-pra-dhāv 1 P; 'let f.' muc 6 P, utpat c., visṛj 6 P.
(2) (Of birds) ḍayanaṃ ḍīnaṃ uḍḍayanaṃ utpatanaṃ udgamanaṃ; 'downward f.' avaḍīnaṃ.
(3) pakṣi-mālā-śreṇī.
(4) mati-buddhivilāsaḥ; 'f. of steps' sopānapaṃkti-śreṇi -ṇī f., sopānaparaṃparā; 'f. of an arrow' śarapātaḥ.
, s. kiśoraḥ aśvaśāvaḥ-vakaḥ bālaghoṭakaḥ aṃbarīṣaḥ.
, s. phenaḥ-ṇaḥ.
(2) maṃḍaḥ utsekaḥ; 'snowy f.' himadhavalaṃ phenapaṭalaṃ. -v. i. phenāyate-maṃḍāyate (D.), phenaṃ utpad c. or nirgam c. (gamayati) utsic-utpīḍ- pass.
, s. ghaṭīpidhānaṃ-kośaḥ. -v. t.
, s. keṃdraṃ. -v. t. ekatrīkṛ 8 U
, s. ghāsaḥ yavasaṃ paśubhojanaṃ tṛṇādi n.
, s. śatruḥ ariḥ ripuḥ; See Enemy.
, See Fetus.
, s. kuheḍikā kūhā dhūmi(pi-li)kā kujjhaṭikā kujjhaṭi-ṭī f.
, s. chidraṃ doṣaḥ aparādhaḥ nyūnatā hīnatā vaikalyaṃ aguṇaḥ.
, v. t. parā-bhū 1 P, parā-ji 1 A; bhaṃj 7 P, vyā-prati-han 2 P, khaṃḍ 10, parās 4 U, moghī -viphalī-kṛ 8 U.
(2) mithyākhaḍgaḥ nirdhāra khaḍgaḥ.
(3) patraṃ; 'golden f.' svarṇapatraṃ.
(4) prabhāvardhakaṃ kāṃti-śobhā-vardhakaṃ.
, s. yaṣṭi-khaḍga-āghātaḥ. -v. t. yaṣṭinā prahṛ 1 P or taḍ 10.
, -v. t. kapaṭena likh 6 P or niviś c., mithyā kḷp c., kṛtrima a. kṛ 8 U.
, s. pūtigaṃdhitā.
, -v. t. puṭī-guṇī-kṛ 8 U, vyāvṛt c., saṃpīḍ 10, puṭayati (D.); 'f. ed thrice' triguṇīkṛta; 'f. ing his hands together' hastau samānīya (R. II. 64), aṃjaliṃ baddhvā kṛtāṃjaliḥ sāṃ(prāṃ)jaliḥ.
(2) saṃvṛ 5 U, pi-dhā 3 U, ā-veṣṭ c., ācchad 10.
(3)
(4) vraje nirudh 7 U or niviś c. -s. puṭaḥ-ṭaṃ bhaṃgaḥ vyāvṛtti f. vyāvartanaṃ; cūṇaḥ vastrabhaṃgaḥ-puṭaḥ ūrmi f.
(2) vrajaḥ; avarodhaḥ śālā goṣṭhaṃ; 'cattle-f.' govrajaḥ; 'sheep-f.' meṣagoṣṭhaḥ -gosthānaṃ vrajājiraṃ.
(3) (In comp.) ex. by guṇa; 'eight-f.' aṣṭaguṇa; 'f. ing doors' dvipakṣadvāraṃ.
, s. pallavaḥ-vaṃ kisalayaḥ-yaṃ parṇaṃ dalaṃ patraṃ (gen. used in pl.); pallavagucchaḥ-cayaḥ.
, a. parṇāvṛta sadala.
, s. pustakapatra pṛthu-viśāla-patraṃ.
, s. janaḥ janasamūhaḥ janatā lokaḥ; 'old f.' vṛddhajanaḥ vṛddhāḥ.
, v. t. anu-gam-vraj-sṛ 1 P, anubaṃdh 9 P, anu-i-yā 2 P, anucar 1 P, anukram 1 U, 4 P.
(3) sev 1 A, anuṣṭhā 1 P, ā-sthā 1 A; anuvṛt 1 A, āśri 1 U, puraskṛ 8 U, anuvi-dhā 3 U, anurudh 4 A, anusṛ; 'f. (in) the footsteps of the great' mahatāṃ padamanuvidheyaṃ; 'f. ing the path' padavīṃ pratipadya; 'f. ing a middle course' puraskṛtamadhyamakramaḥ (R. VIII. 9); 'one misfortune f. s another' duḥkhaṃ duḥkhānubaṃdhi (V. 4), vipadvipadamanubadhnāti (Ka. 73.)
(3) upās 2 A, bhaj 1 U, āśri paricar; śru cesid, (śuśrūṣate). -v. i. utpad 4 A, prāpāpad-sidh-anumā- pass.; paricchinnastāvajjīva iti prāpnoti (S. B. 651) 'it f. s therefore &c.'; 'what f. ed is understood' parastādavagamyate (S. 1); (in conversations) tatastataḥ; 'what f. ed next'; 'as f. s' tadyathā tadyathānuśrūyate; or merely evaṃ iti uktaprakāreṇa itthaṃ.
(2) parijanaḥ sevakaḥ anu-upa-jīvin m., anugaḥ anucaraḥ anuyātṛkaḥ anugatikaḥ parivāraḥ sahacaraḥ sahāyaḥ.
(3) āśritaḥ bhaktaḥ anuṣaṃgin m.
, s. See under Fool.
, v. t. (uṣṇodakādinā) saṃ-sic 6 P, lip 6 P, aṃj 7 P, dih 2 U; svid c.
(2) uddīp c., pra-saṃ-vṛdh c., uttij c., protsah c., uttap c., prakup c., pravṛt c.; 'f. disputes' upa-jap 1 P, bheda vṛṣ c., bhedabījaṃ vap 1 P.
(2) uddīpanaṃ saṃvardhanaṃ uttejanaṃ pravartanaṃ.
, a. vatsala anurāgavat sānurāga anurakta praṇayin anurāgin.
(2) sevin abhilāṣin āsakta rakta rata para tatpara gen. in comp.
(3) mūḍha mugdha atyanurakta; 'f. of' ex. by śīla lālasa kāma priya in comp.; oft. by īh 1 A, kāṃkṣ 1 U, abhilaṣ 1, 4 P, bhaj 1 U, sev-ruc 1 A; 'f. of sport' krīḍāpriya; 'f. of chase' mṛgayāśīla; 'f. of change' avasthāṃtaramīhamāna; 'f. of drinking' pānāsakta pānavyasanin.
, v. t. upa-lal 10, aṃke-pā c. (pālayati) kroḍīkṛ 8 U, āliṃg 1 P, pariṣvaṃj 1 A, ā-saṃ-pīḍ 10; 'f. ed too much' durlalita.
(2) prema-sneha-pātraṃ-bhājanaṃ snehabhūmi f.
, s. annaṃ āhāraḥ bhojanaṃ bhojyaṃ bhakṣyaṃ khādyaṃ khādanaṃ bhakṣaṇaṃ abhyavahāryaṃ; bhaktaṃ vighasaḥ grāsaḥ aśanaṃ aṃdhas n.; cooked f.; odanaḥ-naṃ; 'f. and raiment' grāsācchādanaṃ annavastraṃ; 'forbidden f.' abhakṣya.
, -s. mūrkhaḥ mūḍhaḥ nirbuddhiḥ ajñaḥ jaḍaḥ maṃdaḥ abudhaḥ aprājñaḥ prajñāhīnaḥ sthūla-jaḍadhīḥ alpa-dhīḥ-matiḥ maṃda-dhīḥ-matiḥ anātmajña. varvaraḥ; 'make a f. of' upahāsāspadaṃ kṛ 8 U, viḍaṃb 10, (evaṃ prārthayitā viḍaṃbyate S. 2). -v. t. muh c., vi-pra-lubh c., vac 10; See Cheat; 'f. -hardy' atisāhāsika. vyāmūḍha avimṛśyakārin avimṛśya pragalbha pramattavīra pramatta.
(2) bāliśyaṃ mūrkhakriyā bāliśatā mūrkhatā vyāmohaḥ.
(2) nirarthaka avi-mṛśyakṛta-datta.
, s. pādaḥ padaṃ caraṇaḥ-ṇaṃ aṃghriḥ.
(2) talaṃ adhobhāgaḥ mūlaṃ; upasthaḥ.
(3) (In metre) caraṇaḥ padaṃ.
(4) patti-padāti-samūhaḥ-gaṇaḥ. -v. t. pādena prahṛ 1 P or taḍ 10 or āhan
(2) U; 'f. of a mountain' upatyakā pādaḥ; 'set one's f. in' padaṃ kṛ 8 U (lit. and fig.); āśrame padaṃ kariṣyasi (S. 4), kutūhalena praśnāśayā hṛdi padaṃ kṛtaṃ (Ka. 133); 'walk on f.' padbhyāṃ car-vraj 1 P, pādacārī bhū; 'walking on f.' pādagaḥ pādacāraḥ; padātiḥ; 'water for the feet' pādyaṃ; pādodakaṃ; 'set on f.' pravṛt c., upakram 1 A; prārabh 1 A; 'f. -board' caraṇaphalakaḥ 'f.-boy' ceṭaḥ bhṛtyaḥ bālasevakaḥ yuvapreṣyaḥ; 'f. bridge' saṃkramaḥ saṃkramasetuḥ; 'f. -fall' caraṇapātaḥ pādanyāsaḥ skhalanaṃ; 'f. -fight' padātipādaga-yuddhaṃ; 'f. -licker' pīṭhamardaḥ caraṇasevaka 'f. -man' ceṭaḥ sevakaḥ preṣyaḥ paricaraḥ kiṃkaraḥ 'f. -mark-print' pāda-pada-cihnaṃ padapaṃkti f., padavī paddhati f.; pādamudrā; 'f. -pace' pādanyāsaḥ caraṇakramaḥ-pātaḥ; 'f. -path' saṃsaraṇaṃ caraṇavīthi f., pathikamārgaḥ padyā 'f. -soldier' padātiḥ pattiḥ pādātiḥ-tikaḥ pa(pā)dātaḥ pādacāraḥ pa(pā)dagaḥ padājiḥ padgaḥ padikaḥ; 'f. -step' pādanyāsaḥ pada-caraṇa-nikṣepaḥ-pātaḥ padaṃ padapaṃkti f. (f. -print); paddhatiḥ mārgaḥ vartman n., padavi-vī f., lakṣaṇaṃ; 'f. -stool' pāda-pīṭhaṃ caraṇapīṭhaṃ pādāsanaṃ.
(2) vāstu m., n., mūla upaṣṭaṃbhaḥ.
(3) āśrayaḥ avalaṃbanaṃ ādhāraḥ.
(4) sthiti f., vṛtti f., avasthā bhāvaḥ daśā; 'f. of equality' samatā tulyabhāvaḥ.
, s. darśanīyamānin m., veṣābhimānin m., daṃbhin m., suveśamānin m. chekaḥ rūpagarvitaḥ.
, prep. (On account of) ex. by instr. or abl.; arthe-rthaṃ hetunā hetoḥ kṛte kāraṇāt nimittāt nimittaṃ in comp.; 'for his deliverance' mokṣanimittaṃ muktihetoḥ &c.
(2) (Purpose) by dat. or by arthaṃarthe in comp.
(3) (For the sake of) arthaṃ kṛte (with gen.) or by dat.
(4) (In exchange for) prati sthāne vinimayena; tilebhyaḥ pratiyacchati māṣān or tilavinimayena &c.
(5) (Considering) apekṣya pratīkṣya ālocya iti kṛtvā apekṣayā in comp.
(6) (Towards) prati uddiśya (with acc.); saṃmukhaṃ abhimukhaṃ in comp.
(7) (Regarding) tāvat uddiśya; kṛte; 'f. myself, rest secure' madviṣaye tāvadvītaciṃto bhava māmuddiśya na ciṃtā kāryā.
(8) (Showing price) by instr.; trirūpakeṇa krītaḥ 'bought f. 3 Rs.'
(9) (Duration) by acc.; 'for 10 days' daśadivasaṃ; 'f. how many years' kiyaṃti varṣāṇi; oft. by yāvat or paryaṃtaṃ ā with abl.; 'f. life' yāvajjīvaṃ ājīvitāṃtāt.
(10) (on the side of) pakṣe; 'they are f. war' vigrahamanumodaṃte vigrahamupadiśaṃti.
(11) (As if) vat or iva.
(12) (According to) yathā anurūpaṃ anusāreṇa in comp.; 'f. all' ex. by anādṛtya (with acc.) or loc. abs. 'f. all his wealth' vidyamānepi mahākośe mahākośamanādṛtya; 'f. a long time' ciraṃ cirakālaṃ cirāya; 'out of love f. me' madgataprītyā; 'f. the most part' bhūyiṣṭha in comp., prāyaḥ prāyeṇa; 'f. once' sakṛdeva. -conj. hi (not at beginning of assertions); yataḥ yasmātkāraṇāt yat yasmāt iti hetoḥ anena hetunā.
, s. yavasaṃ ghāsaḥ tṛṇādi.
(2) pātheyaṃ bhojanasaṃbhāraḥ khādyasāmagrī.
(3) khādyānveṣaṇaṃ khādyārthaṃ paribhramaṇaṃ; prasaraṇaṃ. -v. i. balāt khādyadravyaṃ ā-hṛ 1 P, bhojanārthaṃ paribhram 1, 4 P.
, s. upadravaḥ avaskaṃdaḥ viplavaḥ.
, v. viram 1 P; nivṛt 1 A, (with abl.), parihṛ 1 P, vṛj 10, tyaj 1 P.
(2) vilaṃb 1 A.
(3) sah 1 A, kṣam 1 A, mṛṣ 4 P, 10, tij desid. (titikṣate).
(4) saṃ-ni-yam 1 P, nigrah 9 P, ā-vṛ 5 U; nirudh 7 U; 'he could not f. expressing his joy, or laughter' saṃtoṣaṃ-hāsaṃ-nigrahītuṃ na pārayāmāsa.
(2) nivṛtti f., virāmaḥ virati f., varjanaṃ tyāgaḥ parihāraḥ
(3) saṃyamaḥ damaḥ yamaḥ nigrahaḥ
, v. t. prati-ni ṣidh 1 P or c., pratyā-khyā 2 P, pratyādiś 6 P, nirā-apā-kṛ 8 U.
(2) nirudh 7 U, ni-vṛ c. or vār 10; 'God f.' śāṃtaṃ pāpaṃ or (iti) śāṃtaṃ pratihataṃ amaṃgalaṃ.
(2) nivāraṇaṃ nirodhaḥ.
, s. balaṃ śakti f., sāmarthyaṃ (fig. also); 'the f. of this word' asya śabdasya śaktiḥ &c.
(2) prabhāvaḥ; vīryaṃ śauryaṃ vi-parā-kramaḥ ūrjas n., pratāpaḥ prābalyaṃ gauravaṃ.
(3) balātkāraḥ prasabhaḥ sāhasaṃ balaṃ pramāthaḥ āveśaḥ; 'f. of passion' rāgāveśaḥ.
(4) āvegaḥ āpātaḥ abhibhavaḥ.
(5) siddhi f., phalaṃ niṣpatti f.; 'put or bring into f.' pravṛt c.
(6) sainyaṃ balaṃ senā anīkaḥ-kaṃ pṛtanā anīkinī camūḥ vāhinī dhvajinī cakraṃ varūthinī. -v. t. Ex. by causal of verbs, with balāt or balena or pravṛt c.; See Compel; 'he was f. ed to admit that &c.' iti abhyupagamanaṃ avaśyakaṃ mene.
(2) prer c., praṇud 6 P, samākṛṣ 1 P, pracud 10, protsah c.,
(3) dhṛṣ c., balād abhigam 1 P, balātkāraṃ kṛ 8 U; 'f. an entrance' balena praviś 6 P; 'f. a town' puraṃ laṃgh 1 A, 10 or bhaṃj 7 P or balāt praviś.
(2) gauraveṇa ukta or pratipādita dṛḍha tīkṣṇa.
(3) balena kṛta balātkṛta sāhasika (kī f.), bala in comp.; 'f. consent' balānumodanaṃ.
(2) sagauravaṃ dṛḍhatayā.
, s. miṣṭānnaṃ upaskaraḥ vyaṃjanaṃ.
, s. sadaṃśakaṃ-śikā.
, s. tīrthaṃ taraṇasthānaṃ-sthalaṃ ghaṭṭaḥ. -v. t. padbhyāṃ tṝ 1 P or pāraṃ gam 1 P.
, a. agra pūrva agragāmin; gen. ex. by agra pūrva in comp.; 'f. -fathers' pūrvajāḥ pitaraḥ pūrve-pūrvāḥ vṛddhāḥ; 'f. -finger' pradeśinī tarjanī; 'f. -foot' agrapādaḥ; 'f.--head' lalāṭaṃ bhālaṃ lalāṭa-bhāla-paṭṭaṃ ali(lī)kaṃ godhiḥ; 'f. -land' aṃtarīpaḥ-paṃ udagrabhūḥ-bhūmiḥ; 'fore leg' s. pūrva-agra-pādaḥ; 'f. -lock' lalāṭakeśaḥ-ruhaḥ; 'f. -man' adhyakṣaḥ adhiṣṭhātṛ m., adhīśaḥ; 'f.-mentioned-named-said-spoken' prāgukta pūrvokta pūrvakathita; 'f. mast' agrakūpakaḥ; 'f. -most' pradhāna utkṛṣṭa parama; 'f. -noon' pūrvāhṇaḥ -kālaḥ; 'f. -part' agrabhāgaḥ pūrva-ādi-prathama-bhāgaḥ; 'f. -rank' agra-pradhānapadaṃ; 'f. -tooth' agradaṃtaḥ rājadaṃtaḥ 'f. -ward' senāmukhaṃ raṇaśiras n.; 'foreward', s. See Preface.
, s. prakoṣṭhaḥ agrabhujaḥ-hastaḥ-bāhuḥ. -v. t. pūrvaṃ sannah 4 P or c. or sajjīkṛ 8 U.
, v. t. ā- sūc 10, prāk ā-vid c., pūrvaṃ kath 10; (aniṣṭaṃ) pūrvaṃ jñā 9 U or ava-gam 1 P, anu-mā 3 A; See Bode; 'the tawny lightning f. s a hurricane' vātāya kapilā vidyut (S. K.).
, v. t. pūrvaṃ-agre ciṃt 10 or nirūp 10 or nirdiś 6 P or anusaṃ- dhā 3 U. -s. pūrvakalpanā-vivekaḥ agranirūpaṇaṃ pūrvaciṃtanaṃ dīrghadṛṣṭi f.
, v. t. pratibaṃdh 9 P, prati-ni-ṣidh 1 P.
, v. t. agre-pūrvaṃ-nirṇī 1 P or niści 5 U.
, v. t. pūrvaṃ nirdiś 6 P or vi-car c.
, See Forbid.
, v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, ut-vi-sṛj 6 P; 'I shall f. my name' svanāmatyāgaṃ karomi (P. 1); 'a foregone conclusion' pūrvanirṇitaḥ-prāgevasiddhaḥ-siddhāṃtaḥ.
, a. videśīya vaideśika-pāradeśika (kī f.), videśaja videśin anya-bhinnadeśaja-deśīya- deśodbhava pāradeśya videśādāgata bahirdeśodbhava; 'a f. country' videśaḥ paradeśaḥ deśāṃtaraṃ. 2 bāhya bahirbhava aprastuta aprakṛta; 'this is f. to our present inquiry' aprakṛtametadasmin viṣaye.
, v. t. pūrvaṃ-agre-ciṃt 10 or man 4 A.
, -v. t. pūrvaṃ avekṣ 1 A, vicar c. or nirṇī 1 P.
, v. t. pūrvaṃ jñā 9 U or budh 1 P, or vid 2 P;
, a. vyāvahārika (kī f.), vyavahārānubaddha.
, v. t. agre-pūrvaṃ-nirdiś 6 P or niyuj 7 A, 10 or vi-dhā 3 U.
, v. i. pūrvaṃ-puraḥ-agre-sṛ or dhāv or gam 1 P or vṛt 1 A or yā-i 2 P.
, v. t. pūrvaṃ-dṛś 1 P or jñā 9 U, bhāvi-anāgataṃ-dṛś or avekṣ 1 A, agre ni-rūp 10; gen. ex. by bhāvin 'I f. my ruin' jānāmi bhāvinaṃ nāśaṃ.
, See Forebode.
, s. vanaṃ araṇyaṃ kānanaṃ vipinaṃ aṭavi-vī f., gahanaṃ kāṃtāraḥ-raṃ; 'a large f.' araṇyānī; 'growing in f.' vanya āraṇyaka vanodbhava araṇyaja-jāta vana or araṇya in comp.
(2) araṇyarakṣakaḥ vanapālakaḥ.
, v. t. pūrvaṃ grah 9 P or ādā 3 A, pūrvagrahaṇena moghīkṛ 8 U; See Anticipate.
(2) pūrvaṃ krī 9 U.
, v. t. pūrvaṃ anubhū 1 P or āsvād 1 A or bhuj 7 A. -s. pūrvānubhavaḥ pūrva-agrajñānaṃ pūrvāsvādaḥ pūrva-agra-bhukti f.
, v. t. pūrvaṃ kath 10, bhāvi-bhaviṣyad vad 1 P or vac 2 P; pradṛś c., anāgataṃ ni-vid c.; See Predict. -er, s. bhaviṣyadvādin m., bhāvidarśakaḥ anāgatanivedakaḥ daivajñaḥ.
, v. t. pūrvaṃ ciṃt 10 or vimṛś 6 P.
, v. t. pūrvaṃ sūc 10. -s. pūrvalakṣaṇaṃcihnaṃ-liṃgaṃ bhāvilakṣaṇaṃ.
, v. t. pūrvaṃ sūc 10 or prabudh c., agre upadiś 6 P or jñā c. (jñāpayati); 'to be f. ed is to be fore-armed' pūrvaprabo- dhanaṃ pūrvasannāhatulyaṃ.
, v. t. daṃḍ pass., bhraṃś 1 A, 4 P, cyu 1 A, pari-hā pass., (with abl.); 'f. s his kingdom' rājyātparibhraṃśate; 'f. s his right' svatvaṃ tasmānnivartate; oft. ex. by hīna-hṛta in comp.; 'you will f. all your wealth' hṛtasarvasvo bhaveḥ sarvasvaṃ daṃḍyethāḥ. -s. daṃḍaḥ dhana-artha-daṃḍaḥ.
, v. t. ghaṭ c. (ghaṭayati) rac 10, nirmā 3 A, vi-dhā 3 U, kḷp c.
(2) mithyā-kūṭenakṛ 8 U, kapaṭakūṭa in comp.; 'f. s a letter' kūṭa-kapaṭa-lekhaṃ prayuṃkte; See Counterfeit. -s. nirmāṇasthānaṃ; agnikuṃḍaṃ udhmānaṃ.
, v. t. vismṛ 1 P, na smṛ; smṛteḥ-smaraṇādbhraṃś 1 A, 4 P or apa-i 2 P, (of what is forgotten).
, v. t. kṣam 1 A, (with acc. of person also), mṛṣ 4 P, 10, sah 1 A, tij desid. (titikṣate). (with acc. of fault).
(2) muc 6 P, ava-sṛj 6 P, tyaj 1 P, (as a debt).
, s. kaṃṭakaḥ śūlaṃ. -v. i. vibhid pass., dviśikhībhū 1 P, dvidhā bhid pass.
, a. tyakta dīna vidhura anātha anāśraya gati-śaraṇa-hīna a-niḥ-śaraṇa a-niḥ-sahāya niravalaṃba nirādhāra nirāśraya agatika.
, s. rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f.; saṃsthānaṃ; vapus n., mūrti f., (
(2) taṃtraṃ mārgaḥ paddhati f., prakāraḥ rīti f., vidhā-dhaḥ vidhiḥ bhedaḥ; 'f. of government' rājyataṃtraṃ-paddhatiḥ.
(3) vidhiḥ; niyamaḥ sthiti f., vyavasthā ācāraḥ kramaḥ maryādā vyavahāraḥ saṃskāraḥ; 'in due f.' yathāvidhi vidhyanu-sāreṇa vidhivat.
(4) racanā-naṃ vinyāsaḥ.
(5) sahādhyāyivargaḥ chātrapaṃkti f., gaṇaḥ.
(6) dīrghapīṭhaṃ-āsanaṃ. -v. t. nirmā 2 P, 3 A, rac 10, kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, utpad c., ghaṭ c. (ghaṭayati) kḷp c.; 'f. plans' upāyān ciṃt 10 or manaṃsā kḷp c.; 'the cords that f. ed the net' yābhiḥ rajjubhirjālaṃ nirmitaṃ.
(2) naiyamika-vaidhika (kī f.), niyamānusārin vyavahārānurūpa ācārānugata ācārānusārin vidhyanurūpa; ācāra in comp.; 'just perform the f. salutation' ācāraṃ tāvatpratipadyasva.
(3) yathārtha viśiṣṭa.
(2) yathāvidhi vidhivat niyamānusāreṇa.
(2) rūpa-ākāra-ākṛti in comp.; 'f. like a conch' śaṃkhākṛti; 'well-f.' surūpa-
, a. pūrva prathama agrima ādya ādima pūrvakālīna prākkālīna prācīna gatakālīna purāṇa purātana.
, a. pipīlikā-puttikā-saṃbaṃdhin.
, a. dāruṇa bhayāvaha bhīṣaṇa bhayānaka bhayajanaka bhayaprada bhairava (vī f.), ghora ugra pratibhaya raudra (drī f.).
(2) (Great) prabala mahat atighora.
, s. sūtraṃ vidhiḥ niyamaḥ vyavasthā sthiti f.
, v. i. vyabhi-car 1 P, veśyāṃ sev 1 A or abhigam 1 P.
, v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, ut-vi-apa-sṛj 6 P, ujjh 6 P, rah 10 (rahayati).
, adv. nūnaṃ nāma kila khalu yatsatyaṃ satyameva.
, v. t. saśapathaṃ tyaj 1 P or pra-tyā-khyā 2 P or apa-ni-hnu 2 A. -v. i. mithyā-śap 1 U, kūṭaṃ-mithyā-śap.
, s. viśiṣṭa-śreṣṭha-guṇaḥ pradhānaguṇaḥ.
, adv. bahiḥ agre purataḥ; with verbs, ex. by nir ut pra pr.
(2) prabhṛti ārabhya; 'from this time f.' adya-ataḥ-prabhṛti adyārabhya; 'f. -coming' āgāmin āsanna upasthita.
, v. t. dṛḍhīkṛ sthirīkṛ 8 U, draḍhayati (D.), saṃ-staṃbh 9 P or c.
(2) sugupta-surakṣita- a. kṛ parikhayā ā-pari-vṛ 5 U or pariveṣṭ c.
, s. dhairyaṃ sattvaṃ dhīratā manaḥsthairyaṃ.
(2) vīryaṃ śauryaṃ vikramaḥ sāhasaṃ pauruṣaṃ.
, s. pakṣaḥ māsārdhaṃ ardhamāsaḥ.
, s. daivayogaḥ-ghaṭanā daivaṃ samāpatti f.
, s. daivaṃ bhāgyaṃ bhāgadheyaṃ vidhiḥ adṛṣṭaṃ bhavitavyatā; See Fate 9 ṛddhi f., śrīḥ lakṣmīḥ aiśvaryaṃ saṃpad f., saṃpatti f., dhanaṃ.
(3) śubhaṃ kalyāṇaṃ bhadraṃ śivaṃ saubhāgyaṃ maṃgalaṃ puṇyodayaḥ; 'bad f.' durdaivaṃ dur-maṃda-bhāgyaṃ daivadurvipākaḥ; 'tell f.' śubhāśubhaṃ kath 10 or ciṃt 10 or nirūp 10 or āloc 10; 'f. -teller' daivajñaḥ; gaṇakaḥ kārtāṃtikaḥ daivaciṃtakaḥ; 'a female f. -teller' vi-praśnikā īkṣaṇikā daivajñā; 'f. -telling' śubhāśubhadarśanaṃ.
(3) śubha kalyāṇa śiva maṃgala bhadra.
, a. catvāriṃśat f.
, a. agrima ādima agrastha purogāmin.
(2) apūrṇakāla ākālika (kī f.).
(3) dhṛṣṭa pragalbha nirlajja pratibhānavat sapratibha avinīta.
(4) udyata vyagra udyukta pratyutpanna avilaṃbita. -v. t. saṃ-pra-vṛdh c., upakṛ 8 U, puraskṛ pra-vṛt c., samudyuj 10, sāhāyyaṃ kṛ unnatiṃ nī 1 P, anugrah 9 P.
(2) prer c., pra-cud 10, pra-hi 5 P.
(2) prāgalbhyaṃ nirlajjatā dhārṣṭyaṃ ati-prasaṃgaḥ avinayaḥ pratibhānaṃ.
, s. khātaṃ parikhā.
, v. t. lābhāya anviṣ 4 P.
, a. śilājāta. -s. dhātuḥ; śilābhavaṃ dhātudravyaṃ; utkhātadravyaṃ.
, v. t. puṣ 1, 9 P; pā c. (pālayati) pra-saṃ-vṛdh c., bhṛ 3 U, lal 10.
(2) (Love, hatred, &c.) dhṛ 10, vah 1 P, baṃdh 9 P; 'f. -brother' dhātreyaḥ dhātrīputraḥ; 'f. -child' poṣyaputraḥ (trī f.), parācitaḥ; pariskaṃ(ṣkaṃ)daḥ pariska(ṣka)nnaḥ; parajātaḥ paraidhitaḥ; 'f. father' pālakapitṛ m., pratipālakaḥ dharmatātaḥ; 'f. -mother' dhātrī upamātṛ f., pratipālikā; aṃkapālikā mātṛkā dhātreyī.
, a. malina samala aśuci kaluṣa maladūṣita malīmasa āvila aśuddha apavitra amedhya paṃkila.
(2) kutsita kaśmala garhya niṃdya duṣṭa.
(3) avācya aśiṣṭa aślīla (language).
(4) kūṭa kapaṭa pāpa in comp.; 'f. means' kapaṭaprabaṃdhaḥ; 'even by f. means' duritairapi (R. VIII. 2); 'f. play' duritaṃ pāpaṃ; 'f. weather' durdinaṃ; 'f. quality' rajoguṇaḥ; 'f. smell' pūtigaṃdhaḥ durgaṃdhaḥ; 'fall f. of' upari pat 1 P, parasparaṃ ā-han 2 U or saṃghaṭṭa 1 A; 'f. -mouthed' durmukha vāgduṣṭa kaṭuvāca mukhara parivādin. -v. t. malinayati-kaluṣayati-āvilayati (D.); duṣ c. (dūṣayati)
, v. t. sthā c. (sthāpayati) prati-saṃ-ava-ruh c. (ropayati) nirmā 3 A or c. (māpayati) baṃdh 9 P, pravṛt c., ārabh 1 A; mūla nibaṃdhana niṣṭhā in comp.; 'attachment f. ed on love' premamūlā-bhāvanibaṃdhanā-ratiḥ; 'f. ed on ignorance' ajñānaja ajñānamūla-laka avidyākalpita.
(2) vāstu m., n., poṭaḥ grahapratiṣṭhā gṛhamūlaṃ bhittimūlaṃ veśmabhūḥ.
(3) (Fig.) mūlaṃ ādhāraḥ upaṣṭaṃbhaḥ.
, s. saṃdhānī kupyaśālā.
(2) mūlaṃ yoni f., prabhavaḥ hetuḥ ādihetuḥ.
(3) dhārāyaṃtraṃ (artificial f.).
, a. catur catuṣṭaya; 'f. times' catuḥ; 'in f. ways' caturdhā; 'f. -cornered' caturasra-śra; 'f. -fold' caturguṇa; 'f.-footed' catuṣpād catuṣpāda; 'f. score' aśīti f.
, s. khagaḥ pakṣin m., śakunaḥ; See Bird. 2 kukkuṭaḥ tāmracūḍaḥ caraṇāyudhaḥ. -v. i. pakṣiṇo grah or baṃdh 9 P or dhṛ 1 P.
, s. śṛgālaḥ ki(khi)khiḥ khiṃkiraḥ bhūrimāyaḥ gomāyuḥ; See Jackal; 'f. -hunt' śṛgālānusaraṇaṃ; 'f. -like' vidagdha dhūrta bahumāya.
, s. kalahaḥ.
, s. bhinnaṃ bhāgaḥ apūrṇāṃkaḥ rāśibhāgaḥ.
, a. kalahakārin śīghrakopa; vāmaśīla.
, s. bhaṃgaḥ bhedaḥ vidāraṇaṃ troṭanaṃ vibhaṃgaḥ vibhedaḥ. -v. t. bhaṃj 7 P, bhid 7 P, vidṝ 10; See Break.
, a. bhaṃgura bhaṃgaśīla bhidura bhidelima sukhabhedya subhaṃga; vinaśvara kṣayin.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ bhāgaḥ aṃśaḥ dalaṃ bhinnaṃ; 'in a thousand f. s' sahasradhā.
, a. surabhi sugaṃdhi suvāsa āmodaparimala-vat suvāsika sāmoda parimalodgārin gaṃdhayukta gaṃdhavat; tikta kaṣāya.
, a. bhaṃgura naśvara dhvaṃsin anitya asthāyin kṣayin sadyaḥpātin kṣaṇa-bhaṃguravidhvaṃsin.
(2) doṣaḥ skhalitaṃ pramādaḥ.
, v. t. vi- rac 10, vi-dhā 3 U, kḷp c., kṛ 8 U, ghaṭ c. (ghaṭayati) saṃvi-dhā samā-dhā nirmā 2 P, 3 A.
(2) nibaṃdh 9 P.
(3) sadṛśīkṛ; 'f. in the mind' manasā ciṃt 10 or kḷp c., citte kṛ. -s. nirmāṇaṃ racanaṃ-nā ghaṭanaṃ-nā.
(2) ādhāraḥ upaṣṭaṃbhaḥ; āvaraṇaṃ kośaḥ āveṣṭanaṃ.
(3) śarīraṃ dehaḥ gātraṃ vapus n., kāyaḥ aṃgaṃ; 'f. of body' dehabaṃdhaḥ; 'of a hardy f.' vajradehin siṃhasaṃhanana.
(4) bhāvaḥ vṛtti f., sthiti f., daśā avasthā; 'joyous f. of mind' ānaṃdavṛttiḥ.
(5) ākāraḥ rūpaṃ ākṛti f., rīti f., saṃsthānaṃ.
, s. paurajanādhikāraḥ.
(2) mukti f., mocanaṃ svādhīnatā. -v. t. muc 6 P.
, See Fragile.
, a. niṣkapaṭa sarala ṛjumati-buddhi udāra nirvyāja spaṣṭa-sphuṭa-vādin asaṃvṛta avakra amāya nirvyalīka dakṣiṇa agūḍhabhāva; akapaṭa avyāja amāyin; 'f. -hearted' vimalātman udāradhī; śuddhāṃtaḥkaraṇa.
, s. kuṃduraḥ-ruḥ kuṃduḥ-daḥ mukuṃdaḥ pālaṃkī.
, a. unmatta madavikṣipta vyastacitta saṃrabdha; 'f. with rage' krodhonmatta koponmādin.
, s. parivrāj m. yati m.,
(2) baṃdhu m., bāṃdhavaḥ.
, a. bhrātrīya bhrātṛsaṃnibha bhrātranu-rūpa.
, s. bhrātṛtvaṃ saubhrātraṃ.
(2) samājaḥ saṃsargaḥ sāhityaṃ baṃdhutā.
, s. bhrātṛghātakaḥ bhrātṛghātin m.
(2) bhrātṛvadhaḥ-hatyā-ghātaḥ.
, s. kapaṭaḥ-ṭaṃ chalaṃ kaitavaṃ māyā vyājaḥ kūṭaṃ vaṃcanaṃ-nā upadhiḥ pratāraṇaṃ-ṇā vipralaṃbhaḥ chadman n., daṃbhaḥ kusṛti f., nikṛti f.
, a. dhurya dhurīṇa bhārākrāṃta.
(2) āsaṃ-paripūrṇa ākīrṇa ā-saṃ-kula garbha-āvaha- in comp.; 'f. with danger' anarthāvaha.
, s. kalahaḥ kaliḥ yuddhaṃ dvaṃdvaṃ.
, s. kāmacāraḥ cāpalyaṃ-laṃ manolaulyaṃ chaṃdaḥ-das n., laharī; taraṃgaḥ vilāsaḥ; vibhramaḥ līlā svairitā. -v. t. citrīkṛ 8 U, citr 10
, s. jaḍulaḥ kālakaḥ pipluḥ.
, a. amaryāda maryādātikrāṃta vinaya-hīnaśūnya pragalbha dhṛṣṭa avinīta.
(2) ātma-svataṃtra svādhīna anadhīna anāyatta aparādhīna svecchācārin svacchaṃda svairin niravagraha apāvṛta a-vi-vaśa.
(3) mukta vimukta ni-rmukta vimocita.
(4) niryaṃtraṇa abaddha ani-ruddha vi-ut-śṛṃkhala anargala nirargala.
(5) nirvighna niṣpratyūha apratihata niravarodha asaṃbādha.
(6) niściṃta vītaciṃta viśada svastha.
(7) muktahasta tyāgaśīla vyayapara.
(8) ayatavāc asaṃvṛta aniyaṃtritakatha.
(9) mūlyaṃ vinā.
(10) sarvasādhāraṇa-sāmānya; 'f. from' ex. by nir-a in comp. or by gata vīta hīna rahita varjita śūnya mukta mostly in comp.; 'f. from pride' niravalapa; anṛṇa vītaspṛha ciṃtāhīna &c., 'f. choice' svecchā svaruci f.; 'f. course' prasaraḥ. -v. t. muc 6 P or c., vi-nir- vi- sṛj 6 P or c., mokṣ 10; gen. ex. by nir or a pr. to nouns; 'f. from obstacle' vighnān apanī or hṛ 1 P, nirvi-ghnīkṛ 8 U; 'f. from debt' anṛṇa a. kṛ ṛṇaṃ apākṛ or nistṝ c.; 'I f. ed him from doubt' taṃ nirmuktasaṃdehamakaravaṃ tasya saṃdehamapānayam 'f. -agency,' 'f. will' svecchā yadṛcchā svātaṃtryaṃ svācchaṃdyaṃ svairatā svakāmaḥ; 'f. -booter' dasyuḥ sāhasikaḥ prasahyacauraḥ; 'f. -booting' prasabhaṃ apahāraḥ sāhasaṃ; 'f. -born' jāta-janma-svataṃtra jātyā svāyatta janmanaiva aparāyatta kulīnajāti adāsaja; 'f. -hearted, -minded' See Frank; 'f. -hold' niṣkarabhūmi f., svādhīnā bhūḥ; 'f. -holder' svādhīnakṣetrasvāmin m.; 'f. liver' kukṣiṃbhariḥ audarikaḥ; 'f. -man' svataṃtraḥ aparāyattaḥ svādhīnaḥ adāsaḥ; 'f. -spoken' sphuṭavādin spaṣṭavāc agūḍhabhāva; 'f. -thinker' nāstikaḥ anīśvaravādin m.; 'f. -woman' svādhīnā svairiṇī svairacāriṇī.
(2) mokṣaḥ-kṣaṇaṃ vi- mukti f., mocanaṃ.
(3) niryaṃtraṇaṃ-ṇatā nirvighnatā.
(4) avinayaḥ maryādātikramaḥ prāgalbhyaṃ.
(5) virahaḥ abhāvaḥ rāhityaṃ hāni f., mukti f.; 'f. of will or thought' svecchā svarucyanu-vartanaṃ kāmacāraḥ svācchaṃdyaṃ.
(2) bahuśaḥ bāhulyena muktahastaṃ bhūyasā.
(3) yathecchaṃ ni-pra-kāmaṃ paryāptaṃ yathepsitaṃ ātṛpti.
(4) nirvighnaṃ niryaṃtraṇaṃ anivāritaṃ.
(5) mūlyaṃ vinā.
, v. i. śilībhū 1 P, ghanībhū saṃhan pass., śyai 1 A, saṃhatībhū śyānībhū piṃḍaṃ baṃdh 9 P. -v. t. śilī-ghanī-kṛ 8 U, saṃhan 2 P, jaḍayati (D.), jaḍīkṛ śyai c., śilīkṛ; 'a frozen mass of ice' śilībhūtaṃ himaṃ himapiṃḍaḥ.
, s. naubhāṃḍaṃ naubhāraḥ potadravyāṇi nāvikaṃ.
(2) taraḥ ātaraḥ tarapaṇyaṃ tārikaṃ tāryaṃ. -v. i. (dravyāṇi) nāvi niviś c. or ni-dhā 3 U, dravyaiḥ pūr 10.
, See Frantic.
, s. unmādaḥ cittavibhramaḥ-viplavaḥ unmattatā āveśaḥ.
, a. nitya anavarata satata abhīkṣṇa bahuśaḥ ghaṭamāna or vartamāna; better ex by 'f. -ly.' -v. t. sev 1 A, nityaṃ āśri 1 U, satataṃ bhaj 1 U or abhigam 1 P, juṣ 6 A; satataṃ gam &c.; See below.
, s. śītatā.
(2) maṃḍodakacitraṃ.
, a. nava abhinava nūtana navīna; pratyagra aviśīrṇa amlāna aśuṣka (of flowers only); 'f. age' navaṃ-prathamaṃ-vayaḥ; 'f. wound' ārdrakṣataṃ.
(2) peya āsvādya alavaṇa.
(3) śītala śiva sukha (of breezes).
(4) sarasa aśrāṃta akṣatavīrya aklāṃta akṣīṇatejas; 'a f. man' navaśiṣyaḥ-chātraḥ prāthamakalpikaḥ śaikṣaḥ (just initiated).
(2) śītalaṃ sukhaṃ.
(2) tejas n. vīryaṃ sarasatvaṃ aklāṃti-aśrāṃti- f.
(3) alavaṇatā.
(4) navaraktavarṇaḥ.
, v. i. kṣubh 4 P, pīḍ pass., vyath 1 A, durmanāyate (D.), aṃtaḥ saṃ-pari-ā-tap 4 A, śuc 1 P, kliś pass., udvij 6 A, ātmānaṃ tap c. or kṣubh c.
(2) gharṣaṇena kṣi pass., saṃghṛṣ pass. -v. t. saṃtap c., kṣubh c.; vyath c. (vyathayati) pīḍ 10, bādh 1 A, kliś 9 P,
(2) ghṛṣ 1 P, gharṣaṇena tap c. -s. (Of sea) kṣobhaḥ vīcipraloṭhanaṃ.
(2) (F.-fulness) cittavyathā ātmapīḍākleśaḥ udvegaḥ manastāpaḥ manaḥkṣobhaḥ aśāṃti f., durmanāyitaṃ.
(3) pratīpatā vakrabhāvaḥ.
(4) jālaṃ.
(2) vakraprakṛti pratīpa vakrabhāva duṣprakṛti vāmaśīla jihmasvabhāva.
, a. vyatyastarekhārūpeṇa taṣṭa.
, See Fragile.
, s. yogin m., muniḥ yatiḥ saṃnyāsin n. tapasvin m.
, v. i. See Trifle.
, s. gharṣaṇaṃ saṃgharṣaḥ ā-abhi-gharṣaḥrṣaṇaṃ ā-vi-ghaṭṭanaṃ parasparagharṣaṇaṃ-mardanaṃ.
, s. śukra-bhṛgu-vāraḥ-vāsaraḥ.
, s. mitraṃ sakhi m., suhṛd m., snigdhaḥ praṇayin m., hitaḥ sahāyaḥ sajus m., saṃgin m. vayasyaḥ baṃdhuḥ; (term of address) bhadraḥ-drā; 'an old f.' ciramitraṃ; 'a true f.' sanmitraṃ. -v. t. upakṛ 8 U, anugrah 9 P,
(2) sāhāyyaṃ.
(2) hita anukūla anugrāhin upakāraka hitakara; sukhāvaha kalyāṇakara (rī f.); 'on f. terms' snehavṛttyā mitrabhāvena; 'f. disposed' hitabuddhi; 'f. dispute' praṇayakalahaḥ prītikalahaḥ. -adv. mitravat hitavat snigdhaṃ priyaṃ.
, s. sthūlapaṭṭaṃ-śāṭakaḥ varāśiḥ.
, s. mahāyuddhanaukā.
, s. bhayaṃ trāsaḥ saṃtrāsaḥ śaṃkā sādhvasaṃ bhīti f., udvegaḥ daraṃ; 'take f.' saṃ-ut-tras 1, 4 P, uttrasta-cakita. a. bhū. -v. t.,
, a. śīta śiśira hima jaḍa.
(2) nirutsāha niḥsneha; See Cold. -ity, s. himaṃ śaityaṃ jaḍatā.
(2) virāgaḥ snehābhāvaḥ.
, s. aṃcalaḥ-laṃ daśāḥ (f. pl.), bastayaḥ (m. f.); 'like a f. rent from the robe of heaven' chinnā ivāṃbarapaṭasya daśāḥ (Mr. 5). -v. t. prāṃtayati (D.); 'f.-ed with gold' suvarṇamaṃḍitaprāṃtaṃ (vastraṃ).
, s. cīrāṇi (pl.), jīrṇa-cīravastraṃ vastrakhaṃḍāḥ karpaṭāḥ.
(2) niṣprayojanadravyaṃ ucchiṣṭaṃ.
, v. i. krīḍ 1 U, itastataḥ ram 1 A or nṛt 4 P or plu 1 A, khel 1 P, vi-hṛ 1 P.
, s. saṃkaṭaṃ saṃbhedaḥ.
, v. t. khaṃḍaśaḥ kṛt 6 P; khaṃḍ 10, śakalīkṛ 8 U; 'f. away' khaṃḍaśaḥ-alpaśaḥnyūnīkṛ or kṣīṇīkṛ or kṣai c. (kṣapayati); 'f. away time' alpaśaḥ (mudhā) velāṃ kṣai c. -s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ.
, v. i. See Trifle.
, a. laghu aguru anarthaka tuccha yatkiṃcana capala capala-laghu-vṛtti laghukarman.
, adv. (In 'to and f.') itastataḥ; 'going to and f.' gamanāgamanaṃ.
, s. uttarīyaṃ kaṃcukaḥ.
, s. bhekaḥ darduraḥ maṃḍūkaḥ varṣābhūḥ śā(sā)lūraḥ plavaḥ plavagaḥ plavaṃgamaḥ varṣāghoṣaḥ; 'she-f.' maṃḍūkī.
, v. i. krīḍ 1 U, vilas 1 P, vihṛ 1 P, khel 1 P, ram 1 A, vibhram 1, 4 P. -s. keli f., vilāsaḥ krīḍā vihāraḥ vi-bhramaḥ līlā khelā krīḍākautukaṃ.
, prep. Gen. ex. by abl., when denoting source or place.
(2) (Of cause) by abl. or instr., (only by instr., the noun being f.); 'f. curiosity' kutūhalāt-lena; 'f. its fragrance' surabhitayā.
(3) (Of persons) by abl., or sakāśāt with gen.; rāmasya sakāśāt 'f. Rāma'
(4) (Of time) by ā with abl. or in comp.; 'f. the beginning' āmūlāt; ājanmanaḥ ājanma; gen. by ārabhya or prabhṛti with abl.; taddarśanādārabhya or prabhṛti; 'f. this day' adyaprabhṛti adyārasya; 'f. above' upariṣṭāt ūrdhvāt 'f. day to day' dinedine dināddinaṃ; 'f. below' adhastāt adhobhāgāt; adhaḥsthānāt; 'f. behind' paścādetya pṛṣṭhataḥ pṛṣṭhata āgatya; f. hence' ataḥ itaḥ; 'f. afar' dūrataḥ dūrāt; 'f. without' bahirdeśāt; 'f. within' abhyaṃtarāt aṃtaḥ pradeśāt.
, s. agraṃ agrabhāgaḥ-deśaḥ mukhaṃ mūrdhan m.; 'f. door or gate' mukhaṃ niḥsaraṇaṃ.
(2) vadanaṃ āsyaṃ mukhaṃ ānanaṃ.
(3) śiras n., lalāṭaṃ; 'in f. of.' puraḥ purataḥ agre agrataḥ purastāt pratyakṣaṃ samakṣaṃ sākṣāt abhi-saṃ-mukhaṃ-khe (with gen.); 'f. of war' raṇadhurā raṇaśiras n., mūrdhan m. n., 'f. of army' senāmukhaṃ senāgraṃ agrānīkaṃ (f. ranks); 'in the f.' agre mūrdhni dhuri śirasi; 'to place in the f.' puraskṛ agraṇīkṛ agresarīkṛ. -v. saṃmukhaṃ-khe sthā 1 P or vṛt 1 A, saṃmukhī-abhimukhī-bhū; oft. by mukha or abhimukha in comp.; 'a house f. ing the east' prāṅmukhaṃ-prācyabhimukhaṃ-gṛhaṃ.
, s. sīmā-man f., upāṃta paryaṃtaḥ prāṃtaḥ samaṃtaḥ sāmaṃtaḥ-taṃ. -a. 'Dwelling on the f.' sāmaṃta (tī f.), sīmāvartin paryaṃtastha prāṃtanivāsin; See Border.
, s. mukhapratimā-citraṃ; 'f. of a house' gṛhamukhaṃ gṛhāgrabhāgaḥ.
, s. tuṣāraḥ tuhinaṃ himaṃ avaśyāyaḥ nīhāraḥ prāleyaṃ mihikā; 'f. -bitten' himasikta tuṣāra-śīta-upahata.
, s. phenaḥ-ṇaḥ maṃḍaḥ-ḍaṃ utsecanaṃ; See Ferment. -v. i. phenāyate-maṃḍāyate (D.), utsic pass.
(2) asāra laghu niḥsāra niḥ-sattva aṃtaḥśūnya.
, a. pūtigaṃdhi ugragaṃdha.
, a. adamya avineya atilālita durlalita ucchṛṃkhala durdāṃta.
(2) pratīpa pratikūla vakrasvabhāva viloma vāmaśīla pratīpācāra.
, s. bhrūbhaṃgaḥ bhrū(bhru)kuṭi-ṭī f., bhrūbhedaḥkṣepaḥ-saṃkocaḥ. -v. i. bhrūkuṭiṃ baṃdh 9 P or rac 10 or kṛ 8 U, bhrūbhaṃgena dṛś 1 P, bhrūvau saṃkuc 1 P; 'Oh he just f. s at myself' aye mayyeva bhrūkuṭīdharaḥ saṃvṛttaḥ (U. 5).
, v. t. bahuphaladīkṛ 8 U, saphalīkṛ sphītīkṛ saphalayati (D.).
, a. mita-alpa-vyaya-vyayin svalpaparimita-vyaya amuktahasta kṛpaṇa vyayavimukha.
, s. phalaṃ (lit. and fig.); śa(sa)syaṃ prasavaḥ utpannaṃ.
(2) pariṇāmaḥ uttaraphalaṃ karmaphalaṃ.
(3) (Progeny) apatyaṃ saṃtānaḥ-naṃ saṃtati f., prajā prasūti f.; phalaṃ.
(4) arthaḥ lābhaḥ phalāgamaḥ phalaprāpti f., 'dry f.' vānaṃ; 'unripe f.' śalāṭu; 'bear f.' phal 1 P, phalaṃ baṃdh 9 P or dā 3 U, saphalībhū pac pass., (sadya eva sukṛtāṃ hi pacyate kāṃkṣitaṃ R. XI. 50); 'f. -bearer' phaladātṛ m., phaladaḥ; 'f.-bearing' phalada phalegrahi phalabhṛt phaladāyin phalin phalaśālin; 'f. -garden' phalavāṭaḥ-ṭikā; 'f. -season or time' phalakālaḥ-samayaḥ phalāvacayakālaḥ; 'f. -stalk or stem' śasyamaṃjarī prasavabaṃdhanaṃ vṛṃtaṃ; 'f.-tree' phaladaḥ vṛkṣaḥ or vanaspatiḥ phalagrāhin m.
(2) phalasthānaṃ.
(2) bahupraja prajaniṣṇu bahvapatya bahuprajopeta.
(3) utpādaka janaka; āvaha-prabhavaḥ-mūlaṃ-kāraṇaṃ in comp.
, a. godhūmamaya (yī f.).
, s. karkaśā kaikeyī.
, v. t. viphalī-niṣphalī-moghī-kṛ 8 U, prati-vyā-han 2 P, bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10, vṛthā-mudhā-kṛ; See Baffle. -a.
, a. gulmāvṛta.
, s. kṣudramatsyasaṃghaḥ matsyasaṃghātaḥ potādhānaṃ.
(2) mīnāṃḍaṃ. -v. t. bhrasj 6 P or c. (bharjayati) pac 1 P, bhṛjj 1 A.
, v. t. mad c., madena muh c. -v. i. mad 4 P,
, s. anarthakaṃ asaṃbaddhaṃ. -v. i. asaṃbaddhaṃ jalp 1 P.
, s. iṃdhanaṃ edhas n., edhaḥ idhmaṃ samidh f., samiṃdhanaṃ; 'add f. to the flames' kṣate kṣāraṃ prakṣip 6 P.
, a. palāyanaśīla palāyanapara; asthira capala lola.
, s. kṛtapalāyanaḥ palāyin m., kāṃdiśīkaḥ. -a. palāyin palāyanapara-śīla.
(2) capala tarala caṃcala asthira.
, s. ādhāraḥ upastaṃ(ṣṭaṃ)bhaḥ ālaṃbaḥ āśrayaḥ.
, v. t. saṃ-pari-pūr 10, sādh 5 P or c., nirvah c., niḥ-saṃ-pad c., samāp c., nirvṛt c., saphalīkṛ 8 U, nistṝ c., tīr 10; 'f. a promise' pratijñāṃ nirvṛh c. or tīr or śudh c. or pā c. (pālayati) or apa-vṛj 10; gen. in pass. constr. ex. by pūrṇa kṛta āpta labdha in comp.; 'whose desires are f. ed' samavāpta-labdha-manorathaḥ-kāmaḥ kṛtārthaḥ pūrṇamanorathaḥ-kāmaḥ kṛtin m.; 'who has f. ed his promise' pūrṇapratijñaḥ pālitasaṃgaraḥ satyapratijñaḥ satyavrataḥ-saṃdhaḥ.
, a. ujjvala dīpti-dyuti-mat; See Bright. -Fulgency, s. tejas n., prabhā kāṃti-dīpti-dyuti f.
, v. i. vidyut 1 A; sphur 6 P.
, a. (of) saṃ-pari-pūrṇa ā-saṃ-kīrṇa āsaṃ-kula saṃbhṛta vyāpta nirbhara pūrita maya (yī f.) in comp.
(2) aśeṣa anyūna sakala nikhila kṛtsna samagra avikala akhaṃḍa saṃpūrṇa; 'f. year' pūrṇaṃ varṣaṃ; 'f. speed' pūrṇavegaḥ; 'f. 8 months old' pūrṇāṣṭamāsa.
(3) pariṇata paripakva pakva kaṭhora prauḍha saṃpanna. -s. pūrṇatā sākalyaṃ; 'in f.' savistaraṃ sākalyena. -adv. kṛtsnaśaḥ sarvathā sākalyena aśeṣataḥ-ṣeṇa pūrṇaṃ; 'f. -blown' praphulla vikaca vikasita prasphuṭa prasphuṭita 'f. -bodied' sthūlakāya sannaddhāṃga puṣṭadeha; 'f. -bosomed' pīnastana (nī f.), pīnakucakuḍmala; 'f. -fed,' puṣṭāṃga hṛṣṭapuṣṭa; 'f. -grown' pravṛddha prauḍha kaṭhora pariṇata prarūḍha; gataśaiśava prāptayauvana yauvanārūḍha samārūḍhayauvanāraṃbha (of men); 'f. -growth' prauḍhi f., prauḍhatā pravṛddhi f.; 'f. -laden' pūrṇabhāra subhārākrāṃta; 'f. moon' pūrṇenduḥ sakaleṃduḥ; 'f. moon day' paurṇimā pūrṇimā rākā. -v. t. vastraṃ nirṇij 3 U.
(2) ghanīkṛ 8 U.
(2) bāhulyaṃ prācuryaṃ.
(3) pari-ṇāmaḥ paripākaḥ siddhi f., prauḍhi f., saṃpad f.
, v. i. vikaṭaṃ ras or stan 1 P, sphurj 1 P. -v. t. vajranirghoṣeṇa iva prer c. or udīr c.
, a. garhita kutsita garhya bībhatsajanaka virasa.
, a. āpīta piṃgala kapila.
, v. i. parāmṛś 6 P, samālabh 1 A, adakṣaṃ kāryaṃ vi-dhā 3 U.
, s. dhūmaḥ-mikā bāṣpaḥ dhūpaḥ.
(2) dhūmodgāraḥ.
(3) krodhaḥ saṃraṃbhaḥ. -v. t. dhūmayati (D.), dhūp 1 P (dhūpāyati).
(2) Angry, (to be) q. v.
, s. pari(rī)hāsaḥ narman n., krīḍā khelā keli f., prahasanaṃ krīḍākautukaṃ; 'said in f.' narmabhāṣitaṃ narmālāpaḥ.
(2) upahāsya aparūpa.
, s. rajju-cārin m. -nartakaḥ.
, s. vyāpāraḥ karman n., kāryaṃ kṛtyaṃ ceṣṭā kriyā ceṣṭitaṃ vyavasāyaḥ vyavahāraḥ vṛtti f., pravṛtti f.
(2) niyogaḥ adhikāraḥ padaṃ.
(3) ācaraṇaṃ anuṣṭhānaṃ karaṇaṃ.
(4) guṇaḥ dharmaḥ svabhāvaḥ.
(5) iṃdriyaṃ śakti f., karmeṃdriyaṃ.
, s. saṃcayaḥ puṃjaḥ rāśiḥ samudāyaḥ nicayaḥ saṃyogaḥ saṃnipātaḥ; See Collec-
, s. gudaṃ māyuḥ apānaṃ maladvāraṃ.
(2) adhobhāgaḥ talaṃ.
, a. pradhāna sāra sārabhūta gurvartha maulika mūla in comp.; 'f. cause' mūlakāraṇaṃ; 'f. principle' mūlatatvaṃ. -s. pradhāna-mūla-tatvaṃ mūlaṃ tattvaṃ sāraḥ.
, s. aurdhvadehikakriyā aṃtyeṣṭi f., pretakāryaṃ-kṛtyaṃ pretanirhāraḥ aṃtyakriyā uttarakriyā-karman n., aurdhvadehikaṃ śrāddhādi karma. -a. aurdhvadehika aurdhvadaihika (kī f.), better by (s.); 'f. pile' citā citi-tī f., cityā.
, s. viḍjaṃ gomayajaṃ śilīdhraṃ śā(sā)leyaḥ śītaśivaḥ chatrā madhurikā misi-śi-sī-śī- f., miśreyā.
, s. kṣudrarajju f., kṣudraguṇaḥ sūtraṃ.
, s. mahadbhayaṃ saṃtrāsaḥ.
, s. dhūmamārgaḥ-pathaḥ-dvāraṃ.
(2) nālī praṇālī-likā nāḍi-ḍī f.
, s. ro (lo) man n., tanuruhaḥ-haṃ paśuloman n.; 'f. on the tongue' kulukaṃ malaṃ.
(2) samala.
, v. t. tij c., niḥ-tap c., pramṛj 2 P or c., dhāv 10, pariṣkṛ 8 U.
, a. dvyagra.
, v. t. saṃ-veṣṭ c., saṃ-vṛ 5 U, saṃpuṭīkṛ 8 U, saṃ-hṛ 1 P.
, s. nalvaḥ.
, s. karmatyāga-karmavirāma-anujñā.
(2) karmanivṛtti f.
, s. kṣīrānnaṃ paramānnaṃ pāyasaṃ.
, s. agnikuṃḍaṃ adhiśrayaṇī aṃti (di) kā udhmānaṃ; 'a portable f.' See Hearth.
, v. t. (upakaraṇaiḥ) saṃyuj 10 or sanāthīkṛ 8 U; (upaskaraṃ) upa-kḷp c., upa-pad c., saṃ-bhṛ 3 U, vi-dhā 3 U; gen. ex. by sa or sanātha in comp.; 'f. ed with arrows' saśaraṃ (dhanuḥ); maṇiśilāpaṭṭasanāthaṃ latāgṛhaṃ (V. 2) 'f. ed with a marble slab'; 'to f. with arms' śastrāstraiḥ saṃnah 4 P or sajjīkṛ.
(2) sopaskara sopakaraṇa upa-skarādiyukta.
(3) sannaddha sajjīkṛta.
, s. See Fury.
, s. atyāścaryaṃ mahadvismayaḥ.
, s. sītā haliḥ lāṃgalamārgaḥ-paddhati f., halarekhā.
(2) re(le)khā suṣiraṃ.
(3) vadanarekhā vali-lī f. -v. t. (halena) kṛṣ 1 P, (lāṃgalena) likh 6 P or rekhāḥ kṛ 8 U.
, a. dūratara dūrastha davīyas.
(2) adhika apara adhikatara para. -adv. dūrataraṃ adhikadūraṃ agre-grataḥ purataḥ agretarāṃ purastāt; 'a little f. on' stokāṃtaraṃ agrataḥ kiṃcidagre; 'f. and f.' adhikādhikaṃ uttarottaraṃ.
(2) aparaṃ anyacca aparaṃ ca kiṃ ca api ca aparaṃ tu. -v. t. pra-saṃ-vṛdh c., anugrah 9 P, upakṛ 8 U, tvar c., (tvarayati) puraskṛ pravṛt c., sāhāyyaṃ dā 3 U, utkṛṣ 1 P, unnatiṃ-utkarṣaṃ-nī 1 P.
, a. daviṣṭha dūratama. -adv. sudūraṃ. daviṣṭhaṃ.
, a. cauryeṇa gṛhīta apahṛta chalāpahṛta nibhṛtaṃ kṛta.
, s. mattatā unmattatā caṃḍatā ugratā autkaṭyaṃ.
(2) saṃraṃbhaḥ kopaḥ krodhaḥ roṣaḥ āveśaḥ amarṣaḥ.
(3) mahāvegaḥ atyaṃtavegaḥ-javaḥ balaṃ āpātaḥ.
(4) caṃḍī durgā.
(2) unmatta matta madotkaṭa madakala samada udagramada unmādasaṃrabdha utkaṭa.
(3) kopākula. saṃrabdha krodhāviṣṭa kopaparīta roṣaṇa iddhakopa jātāmarṣa.
, a. ākṛṣṇa ānīla.
, v. t. vi-dru c., vilī c., jalasāt kṛ 8 U.
(2) ekarūpa a. kṛ saṃmiśr 10, sāyujya kṛ saṃyuj 10, sadṛśīkṛ. -v. i. vi-dra 1 P, vi-lī
(4) A, dravībhū gal-kṣar- 1 P.
(2) sadṛśībhū sāyujyaṃ prāp 5 P, ekarūpa a. bhū.
(2) ekarūpatā sadṛśī bhāvaḥ ekabhāvaḥ saṃmiśraṇaṃ saṃkaraḥ saṃyogaḥ.
, s. āḍaṃbaraḥ tumulaṃ kolāhalaḥ saṃbhramaḥ.
, s. staṃbhaḥ staṃbhadaṃḍaḥ.
(2) ugra-pūti-gaṃdhaḥ durgaṃdhaḥ.
, s. sthūlaśāṭakaḥ varāśiḥ sthūlapaṭṭavastraṃ-kārpāsaṃ.
(2) atiśayokti f., garvoktiḥ darpavacanaṃ sadarpāvāc-ukti f. -a. sthūlakārpāsika (kī f.).
(2) atigarvita darpādhmāta sagarva.
, a. nirarthaka mogha vyartha nirguṇa.
(2) asāra laghvartha niḥsāra niḥsattva phalgu tṛṇaprāya tuccha.
, a. bhaviṣyat uttara anāgata āgāmin bhāvin uttarakālīna śvastana (nī f.); 'f. time' anāgatavelā uttarakālaḥ āyati f.
(2) pāralaukika-pāratrika-āmuṣmika (kī f.), amutratya paralokagata. -s.,
, s. varāśiḥ sthūlaśāṭakaḥ.
, s. karaḥ rājasvaṃ śulkaḥ-lkaṃ baliḥ.
, s. gṛha-prāsāda-śikharaṃ.
, s. bāṇāgraṃ śūlāgraṃ; agraṃ karṇaḥ.
(2) kīlaḥ lohakīlaḥ. -v. i. aṭ 1 P, paribhram 1, 4 P.
, s. daṃśakaḥ gomakṣikā daṃśaḥ-śī vanamakṣikā.
, s. vṛddhajanaḥ aśiṣṭācāraḥ.
, s. mukhabaṃdhanī-pidhānaṃ rodhanaṃ. -v. t. mukhaṃ baṃdh 9 P or nirudh 7 U or pi-dhā 3 U.
, s. paṇaḥ ādhiḥ paripaṇanaṃ.
(2) mānaṃ pra-pari-māṇaṃ.
(3) māpanayaṃtraṃ.
(4) āhvānaṃ. -v. i. paṇ 1 A, prati-jñā 9 U, aṃgīkṛ 8 U, prati-pad 4 A, saśapathaṃ pratijñā.
, v. i. kalaṃ ru 2 P; kūj 1 P.
, v. i. labh 1 A, arj 1 P or c., āp 5 P, ā-samā-sad c.; See Get; 'g. ground' upa-ci pass., pravṛdh 1 A; praruh 1 P; 'g. over' sādh c., vaśaṃ nī 1 P (dhanadānādinā); anuraṃj c., grah 9 U; 'g. over to one's side' svapakṣaṃ grah c.; 'g. a battle' yuddhe jayaṃ labh; 'g. the day' jayaṃ prāp vijayin a. bhū; 'g. upon one's steps' samāsad c.; See Overtake. -v. t. kramaśaḥ prasṛp or pragam 1 P. -s. lābhaḥ prāpti f., phalaṃ āyaḥ arthaḥ utpannaṃ phalodayaḥ arjanaṃ.
, v. t. virudh 7 U; ni-prati-ṣidh 1 P, pratyā khyā 2 P, pratyādiś 6 P, apavad 1 U, apalap 1 P, adharīkṛ 8 U, nirā-kṛ bādh 1 A, niras 4 U.
, a. atiśobhana rūpagarvita.
, s. gati f. gamanaṃ gataṃ cāraḥ; 'graceful in g.' haṃsagati cārugāmin.
, s. utsavaḥ utsavadivasaḥ parvadinaṃ.
, s. suranadī ākāśagaṃgā svargaṃgā viyadgaṃgā.
(2) suvastumaṃḍalaṃ.
, s. vātaḥ vāyuḥ pavanaḥ; 'strong g.' vātyā vātālī caṃḍavātaḥ javānilaḥ vegānilaḥ prakaṃpanaḥ vrāji f.
, s. kṣataṃ viṣaṃ; daṃśaḥ; (fig.) pīḍā duṣṭabhāvaḥ saṃbādhā.
(2) pittaṃ māyuḥ.
(3) kaṭutā tigmatā kaṭhoratā aruṃtudatvaṃ. -v. t. carma ghṛṣ 1 P or kṛṣ 1 P.
(2) saṃ-pari-tap c., pīḍ 10, bādh 1 A, kliś 9 P, ard 1 P, marmāṇi kṛt 6 P or bhid 7 P. -v. i. ātmānaṃ tap c.
, a. śobhana subhagadarśana; sabhya sabhyācāra suśīla; dakṣiṇa; stryupacārapara-dakṣa.
(2) vīra śūra vikrāṃta mahāvīrya; See Brave. -s. vallabhaḥ ramaṇaḥ kāmukaḥ kāmijanaḥ kāmin m., nāyakaḥ dayitaḥ.
(2) jāraḥ viṭaḥ upa-pattiḥ.
(3) sabhyācāraḥ sujanaḥ; stryupacāraśīlaḥ- paraḥ.
(2) vīryaṃ śauryaṃ dhāman n., vikramaḥ pauruṣaṃ.
(3) udāratā māhātmyaṃ.
(2) ramaṇavat.
, s. maṃcāḥ (pl.), maṃcasanāthaḥ koṣṭhaḥ.
(2) channapathaḥ-mārgaḥ.
(3) aliṃdaḥ-dakaḥ.
(fowl), s. kukkuṭaḥ tāmracūḍaḥ caraṇāyudhaḥ.
, s. dātyūhaḥ kālakaṃṭhakaḥ.
, v. i. valg 1 P, plutagatyā cal or dhāv 1 A, plu 1 A. -s. plutaṃ valgitaṃ plavanaṃ.
, s. vadhastaṃbhaḥ vadhyaśilā-kāṣṭhaṃ; vadhaghātasthānaṃ vadhyasthalaṃ. 'met his death on the g.' śūlamāropitaḥ.
, s. kāṣṭhapādukā pādukā.
, v. t. vidyucchaktyā ākṛṣ 1 P or upahan 2 P.
, v. i. div 4 P (akṣaiḥ akṣān vā); akṣaiḥ krīḍ 1 P.
, v. i. krīḍ 1 P, nṛt 4 P, itastataḥ. valg 1 P, plu 1 A. -s. nṛtyaṃ krīḍā lāsyaṃ līlā keli f., khelā.
, s. krīḍā khelā keli f., līlā vi-lāsaḥ pari(rī)hāsaḥ.
(2) vanyapakṣyādi jāṃgalaḥ vanyapakṣin m.
(3) mṛgayā.
(4) saṃkalpaḥ vyavasāyaḥ kalpanā saṃdigdhavyavasāyaḥ. -v. i. krīḍ 1 P, div 4 P; 'G.-cock' caraṇāyudhaḥ yodhakukkuṭaḥ; 'g. -keeper' vanyapakṣipālakaḥ; 'g. -leg' paṃgupādaḥ.
, s. vṛddhā strī.
, s. vallūraṃ uttaptaṃ sūkaraśuṣkamāṃsaṃ.
(2) carmapaṭṭa-śāri-krīḍā.
, s. grāmaḥ.
, s. haṃsaḥ cakrāṃgaḥ cakravākaḥ cakraḥ; śvetagarut m., mānasaukas m., rājahaṃsaḥ (white).
, s. gaṇeśaḥ gaṇapatiḥ vināyakaḥ vi-ghneśaḥ vighnarājaḥ dvaimāturaḥ gaṇādhipaḥ ekadaṃtaḥ heraṃbaḥ laṃbodaraḥ gajānanaḥ gajāsyaḥ gajadaṃtaḥ.
, s. gaṇaḥ saṃghaḥ nivahaḥ; See Collection.
, s. gaṃgā maṃdākinī viyadgaṃgā svarṇadī suradīrghikā jāhnavī jahnutanayā-kanyā bhāgīrathī amarāpagā suranadī trisrotas f., tripathagā.
, s. śirāsphoṭaḥ.
, s. pūtimāṃsaṃ; māṃsapākaḥ; kothaḥ. -v. i. kothībhū 1 P, pūtībhū.
, s. ārohāvarohapathaḥ.
, s. chidraṃ bhaṃgaḥ vicchedaḥ bhedaḥ raṃdhraṃ chedaḥ vivaraṃ gartaḥ-rtā.
, v. i. vi-pra-jṛṃbh 1 A; jabh-jaṃbh 1 A, mukhaṃ vyādā 3 A.
(2) vi- dal 1 P, sphuṭ 1 P. -s.,
, s. veśaḥ-ṣaḥ vastraṃ vasanaṃ vāsas n., pari-dhānaṃ prasādhanaṃ; 'putting on the g. of virtue' dharmakaṃcukapraveśinaḥ (S. 5).
, s. ucchiṣṭaṃ malaṃ.
, v. t. sācīkṛ 8 U; satyaṃ guh 1 U, vikṛ vakrīkṛ.
, s. udyānaṃ upavanaṃ; 'g. near a house' gṛhārāmaḥ niṣkuṭaḥ gṛhavāṭikā; 'pleasure-g.' krīḍopavanaṃ ārāmaḥ pramadavanaṃ ākrīḍaḥ; 'flower-g.' puṣpavanaṃ-vāṭaḥvāṭikā kusumākaraḥ; 'fruit-g.' phalavṛkṣavāṭikā; 'vegetable g.' śākavāṭikā śākaśākaṭaṃ śākaśākinaṃ; 'g. -wall' udyānaparisaraḥ-prākāraḥ.
, v. i. (jalaṃ) ācam 1 P, upa-spṛś 6 P, jalena mukhaṃ mṛj 2 P or dhāv 1 P. -s. ācamanīyaṃ ācāmyaṃ.
, a. See Gairish.
, s. mālā sraj f., mālyaṃ āpīḍaḥ; śekharaḥ hāraḥ; 'g. worn in the hair' garbhakaḥ; 'g. hanging from the crest' pra-bhraṣṭakaṃ śikhālaṃbi mālyaṃ; 'g. worn straight' prālaṃbaḥ-bikā; 'g. worn sideways' vaikakṣikaṃ; 'g. of pearls' hāraḥ muktāvalī mauktikasaraḥ.
, s. la(ra)śunaṃ rasonaḥ-nakaḥ mahauṣadhaṃgṛṃjanaṃ ariṣṭaḥ mahākaṃdaḥ sonahaḥ.
, s. vastraṃ vāsas n., vasanaṃ paṭaḥ pari-dhānaṃ paricchadaḥ aṃbaraṃ pracchādanaṃ; veśaḥ-ṣaḥ 'under or lower g.' aṃtarīyaṃ adhoṃśukaṃ upasaṃvyānaṃ paridhānaṃ adhovāsas n. vasanaṃ; 'upper g.' uttarīyaṃ prāvā(va)raḥ uttarāsaṃgaḥ bṛhatikā saṃvyānaṃ; 'g. as a protection from wind and cold' nīśāraḥ.
, s. kuśū(sū)laḥ dhānyāgāraṃ dhānya koṣṭhaḥ kaṃḍolaḥ-lakaḥ; piṭaḥ. -v. t. kaṃḍole niviś c. or ni-dhā 3 U.
, s. raktamaṇi m.
, v. t. bhūṣ 10, maṃḍ 10, alaṃkṛ 8 U, pariṣkṛ śubh c. -s.,
, s. śirogṛhaṃ caṃdraśālā aṭṭaḥ aṭṭālaḥ.
, s. durgarakṣakāḥ (pl.); durgasainyaṃ-balaṃ. rakṣiṇaḥ-rakṣakāḥ (pl.); rakṣivargaḥ. -v. t. rakṣā; puruṣaiḥ yuj 10, (durge) rakṣiṇaḥ niviś c. or sthā c. (sthāpayati).
, a. ativaktṛ vāvadūka; bahubhāṣinvādin vācāla vājāṭa jalpāka mukhara-
, s. pādāvaraṇabaṃdhanī jaṃghābaṃdhanī.
, s. aṃgaṇaṃ prāṃgaṇaṃ.
(2) upavanaṃ.
(3) dharaṇaḥ.
, s. garuḍaḥ garutmat m., tārkṣyaḥ vainateyaḥ khageśvaraḥ nāgāṃtakaḥ viṣṇurathaḥ suparṇaḥ pannagāśanaḥ bhujagadāraṇaḥ bhujagaripuḥ.
, s. vāyuḥ.
, s. dīrghacchedaḥ dīrgha-gaṃbhīra-kṣataṃ.
, s. vāyumāpanayaṃtraṃ.
, v. i. kṛcchreṇa śvas or an 2 P, duḥkhena śvas sthūlasthūlaṃ niśvas. -s. ucchvāsaḥ niśvāsaḥ kṛcchrochvāsaḥ kaṣṭaśvāsaḥ.
, a. jāṭhara (rī f.), udarīya jaṭharīya; udara-jaṭhara in comp.; 'g. juice' jaṭharāgniḥ.
, s. audarikaḥ udaraṃbhariḥ kukṣiṃbhariḥ udaraparāyaṇaḥ; See Glutton, -Gas-
, s. dvāraṃ pratihāraḥ dvār f.; 'g. -way' toraṇaḥ-ṇaṃ gopuraṃ; nirgamaḥ dvārapathaḥ; for other comps.; See Door.
, v. t. ci 5 U, saṃ-ava-pra-ā--; samāhṛ 1 P, samā-nī 1 P, saṃgrah 9 P, saṃ-bhṛ 1, 3 U, ekīkṛ 8 U; See Collect; 'g. flowers' puṣpāṇi ci or lū 9 U.
(2) jñā 9 U, anu-mā 3 A, 2 P, ūh 1 A, avagam 1 P.
(3) ud-vṛ 5 U, uddhṛ 1 P. -v. i. saṃgam 1 A, saṃ-i 2 P, saṃmil 6 P, sanni-pat 1 P, ekatra mil ekastha a. bhū 1 P, ekībhū
(2) upaci pass., pra-vi-vṛdh 1 A, edh 1 A.
(3) pūyaṃ baṃdh 9 P, pūy 1 A. -s. puṭaḥ cūṇaḥ.
(2) samūhaḥ gaṇaḥ saṃghaḥ samāgamaḥ nivahaḥ saṃghātaḥ; janasamūhaḥ lokanivahaḥ-saṃghaḥ.
, s. bāhyaśobhā.
, See Measure.
, a. kṣāma kṛśa kṣīṇa śuṣkamāṃsa kṣutkṣāma kṛśa-kṣīṇa-deha.
, s. hastatrāṇaṃ; 'throw down the g.' yuddhārthaṃ āhve 1 A; 'take up the g.' yuddhāhvānaṃ svīkṛ or urīkṛ 8 U.
, s. mūrkhaḥ; See Fool. 2 Cuckoo, q. v.
, a. sthūla-dīrgha-deha sthūla.
, a. pramodin prahṛṣṭa ānaṃdita ullāsita pramudita sānaṃda praphulla anutsuka sollāsa.
(2) vilāsin parihāsaśīla vinodana-śīla-para kelipara.
(2) utsavaḥ; See Festival. -Gaily, adv. saharṣaṃ sollāsaṃ sānaṃdaṃ praphullatayā.
(2) ujjvalaṃ śobhanaṃ.
, v. i. nir-rikṣ 1 A, nirvarṇ 10, nidhyai 1 P, baddha-sthira-dṛṣṭyā dṛś 1 P or ālok 1 A, 10; dṛṣṭiṃ or lakṣaṃ baṃdh 9 P. (loc.); 'g. ing up to heaven' nabhodattadṛṣṭi; 'g. ing in all directions' dikṣu dṛṣṭiṃ kṣiptvā. -s. nirīkṣaṇaṃ nirvarṇanaṃ ā-ava-lokanaṃ; dṛṣṭi f., prekṣaṇaṃ darśanaṃ; baddha-sthira-animeṣa-dṛṣṭiḥ; 'with a fixed g.' animeṣanayana baddhadṛṣṭi a.
, s. mṛgaḥ hariṇaḥ.
, s. vārtāharaḥ vārtāpatraṃ.
, s. upakaraṇaṃ sāmagrī sajjā prasādhanaṃ.
(2) kāryaṃ vyāpāraḥ; 'out of g.' vilagna asaṃgata asaṃbaddha.
, a. sāṃdra śīna śyāna saṃlagnaśīla.
, v. t. vṛṣaṇau chid 7 P or kṛt 6 P or utpaṭ 10.
, a. atiśīta hima śiśira.
, s. ratnaṃ maṇi m. f.
, a. mukulita baddhapallava.
, s. mithunaṃ dvaṃdvaṃ yugaṃ yugulaṃ yugmaṃ dvayaṃ yamakaṃ-laṃ; yamau yamajau- lau.
, s. liṃgaṃ prakṛti f. -v. t.
, s. vaṃśāvali-lī f., vaṃśakramaḥ vaṃśaśreṇī-paraṃparā-vṛkṣaḥ; oft. ex. by vaṃśaḥ anvayaḥ.
, a. sāmānya sādhāraṇa sarvajanīya-na sārvatrika-sārvalaukika-autsargika- (kī f.), sarva-bahu-sāmānya vyāpaka sarvavyāpin aviśeṣaka prāyika sarvatra pracalita; 'a g. rule' utsargaḥ; 'a g. practice' lokācāraḥ janarūḍhi f., janavyavahāraḥ lokaḥ; 'against g. practice' lokaviruddhaṃ; 'g. opinion' bahumataṃ; 'g. -reader' cuṃbakaḥ. -s. senāpatiḥ senādhyakṣaḥ camūpatiḥ senānīḥ balādhyakṣaḥ-nāyakaḥ.
(2) sāmānyatā sādhāraṇyaṃ.
(2) sāmānyataḥ vad 1 P, utsargarūpeṇa kath or nirūp 10.
(2) raṇakauśalaṃ yuddhanaipuṇyaṃ balavinyāsakauśalaṃ.
, v. t. utpad c., pra-sū 2, 4 A, āvah 1 P, saṃ-ud-bhū c., jan c. (janayati); See Cause also.
(2) anvayaḥ kulaṃ vaṃśaḥ jāti f., saṃtānaḥ saṃtati f.
(3) puruṣāḥ puruṣaparaṃparā vaṃśaśreṇī; 'former g. s' pūrve puruṣāḥ; 'a pair, one g. removed from the creator' sraṣṭurekāṃtaraṃ dvaṃdva (S. 7).
(4) samakālīnapuruṣāḥ.
, a. jātigata sāmānya sādhāraṇa vyāpaka vargīya; 'g. property' jātidharmaḥ lakṣaṇaṃ-svabhāvaḥ jātitvaṃ sāmānyadharmaḥ-lakṣaṇaṃ.
, a. udāra vadā(da)nya tyāgaśīla avadāta dānaśīla dānarata dānaśauṃḍa sthūlalakṣya bahuprada.
(2) mahātman udāradhīcetas mahāmanas udāracarita maheccha mahāśaya.
(3) kulīna mahākula abhijāta.
(2) udārātmatā mahātmatā māhātmyaṃ.
, s. utpatti f., ādi m.
, a. sukhaprada ānaṃdada sukhāvaha ramya ramaṇīya manohara-rama rucira prasanna sukhakara (rī f.), utsāhavardhaka jīvada.
(2) prasava-kārin janaka.
(3) prasannacitta sollāsa udāra.
, a. graṃthila.
, s. bhūtaḥ piśācaḥ.
, a. jananasaṃbaṃdhin janana in comp.; 'g. organ' jananeṃdriyaṃ upasthaḥ yoni f., śisnaṃ.
, s. ṣaṣṭhī vibhaktiḥ.
, See Generator.
, s. dhīśakti f., mati f., buddhi f., dhīḥ mati-buddhi-prabhāvaḥ-sāmarthyaṃ matiprakarṣaḥ.
(2) dhīsaṃpannaḥ dhīmat m., dhīśaktiyutaḥ guṇavat m.
(3) kalpanā-nirmāṇa-śaktiḥ.
(4) prakṛti f., svabhāvaḥ śīlaṃ.
(5) lakṣaṇaṃ viśeṣacihnaṃ vṛtti f., svadharmaḥ.
(6) bhūtaḥ piśācaḥ vetālaḥ; See Demon; 'dramatic g.' nāṭyaśaktiḥkalpanā; 'good g.' sudaivaṃ; 'evil g.' durdaivaṃ.
, a. vinīta dakṣiṇa sabhya sujana suśīla ārya ārya-sādhu-vṛtta śiṣṭācāra āryacarita sadācāra.
(2) kulīna abhijāta kulotpanna.
(3) cāru lalita subhaga.
(2) ābhijātyaṃ kulotkarṣaḥ.
(3) lālityaṃ cārutā.
, s. kirātaḥ cira(rā)tiktaḥ bhūniṃbaḥ himakaḥ kirātatiktaḥ anāryatiktaḥ.
, a., s. anya-bhinna-deśīya devārcaka.
(2) sagotra gotraja jñātīya.
, a. bhadra kalyāṇa (ṇī f.), śiva sukha.
(2) komala mṛdu masṛṇa aparuṣa sukumāra acaṃḍa mṛdula maṃda saumya; 'a g. laugh' maṃdasmitaṃ īṣaddhāsaḥ; 'g. breeze' maṃdānilaḥ mṛdupavanaḥ; 'g. means' sāmopacāraḥ sāman n., mṛdūpāyaḥ; 'g. words' priya-mṛdu-vacanaṃ.
(3) mahākula kulīna abhijāta sujanman sādhu-ārya-vaṃśaja kula in comp.; 'a girl of g. blood' kulakanyakā kulaprasūtā.
(4) (In addressing) ayi bhadra saumya ārya; 'g. lightning' ayi vidyut; 'g. folk' āryamiśrāḥ āryāḥ sādhujanāḥ.
(5) śāṃta dāṃta.
(2) maṃdaṃ maṃdaṃ śanaiḥ śanaiḥ śanaiḥ aparuṣaṃ acaṃḍaṃ.
(3) nibhṛtaṃ alakṣitaṃ maṃdaṃ.
, s. viśiṣṭajanāḥ āryāḥ āryalokāḥ-janāḥ kulīnavargaḥ-janāḥ sujanatā.
, v. t. jānuṃ nam c.
, a. akṛtaka akṛtrima akalpita nirvyāja nirvyalīka akapaṭa niṣkapaṭa avitatha satya yathārtha.
, s. jāti f., gaṇaḥ vargaḥ.
, s. bhūgolavidyā-śāstraṃ bhūpṛṣṭhavidyā.
, s. bhūtattvaṃ bhūgarbhaśāstraṃ bhūtattvavidyā.
, s. jyāmiti f., rekhāgaṇanāgaṇitaṃ bhūmitiḥ.
, s. kṛṣi-kāvyaṃ-gītaṃ.
, s. aṃkuraḥ abhinavodbhid m.
(2) bījaṃ mūlaṃ yoni f., ādiḥ prabhavaḥ bījakāraṇaṃ.
, a. sanābhi saṃparkin saṃpṛkta.
, s. garbha-dhāraṇaṃ-vahanaṃ-poṣaṇaṃ; garbhiṇībhāvaḥ.
, v. i. aṃgāni vikṣip 6 P or saṃcal c. -v. t. abhi-nī 1 P. ni- rūp 10, sūc 10, naṭ 10; See Act. -ion, s. abhinayaḥ; aṃgavikṣepaḥ ceṣṭā sūcanā aṃgahāraḥ hāvaḥ saṃketasūcanaṃ.
, s. ceṣṭā vyāpāraḥ iṃgitaṃ bhāvaḥ abhinayaḥ vilāsaḥ vibhramaḥ aṃgavikṣepaḥ hāvaḥ; hastādicālanaṃ.
, v. t. labh 1 A, āp 5 P, arj 1 P or c., ā-samā-sad c., vid 6 U, prati-ā-pad 4 A, aś 5 A, adhigam 1 P, grah 9 U, ā-dā 3 A.
(2) (To be produced) jan 4 A, utpad 4 A, saṃ-ud-bhū 1 P, pra-sū 2, 4 A, (with genitive of person); 'I have got a pain in my teeth' daṃtapīḍā me utpannā-jātā.
(3) dhṛ 1 P, 10, bhṛ 3 U; dhā 3 U; 'I have got that book with me' tatpustakaṃ matsakāśe vartate; See Bear also.
(4) (Cause) ex. by causal; 'g. it done by him', taṃ tatkāraya; oft. by anunī 1 P, protsah c., pravṛt c.; 'g. ahead' agresarībhū; 'g. clear of' muc pass.; 'g. rid of' ātmānaṃ muc c., (with abl.) by nir in comp.; 'g. abroad' prasṛprasṛp- 1 P, bahulībhū 1 P; See under Abroad. -among, madhye praviś 6 P or gam.
(2) avatṝ avaruh; (v. t.) niras 4 U, apa-nī 1 P.
(2) tyaj 1 P, muc 6 P; 'g. out of bed now' adhunā muṃca śayyāṃ.
(2) samāp c.; See Complete. -together, saṃci 5 U; samā-nī saṃgrah; See Collect. -up, ut-sthā; prabudh 4 A, śayanaṃ tyaj 1 P or muc; (v. t.) sajjīkṛ 8 U, virac 10; upakḷp c.
, s. krīḍanakaṃ alpamūlyaṃ dravyaṃ or ābharaṇaṃ. -a. niḥsāra bahireva manohara.
, s. uṣṇodaka-nirjharaḥ-srotas n.
, a. preta-śava-tulya vivarṇa śavasarūpasavarṇa.
(2) karāla vikaṭa bhīma ugra dāruṇa bhayānaka bhīmadarśana karālavadana ghorākṛti.
, s. ghṛtaṃ ājyaṃ havis n., sarpis n. tanūnapaṃ.
, s. bhūtaḥ piśācaḥ vetālaḥ niśācaraḥ pretanaraḥ.
(2) ātman m.; 'give up the g.' mṛ 6 A; See Die. -like, a. preta-bhūta-sarūpa pretatulya.
(2) pāratrika (kī f.), ātmaviṣaya pāramārthika (kī f.).
, s. mahāpuruṣaḥ vikaṭavigrahaḥ bṛhaccharīraḥ bhīmavigrahaḥ bṛhatkāyaḥ atiśaktyupetaḥ rākṣasaḥ.
(2) daityaḥ dānavaḥ; See Demon. -a.,
, v. i. See Babble. -ish, s. asaṃbaddhavacanaṃ pralāpaḥ prajalpitaṃ mṛṣārthakaṃ vākyaṃ. -a. mṛṣārthakaṃ anarthakaṃ.
, s. vadhyakāṣṭhaṃ-śilā vadha-ghāta-sthānaṃ. -v. t. vadhaṃ ādiś 6 P, ud-baṃdh 9 P.
, a. nyubja vakra ābhogavat biṃbākāra.
, See Abuse.
, a. bhramin bhrāmararogin vibhrāṃta bhramaṇaśīla; better ex. by bhram 1, 4 P.
(2) bhramakārin matta unmādin.
(3) (Fig.) capala caṃcala lola asthira; See Fickle, 4 uddhata unmatta utsikta garvita.
(2) cāpalyaṃ laulyaṃ asthairyaṃ &c.
, See under Give.
, s. bhramaraṃ.
(2) laghuyānaṃ-rathaḥ.
(3) kṣudra-laghunaukā.
, v. i. mūrkhavat has 1 P.
, v. t. svarṇena raṃj c., hemarasena-draveṇa lip 6 P, suvarṇayati (D.); bāhyatejasā raṃj c.
(2) prakāś c., vidyut c., virāj c.
(2) raṃjita virājita.
, s. śvāseṃdriyaṃ adhogaṃḍaḥ.
, s. krīḍanakaṃ krīḍāvastu n.
, s. vedhanikā āsphoṭanī.
, s.
(2) pāśaḥ unmāthaḥ kūṭayaṃtraṃ baṃdhanaṃ vāgurā.
, s. ārdrakaṃ śṛṃgaveraṃ gulmamūlaṃ; 'dry g.' śuṃṭhi-ṭhī f., viśvaṃ-śvā f., nāgaraṃ viśvabheṣajaṃ mahauṣadhaṃ; 'g. beer or wine' ārdrakāsavaṃārdrakamadyaṃ-pānaṃ; 'g. -bread' ārdrakapiṣṭaka
, adv. asahasā sāvadhānaṃ śanaiḥ.
, See Jingle.
, s. yakṣiṇī vipraśnikā īkṣaṇikā.
, s. citroṣṭraḥ.
, v. t. pari-adhi-veṣṭ c., pari-vṛ 5 U or c.
(2) ā-baṃdh 9 P, pari-dhā 3 U, saṃ-pi-nah 4 P; 'g. round the body' śarīraṃ prāvṛ or ācchad 10, pari-baṃdh or pari-dhā; 'g. up one's loins' parikaraṃ baṃdh; 'girt by the (golden) lightning, as by a yellow garb' vidyutprabhāracitapītapaṭottarīyaḥ (Mr. 5). -s. See Cramp. -ed, -Girt, a. baddha ānaddha pariveṣṭita parivṛta; valaya-mekhalārasanā in comp.; 'sea-g. earth' samudrarasanā-udadhivalayā-pṛthvī.
, s. mekhalā raśa(sa)nā kāṃci-cī f., saptakī sārasanaṃ (of women); kaṭisūtraṃ kaṭivalayaṃ kakṣyā-kṣā parikaraḥ kaṭibaṃdhanī śṛṃkhalaḥ-lā-laṃ (of men).
(2) veṣṭanaṃ pari-āveṣṭanaṃ maṃḍalaṃ valayaḥ-yaṃ cakravālaṃ.
(3) rāśicakraṃ. -v. t. pari-veṣṭ c., pari-vṛ 5 U, mekhalayā baṃdh 9 P; See Gird.
, s. kanyā bālā bālikā kumārī dārikā vāsūḥ See Daughter also; 'one born from a g.' kānīnaḥ kanyakājātaḥ.
, s. varatrā nadhrī vadhrī; dū(cū)ṣyā kakṣā-kṣyā.
, s. phalitārthaḥ niṣkarṣaḥ bhāvaḥ phalitaṃ paramārthaḥ piṃḍitārthaḥ.
, v. t. dā 1 P, 3 U, ṛ c. (arpayati) pratipad c., dad 1 A, viśraṇ 10, ut-vi-sṛj 6 P, (with dat. of person); nikṣip 6 P, saṃkram c. (with loc.); tyaj 1 P, diś 6 P.
(2) (Produce) ex by bhū 1 P, saṃpad 4 A, jan 4 A; '3 repeated 2 times g. s 6' dvirāvṛttāstrayaḥ ṣaḍ bhavaṃti-saṃpadyaṃte 'g. chase' anusṛ-anudhāv 1 P; 'g. ear' ava-dhā 3 U, karṇaṃ dā śru 5 P; 'g. ground' apakram 1 U, 4 P; apasṛ parā-ni-vṛt 1 A; tyaktvā gam 1 P; 'g. one's self up to' sev 1 A, bhaj 1 A; āsaṃj pass., āsakta-nirata-niviṣṭa -a. bhū (with loc.); 'g. offence' aparādh 4, 5 P, vipriyaṃpratikūlaṃ-kṛ 8 U or ācar 1 P; 'g. utterance' udīr 10, uccar c., udāhṛ 1 P.
(2) viśraṇ dānena kṣai c. (kṣapayati).
(2) muc 6 P, visṛj udvam 1 P ud-gṝ 6 P, niḥsṛ c.
(2) asādhya a. iti matvā tyaj; āśāṃ tyaj; (v. i.) śam 4 P, pat 1 P; 'when the winds g. over' śāṃte pavane.
(2) nivṛt viram; 'g. up for lost' naṣṭaprāya a. man 4 A.
(2) bhaṃj pass., avasad 1 P; 'the cord gave way' rajjurbhagnā; 'the wall gave way' bhittiravasannā.
(3) ava(pa)sṛ apa-i mārgaṃ dā or tyaj apakram apa-yā.
(4) vaśaṃ gam-i-yā adhīna-vaśa-āyatta a. bhū; 'do not g. way to grief' śuco vaśaṃ mā gamaḥ śokādhīno mā bhūḥ vaiklavyaṃ māvalaṃbasva.
(2) dānaṃ upahāraḥ upāyanaṃ upadā prītidānaṃ prābhṛtaṃ pradeśanaṃ upagrāhyaṃ; 'one deserving a g.' dakṣiṇīya dakṣiṇārha dakṣiṇya; 'marriage-g.' yautakaṃ sudāyaḥ.
(3) guṇaḥ śakti f.
(2) guṇopeta guṇasaṃpanna guṇin guṇavat.
, a. himarūpa haima (mī f.), hima.
, s. himānī himasaṃhati f.
, s. pravaṇa-nimna-bhūmi f.
, a. pra- saṃ- hṛṣṭa ānaṃdita prīta sānaṃda pramudita tṛpta sollāsa ullasita prasanna.
(2) harṣajanaka harṣa-ānaṃda-kara (rī f.); naṃdaka ramaṇīya pramodin; 'I am g.' haṃta diṣṭyā-
, s. vana-gulmaḥ-pathaḥ-mārgaḥ tarugahanamārgaḥ.
, s. asikrīḍakaḥ āsikaḥ mallaḥ.
, s. aṃḍaśuklaṃ.
, a. See 'Enchantment.'
, s. dṛṣṭipātaḥ īkṣaṇaṃ vīkṣitaṃ nayanapātaḥvikṣepaḥ dṛkpātaḥ ālokitaṃ; 'sidelong g.' nayanopāṃtavilokitaṃ sācivilokitaṃ apāṃga-darśanaṃ-dṛṣṭi f., kaṭākṣaḥ; 'at the very first g.' sakṛddṛṣṭipātena prathamameva; 'good at the first g.' āpātato ramaṇīya āpātaramaṇīya.
(2) ardhavīkṣaṇaṃ īṣaddṛṣṭiḥ.
(3) sphuritaṃ sphuraṇaṃ dyuti f. -v. i. dṛṣṭiṃ kṣip 6 P, cakṣuḥ-dṛṣṭiṃ f. -dā 3 U or pat c. (with loc.); 'g. -ing at the antelope' kṛṣṇasāre dadaccakṣuḥ (S. 1).
(2) laghu nirghṛṣ 1 P, laghu hatvā ati-i 2 P.
(3) (javena) parisphur 6 P or vilas 1 P.
(2) dṛkpātena tiryak sāci kaṭākṣeṇa.
, s. adhimāṃsaṃ māṃsapiṃḍaḥ piṃḍhaḥ.
, s. kṣayathuḥ.
, s. tejas n., dīpti f., dyuti f., prakhara-ati-tejaḥ atiprabhā-dyutiḥ-dīptiḥ netrapratighātinī prabhā.
(2) ugradṛṣṭi f., krodheddhadṛṣṭiḥ. -v. i. saṃdīp 4 A, pradyut 1 A, ujjval 1 P, atitejasā sphur 6 P or dṛṣṭiṃ pratihan 2 P or saṃtap c.; dīp freq. (dedīpyate).
(2) ugradṛṣṭiṃ pat c., kopena dṛś 1 P or īkṣ 1 A.
(2) suspaṣṭa suprakāśa pratyakṣa puraḥ sphurat.
, s. kācaḥ sphaṭikaḥ kṣāraḥ.
(2) (Cup) caṣakaḥ-kaṃ kācapātraṃ-bhājanaṃ.
(3) ādarśaḥ darpaṇaḥ mukuraḥ. -a. kācamaya (yī f,), kācanirmita kāca in comp.; 'g. -blower' kācadhamakaḥ; 'g. -grinder' kācapariṣkārakaḥ; 'g. house,' kācanirmāṇaśālā-sthānaṃ; 'g. -man' kācavikrayin m.; 'g. -work' kācanirmāṇaṃ-karman n.
(2) ślakṣṇa snigdha.
(2) ślakṣṇīkṛ 8 U, snigdhīkṛ ślakṣṇayati (D.), -s. snigdhatā ślakṣṇatā
, a. ghanaśyāma meghanīla samudravarṇa.
, v. t. See under Glass.
, v. i. pari- sphur 6 P, vilas 1 P, kṣaṇamātraṃ prakāś 1 A or ujjval 1 P; See Shine also. -s. prabhā kāṃti f., tejas n., aujjvalyaṃ.
(2) sphuraṇaṃ sphuritaṃ kṣaṇaprabhā-kāṃtiḥ aciraprabhā kṣaṇajyotis n.
(3) raśmiḥ karaḥ kiraṇaḥ aṃśuḥ; 'not a g. of hope' na āśālavopi.
, v. t. (bits &c.) uch 6 P, śil 6 P, ud-dhras 9 P or c., avaśeṣaṃ ci 5 U or saṃgrah 9 P.
(2) saṃkal 10 saṃgrah uddhṛ 1 P. -s. dhānyaśeṣaḥ śeṣadhānyasaṃcayaḥ.
(2) saṃgrahītṛ m.
(2) saṃgrahaḥ saṃkalanaṃ uddhāraḥ.
, s. mṛd f., mṛttikā; sthalaṃ-lī bhūmi f.
, See Delight.
, s. ikṣu-madhu-mehaḥ mehavikāraḥ.
, s. darī kaṃdaraḥ-rā adridroṇī upatyakā.
, a. vākcapala tvarita-druta-vāc; capala lola.
(2) picchila masṛṇa snigdha ślakṣṇa cikkaṇa. -v. t.
(2) ślakṣṇīkṛ 8 U.
(2) ślakṣṇaṃ.
(2) ślakṣṇatā masṛṇatā.
, v. t. sṛp 1 P, saṃ-vi-pra- pra-vi-sṛ 1 P; maṃdaṃ i-yā 2 P or gam 1 P, śanaiḥ prasṛ or cal 1 P; alakṣitaṃ-nibhṛtaṃ gam or yā or ati-i; See Steal, 2 vah 1 P, sru 1 P; syaṃd 1 A, rī 4 A.
, v. i. maṃdaṃ maṃdaṃ jval 1 P or dīp 4 A; maṃdaprabhayā-aciraprabhayā prakāś 1 A or dyut 1 A or sphur 6 P. -s.,
(2) maṃda asuprakāśa avyakta aspaṣṭa.
, s. kṣaṇa-muhurta-darśanaṃ; īṣaddṛṣṭi f., ardhavīkṣaṇaṃ alpo dṛkpātaḥ.
(2) kṣaṇa-aciraprabhā; See Gleam.
, v. i. prakāś 1 A. -v. t. dyut c.
, v. i. dyut-prakāś 1 A; bhās 1 A, bhā 2 P; sphur 6 P; See Shine. -s. dīptidyuti-ruci-kāṃti -f., prabhā tejas n.; jyotis n., varcas n., ābhā.
, s. saṃdhyā; saṃdhyāsamayaḥ.
, v. i. saṃtṛp 4 P, saṃtuṣ 4 P; ātmānaṃ saṃtṛp c. or saṃtuṣ c., lobhād nirīkṣ 1 A or nirvarṇ 10.
, s. golaḥ-laṃ; vartulaḥ-laṃ; maṃḍalaṃ; cakraṃ.
(2) bhūmaṃḍalaṃ bhūgolaḥ kṣitimaṃḍalaṃ-talaṃ.
, v. t. maṃḍalīkṛ 8 U, golīkṛ piṃḍīkṛ.
, s. aṃdhakāraḥ tamas n., tamisraṃ-srā timiraṃ dhvāṃtaṃ; avatamasaṃ īṣattamaḥ (partial g).
(2) niṣprabhatvaṃ viṣādaḥ chāyā. -v. t.
(2) dudarśana malinaprabha aprabha niṣprabha nirāloka malina.
(3) viṣaṇṇa dīna avasanna saviṣāda nirānaṃda mlāna khinna udvigna.
(2) saviṣādaṃ sakhedaṃ sodvegaṃ.
(2) viṣādaḥ dainyaṃ avasādaḥ cittodvegaḥ khedaḥ mlānatā udvegaḥ.
, s. kīrti f., yaśas n., khyāti f., viśruti f. mahiman m., pratāpaḥ ojasvitā.
(2) śrīḥ tejas n. śobhā dyuti f.; 'g. of youth' yauvanaśrīḥ.
(3) māhātmyaṃ gauravaṃ pratiṣṭhā pūjā mānaḥ.
(4) praśaṃsā stuti f., ślāghā stavaḥ stutivākyaṃ
(5) ratnaṃ avataṃsaḥ tilakaḥ lalāmaṃ.
(2) vikatth 1 A, dṛp 4 P, ātmānaṃ ślāgh 1 A; 'I do g. in that name' tannāmadhārī kṛtinamātmānaṃ manye khalu.
(2) svargaṃ āruh c., paramapadaṃ prāp c.
(2) kīrtikara-yaśaskara (rī f.), ślāghāvaha praśasya.
(3) tejasvin mahat mahojjvala śrīmat pratāpavat mahodaya atiśobhana ojasvin suprabha varcasvin.
(4) viśiṣṭa parama uttama utkṛṣṭa praśastatama śreṣṭha.
, s. ṭīkā ṭippanī bhāṣyaṃ vyākhyānaṃ vṛtti f., vivaraṇaṃ.
(2) bāhyaśobhā-kāṃti-ruci f., bahirābhā kṛtrimacchavi f., kalpitaśobhā. -v. t. ṭīkayā vyā-khyā 2 P or vi-vṛ 5 U; bhāṣyaṃ likh 6 P,
(2) bāhyataḥ śubh c.; sni-gdhī-masṛṇī-kṛ 8 U; bāhyaśobhāṃ dā 3 U or utpad c.
(2) bāhyaprabha bāhyataḥ śobhita āpātarucira bahīramaṇīya.
, s. kośaḥ-ṣaḥ śabdasaṃgrahaḥ-kośaḥ nighaṃṭuḥ abhidhānaṃ samāmnāyaḥ; paśusamāmnāyaḥ 'g. of words relating to beasts.'
, s. prati-ali-upa-jihvā.
, s. karacchadaḥ hastatrāṇaṃ-paridhānaṃ hastācchādanaṃ.
, s. tāpaḥ ātapaḥ dāhaḥ uṣman m., dīpti-dyuti f., tejas n., uttāpaḥ.
(2) raktatā raktiman m., rāgaḥ aruṇiman m. -v. t. dīp 4 A, prakāś 1 A, jval 1 P, tap 1 P, 4 A, dah pass.; aruṇībhū 1 P. raṃj pass., raktībhū; 'g. ing with rage' krodheddha roṣasaṃtapta pradīptakrodha; jvalanniva brahmamayena tejasā (K. v. 30) 'as if g. ing with Brahmanic lustre.'
, v. t. sabhrūbhaṃgaṃ prekṣ 1 A.
, See Flatter.
, s. saṃśleṣaṇadravyaṃ lepaḥ. -v. t. saṃ-dhā 3 U, saṃśliṣ c., saṃyuj 7 U, 10, saṃlagnīkṛ 8 U.
, a. pratīpa-vāma-vakra-śīla.
, v. t. bhakṣ 10, gras 1 A, nigṝ 6 P, ati mātraṃ tṛp c., atyaṃtaṃ pūr 10, sauhityaṃ jan c. (janayati). -s. atitṛpti f., atisauhityaṃ nirvedaḥ.
(2) atirekaḥ udrekaḥ atibāhulyaṃ prācuryaṃ.
, v. t. lepena saṃśliṣ c. or saṃyuj 7 U, 10.
, a. śyāna sāṃdra cikkaṇa snigdha saṃlagnaśīla.
, s. audarikaḥ udaraṃbhariḥ ghasmaraḥ ādyūnaḥ kukṣiṃbhariḥ atyāhārin m.; See below.
, v. i. garj 1 P.
, a. graṃthila graṃthi-parva-viśiṣṭa.
, v. t. (The teeth) daṃtairdaṃtān niṣpīḍ 10 or vighaṭṭ c. or ghṛṣ 1 P, niṣpiṣ 7 P, or saṃ-daṃś 1 P, kṣviḍ 1 P.
, s. maśakaḥ daṃśaḥ prācikā vanamakṣikā.
, v. t. daṃś 1 P, carv 1 P or c., alpaśaḥ bhakṣ 10 or khād 1 P; carvaṇena kṛt 6 P.
, s. sūktiḥ.
(2) bhūtaḥ piśācaḥ.
, s. śaṃkuḥ; kīlaḥ-lakaḥ.
, v. i. gam 1 P, yā-i 2 P, vraj 1 P, cal-car 1 P, pad 4 A, ṛ 1, 3 P; sṛ 1, 1 P; kram 1 U, 4 P; (as water) vah 1 P, sru 1 P, syaṃd 1 A.
(2) (Fare) vṛt 1 A, sthā 1 P; 'how g. es it with her' kastasyā vṛttāṃtaḥ.
(3) (As prospective future) ex. by fut. part., manaḥ or kāma with inf. or desid, forms; See About; 'g. astray' bhram 1, 4 P; utpathaṃ yā sanmārgāt cyu 1 A or bhraṃś 1 A, 4 P; utkram ati-vyabhi-car; 'g. on foot' padbhyāṃ vraj; 'g. on horse-back' aśvena saṃcar; 'as the story g. es' kila 'g. for nothing' (go to dogs) vi-phalībhū; 'g. to bed' śayyāṃ bhaj-sev 1 A; 'she is far gone in love' dūragatamanmathā sā (S. 3), atibhūmiṃ gatosyā anurāgaḥ; 'g. -between' madhyasthaḥ madhyapuruṣaḥ; (female g.) śaṃbhalī kuṭinī; suratadūtī; 'g. by' nirgamaḥ palāyanaṃ vyapadeśaḥ; 'g. -cart' krīḍāśakaṭaḥ.
(2) yat 1 A, udyam 1 A, vyava-so 4 P, ārabh 1 A, upakram 1 A.
(3) anuṣṭhā vi- dhā 3 U, See Execute, -away, apa-i-sṛ-kram-gam-yā-sṛp pra-i sthā 1 A.
(2) anu-gam anuvṛt anurudh 4 A, anu-sṛ; 'he g.-es by the name of' iti khyātaḥ or jñātaḥ; umākhyāṃ sumukhī jagāma (K. I. 26) 'went by the name of' &c.
(2) astaṃ gam-yā; (fig.) nāśaṃ-kṣayaṃ-yā; pra-lī 4 A, dhvaṃs 1 A.
(2) (for) saṃman 4 A, urī-aṃgī-kṛ 8 U, prati-prad 4 A.
(2) pra-i sṛ 6 A; paralokaṃ yā.
(2) pra-stu 2 U, prārabh 1 A; 'g. on with your study' pravartatāṃprastūyatāṃ-adhyayanaṃ.
(2) (Of light) nirvā 2 P or c. pass.: śam 4 P.
(2) pari-īkṣ 1 A.
(3) ākram laṃgh 1 A, 10.
(4) anyapakṣaṃ saṃ-ā-śri 1 U: svapakṣād bhraṃś 1 A, 4 P.
(2) pāraṃ gam samāp c.; ava-so 4 P.
(3) pra-nir-viś ni-rbhid 7 P; bhittvā nirgam; vyadh 4 P.
(2) (Interj.) dhik apehi apasara.
, s. aṃkuśaḥ sṛ (śṛ)ṇi f. -v. t. aṃkuśena tud 6 P or pracud 10.
(2) pracud praṇud c., protsah c., prer c., pravṛt c., udyuj 10, uttij c.
, s. aṃtaḥ aṃtasthānaṃ avadhiḥ avasānabhūmi f.; 'g. of ambition' āśāvadhiḥ.
(2) āśayaḥ abhiprāyaḥ uddeśaḥ.
, s. ajaḥ chāgaḥ chagalakaḥ bastaḥ śubhaḥ; 'she-g.' ajā chāgī; 'g. -herd' ajājīvaḥ jābālaḥ ajapālaḥ-lakaḥ chāgapoṣakaḥ; 'a flock of g. s' ājakaṃ.
, s. kavalaḥ grāsaḥ.
, v. t. satvaraṃ gras 1 A or bhakṣ 10.
, s. caṣakaḥ-kaṃ pānapātraṃ-bhājanaṃ kaṃsaḥ-saṃ
, s. bhūtaḥ vetālaḥ piśācaḥ rākṣasaḥ niśācaraḥ rātri(triṃ)caraḥ.
, s. devaḥ suraḥ amaraḥ nirjaraḥ vibudhaḥ suparvan m., sumanas m. tridiveśaḥ divaukas m., āditeyaḥ diviṣad m., lekhaḥ aditinaṃdanaḥ ādityaḥ ṛbhuḥ asvapnaḥ amartyaḥ amṛtāṃdhat m bahirmukhaḥ kratubhuk m., gīrvāṇaḥ dānavāriḥ vṛṃdārakaḥ daivataḥ-taṃ; 'great g.' parameśvaraḥ paramātman; m. 'god-dess' devī bhagavatī surāṃganā devapatnī; in comp. words ex. by dharma; 'g. -father' dharmapitṛ m, so dharmamātṛ f. dharmaputraḥ-trī dharmakanyāsutā &c
, v. s. nayane vikṣip 6 P or lul c.; 'g. eye' lolanayanaṃ; 'g. -eyed' lolanayana vakra-tiryak-dṛṣṭi.
, s. gaḍuḥ.
, s. suvarṇaṃ svarṇaṃ kanakaṃ kāṃcana heman n., cāmīkaraṃ jātarūpaṃ hiraṇyaṃ hāṭakaṃ tapanīyaṃ śātakuṃbhaṃ gāṃgeyaṃ bharman n., karburaṃ mahārajataṃ rukmaṃ kārtasvaraṃ jāṃbūnadaṃ aṣṭāpadaḥ-daṃ; 'g. for ornaments' śṛṃgiḥ śṛṃgīkanakaṃ; 'g.-beater or drawer' suvarṇodvartanakṛt m.; 'g. -dust' kāṃcanabhūḥ kanakarāgaḥ; 'g.-smith' svarṇa-suvarṇa-kāraḥ kalādaḥ nāḍiṃdhamaḥ rukmakārakaḥ; 'g. -thread' kanakasūtraṃ. -a.,
, s. kaṃdukakrīḍā līlā.
, s. ghanaṃ kāṃsyaṃ.
, s. śukradoṣaḥ.
, a. bhadra sādhu praśasta praśasya śubha kalyāṇa (ṇī f.), sat vara śobhana guṇavat nirdoṣa; oft. by su or sat in comp.
(2) dharmaśīla sādhu-ārya-vṛtta sadācāra saccarita sukṛtin puṇya puṇyātman puṇyaśīla dhārmika (kī f.).
(3) yogya ucita yukta upayukta hita; gen. ex. by pot. pass. part.
(4) sujana hitakāma priyakārin upakāraka hita priyakara.
(5) anyūna adūṣita akṣata saṃpūrṇa.
(6) bahu pracura mahat analpa bhūri su or ati pr.; 'a g. fellow' bhadraḥ saumyaḥ; 'my g. sir,' bhadra saumya; 'g. quality' guṇaḥ sadguṇaḥ; 'g. wishes' āśis f., āśīrvādaḥvacanaṃ; 'g. and bad' śubhāśubha; 'so g. as' anugraha-pūrvakaṃ kṛpayā; 'for g.' atyaṃtaṃ asannivṛttyai; 'a g. deal' bhṛśaṃ atīva su or ati pr.; 'g. morning to you' śubhaste prabhātakālaḥ; 'it will be g. for you' tava kalyāṇāya bhavet kalyāṇamāvahet; 'is g. unto weariness' āyāsajanakameva śramamātradāyakaṃ; g. for nothing' nirupayoga nirguṇa niṣphala; 'as g. as' samaṃ. -s. upakāraḥ upakṛti f.
(2) hitaṃ bhūti f., bhadraṃ śubhaṃ kalyāṇaṃ kuśalaṃ śreyas n., kṣemaṃ; oft. by artha; 'for the g. of the people' prajārthaṃ lokahitāya prajābhūtaye &c.
(3) upa-yogaḥ lābhaḥ phalaṃ; oft ex by kiṃ artha alaṃ with inst.; 'what is the g. of seeing her' kiṃ tayā dṛṣṭyā (S. 2), korthastasyā darśanena; 'what g. do you get by weeping' alaṃ paridevanena.
(4) sukṛtaṃ puṇyaṃ dharmaḥ sucaritaṃ sādhuvṛttaṃ sadācāraḥ; 'to do g.' upakṛ 8 U; hitaṃ-kalyāṇaṃ-kṛ; kṣemaṃ āvah 1 P; 'g. and evil (bad)' śubhāśubhaṃ hitāhitaṃ. -interj. sādhu suṣṭu samyak bāḍhaṃ kāmaṃ bhavatu tathāstu tatheti; yujyate anumataṃ mama (V. 2). 'G.-breeding' sādhutā saujanyaṃ vinayaḥ sabhyatā 'possessed of g. -breeding' suśīla suvinīta sujana abhijāta; 'g.-conditioned' sustha susthita; 'g. fortune or luck' See Fortune; 'g. -humour' sadbhāvaḥ ullāsaḥ cittaprasādaḥ ullāsavṛtti f., ānaṃdaḥ pramodaḥ; 'g. -nature' sadbhāvaḥ susvabhāvaḥ saujanyaṃ suśīlatā; suprakṛti f.; 'g. -humoured or g. -natured' hṛṣṭacitta prasannacitta sollasa sānaṃda susvabhāva suśīla suprakṛti sujana sadbhāvavat sādhuśīla dharmātman puṇyātman suhṛdaya; 'g. -looking' darśanīya surūpa sudarśana subhaga priyadarśana prekṣaṇīya ramyākāra suvadana; 'g. -manners' vinayaḥ vinītatā maryādā sunīti-rīti f.; sabhyatā śiṣṭācāraḥ suśīlatā saujanyaṃ susat-caritraṃ sadācāraḥ sādhuvṛttaṃ; 'g. -sense' vivekaḥ jñānaṃ prajñatā prabuddhatā prabodhaḥ saujanyaṃ sadbhāvaḥ suśīlatā; 'g. -will' hitecchā hitakāmyā prīti f., priyatā anukūlatā bhakti f., anurāgaḥ.
(2) analpa mahat pracura bahu alpetara.
(2) sādhuśīlatā sadācāratā dhārmikatvaṃ.
(3) suśīlatā dayā kṛpālutvaṃ sadbhāvaḥ saujanyaṃ sujanatā; 'tendency to g.' sattvaguṇaḥ.
, s. dravyaṃ dravyarāśiḥ vibhavaḥ sāmagrī vastujātaṃ dravyāṇi-vastūni (pl.).
(2) bhāṃḍakaṃ bhāṃḍasamudāyaḥ paṇyaṃ bhāṃḍāni (pl.); 'household g.' gṛhopaskaraḥ gṛhopakaraṇāni.
, s. haṃsaḥ (sī f.), cakrāṃgaḥ (gī f.), varaṭaḥ-ṭā; kalahaṃsaḥ (sī f.); See Gander; 'ruddy g.' cakravākaḥ (kī f.), cakraḥ rathāṃgaḥ kokaḥ dvaṃdvacaraḥ.
, a. mahodara bṛhatkukṣi tuṃdin sthūlodara; See Corpulent.
, s. raktaṃ śoṇitaṃ rudhiraṃ asṛj n., lohitaṃ.
(2) raktagulmaḥ raktapiṃḍaḥ.
(3) saṃdhitavastrakhaṃḍaḥ. -v. t. vyadh 4 P, nirbhid 7 P, chid 7 P, vi-dṝ 10, kṣaṇ 5 P, ullikh 6 P.
(2) rudhirapriya mārātmaka.
, s. kaṃṭhaḥ galaḥ.
(2) raṃdhraṃ durgamārgaḥ saṃkaṭasaṃbādha-pathaḥ saṃcāraḥ saṃkaṭaṃ girikaṃdaraḥ. -v. t. ud-gras 1 A, gṝ 6 P.
(2) (One's self) kukṣiṃ pūr 10, atyaṃtaṃ tṛp c., annādinā paripṝ 3 P.
, a. śobhana ujjvala atiśobhana vibhrājamāna tejasvin suprabha ekāṃtaramaṇīyacāru mahāprabha-dīpti vicitra.
, s. grīvā-gala-trāṇaṃ.
, See Glutton. -ize, v. i. atyāhāraṃ or atibhojanaṃ kṛ 8 U.
, s. haṃsaśiśuḥ-śāvakaḥ.
, s. suvārtā śubhavārtā.
, s. ūrṇanābhajālataṃtu m.
, s. vāvadūkaḥ pralāpin m., jalpakaḥ.
(2) pānamitraṃ sahapāyin m.
(3) vārtā janapravādaḥ jalpaḥ jalpitaṃ pralāpaḥ prajalpaḥ vṛthākathāsaṃlāpaḥ. -v. i. prajalp 1 P, pralap 1 P.
, v. t. (nayanaṃ) utpaṭ 10, uddhṛ 1 P.
, s. a(ā) lābu-bū f., tuṃbi-bī f., lābu-bū f., tuṃbā.
(2) (Vessel of g.) kamaṃḍaluḥ; 'bitter g.' ikṣvāku f., kaṭutuṃbī.
, See Gormand.
s. āsvādaparāyaṇaḥ.
, s. vātaraktaṃ vātaśoṇitaṃ.
, v. t. pra-śās 2 P, pari-pā c. (pālayati) īś 2 A (with gen.); gup 1 P, taṃtr 10 A, niyam 1 P; See Rule. 2 vi-dhā 3 U, vi-nī 1 P, nigrah 9 P, saṃ-ni-yam ā-vṛ 5 U, vaśīkṛ 8 U, dam c. (damayati) saṃ-hṛ 1 P, ni-yaṃtr 10; See Control. 3 (In grammar) anu-i 2 P. vi-dhā; 'g.-ed by another' parāyatta parādhīna parataṃtra vidheya.
(2) śāsanaṃ paripālanaṃ; 'during the g. of Rama' rāme mahīṃ śāsati.
(3) prabhutvaṃ īśatvaṃ aiśvaryaṃ ādhipatyaṃ svāmitvaṃ.
(4) rājyaṃ.
(5) (Rulers) rājan m., prabhuḥ īśaḥ rājamaṃtriṇaḥ-sacivāḥ; 'g. affairs' rājyakāryāṇi; 'form of g.' rājyarīti-paddhati f.
(2) (Of a province) bhogapatiḥ.
, s. śāṭaḥ-ṭī śāṭakaḥ kaṭivastraṃ; 'girl's g.' ardhorukaṃ caṃḍātakaḥ-kaṃ.
, s. grahaḥ dharaṇaṃ saṃgrahaḥ. -v. See.
(2) bhūmau dehaṃ kṣip 6 P.
, s. prasādaḥ anugrahaḥ dayā kṛpā anu-kaṃpā ānukūlyaṃ.
(2) sauṃdaryaṃ śrīḥ cārutā śobhā lāvaṇyaṃ; See Beauty. 3 guṇaḥ bhūṣaṇaṃ. 4 kṣamā pāpamārjanaṃ-niṣkṛti f.
(5) (As a title) devaḥ-vī atra-tatra-bhavān-bhavatī. -v. t. alaṃkṛ 8 U, śubh c., bhuṣ 10, ud-dyut c. (jāte punarapyuddyotayotsaṃgaṃ U. 4); saṃman c. saṃ-bhū c.; 'g. the ceremony with your presence' saṃnidhānena imaṃ vidhiṃ saṃmānayatu-alaṃkarotu-bhavān.
(2) nirlajja durācāra durvṛtta atiduṣṭa duṣṭabhāva.
, s. kramaḥ ānupūrvyaṃ paryāyaḥ anu-kramaḥ paraṃparā samanvayaḥ paripāṭi-ṭī f., 'in regular g.' yathākramaṃ kramaśaḥ anupūrvaśaḥ paryāyeṇa.
, s. śreṇi-ṇī f., prakāraḥ vargaḥ paripāṭiṭī f., kramaḥ paraṃparā ānupūrvyaṃ.
(2) padaṃ avasthā āspadaṃ padavi-vī f., koṭi f., kāṣṭhā (highest g.).
(2) upapadaṃ prāp 5 P. -s. upapada-upādhi-pada-yuktaḥ.
, v. t. (fig.) niviś c., ni-dhā 3 U.
, s. dhānyaṃ śasyaṃ vrīhiḥ staṃbakariḥ bījaruhaḥ jīvasādhanaṃ.
(2) bījaṃ.
(3) kaṇaḥṇikā lavaḥ leśaḥ aṇuḥ.
(4) kāṣṭharekhā-śirā 'fri l g.' lājāḥ bhraṣṭayavāḥ; pṛthukaḥ cipiṭakaḥ; 'against the g.' pratilomaṃ viruddhaṃ vipratīpaṃ nirutsāhaṃ kathamapi; 'with the g.' anulomaṃ; 'chaffless g.' dhānyāsthi n.
, s. caṇakaḥ.
, a. tṛṇamaya (yī f.), śādvala.
, a. tṛṇa-śaṣpa-bhojin tṛṇabhuj.
, s vyākaraṇaṃ vyākaraṇaśāstraṃ-vidyā śabdaśāstraṃ.
, s. kuśūlaḥ dhānyakoṣṭhaḥ; dhānyāgāraṃ kaṃḍolaḥ piṭaḥ.
, a. mahat bṛhat guru.
(2) uttama pradhāna mukhya agra agrya viśiṣṭa.
(3) suprabha bhavya pratāpavat tejasvin ujjvala; 'g. -child' pautraḥ-trī; 'g. -daughter' pautrī putrasutā dauhitrī; 'great g. -daughter' prapautrī; 'g. father' pitāmahaḥ mātāmahaḥ (maternal); 'great g. -father' prapitāmahaḥ pramātāmahaḥ; 'g. -mother,' pitāmahī mātāmahī; vṛddhā sthavirā; 'g. -nephew' bhrātṛpautraḥ svasṛpautraḥ (trī f.); 'g. -son' pautraḥ putrasutaḥ naptṛ m., dauhitraḥ putrikāsutaḥ; 'great g. -son' prapautraḥ &c.; 'great great g. -son' paraprapautraḥ.
(2) māhātmyaṃ audāryaṃ utkarṣaḥ; śreṣṭhatā prādhānyaṃ.
(3) vaibhavaṃ tejas n., vibhūti f., pratāpaḥ śobhā ujjvalatā prabhāvaḥ aiśvaryaṃ saṃpad f.
, a. garvitavāc sadarpavādin.
, s. kṣetraṃ kṣetrabhūmi f.
, a. śasyāda śasyabhakṣaka.
, v. t. vitṝ 1 P, dā 3 U, 1 P, prati-pad c.; See Give. 2 anuman 4 A, anu-jñā 9 U, anu-mud 1 A. 3 grah 9 U, aṃgīkṛ 8 U, urīkṛ svīkṛ pratipad 4 A, abhyupagam 1 P, abhyupa-i 2 P; '1 g.,' 'g. ed' gen. ex. by kāmaṃ followed by tu tathāpi or punaḥ; or by imp.; 'well it is g. ed' bhavatu evamastu gṛhītamidaṃ. -s. pradānaṃ dānaṃ utsargaḥ dāyaḥ vihāpitaṃ upāyanaṃ; See Gift; 'g. of property' nibaṃdhaḥ; 'royal g.' (gifts of land, &c.) śāsanaṃ paṭṭaḥ śāsanapatraṃ; 'a written g.' lekhapatraṃ.
, s. kaṇikā lavaḥ; bījakaṃ aṇuḥ.
, s. drākṣā mṛdvīkā gostanā-nī svādvī madhurasā; (fruit) drākṣāphalaṃ &c.; 'g. -stone' drākṣābījaṃ aṣṭhīlā aṣṭhi f.
, a. spaṣṭa arthavat sulikhita sucitrita sunirdiṣṭa.
, s. kṣudralaṃgaraḥ.
(2) ākarṣaṇī.
, v. t. dhṛ 1 P, 10, saṃgrah 9 P, ākṛṣ 1 P; ni-saṃ-baṃdh 9 P, saṃśliṣ c. -v. i. yudh 4 A, saṃghaṭṭ 1 A, bāhūbāhavi or hastāhasti yudh; abhisaṃ-pat 1 P. -s. saṃgrāhaḥdharaṇaṃ
(2) bāhuyuddhaṃ.
(3) ākarṣaṇī.
, v. t. grah 9 U, dhṛ 1 P, 10, (fig. also), ākal 10, ākṛṣ 1 P, muṣṭinā grah; avalaṃb 1 A, parāmṛś-spṛś 6 P.
(2) gras 1 A, ākram 1 U, 4 P; ā-ghrā 1 P, ā-ava-lih 2 U; 'g. -ed by death' kālagrasta; 'g., ed by a tiger' vyāghrāghrāta &c.; 'he quickly g. ed what I meant' madāśayaṃ jhaṭiti gṛhītavān
(3) (at) grah desid. (jighṛkṣati) hṛ desid. (jihīrṣati); āp desid. (īpsati) laṃgh 1 A, 10, See Aspire, -s. grahaḥ-haṇaṃ dharaṇaṃ parā-marśaḥ muṣṭigrāhaḥ saṃgrāhaḥ hastagrāhaḥ ākramaḥ grasanaṃ; gen. ex. by gocaraḥ vaśaḥ viṣayaḥ mukhaṃ 'is within the g. of death' mṛtyormukhe vartate kālālīḍhaḥ mṛtyugocaraṃ gataḥ &c.; 'and this g. over every (kind of) learning' idaṃ ca aśeṣavidyāgrahaṇasāmarthyaṃ (Ka. 96); 'firmness of g.' dṛḍhamuṣṭitā nibiḍamuṣṭiḥ.
, s. tṛṇaṃ śasyaṃ śādaḥ; 'young g.' śaṣpaṃ bālatṛṇaṃ ghāsaḥ; 'meadow g.' ya(ja)vasaḥ; 'sacrificial g.' darbhaḥ kuśaḥ-śaṃ; 'g. -green' śādaharita śādvala; 'g. -hopper' śala(ra)bhaḥ; 'g. -plot' śādvalaṃ tṛṇabhūmi f.
(2) harita śādaharita.
, s. culli-llī f., adhiśrayaṇī; See Fireplace. 2 lohajālaṃ. -v. t. ghṛṣ 1 P, niṣpiṣ 7 P, mṛd 9 P, saṃghaṭṭ c.
(2) bādh 1 A, pīḍ 10, vyath c. (vyathayati) saṃtap c.; marmāṇi chid 7 P or spṛś-tud 6 P.
(3) gharṣaṇena cūrṇ 10, piṣ kṣud 7 P.
(4) lohajālena yuj 10; 'g. the teeth' daṃtairdaṃtān ni-ṣpīḍ or ghṛṣ.
(2) lohajālaṃ lohaśalākāsanāthaḥ gavākṣaḥ.
, a. sukhakara (rī f.), ramya ramaṇīya ānaṃdāvaha sukhāvaha hṛdya subhaga manorama.
(2) kṛtajña kṛtavedin upakṛtijña kṛtavid upa-kārajña.
(2) subhagaṃ ramyatayā.
, s. gharṣaṇī gharṣaṇayaṃtraṃ.
, v. t. tuṣ c., saṃ-pari- ānaṃd c., prī 10, tṛp c., pramud c., hṛṣ c., ram c., āhlad c.; See Delight also.
(2) anu-vṛt 1 A, anurudh 4 A, lal 10, pra-sad c., ārādh c., anuraṃj c., sāṃtv 10.
(3) śam c. (śamayati) pṝ c., or pūr 10, sādh c., nirvṛt c.; 'having all desires g. ed' pūrṇakāma kṛtārtha kṛtin siddhārtha nivṛttakāma; 'g. ed at heart' prīta-hṛṣṭa-citta.
(2) ārādhanaṃ anurodhaḥ anuvartanaṃ prasādanaṃ tarpaṇaṃ toṣaṇaṃ.
(3) śāṃti f., śamanaṃ siddhi f., sādhanaṃ pūraṇaṃ nirvartanaṃ; 'g. of desire' manorathasiddhiḥ iṣṭasādhanaṃ; 'g. of another's whim' chaṃdonuvṛtti f., vartanaṃ.
, adv. vinā mūlyena dharmārthaṃ nirmūlyaṃ.
, a. amūlyavat nirmūlya mūlyaṃvinā datta kāmataḥ datta
(2) amūlaka niṣkāraṇa nirnimitta ahetuka.
, s. pradānaṃ upāyanaṃ; See Gift.
, See Congratulate.
, s. pīḍā duḥkhaṃ.
, a. guru mahat alaghu.
(2) ga(gaṃ)bhīra dhīra acapala.
(3) (Sound) maṃda ghana gaṃbhīra dhīra maṃdra maṃthara; 'g. matter' gurvarthaḥ. -s. preta-śava-sthānaṃ; samādhiḥ śmaśānaṃ avaṭaḥ; 'g. clothes' pretavāsas n., śavavastraṃ; 'g.-stone' cityaṃ caityaṃ samādhiprastaraḥ. -v. t. takṣ 1, 5 P, tvakṣ 1 P.
(2) maṃdraṃ dhīraṃ gaṃbhīraṃ.
(2) gauravaṃ gurutvaṃtā mahiman m., gāṃbhīryaṃ; alāghavaṃ dhīratā maṃdratā.
(3) ākarṣaṇaśīlatā ākarṣaṇaśakti f.
, s. śarkarā vālukā śilā-pāṣāṇa-khaṃḍaḥcūrṇaṃ.
(2) (Disease) aśmarī mūtrakṛcchraṃ mūtraśarkarā. -v. t. śarkarāvṛta a. kṛ 8 U.
(2) muh c., saṃ-vi-bhram c. (bhramayati).
, a. durgaṃdha pūtigaṃdhi.
, See Pregnant.
, s. māṃsasāraḥ māṃsajūṣaṃ.
, a. āpāṃḍu dhūsara pāṃśuvarṇa āśukla.
(2) śukla dhavala śveta pakva palita (hair); 'g. beard' jīrṇakūrcaṃ; 'g. head' palitaṃ śiraḥ; 'g. -haired' palita dhavala-śukla-keśa; 'g.-headed' palitaśiras.
(3) jīrṇa pariṇata pakva vṛddha. -s. dhūsaraḥ dhūsara-pāṃśu-varṇaḥ.
, v. t. car c., tṛṇaṃ bhuj c. or khād c.
(2) nirghṛṣ 1 P, laghu taḍ 10, laghuprahāreṇa ati-i 2 P. -v. i. car 1 P, tṛṇaṃ khād 1 P or bhakṣ 10 or bhuj 7 A; 'a place g. ed by cattle' āśitaṃgavīnaṃ
, s. vasā medas n., vapā māṃsasnehaḥsāraḥ
(2) snehaḥ tailaṃ ghṛtaṃ. -v. t. vasayā-snehena lip 6 P or aṃj 7 P or dih 2 U.
, a. mahat guru bṛhat viśāla vipula vi-stīrṇa uru pṛthu sthūla mahāpramāṇa.
(2) (In number) bahu bhūri pracura bahula bahusaṃkhyāka.
(3) utkṛṣṭa uttama parama viśiṣṭa vi-śruta śreṣṭha labdhapratiṣṭha prasiddha mahāyaśaska.
(4) maheccha mahāśaya mahātman udāra udāracitta.
(5) pradhāna mukhya parama agrya guru.
(6) atyaṃta atimātra gāḍha adhika bhṛśa parama ekāṃta nitāṃta atirikta; oft. by mahat su ati in comp.; 'to a g, distance,' sudūraṃ atidūraṃ; 'to a g. degree' bhṛśaṃ atimātraṃ atyaṃtaṃ nirbharaṃ gāḍhaṃ.
(2) vistāraḥ parimāṇaṃ.
(3) viśruti f., utkarṣaḥ viśiṣṭatā paramatā ādhikyaṃ pratiṣṭhā gauravaṃ.
(4) vaibhavaṃ śobhā aiśvaryaṃ; See Grandeur; 'g. of mind' audāryaṃ māhātmyaṃ; 'g. of rank' kulīnatā abhijātya kulotkarṣaḥ.
, s. jaṃghā-ūru-trāṇaṃ maṃkṣukṣaṇaṃ.
, s. lobhaḥ gṛdhnutā atispṛhā laulyaṃ lubdhatā atyabhilāṣaḥ atilipsā atyākāṃkṣā lolupatvaṃ atṛpti f., aparitoṣaḥ.
(2) (Of food) atyāhāraḥ ghasmaratā admaratā udaraṃbharitvaṃ.
(2) āhāralubdha atyāhārapriya ghasmara admara atibhojin bahubhuj audarika udaraṃbhari kukṣiṃbhari bahubhakṣaka; 'to be g.' gṛdh 4 P, lubh 4 P.
, a. harita harit haridvarṇa; pa(pā)lāśa.
(2) nava pratyagra abhinava.
(3) aparipakva apariṇata; 'g. -headed' apariṇataprajña apakvadhī. -s. haridvarṇaḥ haritaḥ harit m., pālāśavarṇaḥ.
(2) haritasthānaṃ śādvalaṃ śādvalasthalī tṛṇāvṛtā bhūmiḥ; 'g. -leaved' haritparṇa; 'g. -room' nepathyaśālā; 'g.-sward' haritabhūmiḥ tṛṇāvṛtaṃ sthānaṃ haritakaṃ śākādi.
(2) apariṇatatvaṃ aparipākaḥ apakvatā.
, v. t. abhinaṃd 1 P or c., sabhāj 10, vaṃd 1 A, abhivad c. (A), arc 1 P, 10, saṃ-bhū c., satkṛ 8 U, pūj 10; namaskṛ praṇam 1 P; 'g. in return' pratinaṃd pratyabhi-vad c.
, a. yūthacārin saṃghacārin.
, See Gray.
, s. śūkaraśāvakaḥ-śiśuḥ.
, s. śvetāruṇaḥ.
, v. t. du 5 P, pīḍ 10, bādh 1 A, kliś 9 P, vyath c. (vyathayati) upa-saṃ-pari-tap c., āyas c., udvij c., duḥkhayati (D.), śuc c., khid c, 'it g. s me to see you in this condition' etadavasthaṃ tvāṃ vīkṣya duḥkhitosmi. -v. i. śuc 1 P, vyath 1 A, durmanāyate (D.), uttam 4 P, utkaṃṭh 1 A, pīḍ-khid kliś-du-tap -pass., duḥkhāyate (D.), udvij 6 A, utsuka-utka -a. bhū.
(2) ghora ugra dāruṇa mahat guru.
, See Fry.
, a. ugra dāruṇa ghora bhayānaka raudra (drī f.), vikṛta vikaṭa.
(2) (In appearance) ugradarśana ghorākṛti raudrarūpa kadākāra durdarśana ku-apa-rūpa.
, s. vadanavikāraḥ-vikṛti f.; mukhavaktra-bhaṃgaḥ mukhavirūpatā vakramukhaṃ vikṛtāsyaṃ.
, s. malaḥ-laṃ; See Dirt. -v. t. malinayati (D.), duṣ c. (dūṣayati).
, v. i. sasmitaṃ daṃtān dṛś c.; ku-smi 1 A or has 1 P, vikṛtaṃ-mukhavikāreṇa has or smi. -s. kusmitaṃ kuhāsaḥ vikṛtahāsaḥsmitaṃ daṃtadarśanaṃ.
, v, t. piṣ 7 P, kṣud 7 P, mṛd 9 P, cūṇ 10, cūrṇīkṛ 8 U; cūrṇapeṣaṃ pinaṣṭi; 'g. s to powder'.
(2) (As a gem) ullikh 6 P, ullih 2 U; saṃskārollikhitaḥ-śāṇollāḍhaḥmaṇiḥ 'a gem ground on a polishing or touch-stone'; gharṣaṇena ni-śo 4 P or uttij c.
(3) ghṛṣ 1 P; 'g. ing the teeth in rage' roṣād daṃtairdaṃtānniṣpiṣya. 4 upa-plu 1 A, bādh 1 A, pīḍ 10, ard 1 P or c.; 'ground by heavy taxes' karabhāreṇa cūrṇita-pīḍita &c.
(2) (g. stone) peṣaṇaṃ-ṇī peṣaṇayaṃtraṃ.
(3) carvaṇadaṃtaḥ daṃṣṭrā.
, s. dṛḍhagrahaḥ. -v. t. dṛḍhaṃ grah 9 U.
, v. t. grah 9 U, muṣṭinā grah or dhṛ 1 P; See Grasp. 2 pīḍ 10, saṃ-ni-.
(3) muṣṭiṃ baṃdh 9 P. -s. muṣṭigrāhaḥ hastagrahaḥ saṃgrāhaḥ dṛḍhagrahaḥ muṣṭibaṃdhaḥ muṣṭi m., f.
(2) nipīḍanaṃ.
(3) (g. s) aṃtraśūlaṃ vedanā udaraśūlaṃ-vyathā.
(2) pīḍakaḥ bādhakaḥ.
, a. ugradarśana karālavadana vikaṭākāra ghorākṛti bhīmavigraha ugra ghora dāruṇa bhayānaka krūra karāla bhayāvaha.
, s. godhūmacūrṇaṃ piṣṭadhānyaṃ.
, s. taruṇāsthi n., komalāsthi.
, s.
, s. dhūsara-pāṃśu-varṇaḥ.
, v. i. duḥkhavaśāt kvaṇ-svan 1 P or nad 1 P or ru 2 P or ākruś 1 P, saśabdaṃ niśvas 2 P, ārtaravaṃ-dīrghanādaṃ-kṛ 8 U. -s. dīrghaniśvāsaḥ ārtaravaḥ-nādaḥ saniśvāsaṃ kvaṇitaṃ sītkāraḥ sasītkāraṃ paridevanaṃ.
, s. vaṇij m, naigamaḥ; See Merchant. -y, s. vāṇijyaṃ vaṇikkarman n.
, See Liquor.
, s. ūrusaṃdhiḥ.
, s. paricārakaḥ bhṛtyaḥ kiṃkaraḥ; (strictly) aśvapālaḥ-rakṣakaḥ-sevakaḥ.
, s. rekhā praṇālī.
(2) suṣiraṃ dīrghasuṣiraṃ.
, v. i. aṃdhakāre parā-mṛś 6 P, tamasi nirūp 10 or anviṣ 4 P or parīkṣ 1 A.
, a. sthūlakāya bṛhat pīna pīvara medasvin.
(2) ghana sthūla asūkṣma; 'g. measurement' sthūlamānaṃ.
(3) gāḍha nibiḍa niraṃtara avirala sāṃdra.
(4) aślīla grāmya nīca avācya aśiṣṭa asabhya garhya niṃdya aśuddha kutsita ni-apa-kṛṣṭa apavitra malīmasa amedhya ayaśaskara (rī f.).
(5) jaḍa mūḍha maṃda.
(6) avinīta amaryāda.
(7) atyaṃta atimātra mahat su-ati pr.; 'g. fault' mahāparādhaḥ; 'g. body' sthūla-jaḍa-dehaḥ; 'g. darkness' saṃtamasaṃ aṃdhaṃ tamaḥ. -s. sthūlāṃśaḥ pradhānabhāgaḥ pradhānāṃśaḥ sākalyaṃ sāmagryaṃ samāsaḥ; 'in the g.' sthūlamānena sākalyena.
, a. vi-apa-rūpa vilakṣaṇa hāsyarūpa kadākāra asaṃgatākāra; hāsya asaṃgata asaṃbaddha viṣama.
, s. bhūmi f., bhūḥ kṣiti f., mahī dharaṇī pṛthvī; See Earth. 2 bhūtalaṃ-pṛṣṭhaṃ-pīṭhaṃ.
(3) sthalaṃ sthalī.
(4) upaṣṭaṃbhaḥ vāstu m. n., gṛhabhūmiḥ-pratiṣṭhā.
(5) ādhāraḥ mūla kāraṇaṃ ni-mittaṃ hetuḥ nidānaṃ prayojanaṃ.
(6) mṛttikā mṛd f., kṣetraṃ; 'gain g.' upa-ci pass., pra-vṛdh 1 A, ev 1 A, vṛddhiṃ gam 1 P; 'lose g.' kṣi-apaci- pass., hrā; gam; śanaiḥ parā-ni-vṛt 1 A. -v. t. mūlaṃ nyas 4 P or pratiṣṭhā c. (pratiṣṭhāpayati); oft. by mūla in comp.; 'devotion g. ed on faith' śraddhāmūlā bhaktiḥ.
(2) āraṃbhaṃ-upakramaṃ śikṣ c. or adhi-i c. (adhyāpayati); 'well g. ed in grammar' svadhītavyākaraṇaḥ; 'g. -floor' gṛhatalaṃ kuddimaṃ adhaḥkoṣṭhaḥ; 'g. -work' mūlakarman n., prāraṃbhaḥ upakramaḥ mūlaṃ.
, (pl.) See Dregs.
, s. dehalī gṛhāvagrahaṇī.
, s. saṃghaḥ nivahaḥ samudāyaḥ; gaṇaḥ; See Multitude; 'in g. s.' gaṇaśaḥ saṃghaśaḥ. -v. t. ekīkṛ 8 U, vargī-gaṇī-kṛ saṃ-ci 5 U;
, s. upavanaṃ vanarāji-jī f., vṛkṣavāṭikā vanāṃtaḥ; See Forest also.
, v. i. nīcatayā bhūmau pat 1 P or sṛp 1 P, adhamavat ācar 1 P, dhūliṃ spṛś 6 P.
, v. i. sphuṭ 6 P, vikas 1 P, phull 1 P, udbhid pass. (generally of plants).
(2) ruh 1 P, ṛdh 4, 5 P, edh 1 A; puṣ 4 P, vṛdh 1 A, upaci pass., sphāy 1 A, pyai 1 A, vṛddhiṃ yā-i 2 P. 3 saṃ- jan 4 A, bhū 1 P. 'the beard having begun to g.' udbhidyamānaśmaśrurājitayā (Ka. 29).
(4) jan utpad 4 A; ud-i 2 P, bhū ut-saṃ-pra-.
(5) vistṝ pass., vyāp 5 P; 'g. up' saṃvṛdh edh prauḍhībhū; 'bad boys g. to be bad men' kubālāḥ kunarāeva niṣpadyaṃtebhavaṃti; 'he was grown up', 'he grew up to man's estate (majority)' yauvanapadavīmārūḍhaḥ samārūḍhayauvanāraṃbhaḥ prauḍhaḥ prāptayauvanaḥ yauvanadaśāmāpede atīta-gata-śaiśavaḥ; 'g. old' jṝ 4 P. -v. t. vṛdh c., ruh c.
(2) rohin ruha ruh bhava udbhava prabhava ja jāta uttha samuttha bhū in comp.; 'g. -ing in size' pra-upa-cīyamāna-avayava.
(2) utpatti f., saṃ-pra-bhavaḥ jananaṃ janman n.
(3) prauḍhi f., pravṛddhatā.
, v. i. bhaṣ 1 P, garj 1 P, rai 1 P, durghuraravaṃ kṛ 8 U. -s. bhaṣaṇaṃ garjitaṃ ghurghuraravaḥ.
, See Dig. -s. kīṭaḥ kṛmiḥ kośasthaḥ.
(2) vāmanaḥ kharvaḥ hrasvaḥ.
, v. īrṣy 1 P, druh 4 P, asuyati (D.), (with dat.); na sah 1 A, na mṛṣ 4 P. 10; See Envy. 2 akāmataḥ-anutsāhaṃanicchayā-kṛ 8 U or dā 3 U or grah 9 U.
(3) pari-dev 1 A, paridiv 10 A, vilap 1 P; See Complain. -s. asūyā matsaraḥ mātsaryaṃ īrṣyā.
(2) vairaṃ vairabhāvaḥ vidveṣaḥ cira-dīrghadveṣaḥ-vairaṃ.
(2) akāmataḥ anicchayā anutsāhaṃ kṛcchreṇa duḥkhena.
, s. yavāgūḥ uṣṇikā śrāṇā vilepī taralā; 'sour g.' āranālakaṃ sauvīraṃ kulmāṣābhiṣutaṃ avaṃtīsomaṃ dhānyāmlaṃ kuṃjalaṃkāṃjikaṃ.
, a. bhīṣaṇa
(2) khedakara.
, a. karkaśa paruṣa niṣṭhura rūkṣa kaṭhora kaṭu karkaśasvabhāva.
(2) (Voice) gaṃbhīra maṃdra.
, v. i. khid pass., asaṃtoṣād vi-lap 1 P or paridev 1 A or paridiv 10 A, viṣaṇṇa -a. bhū 1 P, na tuṣ 4 P, viṣad 1 P.
(2) garj 1 P, stan 1 P.
(2) garjanaṃ stanitaṃ gaṃbhīranādaḥ-dhvaniḥ-śabdaḥ.
, See Clot.
, a. duḥśīla udāsīna udvigna viṣaṇṇa aṃtaḥkupita.
, v. i. garj 1 P. -s.
, s. pratyayaḥ viśvāsaḥ prātibhāvyaṃ.
(2) pratibhūḥ lagnakaḥ baṃdhakaḥ. -v. t. Ex. by (s.); prātibhāvyaṃ dā 3 U, pratibhūḥ sthā 1 P; 'I g. you the security of your property' tvadvittarakṣaṇehaṃ pratibhūstiṣṭhāmi.
, v. t. saṃ- pari- rakṣ 1 P; pā 2 P; pā
, See Reward.
, v. t. ūh 1 A; anu-mā 3 A, 2 P; āśaṃk 1 A, tark 10. -s. vi- tarkaḥ ūhā abhyūhaḥ-hanaṃ; anumānaṃ anumiti f., śaṃkā; 'your g. is plain' prasannaste tarkaḥ.
, s. atithiḥ abhyāgataḥ prāghūrṇakaḥ prāghuṇakaḥ āgaṃtuḥ āveśikaḥ gṛhāgataḥ āgaṃtukaḥ; 'friendly to g. s' ātitheya (yī f.).
, v. t. nī 1 P, paṃthānaṃ-mārgaṃ (way, q. v.) dṛś c. or ā-upa-diś 6 P.
(2) pra-anu-śās 2 P, nir-upa-diś vini-yam 1 P, pra-ṇī 1 P, vi-dhā 3 U; adhiṣṭhā 1 P. -s. adhvadarśin m., purogaḥ mukharaḥ mārgopadeśakaḥ netṛ m., nāyakaḥ mārgadarśakaḥ upadeśakaḥ ni-rdeśakaḥ.
(2) śāstṛ m, adhyakṣaḥ adhiṣṭhātṛ m.
(2) anusaraṇaṃ anuvartanaṃ.
, s. śreṇi-ṇī f., nigamaḥ vaṇiksamājaḥsaṃsargaḥ.
(2) saṃghātaḥ samājaḥ gaṇaḥ.
, s. māyā kapaṭaḥ-ṭaṃ chalaṃ vyājaḥ kaitavaṃ śāṭhyaṃ chadman n.; See Fraud. -ful, a. māyin vaṃcanaśīla śaṭha dhūrta kāpaṭika (kī f.), savyāja vaṃcaka māyānvita kitava.
, s. śiraśchedanayaṃtraṃ.
, s. aparādhaḥ doṣaḥ pāpaṃ pātakaṃ aghaṃ; enas n., pāpakarman n., duṣkṛti f., āgas n., duritaṃ.
(2) sadoṣatā pāpatvaṃ aparādhitā.
, s. snāyukaḥ.
, s. veśaḥ-ṣaḥ vastraṃ paridhānaṃ rūpaṃ ākāraḥ chadman n.; See Disguise.
, s. vīṇā vallakī vipaṃcī; sāraṃgī pinākī; 'seven-stringed g.' parivādinī.
, s. akhātaṃ samudravaṃkaḥ puṭabhedaḥ.
(2) agādhaṃatala-sparśaṃ-khātaṃ raṃdhraṃ.
, v. i. vaṃc 10, pratṝ c.; See Cheat. -s. supratāryaḥ sukhaṃ vaṃcanīyaḥ.
(2) jalakukkuṭaḥ vi-śvakā; 'g. -catcher' vaṃcakaḥ pratārakaḥ.
, s. galaḥ galasrotas n., nigaraṇaḥ.
, s. praṇālaḥ-lī kulyā jalamārgaḥ pari(rī)vāhaḥ.
, s. atibhojanaṃ ghasmaratā atyāhāraḥ.
, v. t. ni-gṝ 6 P, gras 1 A.
(2) ud-gṝ utkṣip 6 P. -s. nigaraṇaṃ grasanaṃ.
(2) udgiraṇaṃ udgamaḥ-manaṃ.
, s. niryāsaḥ rasaḥ.
(2) (Of teeth) daṃtamāṃsaṃ daṃtamūlaṃ.
(3) śyāna-sāṃdra-dravyaṃ; 'g. -boil' daṃtavraṇaḥ-visphoṭaḥ.
, s. cāturyaṃ buddhi f., jñānaṃ.
, s. lohasuṣi f., guli-gulikā-prakṣepiṇī lohanāḍiḥ-ḍī f., agnyastraṃ; 'g. -powder' āgneyacūrṇaṃ.
, s. śāṇaṃ.
, See Whirlpool.
, v. i. gharghararavaṃ kṛ 8 U, gadgadaṃ nad 1 P, (kuhareṣu gadgadganadadgodāvarīvārayaḥ U. 2).
, v. i. niṣpat 1 P; bahuśaḥ sru 1 P or ni-syaṃd 1 A or kṣar 1 P; vegāt niḥ-sṛ 1 P or pravṛt 1 A; tasyāstu maddarśanādeva ābaddhadhāramaśru prāvartata (D. K. 11. 3) 'tears g. ed forth from her eyes in torrents &c.', udbāṣpe nayane jāte. -s. jalaprapātaḥ utpīḍaḥ vegena niḥsaraṇaṃ pravṛtti f.
, s. caṃḍavātaḥ vātyā prakaṃpanaḥ javānilaḥ vāyuvegaḥ tīvra-prabala-vātaḥ-vāyuḥ.
(2) ruci f., āsvādaḥ rasaḥ.
, s. aṃtraṃ purītat n.; śirā aṃtarnāḍī.
(2) udaraṃ jaṭharaḥ-raṃ. -v. t. aṃtrāṇi bahiṣkṛ 8 U or niṣkṛṣ 1 P.
(2) sarvasvaṃ apahṛ 1 P.
, s. jalamārgaḥ pari(rī)vāhaḥ praṇālaḥ-lī.
, See Glutton.
, a. kaṃṭhya kaṃṭhastha-sthānīya.
, v. t. atimātraṃ pā 1 P or gras 1 A or ni-gṝ 6 P.
, s. vyāyāmabhūmi f. -śālā.
(2) vyāyāmasaṃbaṃdhin; 'g. s' vyāyāmaḥ vyāyāmavidyā mallakrīḍā.
, s. strīroga-vijñānaṃ-śāstraṃ.
, See Revolve.
, s. maṃḍalaṃ āvṛtti f., cakragati f.
, s. nigaḍaḥ-ḍaṃ śṛṃkhalā-laṃ pāśaḥ baṃdhanaṃ.
, interj. hā aho ayi bata haṃta.
, s. kṣudrapaṇyavikrayin m.
, s. vakṣastrāṇaṃ uraśchadaḥ.
, See Dress.
, s.
(2) śīlaṃ bhāvaḥ pra-kṛti f., sthiti f., vṛtti f., avasthā daśā svabhāvaḥ.
(3) abhyāsaḥ nityapravṛtti f., ācāraḥ nityakriyā vyavahāraḥ rīti f., pracāraḥ kramaḥ āvṛtti f., anuśīlanaṃ; 'in the h. of' śīla or vṛtti in comp.; 'in the h. of stealing' cauryavṛtti; mṛgayāśīla &c.; 'bad h.' vyasanaṃ durguṇaḥ; 'having bad h. s.' durvṛtta durācāra pāpavṛtti bhraṣṭacaritra. -v. t.
, v. t. khaṃḍaśaḥ kṛt 6 P or chid 7 P, pahulavaśaḥ vraśc 6 P or vidṝ 10, vyavacchid. -s. prahāraḥ chedaḥ āghātaḥ.
(2) paṇyāśvaḥ kadaśvaḥ jīrṇaḥ aśvaḥ sarvaprayojyaḥ-sarvasādhāraṇaḥaśvaḥ.
(3) hīnavṛttiḥ nīcakarmakārin m. vrātīnaḥ sarvaprayojyaḥ paṇyaḥ.
, s. umāmārjanī-śodhanī.
, s. See Hack (s.).
(2) paṇyastrī sarvopabhojyā. -v. t. hīnakarmaṇi niyuj 7 A, 10; 'h. -coach' paṇyavāhanaṃ paṇya-sādhāraṇarathaḥ.
, s. pātālalokaḥ pātālaṃ adholokaḥbhuvanaṃ.
, s. raktasrāvaḥ.
, See Handle.
, s. jaratī sthavirā kurūpiṇī.
(2) jaraṭha sthavira.
, v. i. krayavikrayakāle vilaṃb 1 A or vivad 1 A.
, siddhacaritralekhaḥ.
, interj. namaḥ svasti (with dat.); oft. ex. by ji 1 P; jayatu jayatu devaḥ 'h. to Your Majesty'; kuśalaṃ bhūyāt abhivādaye. -s. śilāvṛṣṭi f., karakānipātaḥ; 'h.-stone' karakā varṣopalaḥ varṣaśilā payoghanaḥ ghana-megha-kaphaḥ; 'h. -storm' karakāsāraḥ śilāvarṣaḥ. -v. i. upalān vṛṣ 1 P or nipat c., karakāsāraṃ pat c. -v. t. vaṃd 1 A, abhivad 10 A, saṃbudh c., āmaṃtr 10 A, ā-abhi-bhāṣ 1 A, ā-hve 1 P.
(2) (fig.) prītyā-mudā-aṃgīkṛ 8 U; abhinaṃd 1 P.
, s. keśaḥ kacaḥ bālaḥ cikuraḥ kuṃtalaḥ; 'h. on the head' śiroruhaḥ mūrdhajaḥ śirasijaḥ.
(2) (Of the body gen.) ro(lo)mana n., tanūruhaḥ-haṃ tanujaḥ; 'quantity of h.' kaiśyaṃ kaiśika.
(3) keśa(sa)raḥ; 'whole collection of h.' keśakalāpaḥ-pakṣaḥ-hastaḥpāśaḥ; 'h. hanging on the forehead' bhramarakāḥ; 'lock of h.' kākapakṣaḥ śikhaṃḍakaḥ; 'matted h.' jaṭā saṭā; 'a braid of h.' kabarī keśaveśaḥ; 'curled h.' alakaḥ cūrṇakuṃtalaḥ; 'braided h.' veṇi-ṇī f., dhammillaḥ; 'crest-h.' śikhā cūḍā keśapāśī; 'clean h.' śīrṣaṇyaḥ śirasyaḥ 'h. -broom or brush' keśamārjanī-śodhanī; 'h. -dressing' keśaracanā-saṃskāraḥ; 'even a h.' s breadth, rekhāmātramapi; 'a h -breadth escape' kathamapi labdhā muktiḥ.
, s. prāsikaḥ śāktīkaḥ.
, s. matsyaraṃgaḥ. -a. śāṃta nirudvega nirākula prasanna akṣubdha nirvāta.
, a. sustha nīroga kalya nirāmaya nīrujja ādhivyādhirahita. -v. t. ākṛṣ 1 P; See Pull.
, a. ardha sāmi in comp.; 'h. done' sāmikṛtaṃ. -s. ardhaḥ-rdhaṃ ardhabhāgaḥ ardhāṃśaḥ; in comp. ex. by ardha; ardhāṃgaṃ pūrvārdhaḥ &c.; 'a year and a h.' sārdhavatsaraḥ; 'h. eaten' ardhabhukta; ardhavivṛta ardhacchinna &c.; 'h. -brother' vaimātreyaḥ sāpatnaḥ anyodaryaḥ vaimātraḥ; 'h.-blood' bhinnodara bhinna- garbha anyodarya; 'h. -dead' mṛtakalpa-prāya maraṇonmukha āsannamṛtyu mumūrṣu kaṃṭhagataprāṇa; 'h. -hearted' nirutsāha utsāhahīna āsthārahita; 'h. moon' ardheṃduḥ caṃdrārdhaḥ; 'h.-sister' vaimātreyī vaimātrī anyodaryā; 'h.-starved' kṣudhāvasannaprāya kṣutkṣāmakalpa; 'h. way' ardhamārge-pathe madhyamārge; 'h. year' ardhavarṣaṃ; 'h. yearly' ṣāṇmāsika-ārdhavārṣika (kī f.); 'h. a bread is better than no loaf' sarvanāśe samutpanne ardhaṃ tyajati paṃḍitaḥ or ardhena kurute kāryaṃ.
, s. kakṣā maṃḍapaḥ bāhyakoṣṭhaḥ.
, interj. haṃho aho are aye bhobhoḥ. -v. t. uccaiḥ śabdāyate (D.), dūrād utkruśāhve 1 P or ud-ghuṣ 10.
, v. t. pavitrīkṛ 8 U, pūj 10, mah 1 P, 10, arc 1 P, 10.
(2) saṃskṛ prokṣ 1 P, abhiṣic 6 P.
, s. mativibhramaḥ; māyā mohaḥ bhramaḥ vyāmohaḥ vaṃcanā iṃdrajālaṃ.
, s. palālaḥ-laṃ tṛṇaṃ.
, s. prabhā-tejo-maṃḍalaṃ pariveṣaḥ-śaḥ paridhiḥ dyuti or dīpti-maṃḍalaṃ-cakraṃ-mālā; 'h. crown of silver light' rajatadhavalaprabhāmaṃḍalaṃ; 'with a h. of brilliant lustre' sphuratprabhāmaṃḍala a.
, s. nauguṇaḥ-rajju f.
, v. i. niviś 6 P, ava-sthā 1 A, pra-yāṇabhaṃgaṃ kṛ 8 U, adhvamadhye sthā.
(2) viram 1 P, viśram 4 P.
(3) laṃg 1 P. -a. paṃgu gati-vikala śroṇa. -s. niveśaḥ avasthiti f., avasthānaṃ prayāṇabhaṃgaḥ yānanivṛtti-virati f.; viśrāmaḥ; 'h. ing place' niveśasthānaṃ.
(2) laṃganaṃ.
, s. pāśaḥ guṇaḥ rajju f., kaṃṭhapāśaḥ. -v. t. kaṃṭhapāśena baṃdh 9 P or saṃyam 1 P.
, s. jaṃghā prasṛtā.
(2) vallūraṃ-raḥ.
(3) maṃdiraḥ.
, s. vana-taru-devatā.
, s. grāmaḥ kṣudragrāmaḥ kugrāmaḥ palli-llī f.
, s. mudgaraḥ ghanaḥ ayoghanaḥ drughaṇaḥnaḥ. -v. t. balena-tāḍanena-praviś c.
(2) mudgareṇa taḍ 10 or pra-hṛ 1 P. -v. i. sodyogaṃ yat 1 A or pariśram 4 P.
, s. preṃkha dolā preṃkholanaṃ.
, s. peṭikā peṭakaḥ karaṃḍaḥ piṭaḥ kaṃḍolaḥ. -v. t. prati-ni-vi-rudh 7 U, prati-vi-han 2 P, kuṃṭh 10, bādh 1 A, vighnayati (D.), staṃbh 9 P, pratibaṃdh 9 P.
, s. maṃdiraśirā.
, s. hastaḥ pāṇiḥ karaḥ śayaḥ paṃcaśākhaḥ bhujādalaḥ
(2) pārśvaḥ bhāgaḥ pakṣaḥ.
(3) karaṇaṃ vidhānaṃ ceṣṭā kriyā vyāpāraḥ.
(4) vaśaḥ-śaṃ adhikāraḥ śakti f., prabhutvaṃ.
(5) kartṛ m., kāraḥkārakaḥ in comp.; karmakaraḥ.
(6) pradeśinī sūcinī; kīlaḥ; sūci f.
(7) lipi f., libi f., akṣarasaṃsthānaṃ likhitaṃ; 'h. to hand' hastāhasti bāhūbāhavi muṣṭīmuṣṭi; 'h. to h. fight' niyuddhaṃ bāhuyuddhaṃ; 'on the one h.-on the other h.' ekataḥ-anyataḥ itaḥ-itaḥ ekaṃca-apa-raṃca; oft. by ca-ca; 'on the other h.' viparyaye pratyuta tu tāvat; 'if on the other h.' atha yadi; 'on all h. s' sarvathā sarvatra; 'at h.' pratyāsanna samīpavartin āsanna saṃnihita samīpaṃ-pe; 'in h.' haste hastagata hastavartin karatalagata; 'subject in h.' prakṛtaṃ prastutaṃ; 'h. in h.' ekatra samavāyasaṃbaṃdhena; saha sahitaṃ samaṃ saṃbhūya; 'to give a helping h.' hastāvalaṃbaṃ dā 3 U; 'given a helping h.' dattahastāvalaṃba 'living from h. to mouth' utpannabhojin; durgata kṛcchragata; 'on h.' anupayukta avyāpṛta; (of books &c.) avikrīta; 'sword in h.' khaḍgahasta kṛpāṇapāṇi; 'off-h.' āśu avicārya avilaṃbaṃ; ākasmika-pratyutpanna-aciṃtitapūrva- a. 'out of h.' sapadi tatkṣaṇāt; 'to take in h.' ārabh 1 A, prastu 2 U, upakram 1 A; lend a h. upakṛ 8 U, anugrah 9 P, sāhāyyaṃ kṛ; 'lay h. s on' dhṛ 1 P, grah ādhṛṣ c., parāmṛś-spṛś 6 P, 'to have a h. in' sahakārin a. bhū sahāyaḥ bhū; 'have or get the upper h.' abhi-bhū pra-bhū atiric pass; 'under-h.' niṃdya chalena sakapaṭa; 'clap the h. s' karatālaṃ vad c.; 'to support with the h.' kareṇa ava-ā-laṃb 1 A, hastāvalaṃbaṃ dā; 'the open or extended h.' capeṭaḥ carpaṭaḥ prahastaḥ pratalaḥ; 'hollow of the h.' karapuṭaṃ hastakoṣaḥ; 'two open h. -s joined together' saṃhatatalaḥ pratalaḥ; 'folded h,' prasṛtiḥ; 'folded h. s joined' aṃjaliḥ; 'clenched h.' muṣṭi m. f.; 'h. with the fist clenched' ratniḥ. -v. i. haste-kare-nikṣip 6 P or dā 3 U or ṛ c. (arpayati); 'h. down' paraṃparayā-krameṇa-saṃcar c. or saṃkram c.; 'to be h. ed down' paraṃparayā āgam 1 P; upa- saṃkram 1 U, 4 P, (yāni bhagavataḥkṛśāśvātkauśikamṛṣimupasaṃkrāṃtāni U. 1:); (in sacred texts) ā-samā-mnā pass.; 'h. -book' hastaneyaṃ pustakaṃ; laghugraṃthaḥ; 'h. -cuff' hastapāśaḥ-nigaḍaḥ karabaṃdhanaṃ; (v. t.) pāśena hastau baṃdh 9 P or saṃyam 1 P or yaṃtr 10; 'h. -kerchief' karavastraṃ; 'h.-maid' ceṭī dāsī paricārikā; 'h. mill' hastacālitā peṣaṇī; 'h. -weapon' hastāyudhaṃ karaśastraṃ; 'h. -writing' likhitaṃ lipibi f., akṣarasaṃsthānaṃ; 'one's own h. -writing' hastalekhaḥ svahastākṣaraṃ.
(2) alpastoka-saṃkhyā oft. by alpa-stoka -a.
(2) sukhaneya laghubhāra adurvaha.
(3) āsanna nikaṭa pratyutpanna.
, s. muṣṭi m. f., daṃḍaḥ karṇaḥ vāraṃgaḥ talaḥ-laṃ.
(2) (Of swords) tsaruḥ saruḥ.
(3) (Of ploughs) īṣādaṃḍaḥ; 'to give h.' avasaraṃ-avakāśaṃ-dā 3 U; 'serve as a h.' upakaraṇībhū 1 P. -v. t. (A subject) vi-car c., vimṛś 6 P, nirūp 10, parīkṣ 1 A, paryāloc 10; See Examine. 2 prayuj 7 A, 10; vṛt 1 A, vyava-hṛ 1 P, ācar 1 P (with loc.).
(3) pra-ṇī 1 P, vi-dhā 3 U, nirvah c.
(4) hastena spṛś-parāmṛś 6 P or āsamā-labh 1 A.
, s. prathamavyavahāraḥ-vikrayaḥ.
, a. kāṃtimat suṃdara (rī f.), rūpavat surūpa cāru śubha śobhana kāṃta vāma sugātra (trī f.), sudṛśya su in comp.; See Beautiful, 2 vipula yatheṣṭa pracura.
(3) udāra vadānya sthūlalakṣya; 'h. is that h. does' ācārasauṣṭhavameva paramārthataḥ sauṣṭhavamityucyate.
, v. t. baṃdh 9 P, ni-dhā 3 U, anu-vi-saṃj (ṣaṃj) 1 P, ā-ava-laṃb c., āṃdolayati (D.); 'hung by a loop' kācita śikyita.
(2) ud-baṃdh udbadhya vyā-pad c. or han c. (ghātayati).
(3) ā- ava-nam c. (namayati) nam c., namrīkṛ 8 U, namratāṃ nī 1 P; See Bend; 'with his lotuslike face hung down' avanatamukhapuṃḍarīkaḥ; 'h. -ing the head' avanatamukha-śiras natamūrdhan.
(4) ācchad 10, vi- bhūṣ 10, pra-sādh c., maṃḍ 10, alaṃkṛ 8 U, pariṣkṛ. -v. i. pra-ava-laṃb 1 A, lul 1 P, luṭh 6 P, 1 A, caṃc 1 P, dolāyate (D.), preṃkh 1 P, ud-baṃdh pass.; 'h. between' triśaṃkurivāṃtarā tiṣṭha (S. 2).
(2) (Stick) āsaṃj pass., lag 1 P, anubaṃdh pass., saṃlagnībhū 1 P.
(3) (On, upon) ava-laṃb ā-śri 1 U, upa-anu-jīv 1 P; See Depend; 'thereby h. s a tale' tadanu-viddhā kācidākhyāyikā vartate; 'h. over' unnam 1 P, upa-sthā 1 U, pratyāsad 1 P.
(2) paricchadaḥ vasanaṃ; javanikā pracchadapaṭaḥ citrayavanikā.
, s. kāṣṭhavalayaḥ.
, v. i. abhilaṣ 1, 4 P, spṛh 10, vāṃch 1 P, utkaṃṭh 1 A; lubh 4 P; See Long; oft. by utka utsuka paryutsuka para tatpara parāyaṇa in comp.
, s. daivaṃ daivayogaḥ-ghaṭanā yadṛcchā.
, a. asamīkṣya avicārya; daivāyatta daivādhīna.
, v. i. vṛt 1 A, bhū 1 P, ghaṭ 1 A; saṃvṛt saṃ-bhū saṃ-samā-pad 4 A, sthā 1 P. ā- saṃ-pat 1 P, prasaṃj pass.
(2) akasmāt yadṛcchayā daivāt daivavaśāt with verbs; See Chance.
, a. sukhin prīta hṛṣṭa sānaṃda sukhita sukhabhāj pramudita āhlanna nirvṛta niściṃta tṛpta saṃtuṣṭa.
(2) bhāgyavat śubhānvita śubhaṃyu samṛddha śrīmat nirāpad kuśalin nirvṛtimat kṣema; dhanya kṛtin kṛtārtha; 'h. is it for me that &c.' idameva tāvanmama paramabhāgyaṃ manye.
(3) śubha śiva kalyāṇa (ṇī f.), maṃgala puṇya bhadra bhavya ānaṃdaprada bhāvuka praśasta; 'a h. result' suphalaṃ kalyāṇodarkaḥ.
(2) diṣṭyā daivāt akasmāt yadṛcchayā daivavaśāt saubhāgyena puṇyodayāt.
(2) kalyāṇaṃ bhadraṃ kṣemaḥ-maṃ śivaṃ svāsthyaṃ kuśalaṃ.
, s. uccaiḥ vacas n., tārasvareṇa bhāṣaṇaṃ sālaṃkāraṃ vacanaṃ. -v. i. sālaṃkāraṃsadarpaṃ-vad 1 P or bhāṣ 1 A.
, v. t. ard 1 P or c., vyath c. (vyathayati) pīḍ 10, kliś 9 P, du 5 P, saṃ-pari-tap c., upahan 2 P, vipra-kṛ 8 U, ni-kṛ upaplu 1 A, bādh 1 A, pratirudh 7 U.
(2) khid c., śram c., klam c. āyas c., glai c. (glaglā-payati).
, s. agre(gra)saraḥ agradūtaḥ agrapurogaḥ-gāmin m. vārtāharaḥ saṃdeśaharaḥ (of news); 'h. of spring' vasaṃtāgradūtaḥ; 'antecedent good omens are the h. s of the coming happiness' āvedayaṃti pratyāsannamānaṃdaṃ agrajātāni śubhāni nimittāni (Ka. 65).
, s. khātaṃ kroḍaḥ naukāśayaḥ.
(2) śaraṇaṃ gati f., āśrayaḥ saṃśrayaḥ avakāśaḥ vāsasthānaṃ. -v. t. vas c., āśrayaṃ-vāsasthānaṃdā 3 U, satkṛ 8 U.
(2) dhṛ 1 P, 10, manasi kṛ or upalabh 1 A or grah 9 U or ni-dhā 3 U.
(3) āśri 1 U, nivas 1 P.
, a. dṛḍha ghana saṃhata kaṭhina dṛḍhasaṃdhi kaṭhora karkaśa kīkasa; 'becoming h. (solid)' kaṭhinatāmāpadyamāna.
(2) ugra dāruṇa; nirghṛṇa nirdaya krūra nṛśaṃsa niṣṭhura kaṭhora; 'oh h. fate' aho dāruṇo daivadurvipākaḥ aho vāmatā-vakratā-vidheḥ aho vakraṃ vidheḥ krīḍitaṃ.
(3) (Lesson) durbodha asugama durjñeya gahana.
(4) kleśāvaha duḥkhada vyathā-pīḍā-kara (rī f.), kleśin.
(5) (Sound) karkaśa kaṭhora rūkṣa paruṣa.
(6) ananukūla vāma viruddha pratikūla pratīpa vakra.
(7) asukara duṣkara kaṣṭa duḥsādhya kaṭhiṇa dur-duḥkha-kaṣṭa in comp.; See Diffi-
(8) śukta amla. -adv. prayatnataḥ āyāsena sodyogaṃ balena balavat sotsāhaṃ prasabhaṃ tīkṣṇaṃ saprayatnaṃ sodyamaṃ.
(2) duḥkhena kaṣṭena kṛcchreṇa prayāsena dur pr.
(3) tvaritaṃ śīghraṃ; 'h. -pressed by hunger' kṣudhayā nitarāṃ-balavat-pīḍita prabalakṣudhāvasanna; 'h. by' samīpe-paṃ anatidūraṃ-re nikaṭaṃ-ṭe upāṃte ārāt; 'h. -drinker' pānarataḥ atipānāsaktaḥ; 'h. -earned' kaṣṭopārjita śrameṇa labdha; 'h. -featured' durmukha kadākāra; 'h. -fisted' dṛḍha-baddha-muṣṭi amuktahasta vyayaparāṅmukha; 'h. -hearted' kaṭhora nṛśaṃsa krūra nirdaya nirghṛṇa kaṭhora-kaṭhiṇa-hṛdaya pāṣāṇa-vajra-hṛdaya ayohṛdaya vajramaya (yī f.), niranukrośa; 'h. -ware' lohabhāṃḍāni (pl.).
(2) dṛḍha or kaṭhina-deha-śarīra-kāya; 'of a h. frame' siṃhasaṃhanana; vajradeha.
, s. śaśaḥ śaśakaḥ; 'h. -brained' avimṛśyakārin capalabuddhi bhrāṃtacitta sāhasapara.
, s. avarodhaḥ-dhanaṃ śuddhāṃtaḥ aṃtaḥpuraṃ avarodhagṛhaṃ strīgṛhaṃ; 'women of the h.' avarodhaḥ parigrahaḥ aṃtaḥpuraṃ.
, interj. nanu śṛṇu ākarṇaya ava-dhīyatāṃ.
, s. vaihāsikaḥ bhaṃḍaḥ vidūṣakaḥ.
, s. veśyā paṇyastrī vāra-strī-yoṣit-yoṣā paṇyāṃganā gaṇikā vārāṃganā rūpājīvā; baṃdhakī puṃścalī kulaṭā.
, s. kṣati f., hiṃsā apāyaḥ nāśaḥ pīḍā bādhā apacayaḥ apakṛti f., virodhaḥ apakāraḥ hāni f., upadravaḥ.
(2) doṣaḥ apa-rādhaḥ pāpaṃ niyamavyatikramaḥ. -v. t. dru 5 P, kliś 9 P, ard 1 P or c., hiṃs 7 P, upadru 1 P, pīḍ 10, bādh 1 A, apakṛ 8 U, upahan 2 P, druh 4 P (with dat.), kṣaṇ 1 P, vi-pra-kṛ.
(2) nirdoṣa niraparādha niṣpāpa.
(2) ni-raparādhatā.
, s. tālaikyaṃ svaraikyaṃ svarasaṃgaḥ ekatālaḥ-naḥ; 'the triple h.' tauryatrikaṃ.
(2) kalatā suśrāvyatā svaramādhuryaṃ susvaratā.
(3) saṃvādaḥ avirodhaḥ aikyaṃ ekatā saṃgaḥ saṃyogaḥ ānurūpyaṃ sādṛśyaṃ; 'h. of thought or mind' cittaikyaṃ saṃmati f., ekacittatā matasaṃvādaḥ.
(4) snehabhāvaḥ prīti f., maitryaṃ snehaḥ.
(2) svaraikyaṃ-tālaikyaṃ-utpad c. -v. i. sadṛśībhū 1 P, ekī-tulyī-bhū saṃ-vad 1 P, na virudh pass.
(2) madhurasvara-svana susvara sukhaśrava śrotrābhirāma suśrāvya śrutisukha kala śravaṇasubhagaṃ.
(3) saṃvādin sadṛśa (śī f.), aviruddha anuguṇa anurūpa.
(2) madhurasvareṇa-svanena kalaṃ madhuraṃ susvaraṃ.
(3) cittaikyena avirodhena.
, v. t. sajjīkṛ 8 U, sannah 4 P or c., sajja a. kṛ.
(2) (rathe) yuj 7 U, 10, ni-ā-sam-. -s. sajjā sannāhaḥ prasādhanaṃ paricchadaḥ ābharaṇaṃ.
(2) aśvasajjā.
, s. vallakī vīṇā sāraṃgī vipaṃcī. -v. i. vīṇāṃ vad c., 'praise by h. ing' upa-vīṇayati (D.); 'h. on' punaruktyā-paunaḥpunyena-vad 1 P, prapaṃcayati (D.).
, s. timivedhanī.
, s. rākṣasī.
, s. vṛddhaveśyā jaratī gaṇikā.
, v. t. atyaṃtaṃ pīḍ 10 or tud 6 P, saṃtap c., prabādh 1 A; See Grieve. 2 loṣṭāni bhid 7 P or vidṝ 10 -s. koṭi(ṭī)śaḥ loṣṭabhedanaḥ.
, See Harass.
, a. karkaśa paruṣa rūkṣa niṣṭhura kaṭhora ugra kaṭhina krūra kaṭu; 'h. t. the touch' amasṛṇa duḥkhasparśa rūkṣa; 'h. to the taste' śukta kaṣāya; 'h. to the ear' visvara karṇakaṭu duḥśrāvya paruṣa karkaśa.
, s. śūkarāṃtrāṇi (pl.).
, s. mṛgaḥ hariṇaḥ eṇaḥ kuraṃgaḥ-gamaḥ.
, a. pramādin asāvadhāna sāhasin.
, s. lavaḥ śasyasaṃgrahakālaḥ śasyalavanasaṃcaya-samayaḥ.
(2) śasyāni saṃgṛhīta-lūnaśasyaṃ. -v. t. śasyaṃ lū 9 U or saṃgrah 9 P or saṃci 5 U; 'h. -lord' pradhānaḥ śasyasaṃgrāhakaḥ; 'h. -man' śasyasaṃgrāhakaḥ-chettṛ m.
, See Hack.
, s. tvarā vegaḥ javaḥ tūrṇi f., saṃbhramaḥ śīghratā kṣipratā taras n., rabhasaḥ-saṃ tvarita-āśu-gati f.- gamanaṃ. -v. i.,
(2) sāhasin avimṛśya-asamīkṣya-kārin or -kṛt.
(3) śīghrakopin sulabhakopa.
(2) sahasā sarabhasaṃ sasaṃbhramaṃ vegena.
(3) kopena saṃraṃbheṇa.
, s. śirastrāṇaṃ mastakāveṣṭanaṃ śirobhūṣaṇaṃ.
, v. t. utpad c., udbhū c., jan c., nirgam c.
(2) ghaṭ c. (ghaṭayati) ciṃt 10, nirūp 10; See Contrive. -s. pakṣiśāvakagaṇaḥ.
(2) ciṃtanaṃ ghaṭanaṃ-nā.
(3) naumukhaṃ.
, s. atasīmarjanī-śodhanī.
, s. paraśuḥ kuṭhāraḥ; vṛkṣādanī paraśvadhaḥ vṛkṣabhedin m.; 'h. for cutting stones' ṭaṃ(taṃ)kaḥ pāṣāṇadāraṇaḥ.
, v. t. vi- dviṣ 2 U, gup desid. (jugupsate) (with abl.), garh 1, 10 A, vi-pra-- kuts 10 A, druh 4 P (with dat.), abhidruh (with acc.). -s.
, a. uddhata utsikta matta sagarva garvita mānin mānavat dṛpta sadarpa sāṭopa sāhaṃkāra avalipta madoddhata madodagra; 'to be h.' dṛp 4 P.
, v. t. kṛṣ 1 P, hṛ 1 P, ānī c. -s. ākarṣaḥ haraṇaṃ.
, s. jaghanaṃ nitaṃbaḥ kaṭi-ṭī f., prothaḥ śroṇi-ṇī f.
(2) utsaṃgaḥ aṃkaḥ.
, v. t. sadā-nityaśaḥ (Frequently, q. v.) ā-śri 1 U or sev 1 A or abhigam 1 P; juṣ 6 A, upasṛj pass.; ākram 1 U, 4 P; 'h. ed by devils' bhūtopasṛṣṭa piśācasevita-juṣṭa. -s. nityasthānaṃ nityāgamanasthānaṃ; āśrayaḥ nilayaḥ.
, s. darpaḥ garvaḥ āṭopaḥ See Haughtiness.
, v. t. ex. by bhū 1 P, as 2 P, vṛt 1 A, vid 4 A (withgen. of possessor); dhṛ 1 P, 10, dhā 3 U, bhṛ 3 U; 'I h. two sons' mama putrau staḥ-vidyete &c.; 'he had many sons by Ganga' gaṃgāyāṃ sa bahūn putrānudapādayat.
(2) (With inf.) by pot. pass. part.; 'h. to go' mayā gaṃtavyaṃ.
(3) prāp 5 P, labh 1 A, ā-sad c.; See Get, 'h. one's own way' svātaṃtryamavalaṃb 1 A, yathākāmaṃ-svarucyā-vṛt kāmacārin a. bhū
(4) (Make) Ex. by causal of verbs; 'I would h. you go' tvaṃ gaccherityahamicchāmi or tvāṃ gamayeyaṃ.
, See Harbour.
, s. pramāthaḥ nirdalanaṃ nirmathanaṃ vināśaḥ vi-pra-dhvaṃsaḥ saṃhāraḥ ucchedaḥ mahāpralayaḥ mahāviplavaḥ saṃkṣayaḥ. -v. t. ucchid 7 P; See Destroy.
, s. śyenaḥ patrin m., śaśādanaḥ kapotāriḥ khagāṃtakaḥ 'h. -eyed' sūkṣma-dūra-dṛṣṭi.
(2) utkāsanaṃ śleṣmotkṣepaḥ. -v. i. utkāt 1 A, śleṣmāṇaṃ utkṣip 6 P.
(2) pakṣiṇaḥ grah 9 U or dhṛ 1 P. -v. t. ghoṣaṇāpūrvaṃ vikrī 9 A.
, s. śuṣkatṛṇaṃ-śaṣpaṃ-ghāsaḥ; 'make h. while the sun shines' anukūle'vasaresvakāryasiddhiṃ kuru or iṣṭasiddhiṃ saṃpādaya; 'h.-cock or-stack' śuṣkatṛṇarāśiḥ- utkaraḥciti f.; 'h. -market' tṛṇavikrayasthānaṃ.
, s. saṃkaṭaṃ saṃśayaḥ śaṃkā saṃdehaḥ vikalpaḥ.
(2) daivaṃ daivayogaḥ-ghaṭanā daivagati f.; 'h. of life' jīvitasaṃśayaḥ; 'at any h.' samupasthitepi saṃśaye. -v. t. saṃkaṭe-saṃśaye-ni-kṣip 6 P or pat c., saṃśayastha-saṃdehadolāsthadaivādhīna -a. kṛ 8 U; 'he who h. s his life' saṃśayitajīvitaḥ
, s. dhūmikā kujjhaṭikā kuheḍikā.
(2) aspaṣṭa avyakta; saṃkula saṃkīrṇa.
, a. īṣatkapiśavarṇa ātāmra.
, pron. saḥ eṣaḥ asau ayaṃ.
, s. śiras n., śīrṣaṃ śīrṣakaṃ mūrdhan m., mastakaḥ-kaṃ mauli m. f., varāṃgaṃ uttamāṃgaṃ muṃḍaḥ-ḍaṃ.
(2) agraṇīḥ adhyakṣaḥ dhaureyaḥ dhuryaḥ dhūrvahaḥ dhurīṇaḥ purogaḥ patiḥ nāyakaḥ adhipaḥ-patiḥ mukharaḥ śreṣṭhaḥ adhiṣṭhātṛ m., mukhyapradhāna in comp.
(3) viṣayaḥ padaṃ sthānaṃ adhikaraṇaṃ.
(4) agraṃ śiras cūḍā śikharaṃ.
(5) mūlaṃ prabhavaḥ udgamaḥ udbhavaḥ ādihetuḥ.
(6) mati f., buddhi f., dhīḥ; 'to be placed at the h. of' dhuri kīrtanīya- or pratiṣṭhāpayitavya -a.; 'h. merchant' śreṣṭhin m., viṭpatiḥ; 'the h. of a family' kulapatiḥ kuṭuṃbabhāravāhakaḥ; 'at the h.' ex. by ādi-pramukha in comp. or dhuri-mūrdhni-sthā &c.; 'with Indra at their h.' iṃdrādayaḥ- iṃdrapramukhāḥ (devāḥ); 'he stands at the b, of all' sa sarveṣāṃ dhuri mūrdhni-tiṣṭhati; 'h. over ears in debt' ṛṇarāśau nimagna or ṛṇagrasta; 'to get a-h. of' atikram 1 U. 4 P, atiric pass., abhibhū; 'make h. against' pratyavasthā 1 A, virudh 7 U, pratikūlayati (D.). -v. t. nī 1 P, adhiṣṭhā 1 P, agre-mūrdhni-puraḥ-gam or sthā 1 P; 'h. ed by Vasishtha' vaśiṣṭhādhiṣṭhitāḥ; gen. ex. by pramukha-puroga-purassara- in comp.; 'h. -ache' śirovedanā śīrṣavyathā-pīḍā śiraḥ-śūlaṃ-rogaḥ; See Ache; 'h. -band' śiroveṣṭanaṃ-baṃdhanaṃ lalāṭapaṭṭaḥ; 'h. -dress' śirobhūṣaṇaṃ kirīṭaḥ-ṭaṃ mukuṭaṃ; 'h. -land' aṃtarīpaḥ-paṃ bhūśiraḥ bhūnāsikā; 'h. -long or h. foremost' avākśiras adhomukha-avāṅmukha (khī f.), avāc sāhasika sarabhasa sāhasin kṣipra-avimṛśyakārin-kṛt; pravaṇa pātuka patayālu; (adv.) avāk adhomukhena sottāpaṃ savegaṃ; 'h. -most' agrya prāgrya pramukha mukhya vara vareṇya uttama pradhāna in comp.; 'h. -piece' śirastraṃ śirastrāṇaṃ śiraskaṃ; 'h.s-man' ghātakaḥ vadhādhikṛtaḥ vadhyāpuruṣaḥ mṛtapāḥ; 'h. -strong' durdāṃta apratividheya avaśya durdama ucchṛṃkhala avidheya pramatta asthira caṃcala.
(2) saṃraṃbhin śāghra-sulabha-kopa amarṣaṇa.
, v. t. śam c. (śamayati) sādh c., samutthā c. (samutthāpayati) vyādheḥ muc c.; See Cure; 'to h. a wound' vraṇaṃ vi-ruh c. (ropayati); sore-h. -ing oil' vraṇavi-ropaṇaṃ tailaṃ (S. 4).
(2) samā-saṃ-pratisamā-dhā 3 U, śam c. -v. i. ruh 1 P.
(2) pra- śam 4 P.
(2) viropaṇaṃ-rohaṇaṃ. -a. śāṃtida rogahara śāṃtikara (rī f.), viropaṇa.
, s. kuśalaṃ arogaḥ susthatā vārttaṃ rogābhāvaḥ nirāmayatvaṃ susthiti f., ārogyaṃ svāsthyaṃ anāmayaṃ kalyatvaṃ-tā śarīrasukhaṃ arogitā.
(2) prakṛti f., śarīrāvasthā śarīrasthitiḥ-prakṛtiḥ; 'of a delicate h.' prakṛtikomala-durbala; 'he is in good h.' susthosau kuśalamasya.
(2) ārogya-sukha-kara (rī f.), pathya hita svāsthyajanaka sukhāvaha.
, s. rāśiḥ ni-saṃ-cayaḥ; citi f., nikaraḥ stomaḥ puṃjaḥ gaṇaḥ oghaḥ saṃbhāraḥ; See Collec-
, v. t. śru 5 P, samā-ā-kaṇ 10, niśam 4 P or c. (śāmayati); 'h. cases' vyavahārān dṛś 1 P, kāryāṇi avekṣ 1 A or vicar c. or anusaṃ-dhā 3 U. -v. i. vārtāṃ śru; 'I have not heard from him for a long time' ciraṃ tadvārtā mayā na śrutā.
(2) (In law) darśanaṃ avekṣaṇaṃ anusaṃdhānaṃ; 'the organ of h.' śravaṇeṃdriyaṃ śrotraṃ; 'within h.' śravaṇagocare śrutipathavartin.
, See Hear.
, s. preta-śava-yānaṃ-vāhanaṃ.
, s. hṛdayaṃ hṛd n.
(2) (The substance) bukkā agramāṃsaṃ bukkāgramāṃsaṃ.
(3) (Mind) cittaṃ manas n., cetas n., mānasaṃ hṛdayaṃ aṃtaḥkaraṇaṃ ātman m., aṃtarātman m., svāṃtaṃ.
(4) uras n., vakṣas n., vakṣaḥsthalaṃ.
(5) marman n.
(6) snehaḥ praṇayaḥ rāgaḥ bhāvaḥ.
(7) udaraṃ garbhaḥ abhyaṃtaraṃ aṃtar in comp.
(8) sattvaṃ dhairyaṃ pauruṣaṃ tejas n.; 'take h.' ā-samā-śvas 2 P; dhairyaṃ avalaṃb 1 A, avaṣṭaṃbh 9 P; 'learn or get by h.' kaṃṭhastha a. kṛ 8 U, abhyas 4 P; 'keep in the h.' cittekṛ avadhṛ 10; 'out of h.' dīna-khinna-citta; 'at h.' aṃtaḥ; 'with all one's h.' 'h. and soul' prakāmaṃ kāmaṃ sotsāhaṃ sarvātmanā; 'he has applied himself to the work h. and soul' sarvātmanā tasmi nkarmaṇi sa vyāpṛtaḥ; 'to one's h. 's content' yathecchaṃ paryāptaṃ ācittatoṣaṃ kāmaṃ prakāmaṃ nikāmaṃ iṣṭaṃ yathepsitaṃ; 'from the h.' nirvyājaṃ sotsāhaṃ nirvyalīkaṃ; 'h. -ache' hṛdayasaṃtāpaḥ manovyādhiḥ hṛdayavyathā-pīḍā-vedanā manastāpaḥ mānasī vyathā; 'h. -broken' bhagnamānasa aṃtarbhinna bhinnahṛdaya; 'h. -burn;' hṛdayavedanā manastāpaḥ; hṛllāsaḥ amlapittaṃ; 'h. -ease' hṛdayasvāsthyaṃ-sukhaṃ cittaśāṃti nirvṛti f.; 'h. -felt' avyāja nirvyāja vāstavika (kī f.), akṛtrima; 'h.-breaking, -rending, -wounding' marmabhid-spṛś-cchid hṛdaya-marma-bhedin-cchedin hṛdispṛś aruṃtuda cittodvegajanaka; 'h.-robbing' manohara cittahārin; 'h. -sick' durmanas udvignacitta khinna-viṣaṇṇa-hṛdaya; See Dejected; 'h. -struck,-wounded' viddhamarman kṣata-viddha-hṛdaya; 'h. -whole' akṣata-abhinna-hṛdaya.
(2) nirdaya krūra kaṭhorahṛdaya nirghṛṇa.
(2) nirdayaṃ krūratayā.
(2) nirdayatvaṃ kaṭhoratā.
(3) vīryavat sapauruṣa; kalya sustha.
(2) sollāsaṃ sotsāhaṃ prakāmaṃ sarvātmanā saṃtuṣṭacetasā kāmataḥ sānaṃdaṃ sāhlādaṃ cittasaṃtoṣeṇa.
(3) savīryaṃ.
, s. agnikuṃḍaṃ culli-llī f., aṃtikā aṃdikā uddhānaṃ udhmānaṃ adhiśrayaṇī aśmaṃtaṃ.
(2) (Portable fire-place) aṃgāradhānikā aṃgāraśakaṭī hasanī hasaṃtī.
, v. t. tap c., pari-pra-saṃ-; ud- dīp c., jval c., saṃdhukṣ 10; dah 1 P. -s. tāpaḥ saṃut-pari-tāpaḥ dāhaḥ; uṣṇatā uṣmaḥ tigmatā prakharatvaṃ ū-uṣman m., caṃḍatā.
(2) ātapaḥ dharmaḥ nidāghaḥ; 'affected by h.' uṣṇālu; 'expose to the sun's h.' sūryātape dā 3 U.
(3) (Summer) grīṣmaḥ nidāghaḥ gharmakālaḥ uṣṇakālaḥ nidāghasamayaḥ.
(4) uttāpaḥ saṃkṣobhaḥ caṃḍatā tīkṣṇatā tīvratā ugratā vyagratā.
(5) saṃraṃbhaḥ madaḥ krodhaḥ uddīpanaṃ saṃdhukṣaṇa; āveśaḥ ākramaḥ; 'in the h. of excitement' roṣāveśena.
(6) kapolarāgaḥ; 'h. of youth' yauvanagarvaḥ-darpaḥ yauvanonmādaḥ tāruṇyamadaḥ.
, s. jaṃgalabhūmi f., vanabhūmiḥ.
(2) pracāraḥ.
, s. mūrti-pratimā-pūjakaḥ-upāsakaḥarcakaḥ. -a.,
(2)
, v. t. unnam c. (namayati) unnī 1 P, ucchri 1 U, ud-hṛ-dhṛ 1 P, udyam 1 A, utthā c. (utthāpayati) utkṣip 6 P, uttul 10; 'h. a sigh' niśvas 2 P, dīrghaṃ niśvas; 'h.-ing deeply' dīrghaṃ-sthūlasthūlaṃ-niśvasya. -v. i. spaṃd 1 A, sphur 6 P, kaṃp 1 A. vep 1 A.
(2) niśvas kṛcchreṇa uchvas.
(3) utsṛp 1 P, pra-luṭh 6 P, 1 A, lul 1 P, taraṃgāyate (D.), unnam 1 P. -s. unnamanaṃ utkṣepaḥ uttolanaṃ uddharaṇaṃ.
(2) niśvāsaḥ kṛcchreṇa uchvāsaḥ dīrghaniśvāsaḥ.
(3) utsarpaṇaṃ praloṭhanaṃ lolanaṃ unnamanaṃ. -a. spaṃdamāna utsarpin lola.
, s. div f., dyo f., svargaḥ tridivaḥ-vaṃ suralokaḥ tridaśālayaḥ triviṣṭapaṃ nākaḥ svar ind.; 'h. of Vishnu' vaikuṃṭhaṃ; 'this is a h. on earth' bhūsvargāyamānametatsthalaṃ sthānāṃtaragataḥ svargaḥ (V. 2).
(2) ākāśaḥ-śaṃ nabhas n., gaganaṃ-ṇaṃ; See Sky. 3 God, q. v.; parameśvaraḥ vidhiḥ īśvaraḥ; 'h. and earth' dyāvāpṛthivyau dyāvābhūmī rodasī-syau dyāvākṣame; 'h. -born' divija svargīya svargotpanna.
(2) parama uttama.
, a. guru bhāravat.
(2) gāḍha dīrgha guru tīkṣṇa mahat tīvra atyaṃta ugra dāruṇa uccaṃḍa mahā-su-ati- in comp.; 'h. shower' mahāsāraḥ ativṛṣṭi f.
(3) ākula kṣubdha; 'h. sea' sāgarakṣobhaḥ kṣubdhasāgaraḥ ūrmimālākulaḥ sāgaraḥ.
(4) avasanna khinna dīna ciṃtākula vi-ṣaṇṇa.
(5) maṃda sthūla jaḍa maṃthara alasa maṃdadhī-mati jaḍa-sthūla-buddhi-dhī; 'h. -headed' maṃda-sthūla-dhī; 'h. laden' gurubhārākrāṃta subhāravat.
(2) bhṛśaṃ tīvraṃ balavat atyaṃtaṃ su-ati pr.; See Exceedingly. 3 saviṣādaṃ maṃdaṃ śanaiḥśanaiḥ.
, v. t. See Blunt, Dull.
, s. śatabalidānaṃ.
, a. saṃtata avirata.
(2) jvarasūcaka aṃtardāhasūcaka.
, s. vikatthin m., ātmaślāghin m., piṃḍīśūraḥ śūraṃmanyaḥ.
(2) kalahakāraḥ bhartsakaḥ. -v. i. vikatth 1 A, pragalbh 1 A; See Boast. 2 tarj-bharts 10 A.
, s. vṛti f., prācīraṃ prākāraḥ āvaraṇaṃ veṣṭanaṃ āvāraḥ kṣetrāvarodhakaṃ kṣetraveṣṭanaṃ; 'h.-born' aṃtyaja hīna-jāti-varṇa adhama-nīcajātīya; 'h. -hog' śalyaḥ śalyakaṃṭhaḥ; 'h.-sparrow' kalaviṃkaḥ caṭakaḥ. -v. t. vṛtyā pariveṣṭ c. or āvṛ 5 U or avarudh 7 U.
, a. sukhapara-viṣayaka.
, v. t. ādṛ 6 A, avekṣ 1 A, gaṇ 10, man c., abhinaṃd 1 P; sev 1 A,
(2) ava-dhā 3 U, mano dā 3 U, sāvadhāna a. bhū śru 5 P; See Hear. -s. avadhānaṃ avekṣā sāvadhānatā manoyogaḥ; 'take h.' sāvadhāno bhava.
, s. pārṣṇi m. f., pādatalaṃ-mūlaṃ; 'to be at one's h. s' pārṣṇiṃ grah 9 U, anusṛ padaṃ anu-gam 1 P; 'I shall be close upon your h. s' ahamanupadamāgata eva (S. 3) 'to take to or show h. s' palāy 1 A, apakram 1 U, 4 P; 'betake to h. s' jaṃghābalamava-laṃb 1 A; 'h. s over head' avākśiras a., ūrdhvapāda a. -v. i. ekapārśve pat 1 P or parivṛt 1 A or pra-laṃb 1 A.
, s. udyogaḥ yatnaḥ utsāhaḥ.
(2) muṣṭi m. f., tsaruḥ.
, s. nāyakatvaṃ ādhipatyaṃ.
, s. vatsatarī vatsā; 'h. one year old' ekahāyanī; so dvihāyanī trihāyaṇī.
, interj. haṃho aho bho bhoḥ re re.
, See under High.
, a. ghora dāruṇa atiniṃdya garhyatama atiduṣṭa mahat atipāpin atighora pāpiṣṭha.
, s. dāyādaḥ rikthaharaḥ aṃśaharaḥ-hārin m., rikthabhāgin m., rikthin m., dhanādhikārin m., uttarādhikārin m., aṃśabhāk aṃśin m.; 'sole h.' samagradhanabhāk; 'h.-apparent' yuvarājaḥ; 'h.-loom' kramāyātaṃ jaṃgamadravyaṃ.
, s. sūyorpāsanā.
, s. sūryakamalaṃ śrīhastinī.
, s. narakaḥ nirayaḥ nārakaḥ durgati f.
(2) pātālaṃ rasātalaṃ adholokaḥ adhobhuvanaṃ; 'h.-tortures' kāraṇā yātanā tīvravedanā; 'river of h.' vaitaraṇī.
(3) atiniṃdya duṣṭatama.
, s. karṇaḥ kenipātaḥ-takaḥ aritraṃ.
(2)
, s. śirastraṃ śiraskaṃ śirobhūṣaṇaṃ śirastrāṇaṃ śīrṣakaṃ-ṇyaṃ.
, s. sāhāyyaṃ upakāraḥ upakṛtaṃ-kṛti f., sāhityaṃ anugrahaḥ ānukūlyaṃ.
(2) gati f., āśrayaḥ śaraṇaṃ; 'help! help!' paritrāyadhvaṃ paritrāyadhvaṃ. -v. t. sāhāyyaṃ kṛ 8 U, sahāyaḥ bhū anugrah 9 P, upakṛ (gen.); na hi dīpau parasparasyopakurutaḥ (S. B. 420); tānyapi tattvajñānāyopakurvaṃti (S. B. 447) 'h. a right understanding.'
(2) saṃvṛdh c., pravṛt c., puraskṛ udyuj 10; 'b. ed him on his legs' utthātuṃ tasya sāhāyyaṃ cakāra; 'God h. s those who h. themselves' daivamudyamāyattaṃ vinā puruṣakāreṇa daivaṃ na sidhyati; daivaṃ puruṣakāreṇa sādhyasiddhinibaṃdhanaṃ; na svayaṃ daivamādatte puruṣārthamapekṣate (S. R. 104); 'can't h.' kā gatiḥ kimanyaccharaṇaṃ; 'to h. himself to a mouthful' grāsagrahaṇena ātmānaṃ tarpayituṃ; 'a h. ing hand' hastāvalaṃbaḥ-banaṃ; daivenetthaṃ dattahastāvalaṃbe prāraṃbhe (Rat. 1); 'he could not h. laughing' hāsaṃ nigrahītuṃ na śaśāka; 'I cannot h. going' mayāvaśyaṃ gaṃtavyaṃ; 'to h. at table' pariviṣ 10.
(2) apratikārya aparihārya apra-tividheya nirupāya; 'we are simply h. in that matter' tasminviṣaye asmākamanyā gatireva nāsti.
(2) sahāyaḥ sahakārin m.
, s. daṃḍaḥ muṣṭi m. f.
, s. aṃcalaḥ vasanaprāṃtaḥ vastayaḥ-daśāḥ (pl.).
(2) utkāsanaṃ. -v. t. aṃcalaṃ siv 4 P.
(2) (in) pariveṣṭ 1 A or c., pari-vṛ 5 U or c., nirudh 7 U.
, s. ardhāvabhedakaḥ.
, s. golārdhaṃ.
, s. pakṣāghātaḥ pakṣavāyuḥ.
, s. golārdhaṃ ardhagolaḥ.
, s. ślokārdhaṃ ardhaślokaḥ
, s. rakta-rudhira-srāvaḥ raktarakṣaṇaṃ.
, s. arśas n., gudakīlaḥ.
, s. śaṇaṃ bhaṃgā mātulānī.
, s. kukkuṭī; 'h.-hearted' bhīru bhīruhṛdaya kātara kāpuruṣa; 'h.-house' kukkuṭapālikā; 'h.-pecked' strīvaśa strīvidheya strījita strīvaśya strīvaśavartin bhāryāṭaka; 'h.-roost' kukkuṭālayaḥ.
, adv. itaḥ asmāt sthānāt.
(2) ataḥ etasmāt kāraṇāt tasmāt; ata eva.
(3) (From h.) ataḥ paraṃ ataḥ or itaḥ-paraṃ or ūrdhvaṃ; adya prabhṛti; 'hence!' apehi apayāhi apasara; 'h.-forth, -forward' ataḥ or itaḥ-paraṃ or ūrdhvaṃ; adyaprabhṛti adyārabhya adyāvadhi.
, a. yakṛtsaṃbaṃdhin.
, s. saptabhujā-saptakoṇā-ākṛtiḥ.
, s. ghoṣakaḥ baṃdin m., rājadūtaḥ.
(2) (fig.) agradūtaḥ prathamavārtāharaḥ agresaraḥ.
, s. oṣadhi-dhī f., śākaḥ śākalatā haritakaṃ.
, a. bhagīratha in comp.; 'h. efforts' bhagīrathaprayatnāḥ.
(2) atiprabala atiśaktimat.
, s. yūthaṃ gaṇaḥ saṃghaḥ vṛṃdaṃ kadaṃbaḥ kulaṃ samūhaḥ vrajaḥ nivahaḥ; 'h. of cattle' gokulaṃ pāśavaṃ govṛṃdaṃ gotrā; 'h. of oxen' aukṣaṇaṃ; 'h. of calves' vātsakaṃ; 'h. of elephants' hāstikaṃ. -v. i. yūthena car 1 P, yūthaśaḥ saṃmil 6 P or saṃgam 1 A, ekībhū ekatra bhū or mil.
, adv. atra iha (gen. in this world).
(2) iha loke; ex. by demon. pron.; 'h. comes your mother' eṣāgacchati te mātā; 'h. am I' ayamasmi. -Interj. bho bhoḥ; 'h. and there' itastataḥ; aṃtarāṃtarā asamagraṃ asaṃpūrṇaṃ; 'h. about' ito nātidūre iha samīpe; 'h.-after' itaḥ paraṃ-ūrdhvaṃ ataḥ parataḥ parastāt anaṃtaraṃ paścāt uttarataḥ uttaratra agre upariṣṭāt ataḥ paraṃ; (in the next world) paratra amutra paraloke; (s.) uttarakālaḥ para-bhāvi-āgāmi-kālaḥ; 'h.-at' atrāṃtare atha; 'h.-by' anena tasmāt 'h.-in' atra atra-sthāne-viṣaye; 'h.-before' itaḥ pūrva pūrvakāle purā prāk atīta-gata-kāle; 'h.-upon' tataḥ anaṃtaraṃ tadupari tacchrutvā.
, a. pitṛpaitāmaha (hī f.), pitrya pautṛka (kī f.), paraṃparīṇa-ya paraṃparāgata paraṃparāprāpta kramāyāta kramāgata kulakramāgata anvayāgata; 'h. disease' saṃcārī rogaḥ; 'h. servant' mūlabhṛtyaḥ maulaḥ; 'h. succession' kramāgatatvaṃ.
, s. dāyaḥ rikthādhikāraḥ.
, s. paitṛka a. guṇaḥ.
, s. pāṣaṃḍamārgaḥ nāstikatā mithyādṛṣṭi f., vidharmaḥ vidharmasevā paradharmāśrayaḥ apathaṃ vipathaḥ.
, a. pitṛprāpya dāyayogya.
, s. dāyaḥ paitṛkaṃ dhanaṃ rikthaṃ paitṛkadravyādhikāraḥ.
, s. strīpuruṣalakṣaṇānvitaḥ.
, a. rasāyanīya rasāyanaja.
(2) sudṛḍha.
, s. yatiḥ tāpasaḥ tapasvin m., muniḥ āraṇyakaḥ vana-araṇya-vāsin m., vānaprasthaḥ vaikhānasaḥ.
, s. aṃtravṛddhi f.; aṃtrasraṃsaḥ.
, s. vīraḥ śūraḥ bhaṭaḥ vikrāṃtapuruṣaḥ pra-mahā-vīraḥ jetṛ m., rathin m., atirathaḥ śauṭīraḥ.
(2) (In dramas &c.) nāyakaḥ kathāpuruṣaḥ; 'h. es of Rāmāyaṇa' rāmāyaṇakathāpuruṣāḥ or nāyakāḥ.
(2) vīracaritraviṣayaka vīrarasapradhāna.
, s. bakaḥ sārasaḥ lohapṛṣṭhaḥ krauṃcaḥ.
, s. See Itch.
, v. i. vi-ā-śaṃk 1 A, dolāyate (D.), vicar c., vikḷp 1 A or c., vilaṃb 1 A, cira (rā) yati-āṃdolayati (D.); See Doubt also.
(2) skhalanapūrvakaṃ.
(2) (In speaking) skhalanaṃ svarabhedaḥ-bhaṃgaḥ skhaladvacanaṃ gadgadavāc. f.
, a. See Western.
, s. See Command.
, a. vidhiviruddha nipātita.
, a, bhinna-mata-dharman dharmaviruddha viparīta vidharmin vaidharmika (kī) f.), apathavartin-gāmin.
, a. bhinna vijātīya. pṛthagvidha bhinnajātīya viruddha; See Different.
, v. t. chid 7 P, kṛt 6 P, lū 9 U, See Cut. -er, s. chedakaḥ chedin m., chid in comp.
, s. ṣaṭkoṇaḥ ṣaḍasraḥ.
, s. ṣaṭpadī-caraṇaḥ.
, s. ṣaṭpadaḥ.
, interj. aho nanu hāhā.
, interj. namaḥ svasti (with dat.); aho bhoḥ -s. ullāsaḥ pramodaḥ harṣaḥ mudā parihāsaḥ; 'h. of youth' navaṃ-prathamaṃ-yauvanaṃ.
, s. bhaṃgaḥ bhedaḥ chedaḥ vicchedaḥ.
, a. haimaṃta(tī f.), haimaṃtika (kī f.).
, s. hikkā hidhmā. -v. i. hikk 1 U.
, s. carman n., ajinaṃ dṛtiḥ kṛtti f., paśu-carman n. -tvac f.; 'h.-bound' dṛḍhamuṣṭi kṛpaṇa; avaśya avinaya kaṭhora kaṭhina. -v. t. pracchad 10, guh 1 U, gup 1 P, aṃtardhā 3 U, tirodhā sthag 10, apavṛ c.; See Conceal. -v. i. guh-gup pass., gupta-nilīna- -a. bhū 1 P, ni-lī 4 A, tirobhū tirodhā pass.; 'h. s behind the bushes' viṭapāṃtaritastiṣṭhati-bhavati.
, a. bībhatsa vikṛta ghora bhīṣaṇa karāla ugradarśana karāla-mukha-vadana kadākāra bhīma-ghora-darśana-ākṛti ugra-ghora-rūpa durdarśana; 'Oh! this is indeed a h. spectacle' haṃta bībhatsamevāgrato vartate (Mal. 5).
, v. i. tvar 1 A, satvaraṃ gam 1 P.
, a. See Hibernal.
, v. i. See Hibernate.
, s. purohiteśvaraḥ ācāryavaraḥ.
, s. gūḍhākṣaraṃ bījākṣaraṃ.
, s. maṃtravyākhyātṛ m., ācāryaḥ.
, v. i. paṇ 1 A, vyava-hṛ 1 P.
(2)
, a, ucca unnata ucchrita samucchrita socchrāya tuṃga prāṃśu udagra uttuṃga udgata unnamra ūrdhva.
(2) uttama viśiṣṭa mukhya śreṣṭha parama agrya mahā-pradhāna- in comp.; See Principal. 3 pracaṃḍa tīkṣṇa tīvra balavat tarasvin prabala; See Strong.
(4) udātta uttāla; 'a h. tone' udāttaḥ ucca-tāra-svaraḥ tāraḥ.
(5) (Of h. rank) viśiṣṭa utkṛṣṭa utkṛṣṭa-viśiṣṭa-padastha uttamaparama-padabhāj labdhapratiṣṭha pratipattimat sagaurava.
(6) (Of h. family) kulīna mahākula abhijāta abhijanavat kulaja mahākulaprasūta.
(7) garvoddhata darpādhmāta sāvalepa garvita ava-lipta utsikta.
(8) gahana; 'h. water' pra-vṛddhā velā; 'it is h. noon' (nabhasaḥ) madhyamalaṃkaroti bhānuḥ; 'h. and low' uccāvaca adharottara uttamādhama unnatānata natonnata nimnonnata; 'h.-er and h.-er' adhikādhikaṃ uttarottaraṃ; 'h. price' mahāmūlya; 'h. ground' unnatabhūḥ; 'as h. as' mātra (trī f.) dvayasa (sī f.), daghna (ghnī f.) in comp.; 'he has a h. opinion of you' sa tvāṃ bahu manyate. -adv. uccaiḥ uccaṃ ati-su pr.; ūrdhvaṃ upari uttamaṃ paramaṃ; 'on h.' ūrdhvaṃ upari; 'from on h.' upariṣṭāt; 'the sea runs h.' balavatkṣubdhaḥ sāgaraḥ. 'H.-birth' kulīnatā kulotkarṣaḥ ābhijātyaṃ; 'h.-blest' atipuṇyavat mahābhāga atidhanya paramasukhabhāj; 'h.-blown' atyucchūna ati-sphīta; 'h.-born' kulīna mahākula-jātaprasūta abhijāta sujāta abhijanavat sadvaṃśya śreṣṭha-uttama-kulodbhava; 'h.-bred' kulīna śiṣṭācāra sujana suśīla sadbhāvaviśiṣṭa saujanyopeta sadācāra sādhuvṛtta; 'h.-built' socchrāya ucca; 'h.-day' utsavadinaṃ uddharṣadivasaḥ; 'n.-fed' atipuṣṭa hṛṣṭapuṣṭa; 'h.-flying' aparimita; 'h.-hand' auddhatyaṃ garvaḥ uddāmatvaṃ; niryaṃtraṇatvaṃ; 'h.-handed' uddhata sagarva uddāma aniyaṃtraṇa ucchṛṃkhala svairin; 'h.-hung' ūrdhvabaddha; 'h.-land' adhityakā unnatabhūmi f.; (a.) parvatīya unnataḥ 'h.-lander' parvatīyaḥ parvatavāsin m.; 'h.-mettled' mahāsattva urusattva ojasvin adīnacitta tejasvin; garvita atimadānvita; 'h.-minded' mahātman mahāmanaska udāra-dhī-cetas-carita maheccha mahāśaya; 'h.-principled' sādhucaritra puṇyātman puṇyaśīla; 'h.-priest' purohitādhyakṣaḥ; 'h.-prized' mahāmūlya mahārgha bahumata; 'h.-red' ghanāruṇa atirakta; 'h.-road, -street, -way' rājamārgaḥ-pathaḥ mahāpathaḥ-mārgaḥ ghaṃṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ rathyā vi-śikhā pratolī; 'h.-seasoned' suvāsita; 'h.-spirited' mahā-uru-sattva adīnavṛtti ojasvin ūrjita maheccha; 'a h.-spirited speech, ūrjitāśrayaṃ vacanaṃ (Ki. II. 1); 'n. -treason' rājadrohaḥ rājāpathyakāritvaṃ; 'h.-wrought' yatna-saṃskṛta prayatnapariṣkṛta; 'h.-wayman' paripaṃthin m., dasyuḥ vāṭapāṭaccaraḥ pādavikaghnaḥ.
(2) bhṛśaṃ atyaṃtaṃ nitāṃtaṃ paramaṃ paraṃ atīva ati-su pr.; See Exceedingly, 'h.-pleased' paramānaṃdaṃ-bhāj harṣakāṣṭhāṃ gata.
(2) uccasthānaṃ; utsedhaḥ unnatabhūbhāgaḥ giriḥ parvataḥ.
(3) śikharaṃ agraṃ śṛṃgaṃ śikhā cūḍā.
(4) (parā) kāṣṭhā koṭiḥ; atibhūmiḥ; paramāvadhiḥ uttamāvadhiḥ; 'being in the h. of joy' ānaṃdakoṭimadhigata.
(5) kulotkarṣaḥ parmapadaṃ śreṣṭhatvaṃ viśiṣṭatā; 'the h. of winter' śiśiramadhyaṃ kaṭhorībhūtaḥ śiśiraḥ.
(2) vṛdh c, upaci 5 U, śvi c., sphāy c (sphāvayati); See Add to.
, s. ānaṃdaḥ ullāsaḥ pramodaḥ kautukaṃ āhlādaḥ utsavaḥ See Delight. Hilare-
, s. giriḥ parvartaḥ adriḥ śailapādaḥ; 'h. near a mountain' pādaḥ pratyaṃtaparvataḥ.
, s. tsaruḥ muṣṭi m. f., khaḍgamuṣṭiḥ.
, s. mṛgī hariṇī kuraṃgī eṇī pṛṣatī.
(2) grāmyajanaḥ grāmikaḥ vṛṣalaḥ.
, a. paścima jaghanya paścāt in comp., carama apara avara; 'h. part' paścādbhāgaḥ pṛṣṭhadeśaḥ- bhāgaḥ pṛṣṭhaṃ nitaṃbaḥ paścimabhāgaḥ.
, v. t. ni-vini-vār 10 or vṛ c., ni-prati-ṣidh 1 P, rudh 7 U, ni upa-ava-saṃ-prati- staṃbh 9 P, bādh 1 A, vi-prati-han 2 P, pratibaṃdh 9 P.
, s. keṃdraṃ dvārasaṃdhiḥ-graṃthiḥ. -v. i. (upon) avalaṃb 1 A, apekṣ 1 A; See Depend.
, s. iṃgitaṃ ākūtaṃ sūcanā saṃjñā bhāvaḥ saṃketaḥ āśayaḥ.
(2) upanyāsaḥ upakṣepaḥ. -v. t. iṃgitena sūc 10, upanyas 4 U, sūc upakṣip 6 P, uddiś 6 P, sākūtaṃ nirdiś or upanyas.
, s. kaṭi-ṭī f., nitaṃbaḥ śroṇi-ṇī f., kaṭaḥ prothaḥ jaghanaṃ śroṇiphalakaṃ.
, s. kariyādas n.
, v. t. vetanena-mūlyadānena ni-pra-yuj 7 A, 10 or vyā-pṛ c. or upa-bhuj 7 P or sev 1 A or grah 9 U, parikrī 9 A, bhad 1 P or c., bhṛtiṃ dā 3 U; 'h. labourers' karmakarān upanī 1 A, or karmaṇi vyāpṛ c.; 'a h. ed labourer' bhṛtibhuj m., bharaṇyabhuj m., bhṛtakaḥ; 'a person h. ed' kṛta-kalpitavetanaḥ. -s. vetanena grahaṇaṃ or vyāpāraṇaṃ vetanadānaṃ.
(2) bhṛti f., bhṛtyā bharaṇyaṃ vetanaṃ bhāṭakaṃ mūlyaṃ karmaṇyā vidhā bharman n., nirveśaḥ paṇaḥ niṣkrayaḥ; 'for h.' paṇya vetanena grāhya sādhāraṇa; 'a woman for h.' paṇyāṃganā paṇyastrī; 'a teacher for h.' bhṛtakādhyāpakaḥ.
, v. i. See Limp. -s. khaṃjavat-laṃgagati f.
, a. lomaśa pracuraloman.
, v. i. phūtkāraṃ kṛ 8 U or ud-gṝ 6 P, sītkāraṃ kṛ sarpavat śvas 2 P; 'h. off' sītkāreṇa asaṃtoṣaṃ sūc 10 or dṛś c. -s.,
, adv. tūṣṇīṃ bhava vācaṃyama a. bhava.
, s. itihāsaḥ purāvṛttaṃ purābhūtaṃ purāṇopākhyānaṃ upākhyānaṃ caritravarṇanaṃ.
(2) vṛttāṃtaḥ udaṃtaḥ samācāraḥ vārtā.
, a. nāṭakīya raṃga-nāṭya-yogya raṃgānurūpa.
, v. t. pra-hṛ 1 P, taḍ 10; abhi-ni-ā-han 2 P, tud 6 P, vyadh 4 P.
(2) (Upon) (daivāt) ā-sad c., prāp 5 P, adhigam 1 P, labh 1 A; 'arrows h. a moving mark' iṣavaḥ sidhyaṃti lakṣye cale (S. 2). -v. i. saṃghaṭṭ 1 A, samā-prati-han abhisaṃ-pat 1 P. -s. prahāraḥ āghātaḥ tāḍanaṃ ghātaḥ.
(2) daivaghaṭanā saṃgati f., daivaṃ.
, v. t. grah 9 U, dhṛ 1 U, 10, ākṛṣ 1 P. -v. i. grah-dhṛ -pass.
, s. ghaṭṭaḥ tarasthānaṃ.
, adv. atra iha itaḥ.
, s. madhukoṣaḥ karaṃḍaḥ chatrakaḥ caṣālaḥ. -v. t. madhukoṣe nidhā 3 U or niviś c.
, a. dhavala śubhra sita śveta śukla; See White; 'h.-frost' tuṣāraḥ avaśyāyaḥ; See Frost.
, s. saṃcayaḥ nicayaḥ nivahaḥ puṃjaḥ rāśiḥ gaṇaḥ saṃghaḥ saṃgrahaḥ nidhiḥ; See Multitude. -v. t. saṃci 5 U, saṃgrah 9 U, samā-hṛ 1 P, rāśīkṛ 8 U, puṃjīkṛ.
, a. rūkṣa paruṣa karkaśa; bhagna sagadgada.
, a. sita dhavala śveta śukla gaura (rī f.), śubhra.
(2) palita pakva-palita-keśa.
, s. vaṃcanaṃ-nā pratāraṇaṃ-ṇā chalaṃ kapaṭaṃ vipralaṃbhaḥ. -v. t. vaṃc 10, pra-tṝ c., vipra-labh 1 A.
, s. vṛṣalaḥ grāmyaḥ jānapadaḥ.
, v. i. See Limp.
, s. yuvan m.
, s. priyavastu-dravyaṃ cirakāmyaṃ; nirbaṃdhaḥ abhīṣṭamanorathaḥ laharī chaṃdaḥ abhiruci f.; 'h.-horse' krīḍāśvaḥ krīḍādravyaṃ krīḍanakaṃ.
, s. bhūtaḥ piśācaḥ vetālaḥ rākṣasaḥ; See Demon, Devil.
, v. t. See Hoax. -pocus, s. maṃtrataṃtraṃ kuhakaḥ iṃdrajālaṃ.
, s. lepādhāraḥ sudhābhājanaṃ.
, s. saṃkaraḥ sannipātaḥ nānādravyasamūhaḥ prakīrṇakaṃ.
, s. khanitraṃ avadāraṇaḥ staṃbaghnaḥ. -v. t. khanitreṇa khan 1 P, bhūmiṃ bhid 7 P, ava-dṝ 10.
, s. varāhaḥ kiriḥ śū(sū)karaḥ; See Boar; 'village h.' viṭcaraḥ grāmyaḥ; 'h.-herd' śūkarapālaḥ-poṣakaḥ; 'h.-sty' śūkarasthānaṃ-vāsaḥ.
, s. ati-tīkṣṇa-svādaḥ.
, s. śothaghnī punarnavā śothajit f.
, s. pragalbhā nirlajjā.
, v. t. unnam c. (namayati) udgam c., ucchri c., udyam 1 A, unnī 1 P, ud-dhṛ-hṛ 1 P, uttul 10, utthā c. (utthāpayati.)
, v. t. dhṛ 1 P, 10, ava-laṃb 1 A, ādā 3 A, grah 9 U, parāmṛś 6 P, hastena dhṛ or avalaṃb.
(2) staṃbh 9 P, ni-ava-rudh 7 U, balād dhṛ.
(3) (possess) bhṛ 3 U. ā-dhā 3 U; See Have. 4 (Contain) dhṛ parigraha ā-dhā samāviś c., bhṛ ā-dā.
(5) pā c. (pālayati) rakṣ 1 P, na tyaj 1 P.
(6) (As a festival) anuṣṭhā 1 P, sev 1 A, pā c. (pālayati) kṛ 8 U, saṃ-pad c., ni-rvah c., vi-dhā yathāvidhi kṛ abhinaṃd c.
(7) man 4 A, gaṇ 10; See Consider, 'I h. them of no account' kā-kiyatī-mātrā teṣāṃ matpurataḥ tānahaṃ tṛṇāya manye or tṛṇīkaromi; 'h. an opinion' mataṃ avalaṃb or āśri 1 U, man; 'h. one's tongue' jihvāṃ dhṛ or rakṣ; 'h. your tongue' vācaṃyamo bhava vācaṃ niyaccha tūṣṇīṃ-joṣaṃāssva; 'h. a meeting' sabhāṃ mil c. or samā-hve 1 P; 'a meeting was held' pariṣad militā; 'h. in esteem' bahu man; 'h. in contempt' avagaṇ avaman tṛṇīkṛ tṛṇāya man; 'h. a council' sabhāṃ nimaṃtr 10 A or āhve; 'h. a consultation' saṃmaṃtr maṃtraṇāṃ kṛ; 'I h. you responsible for this act' asya tvayottaraṃ dātavyaṃ. -v. i. sthā 1 P, sthirībhū saṃ-sthā 1 A; cirasthāyībhū sthāyībhū.
(2) anubaṃdh 9 P or pass.; saṃ-saṃj pass., saṃlagnībhū ālaṃb 1 A.
(3) viram 1 P, nivṛt 1 A (with abl.); ātmānaṃ saṃyam 1 A or nigrah parihṛ 1 P, tyaj; 'hold hold!' virama virama mā mā evaṃ mā tāvat-
(4) adhīna a. bhū āśri ava-ā-laṃb.
(5) (As a rule) gam na vyabhicar 1 P; this rule h. s everywhere' sarvagāmī-avyabhicārī-ayaṃ niyamaḥ. -s. dharaṇaṃ dhṛti f., grahaḥ-haṇaṃ avalaṃbaḥ-banaṃ hastena grahaṇaṃ-dharaṇaṃ 'letting go the b.' mukta-srasta-hasta muktagraha.
(2) kārā kārāgṛhaṃ; kārāgāraṃ baṃdhanasthānaṃ gupti f.
(3) ādhāraḥ ā-ava-laṃbaḥ-banaṃ upastaṃbhaḥ āśrayaḥ.
(4) durgaṃ koṭaḥ.
(5) muṣṭi m. f., vāraṃgaḥ.
(6) āspadaṃ padaṃ adhikāraḥ vaśaḥ-śaṃ; 'red colour takes a firm h. on a white cloth' rāgaḥ śuklapaṭe sthāyībhavati (P. I. 1); 'had a h. on the mind of the people' sa lokasya mana ādade (R. iv. 8); 'the advice took no h. on (her) mind' lebheṃtaraṃ cetasi nopadeśaḥ (R. vI. 66).
(2) dṛś c., upanyas 4 U, upakṣip 6 P, upa-sthā c. (sthāpayati); (v. i.) ciraṃ yāvatsah 1 A or yudh 4 A or pratikṛ.
(2) uttaṃbh avaṣṭaṃbh ā-ava-laṃb bhṛ dhṛ.
(2) dṛḍhabaddha-muṣṭiḥ amuktahastaḥ.
, s. vivaraṃ bilaṃ chidraṃ raṃdhraṃ suśi (ṣi) raṃ kuharaṃ nirvyathanaṃ rokaṃ vapā suṣi f.; śvabhraṃ gartaḥ-rtā avaṭaḥ (in the ground).
(2) kaṃdaraḥ-raṃ-rā guhā gahvaraṃ darī khātaṃ (of mountains).
(3) (Of garments &c. or fig.) raṃdhraṃ chidraṃ; 'a rat digs a h. and a snake uses it' ekaḥ pariśramaṃ karoti anyastatphalamupabhuṃkte; 'picking h. s (in the character &c.) of others' chidrānveṣin doṣaikadṛś purobhāgin raṃdhrānusārin; 'full of h. s' anekaraṃdhra bahuvivara.
, a. rikta-śūnya-garbha aṃtaḥśūnya; śūnyamadhya-udara; udarākṛti suṣira puṭākāra.
(2) asāra niḥsattva niḥsāra phalgu śūnya.
(3) mogha nirarthaka niṣphala.
(4) asatya vitatha mithyā in comp.
(5) ga (gaṃ) bhīra maṃdra maṃda. -s. (Of trees) koṭaraḥ-raṃ kroḍaḥ niṣkuhaḥ.
(2) vivaraṃ guhā bilaṃ kuharaṃ avaṭaḥ; See Hole. 3 garbhaḥ udaraṃ abhyaṃtaraṃ kroḍaṃ.
(4) khātaṃ khātabhūḥ gartaḥ-rtā.
(5) darī kaṃdaraḥ adridroṇī kaṃdarabhūḥ.
(6) kulyā praṇālī; 'h. of the hard' puṭaḥ karapuṭaḥ-koṣaḥ 'h. of the navel' nābhigartā nābhyāvartaḥ; 'ground full of h. s' utkhātinī bhūmiḥ (S. 1); 'natural h.' devakhātaṃ; 'h. of the ear' ṛṣabhaḥ 'h. s in the buttocks' jaghanakūpakau gartau. -v. t. utkhan 1 P, puṭīkṛ 8 U.
, s. homaḥ.
, a. puṇya pavitra paripūta sādhu śuci vimala; puṇyātman śucivrata dhārmika (kī f.), dharma-puṇya-śīla dharmātman śuddhamati; 'h. study' vedādhyayanaṃ; 'h. wisdom' brahmajñānaṃ; 'h. writing' śrutiḥ vedāḥ nigamaḥ; 'h. land' puṇyabhūmiḥ; 'h. place of pilgrimage' tīrthaṃ kṣetraṃ puṇyasthānaṃtīrthaṃ.
(2) anadhyāyaḥ anadhyāyadivasaḥ-mahotsavaḥ.
(3) utsavaḥ parvan n., uddharṣaḥ utsava-uddharṣa-dinaṃ; 'h. people' yātrājanaḥ.
, s. namaskāraḥ abhivaṃdanaṃ praṇāmaḥ praṇati f., pūjā arcanaṃ upāsanā praṇipātaḥ sevāṃjaliḥ; sevā ādaraḥ prabhubhakti f.; 'pay or do h.' praṇam 1 P, vaṃd 1 A, praṇipat 1 P; See Bow.
, s. gṛhaṃ vāsaḥ vāsasthānaṃ-bhūmi f., svagṛhaṃ sva or nija-gehaṃ-deśaḥ-vāsaḥ-sthānaṃ-bhavanaṃ; See House; 'devoted to h.' gṛhāsaktacitta. -adv. gṛhaṃ gṛhaṃ prati; 'the words went h. to his heart' tadvacaḥ tasya hṛdayamarmāspṛśat; 'touching h.' marmaspṛś-bhid; 'goes h. to me' māmeva lakṣīkaroti (S. 7); 'h. -born' gṛhajāta; 'h.-bound' gṛhagāmin; 'h.-bred' gṛhaj-jāta gṛhya; 'h.-made' gṛhanirmita gṛhotpanna; 'h.-sick' gṛhavirahārta; 'h.-stall, -stead' gṛhaṃ vāsaḥ; veśmabhūḥ vāstu m. n.
(2) grāmya grāmīṇa-ya aśiṣṭa prākṛta asabhya aślīla asaṃskṛta. -adv. grāmyavat asabhyatayā aśiṣṭaprakāreṇa.
, s. nṛhatyā manuṣyavadhaḥ.
(2) (Person) manuṣyaghātin m., nṛhaṃtṛ m., manuṣyaghātakaḥ.
, s. dharmavākyaṃ.
, a. samānajāti-jātīya sa-eka-jāti savarṇa eka-sadharman samāna-bhāva eka-sa-jātīya; 'h. vowels' savarṇāḥ.
, a. tulya-sama-parimāṇa.
, bhinnārthaḥ śabdaḥ; 'a collection of h. s' bhinnārthavargaḥ.
, s. śāṇaḥ śāṇāśman m.
, a. śuci ṛju sarala amāyin dakṣiṇa akuṭila ajihma śuddhamati-bhāva śuddhātman akapaṭa niṣkapaṭa nirvyāja nirvyalīka avyāja vimalātman daṃbhahīna nyāyya nyāyyācāra saccarita nyāyavartin sādhuvṛtta-śīla sādhu prāṃjala satyavṛtta satyaśīla satyavādin.
(2) avitatha satya akṛtrima akṛtaka; See Frank also; 'h. gains' nyāyārjitaṃ; 'h. statement' nirvyājaṃ vacanaṃ.
, s. madhu n., kṣaudraṃ mākṣikaṃ sāraghaṃ; 'h. of flowers' puṣpāsavaṃ puṣparasaḥ-sāraḥ kusumamadhu; 'h.-bee' madhumakṣikā saraghā; 'h.-comb' madhukośaḥ karaṃḍaḥ; 'h.-moon' ānaṃdamāsaḥ; 'h.-tongued' madhurabhāṣin madhuravāc. -v. t. madhurīkṛ 8 U. -v. i. upa-lal 10; See Fawn.-ed, a. madhumadhura sudhāsyaṃdin madhura.
, v. t. pūj 10 arc 1 P, 10, man c., saṃbhū c., satkṛ 8 U, puraskṛ mah 1 P, 10, ādṛ 6 A.
(2) sev 1 A, śru desid. (śuśrūṣate) ārādh c; 'h. ed the invitation' nimaṃtraṇamādriyata sagauravaṃ svīcakāra.
(3) anugrah 9 P, prasad 1 P (with loc.). -s. mānaḥ saṃmānaḥ pūjā arcanaṃ arhaṇā saṃbhāvanā ādaraḥ satkāraḥ.
(2) sevā śuśrūṣā ārādhanaṃ.
(3) khyāti f., kīrti f., yaśas n., pratiṣṭhā gauravaṃ pratipatti f., utkarṣaḥ utkṛṣṭa-pradhāna-padaṃ unnati f.; kulīnatā ābhijātyaṃ prādhānyaṃ śreṣṭhatvaṃ; 'your or his h.' atra-tatra-bhavān; bhavat.
(2) su-pra-vi-khyāta viśruta suprasiddha pratipattimat mahāyaśas
(3) yaśaskarakīrtikara (rī f.), pratiṣṭhāvaha ślāghya praśasya mānada gauravānvita.
(4) kulīna abhijāta mahākula udāracitta-carita; See Noble. 5 śuci nyāyyācāra saccarita sādhuvṛtta puṇyātman śucivrata; See Honest.-ary, a mānada kīrtikara yaśaskara praśasya.
(2) alābha- kara mānamātradāyin.
(2) śucivat dhārmikatayā ṛjutayā saralatayā nyāyataḥ.
, s. dakṣiṇā.
, s. phaṇā-ṇaḥ phaṭā sphoṭā; 'expands the h.' phaṇāṃ kurute (S. 6); 'expanded h.' bhogaḥ.
(2) phaṇākṛti śiraskaṃ. -v. t. śirastrāṇena pidhā 3 U or prāvṛ 5 U.
, v. t. (nayane) vastreṇa pidhā 3 U or ācchad 10 or āvṛ 5 U.
, s. khuraḥ śaphaḥ-phaṃ kṣuraḥ viṃkhaḥ nighṛṣvaḥ.
, s. ākarṣaṇī grahaṇī dharaṇī; 'fish-h.' baḍiśaṃ-śā-śī matsyavedhanī; 'h. for elephants' aṃkuśaḥ śṛ (sṛ) ṇi f. -v. t. baḍiśena dhṛ 1 P or grah 9 U.
, s. cakraṃ valayaḥ-yaṃ.
(2) krīḍācakraṃ. -v. t. lohavalayaiḥ yuj 10.
(2) uccaiḥ ghuṣ 10.
, s. ghu (ghū) tkāraḥ.
(2) dhikkāraḥ uccaiḥ apraśaṃsā-sūcanaṃ dīrghaghoṣaḥ. -v. i. ghūtkāraravaṃ kṛ 8 U, uccaiḥ āraṭ 1 P or ghuṣ 10, dīrghaṃ ru 2 P; 'h. at' uccaiḥ avajñāṃ-dhikkāraṃ-sūc 10.
, v. i. plu 1 A, valg 1 U, ekapādena nṛt 4 P. -s. plutaṃ valgitaṃ plavaḥ ekapādena nṛtyaṃ.
, v. t. āśaṃs 1 A, ut-prati-apa-īkṣ 1 A, spṛh 10, pratyākāṃkṣ 1 P, vāṃch 1 P, āśāṃ dhṛ or vah 1 P; in implied questions, gen. ex. by api kaccit or api nāma; 'I h. this lotus-leaf breeze pleases you' api sukhāyate te nalinīpatravātaḥ (S. 3); api nāma rāmabhadraḥ punarapīdaṃ vanamalaṃkuryāt (U. 2), kaccinmṛgīṇāmanaghā prasūtiḥ (R. v. 7); 'I h. not' na khalu; na khalu tāmabhikruddho guruḥ (V. 3) 'I h. the preceptor did not get angry with her'; 'I scarcely h. ed to see you here' na khalu me āsīdāśaṃsā yadatra bhavaṃtaṃ prekṣiṣye. -s. āśā pratyāśā āśaṃsā ākāṃkṣā apekṣā pratīkṣā udīkṣaṇaṃ; spṛhā manorathaḥ vāṃcha icchā āśābaṃdhaḥ.
(2) (Giving h.) āśvāsanaṃ āśvāsaḥ; 'having h. s fulfilled' pūṇāśa; 'a vain h.' vṛthābhilāṣaḥ moghāśā 'h.-ing against h.' atīva dūrāpetaṃ.
(2) (Giving hopes) āśājanana (nī f.), āśākārin.
, s. muhurtaḥ ghaṭikā.
, s. mahān gaṇaḥ bṛhatsaṃghaḥ mahaughaḥ stomaḥ; See Multitude.
, s. kṣitijaṃ diṅmaṃḍalaṃ dikcakraṃ aṃbarāṃtaḥ; cakraṃ maṃḍalaṃ; 'the eastern h.' prācī-aiṃdrī-dik prācīmūlam.
, s. śṛṃgaṃ viṣāṇaḥ-ṇaṃ kūṇikā; 'h. of a buffalo' gavalaṃ.
(2) kāhalaḥ-lā śaṃkhaḥ.
(3) caṃdrāgraṃ caṃdraśikhā.
(2) śṛṃgākāra śṛṃgā- kṛti.
(2) kaṭhina; See hard.
, s. varaṭā bṛhadgaṃḍolaḥ.
, s. ghaṭī kālamāpanayaṃtraṃ.
, s. janmapatrikā janmapatraṃ janmayogapatraṃ.
, s. trāsaḥ saṃtrāsaḥ sādhvasaṃ bhayakaṃpaḥ bhayasaṃharṣaḥ.
(2) bībhatsatā raudratā ghoratā bhairavaṃ bhayānakaṃ bhīṣmaṃ bhīṣaṇaṃ.
, v. t. pulakayati-kaṃṭakayati-romāṃcayati (D), romāṇi udgam c. or ud-hṛṣ c.
, s. aśvaḥ turagaḥ turaṃgaḥ-gamaḥ hayaḥ saptiḥ vājin m., vāhaḥ arvan m., ghoṭakaḥ vītiḥ; gaṃdharvaḥ saiṃdhavaḥ; 'a well-bred h.' ājāneyaḥ kulīnaḥ bhūmirakṣakaḥ siṃdhuvāraḥ; 'a well-trained h.' sādhuvāhin m., vinītaḥ; 'a white h.' karkaḥ; 'a. bay h.' ukanāhaḥ kiyāhaḥ; 'a fleet h.' javanaḥ javādhikaḥ; 'a pack h.' pṛṣṭhyaḥ sthaurin m., sthorin m.; 'a h. for a sacrifice' yayuḥ aśvamedhīyaḥ; 'a chariot-h.' rathyaḥ; 'h.'s pace' gatiḥ dhārā; (namely) āskaṃditaṃ 'full gallop'; dho(dhau) ritakaṃ dhoritaṃ 'trot or ambling'; recitaṃ 'cantering'; valgitaṃ 'vaulting'; plutaṃ 'bounding or capering'; 'h.'s nose' ghoṇā prothaḥ-thaṃ; 'h. s' tail' pucchaḥcchaṃ lūmaṃ lāṃgūlaṃ; 'h. 's tail hair' bāladhiḥ bālahastaḥ; 'a number of h. s' āśvaṃ aśvīyaṃ; 'relating to a h.' aśvīya āśvika (kī f.); 'h.-soldiers' āśvaṃ āśvikaṃ aśvārohagaṇaḥ; 'h.-back' aśvapṛṣṭhaṃ; 'go on h.-back' aśvena gam or car 1 P; 'going on h.-back' turaṃgayāyin sādin; 'h.-bean' mudgaḥ māṣaḥ śiṃbā; 'h.-breaking' aśvaśikṣā-damanaṃ-vinayaḥ; 'h.-breaker' aśvavinetṛ m.- śikṣakaḥ; 'h.-dealer' aśvavyāpārin m., hayajñaḥ; 'h.-driving' aśvasārathyaṃ rathavāhanakauśalaṃ; 'h.-laugh' aṭṭahāsaḥ atihāsaḥ atihasitaṃ ācchuritaṃ; 'h.-man' aśvārohaḥ turaṃgasthaḥ sādin m., turagin m., hayārūḍhaḥ aśvārūḍhaḥ 'h.-manship' aśvārohaṇakauśalaṃ-vidyā aśvavidyā aśvahṛdayaṃ; 'h.-shoe' aśvapādatraṃ; 'h.-trappings' ādānaṃ aśvapariṣṭomaḥ aśvāstaraṇaṃ; 'h.-whip' kaśā aśvatāḍanī pratiṣkaṣaḥ-śaḥ carmadaṃḍaḥ; (v. t.) kaśayā taḍ 10 or pra-hṛ 1 P.
, See Exhortation.
, s. udyānavidyā udyānapālanaṃ.
, s. aurṇaṃ pādatrāṇaṃ.
, a. ātitheya (yī f.), satkāraśīla atithipūjaka ātithyakārin.
, s. āturaśālā rugṇāgāraṃ ārogyacikitsā-śālā rujopāyaśālā.
, s. ātithyaṃ ātithyakarman n., atithisatkāraḥ-pūjā-sevā-kriyā; satkāraḥ satkriyā satkṛti f., upacāraḥ pūjā sevanaṃ.
, s. gaṇaḥ saṃghaḥ samūhaḥ oghaḥ nivahaḥ; See Multitude. 2 camūḥ senā anīkaṃ varūthinī.
(3) gṛhin m., bhojanadāyin m., nimaṃtraṇakṛt nimaṃtrakaḥ ātithyakṛt.
, s. pathikāśramaḥ uttaraṇagṛhaṃ-śālā.
, a. vipakṣa viruddha vairin pratyarthin pratikūla viparīta vidveṣin ahita pratirodhin 'a h. invasion' śatruvigrahaḥ śatruyānaṃ; 'to be h.' virudh 7 U, dviṣ 2 U; paryava-sthā 1 A, pratikūlayati-vairāyate (D.), vipakṣīpratyarthī-bhū.
(2) vigrahaḥ yuddhaṃ saṃgrāmaḥ yuddhabhāvaḥ.
, s. aśvapālakaḥ.
, a. uṣṇa ātapākrāṃta ātapavat taptaṃ saṃut-tapta soṣṇa; prakhara ugra tigma caṃḍa khara tīvra tīkṣṇa.
(2) grīṣma naidāgha (ghī f), gharma in comp.
(3) śīghra-sulabha-kopin krodhin saṃraṃbhin.
(4) sāhasin tīkṣṇakarman; 'h. weather or season' grīṣmaḥ nidāghaḥ gharma-grīṣma-uṣṇa- kālaḥ; 'to make h.' tap c.; 'to be h.' tap 1 P, 4 A, uṣṇībhū; 'h.-bed' uṣṇasthalaṃ (fig.) kṣetraṃ; h.-blooded or -headed caṃḍaprakṛti-śīla saṃraṃbhin śīghrakopin uttapta uccaṃḍa tīkṣṇakarman sāhāsika sāhasin.
(2) uttāpaḥ tīkṣṇatā saṃraṃbhaḥ vyagratā; 'h. of temper' śīghrakopitvaṃ caṃḍatā.
, s. prakīṇakaṃ nānāśākādisaṃmiśraṇaṃ.
, s. pathikāśramaḥ bhojanagṛhaṃ.
, s. saṃraṃbhin m., sāhasikaḥ.
, s. jaṃghāsthiśirā.
, s. viśvakadruḥ mṛgadaṃśakaḥ ākheṭikaḥ mṛgayākukkuraḥ.
, s. ghaṭī ghaṭikā nāḍikā; 'h.-drum' nāḍikāvicchedapaṭahaḥ.
(2) (H. s) kālaḥ; 'at all h. s' sadā sarvadā; 'in an evilh.' aśubhe lagne-muhūrte; 'an h. and a half.' ardhayāmaḥ.
, s. divyāṃganā svargakanyā divyayoṣit.
, s. gṛhaṃ gehaṃ a(ā) gāraṃ sadanaṃ veśman-sadman n., niketanaṃ maṃdiraṃ vāsaḥ ā-ni-vāsaḥ bhavanaṃ āyatanaṃ ni-ā-layaḥ okasdhāman n., vasati f., nivāsasthānaṃ āvasathaḥ udavasitaṃ nikāyyaḥ niśāṃtaṃ va (pa) styaṃ; 'body of a h.' garbhāgāraṃ vāsagṛhaṃ.
(2) kulaṃ anvayaḥ vaṃśaḥ.
(3) gṛhajanaḥ kuṭuṃbaṃ parivāraḥ; 'h.-breaker' kuḍyacchedin m., bhittisaṃdhi-cauraḥ kapāṭaghnaḥ gṛhabhedakaḥ; 'h.-dog' gṛhakukkuraḥ; 'h.-door' gṛhadvāraṃ; 'h.-hold' parivāraḥ kuduṃbaṃ-bakaṃ parijanaḥ gṛhaparijanaḥ parivāraḥ; (a.) gṛhya ex. by gṛha in comp.; 'h.-hold duties' gṛhakāryāṇi gṛhācārāḥ; 'h.-hold: gods' kuladevatāḥ; 'h.-holder' gṛhin m., gṛhasthaḥ gṛhapatiḥ gṛhamedhin m., kuṭuṃbin m., gehin m.; 'h.-hold stuff' gṛhopaskāraḥ gṛhasāmagrī; 'h.-keeper' gṛhāvekṣakaḥ (-kṣikā f.); 'h.-keeping' gṛhavyāpāraḥ-kāryaṃ-karman n. 'h.-maid' dāsī gṛhadāsī-mārjanī; 'h.-room' vāsasthānaṃ veśman n. 'h.-warming' gṛhapraveśaḥ; 'h.-wife' gṛhiṇī gehinī gṛhakāryakuśalā-dakṣā gṛhamedhinī; 'h.-wifery' gṛhakāryakuśalatā-naipuṇyaṃ gṛhakarmānuṣṭhānaṃ parimitavyayaḥ.
, s. paristo (ṣṭo)maḥ sajjā kalpanā kuthaḥ āstaraḥ prasādhanaṃ.
, s. uṭajaḥ-jaṃ kuṭīraḥ kuṭī parṇaśālā tṛṇakuṭī.
, v. i. paritaḥ visṛp 1 P or ḍī 1 A, ākāśe vyāvṛt 1 A or visṛp or vical 1 P, paribhram 1, 4 P; 'h. about' maṃḍale car 1 P, (dīpasyopari maṃḍale carati Mr. 3); maṃḍalākāreṇa bhram.
(2) (fig.) viśaṃk 1 A, vikḷp 1 A, vicar c.
, adv. kathaṃ kena prakāreṇa-rūpeṇa.
(2) kiyat (in 'how long,' 'how far'); 'h. much' kiyat; 'h. many' kati (pl.); 'h. long' kiyacciraṃ kiyaṃtaṃ kālaṃ; 'h. many kinds' katividhāḥ; 'h. many times' katikṛtvaḥ; 'h. now' nanu nanu bhoḥ; 'h. far' kiyaddūraṃ kiyadavadhi; 'h. much more-less' kimuta kiṃ punaḥ kimu; 'h. else' atha kiṃ; with adj. ex. by aho; 'h. pleasing' aho madhuraṃ; aho pāpaṃ &c.
, s. varaṃḍakaḥ.
, adv. yathātathā yenakena prakāreṇa; (with adj.) by api or by nāma with imp. of verb; 'h. industrious a man may be' dīrghavyavasāyopi naraḥ karotu nāma vyavasāyaṃ naraḥ (H. 2). -conj. (Howbeit) kiṃtu api tu tu paraṃtu tathāpi punaḥ.
, v. i. ākraṃd 1 P, utkruś 1 P, uccaiḥ ras-raṭ 1 P, garj 1 P, dīrghaṃ vi-ru 2 P, rai 1 P. -s.,
, s. nābhi f.
(2) tsaruḥ.
(3) lakṣyaṃ śaravyaṃ.
, s. kolāhalaḥ kalakalaḥ; tumulaṃ tumularavaḥ-nādaḥ saṃkīrṇanādaḥ.
, s. śroṇyasthi n.
, s. kṣudrapaṇyavikrayin-vikretṛ m. -v. i. kṣudrapaṇyāni vi-krī 9 A.
, v. t. piṃḍīkṛ 8 U, saṃ-kṝ 6 P, saṃmiśr 10, saṃkulīkṛ saṃpiṃḍayati (D.).
(2) saṃkṣubh c.; sasaṃbhramaṃ vi-dhā 3 U or kṛ. -v. i. saṃkulībhū 1 P, saṃmiśrī-saṃkarī-bhū saṃkṝ pass., piṃḍībhū. -s. saṃkulaṃ saṃkaraḥ saṃkṣobhaḥ saṃkīrṇatā.
, s. rāgaḥ raṃgaḥ varṇaḥ chāyā chavi f.
(2) ākrośaḥ; 'h. and cry' kalakalaḥ kolāhalaḥ janaravaḥ saṃhūti f.
, v. t. vistṝ c., śvi c., vṛdh c.,
(2) sadarpaṃ nirbharts or tarj 10 A. -v. i. śvi 1 P, sphāy 1 A, vṛdh 1 A.
(2) dṛp 4 P, vikatth 1 A, pragalbh 1 A. -s. kopaḥ roṣaḥ saṃraṃbhaḥ; See Anger. 2 darpaḥ auddhatyaṃ nirbhartsanaṃ.
(3) uddhataḥ darpādhmātaḥ dāṃbhikaḥ vikatthanaḥ.
, v. t. āliṃg 1 P, ā-saṃ-śliṣ 4 P, pariṣvaṃj 1 A, bāhubhyāṃ pīḍ 10: See Clasp. -s. āśleṣaḥ pariṣvaṃgaḥ āliṃganaṃ upagūhanaṃ.
, a. mahat bṛhat sthūla viśāla vipula guru bṛhatparimāṇa atimahat-bṛhat-.
(2) (In body) sthūla-kāya-deha bṛhaccharīra mahākāya vipulāṃga (gī f.).
, s. jīrṇanaukā.
, s. (potasya) sthūlabhāgaḥ.
(2) puṭaḥ-ṭaṃ kośaḥ-ṣaḥ tvac f., āveṣṭanaṃ tuṣaḥ (of grain).
, v. i. guṃj 1 P, vi- ru 2 P, huṃkṛ 8 U, aspaṣṭaṃ nisvan 1 P or dhvan 1 P. -s.,
, a. mānuṣa (ṣī f.), pauruṣeya (yī f.), manuṣyajātīya mānavīya-na; gen. ex. by manuṣya or nara in comp.; 'in h. accents' manuṣyavācā; 'uttered h. accents' mānuṣīṃ giramudīrayāmāsa; 'h. nature' mānuṣyakaṃ puruṣatvaṃ narasvabhāvaḥ; 'h- form' mānuṣī tanuḥ nararūpaṃ; 'a h. brute' narapaśuḥ; 'h. kind' manuṣya-nṛ-jāti f. manuṣyavargaḥ.
(2) mānuṣyaṃ-ṣyakaṃ manuṣyatā mānuṣatā mānavatvaṃ.
(3) manuṣyāḥ manuṣyavargaḥ-jātiḥ.
, a. nīca apakṛṣṭa adhama.
(2) kṣudra alpamati.
(3) (In good sense) namra vi-nīta nirabhimāna vinata savinaya nirahaṃkāra anuddhata darpa-garva-abhimāna-hīna or rahita namracetas vinayin vinayaśīla-vṛtti.
(4) niḥsva daridra dīna durgata nirdhana āpanna; 'in h. days' āpatsamaye daridrāvasthāyāṃ āpadi; 'the friends of h. days' āpatkālīnamitrāṇi; 'to cat h. pie' mānaṃ pṛṣṭhe kṛ 8 U. -v. t. ava-nam c. (namayati) prahvayati (D.), (sapadi vinayaḥ prahvayati māṃ U. 6); abhiparā-bhū 1 P, darpaṃ-garvaṃ-bhaṃj 7 P or hṛ 1 P, ni-ava-pat c., apa-kṛṣ 1 P, namrīkṛ; 'thus completely h. ing the kings' iti rājñāṃ śirasi vāmapādamādhāya (R. vII. 70); 'h.-bee' bhramaraḥ; See Bee.-ed, a. abhibhūta bhagnadarpa ātta-garva-gaṃdha hṛtagarva; ānata namrīkṛta pātita apakṛṣṭa.
(2) vinayaḥ namratā anahaṃkāraḥ anabhimānaḥ agarvaḥ nirabhimānatā namraśīlatā.
(2) savinayaṃ namratayā namraṃ nirabhimānaṃ garvaṃ vinā anuddhataṃ namracetasā.
, v. t. pratṝ c., vaṃc 10; See Cheat. -s. pratāraṇaṃ-ṇā vaṃcanā kapaṭaḥ-ṭaṃ chalaṃ.
, a. virasa jaḍa maṃda phalgu. -s. mūḍhaḥ sthūladhīḥ.
, s. pragaṃḍaḥ.
, a. ārdra klinna unna sarasa timita.
, v. t. garvaṃ hṛ 1 P or bhaṃj 7 P, abhibhū 1 P, apakṛṣ 1 P; See Humble.
, s. vinayaḥ śālīnatā agarvaḥ adarpaḥ namratā anabhimānaḥ anahaṃkāraḥ anauddhatyaṃ.
, s. bhāvaḥ vṛtti f., manovṛttiḥ svabhāvaḥ śīlaḥ-laṃ prakṛti f.; 'good h.' sadbhāvaḥ suśīlatā saujanyaṃ; 'bad h.' vakrabhāvaḥ duḥśīlaṃ; 'joyous h.' ānaṃdavṛttiḥ.
(2) chaṃdaḥ chaṃdas n., manolaulyaṃ buddhicāpalyaṃ laharī cittataraṃgaḥ cāpalaṃ.
(3) kledaḥ temaḥ ārdratā; snehaḥ jalāvasekaḥ.
(4) rasaḥ jalaṃ dhātuḥ (of the body); 'disorder of the three h. s' doṣatrayaṃ tridoṣaṃ.
(5) vaidagdhyaṃ rasikatā rasaḥ sārasyaṃ vaicitryaṃ. -v. t. (a person) cittavṛttiṃ anuvṛt 1 A, (ahaṃ tāvatsvāminaścittavṛttimanuvartiṣye S. 2), chaṃdena or chaṃdaḥ (daṃ) anuvṛt bhāvaṃ anurudh 4 A or anupra-viś 6 P; (inclinations) anuvṛt anurudh anupra-viś.
(2) anuraṃj c., saṃtuṣ c., ārādh c., pra-sad c., bhaj 1 U, upalal 10, upacchaṃd 10.
(2) rasajñaḥ.
(2) calacitta lolamati calaprakṛtibhāva; See Fickle.
, s. kakud f., kakudaḥ-daṃ (fig.also), aṃsakaṭaḥ (of bulls); gaḍuḥ sthaguḥ; 'having a h.' kakudmat kakudmin; 'h.-backed' kubja gaḍula-ra kubjaka vakrapṛṣṭha nyubja.
, s. gaḍuḥ.
(2) piṃḍaḥ. -v. t. aratninā taḍ 10 or prahṛ; 'h.-backed'
, a. śataṃ; śatasaṃkhyaka; 'by h. s' śataśaḥ; 'in h. ways' śatadhā; 'h.-fold' śataguṇa a.; 'the life of man extends to h. years' śatāyurvai puruṣaḥ. -s. śataṃ.
, s. kṣudhā kṣudh f., bubhukṣā jighatsā aśanāyā aśanāyitaṃ; 'h.-starved' kṣutkṣāma kṣudhāvasanna. -v. i. kṣudh
(4) P, (with dat.), bhuj desid. (bubhukṣati-te).
(2) avasanna kṣīṇa kṣāma kṛśa.
, s. See Miser.
, v. mṛg 10 A, mṛgayāṃ kṛ 8 U, (mṛgayāyāṃ) anudhāv 1 P, anusṛ 1 P, anuvṛt 1 A, anubaṃdh 9 P.
(2) anviṣ 4 P, nirūp 10. -s.,
(2) anusaraṇaṃ anveṣaṇaṃ mārgaṇaṃ anudhāvanaṃ; lābhecchā lipsā; 'h.-dress' mṛgayāveṣaḥ; 'h.-dog' viśvakadruḥ mṛgayākukkuraḥ.
, s. kāṣṭhāvaraṇaṃ.
, v. t. (tarasā-savegaṃ) kṣip 6 P, vi-sṛj-muc 6 P, prās 4 U, īr c., preṣ c., prahṛ 1 P; 'h. down' ni ava-pat c., ava-bhraṃś c., adhaḥkṣip. -s. kṣepaḥ-paṇaṃ pātanaṃ.
(2) tumulaṃ kolāhalaḥ.
, s. tumulaṃ kolāhalaḥ tumularavaḥ kalakalaḥ.
, interj. jaya or harṣa-nisvanaḥ-śabdaḥnādaḥ.
, s. prakaṃpanaḥ mahāvātaḥ ativātaḥ prabhaṃjanaḥ vātyā pracaṃḍavātaḥ vegānilaḥ vātālī vātyāvegaḥ cakravātaḥ javānilaḥ jhaṃjhāvātaḥ (with showers).
, v. i. tvar 1 A, śīghraṃ gam 1 P, sasaṃbhramaṃ gam. -v. t. tvar c. (tvarayati).
(2) satvaraṃ ākṛṣ 1 P or praṇud 6 P, or prer c.; śīghraṃ saṃ-niḥ-pad c. or vi-dhā 3 U or sādh 5 P. -s. tvarā saṃbhramaḥ rabhas n., rabhasaḥ vyagratā vegaḥ ākulatvaṃ ā-saṃ-vegaḥ tvaritagati f.; 'why are you in such a h.' kimasi saṃbhrāṃteva (U. 3); 'in a h.' saṃbhrāṃta vyākula vyagra.
, v. t. kṣi 5 P, tud 6 P, hiṃs 7 P, ard 1 P or c., bādh 1 A, vyath c. (vyathayati). druh 4 P, kṣaṇ 8 P, pīḍ 10, apakṛ 8 U, vipra-kṛ du 5 P; 'does not h. one's reputation' yaśaḥ na kṣiṇoti (R. 11. 40). -s kṣataṃ hiṃsā apakāraḥ apakṛti f., bādhā pīḍā vyathā.
(2) apāyaḥ kṣayaḥ hāni f., nāśaḥ. -
(2) hiṃsra ghātuka śarāru.
(2) ahiṃsra anapakārin anupadravin.
, v. i. saṃghaṭṭa 1 A, abhisaṃ-pat 1 P.
(2) sarabhasaṃ niṣkram 1 U, 4 P or nirgam 1 P.
(3)
, s. patiḥ bhartṛ upayaṃtṛ pariṇetṛ parigrahītṛ vivoḍhṛ; kāṃtaḥ dayitaḥ dhavaḥ nāthaḥ svāmin; iṣṭaḥ priyatamaḥ prāṇeśaḥ hṛdayeśaḥ all m. (poetical words); 'h. and wife' daṃ (jaṃ) patī jāyāpatī bhāryāpatī; 'h.'s brother' devaraḥ devṛ m., devalaḥ; 'a second h' didhiṣuḥ; 'h.'s sister' nanāṃdṛ; 'h.'s brother's wife' yātṛ; 'sister's h.' śyālaḥ śyālakaḥ āvuttaḥ bhaginīpatiḥ. -v. t. parimitaṃ vyay 10 (vyayayati) na vikṣip 6 P, parimitavyayaṃ kṛ 8 U.
(2) kṛṣ 1 P, 6 U.
(2) parimitavyayaḥ gṛhakarmanirvāhavidyā.
, interj. tuṣṇīṃ bhava śāṃtaṃ vācaṃyamaniḥśabda- a. bhava. -v. i. śam 4 P, pra-upa-śam tūṣṇīṃ bhū maunībhū. -v. t. śam c. (śamayati) nibhṛtaṃ samā-dhā 3 U; See Conceal also.
, s. tuṣaḥ tvac f., kośaḥ puṭaḥ-ṭaṃ āveṣṭanaṃ.
(2) buṣaṃ-saṃ kaḍaṃgaraḥ. -v. t. nistuṣayati-nistvacayati (D.), tvacaṃ hṛ 1 P, nistuṣīkṛ 8 U.
(2) satuṣa tvagyukta
(2) rūkṣa karkaśa; 'in h. tones' rūkṣasvareṇa bāṣpavṛttikaluṣaṃ.
, s. See Cavalier.
, s. baṃdhakī pāpā duṣṭā strī.
, v. t.
(2) saṃbādh 1 A, saṃkṣubh c.
, s. uṭajaḥ-jaṃ parṇaśālā kuṭīraḥ tṛṇakuṭī. kāyamānaṃ.
, s. kuśū(sū)laḥ dhānyakoṣṭhaḥ.
, s. jayadhvaniḥ harṣanādaḥ-svanaḥ.
, a. kācamaya kācanirmita.
, a. saṃkīrṇajāti saṃkīrṇa saṃkarajāta miśraja.
, s. jalavyāla.
, a. jala-prerita-codita.
(2) jalavāhin. -
, s. koṣa-muṣka-vṛddhi f., phala or koṣa-śophaḥ.
, s. mastiṣkaśothaḥ śirograhaḥ.
, s. samudravelādivivaraṇaṃ.
, s. jalasaṃsṛṣṭaṃ madhu.
, s. jalopacāraḥ jalaprayogacikitsā.
, s. jalasaṃtrāsaḥ; alarkābhibhavaḥ ālarkaṃ.
, See Dropsy.
, a. haimaṃta (tī f.), śītakālīna.
, s. tarakṣuḥ-kṣaḥ tarkṣuḥ.
, s. ārogyavidyā.
, s. kledamāpakaḥ.
, s. vivāhaḥ udvāhaḥ.
(2) vivāhādhiṣṭhātrī devatā.
, s. stotraṃ sūktaṃ geyaṃ gānaṃ gītaṃ stutigītaṃ; 'a chanter of h. s' udgātṛ m., sumnayuḥ. -v. t. gai 1 P, varṇ 10, gānadvāreṇa stu 2 U or praśaṃs 1 P; 'h. spraises' upavīṇayati (D.).
s. See Dejection.
, s. atiśayokti f., atyuktiḥ vāgupacayaḥ satyātikramaḥ.
, a. uttara udac udīcīna uttarīya.
, s. ekāṃtataḥ guṇadoṣanirūpakaḥ or chidrānveṣin m., doṣaikadṛś m.
, a. suṣuptijanaka.
, s. pittonmādaḥ vāyukopaḥ.
(2) viṣādaḥ udvegaḥ avasādaḥ.
, s. dāmbhikaḥ daṃbhin m., kapaṭin m., kāpaṭikaḥ kuhaka-vṛttiḥ chadma-kapaṭa-veśin m., 'a religious h.' dharmadhvajin m. liṃgavṛttiḥ bakavṛttiḥ-vrataḥ ārya-rūpaḥ-liṃgin m., chadma- tāpasaḥ. baiḍālavrataḥ.
, a. tvagaṃtargata.
, s. karṇaḥ śruti f.
, v. t. ādhiṃ gṛhe gup 1 P; 'a h.-ed article' gopyādhiḥ.
, s. upanyāsaḥ pratijñā saṃketaḥ samayaḥ.
s. vātonmādaḥ; harṣamūrcchā harṣamohaḥ; mohaḥ; mūrcchā.
, pron. ahaṃ; oft ex. by ayaṃ janaḥ (referring to persons, of any number or gender).
, s. tuṣāra-hima-saṃghātaḥ himasaṃhati f., saṃhata-ghanīkṛta-jalaṃ himaṃ; See Snow also; 'i.-berg' himaparvataḥ-rāśiḥ himasaṃghātaḥ tuṣārarāśiḥ. -v. t. himīkṛ 8 U, himena śītīkṛ.
(3) nirutsāha niḥ-sneha vītarāga.
, s. nakulaḥ babhrūḥ aṃgūṣaḥ.
, s. pūyaraktaṃ.
, s. matsyavarṇanaṃ.
, s. mūrti f., devatāpratimā.
, s. mati f., buddhi f.
(2) mataṃ abhiprāyaḥ āśayaḥ manogataṃ bhāvaḥ.
(3) kalpaḥ saṃkalpaḥ kalpanā bhāvanā vāsanā bodhaḥ; 'with the i. that' ex. buddhyā in comp. or iti kṛtvā.
, a. tad (pron. a.) with eva ananya ananyarūpa nirviśeṣa abhinna avyati-rikta abhinnarūpa sama samāna nirastabheda ātman-rūpa in comp.; 'i. with the world' jagadātmaka viśvarūpa; 'becoming i. with Brahman' brahmasāyujyaṃ prāptaḥ brahmalīnaḥ.
(2) tadeva iti prati-pad c. or vi-bhū c. or abhijñā 9 U, tulyatvena paricchid 7 P. -v. i. samībhū.
, s. mānasaśāstraṃ.
, s. vākpaddhati-rīti f., vāgvyavahāraḥ vāksaṃpradāyaḥ viśiṣṭasvarūpaṃ.
, s. dehasvabhāvaḥ jātisvabhāvaḥ.
, s. jaḍaḥ mūrkhaḥ anātmajñaḥ mūḍhaḥ vaidheyaḥ bāliśaḥ ajñaḥ nirbuddhiḥ.
, a. alasa karma or kārya-vimukha or parāṅmukha (khī f.), karmadveṣin ālasyaśīla anudyogaśīla.
(2) avyāpṛta nirudyoga nirvyavasāya karma or kārya-śūnya or rahita nirvyāpāra nirudyama niśceṣṭa; udāsīna ni-rutsāha.
(3) nirarthaka niṣprayojana vyartha mogha; 'it were i. to talk of friend or foe in Govinda' goviṃdaviṣaye mitrāmitrakalpanaṃ vyāghātaḥ vyāhataṃ eva; 'to be i.' udās 2 A; 'i. talk' vṛthālāpaḥ vṛthākathā. -v. t. (time) udās kālaṃ mudhā kṣai c. (kṣapayati) or nī 1 P or ativah c., kālaṃ hṛ 1 P or kṣip 6 P, kālakṣepaṃ kṛ 8 U, alasa-nirvyāpāra -a. bhū. -
(2) anu-dyogaḥ avyāpāraḥ kāryaśūnyatā kālakṣepaḥpaṇaṃ.
(2) nirudyogaṃ nirvyāpāraṃ. 3 nirarthakaṃ vyarthaṃ vṛthā mudhā.
, s. (deva-) pratimā-mānaṃ mūrti f., daivataṃ devatā devatāvigrahaḥ pratikṛti f.
(2) (Fig.) ārādhyadevatā; 'attendant on an i.' devalaḥ devājīvaḥ-vin m.
, a. See Fit.
, conj. yadi cet (not at beginning); 'if so' yadyevaṃ evaṃ sthite; 'if not' nocet anyathā yadi na; 'as if' iva.
, a. agnimat āgneya-agnimaya (yī f.).
, s. mithyāgniḥ mithyādīpti f., dīptyābhāsaḥ.
, v. t. jval c., dīp c., saṃ-īṃdh 7 A, saṃdhukṣ 10, dah 1 P, tap c. -v. i. jval 1 P, dīp 4 A, saṃ-iṃdh pass. -
, a. akulīna hīnajāti-varṇa ni-apa-kṛṣṭa nīca adhama jaghanya anārya; See Base. 2 akīrtikara-lajjākara (rī f.).
, s.
(2) apakarṣaḥ avajñā apamānaḥ kalaṃkaḥ apratiṣṭhā tiraskāraḥ paribhavaḥ.
, s. ajñaḥ paṃḍitaṃmanyaḥ.
, v. t. na jñā 9 U, na svīkṛ 8 U.
(2) jñānahīnatā anabhijñatā ajñatā anabhijñānaṃ nirbuddhitvaṃ; 'difference imagined by i.' avidyākalpitabhedaḥ.
(2) aprājña avijña apaṃḍita durbuddhi nirbuddhi a-nir-bodha vidyā-jñāna-prajñā-bodha-hīna-śūnya-rahita durmati avidvas. -
, s. godhā gaudhāraḥ.
, a. āṃtrika (kī f.), aṃtra in comp.; 'i. pain' aṃtraśūlaṃ śūlavyādhiḥ-rogaḥ.
, a. duṣṭa pāpa asat asādhu garhya khala kutsita abhadra amaṃgala aśubha gen. ex. by dur ku apa vi kad pr.; See Ban; oft. by a in comp.
(2) asvastha asvastha-asusthaśarīra asustha asusthita vyādhita sāmaya rogin; gen. ex. by ārta grasta ātura pīḍita in comp.; 'i. with fever' jvarārta jvarapīḍita. -s. duṣṭatā khalatā asādhutā.
(2) pāpaṃ durācāraḥ adharmaḥ durvṛttaṃ doṣaḥ aparādhaḥ.
(3) aniṣṭaṃ aśubhaṃ amaṃgalaṃ akuśalaṃ abhadraṃ duḥkhaṃ durgati f., āpad-vipad f., vyasanaṃ utpātaḥ anarthaḥ ariṣṭaṃ aniṣṭapātaḥ kaṣṭaḥ-ṣṭaṃ apāyaḥ.
(4) apakāraḥ apakṛti f., ahitaṃ apāyaḥ kṣati-hāni f., kṣayaḥ apa-cayaḥ.
(5) rogaḥ vyādhiḥ āmayaḥ pīḍā upa-tāpaḥ asvāsthyaṃ; See Disease. -adv. asādhu anāryaṃ asamyak duṣṭaṃ.
(2) duḥkhena kaṣṭena kṛcchreṇa; in comp. words, ex. by dur ku apa vi kad a duṣṭa pāpa; 'i.-advised' aparīkṣita avimṛśya kṛta; 'i.-affected' vi-apa-rakta drohabuddhi ahitaiṣin; 'i.-arranged, -ordered. -regulated' duṣkrama durviracita avyatasthitaḥ 'i.-behaved, -bred, -natured' avinīta duḥśīla durvṛtta kuśīla avinaya durvinīta aśiṣṭa asamya durācāra pāpa kuvṛtti vi-nayāpeta; 'i.-breeding' avinayaḥ duḥśīlatā asabhyatā vinayapramāthaḥ durvṛtti f., durācāraḥ; 'i.-conditioned' durgata duḥsthita; 'i.-dressed' durvāsas kuprāvṛta; 'i.-fame' ayaśaḥ apakīrti f., apratiṣṭhā; 'i.-fated' durbhāgya maṃdabhāgya durdaiva daivopahata durdaivagrasta-upahata; 'i.-favoured, formed, -shaped' apa-ku-rūpa kadākāra durdarśana; 'i.-fitted' ayogya anarha anu-cita; 'i.-gotten' anyāyārjita; 'i. -grounded' amūlaka; 'i.-judged' avimṛśya-avicārya-kṛta anālocita; 'i.-judging' vivekaśūnya; nirviveka; 'i.-looking' durdarśana kurūpa; 'i.-luck' durdaivaṃ durbhāgyaṃ maṃdabhāgyaṃ daivaviparyāsaḥ-durvipākaḥ durjātaṃ aniṣṭaṃ; See(s.); 'i.-nature, -temper' duḥ-śīlaṃ duṣprakṛti f., vakrabhāvaḥ-śīlaṃ vāmaśīlaṃ bhāvapratīpatā vāmaśīlatā svabhāvavakratā 'i.-natured, -tempered' duṣprakṛti vakra vāma-śīla duṣṭa-khala-svabhāva kaṭu-karkaśa-pratīpasvabhāva ku-duḥ-śīla; 'i.-omened' aśubhasūcaka aniṣṭaśaṃsin aniṣṭalakṣaṇa; 'i-sounding' apasvara vi-ku-svara kaṭu; 'i.-timed' akāla aprāptakāla aprāptāvasara anavasara ākālika (kī f.); 'i.-treat' vipra-apa-ni-kṛ 8 U, upapla 1 A, pīḍ 10, ard 1 P or c., khalīkṛ; 'i.-treatment' apakāraḥ pīḍā ardanaṃ; See (s.); 'i.-turn' apakāraḥ pāpaṃ apriyaṃ ahitaṃ hiṃsā drohaḥ; 'i.-will' duṣṭabhāvaḥbuddhiḥ drohaḥ dveṣaḥ mātsaryaṃ asūyā.
, s. sahasā praveśaḥ or ākramaṇaṃ. -v. i. sahasā praviś 6 P or pat 1 P.
, s. anumānaṃ tarkaḥ. -
, a. niyama-vidhi-viruddha śāstra-smṛtivyavahāra-nyāya-viruddha smṛtyapeta adharmya anyāyya nyāya-dharma-rodhin avidhi.
, a. durvācya avyaktākṣara aspaṣṭākṣara aspaṣṭa-avyakta-varṇa.
, a. anyāyya vidhiviruddha; See Illegal. 2 vijāta jārajāta jāraja asatīprasūta anaurasa vijanman jārotpanna.
(3) kṛtrima kṛtaka kalpita; 'an i. child' anaurasaḥ-sī jārajaḥ-jā dāsīputraḥ kaulaṭeyaḥ-yī kaulaṭeraḥ-rī baṃdhakī-upastrī-sutaḥ-tā baṃdhulaḥ kaulaṭineyaḥ-yī.
, a. anudāra kṛpaṇa kṛpaṇabuddhicetas-svabhāva (lit. and fig.); atyāga-adāna-śīla avadānya.
, a. prati-ni-ṣiddha adharmya anyāyya niyama-dharma-viruddha vyavahāravirodhin.
, a. aśikṣita aprabuddha asaṃskṛta avyutpanna vidyā-jñāna-hīna nirakṣara anakṣara asaṃskṛtacitta.
, a. niravādhi; anaṃta ameya asīma amita amaryāda; See Endless.
, a. ayuktisiddha nyāyaviruddhaviparīta anyāyānusārin anyāyya atārkika (kī f.); 'i. conclusion' apasiddhāṃtaḥ avinigamaḥ.
, v. t. vaṃc 10, muh c., pratṝ c.; See Cheat. -Illusion, s. māyā prapaṃcaḥ iṃdrajālaṃ alīkatā avidyā; See Delusion.
, v. t. dyut- c., prakāś c. udbhās c., uddīp c., vi- rāj c., bhrāj c., ujjval c.
(2) (patrāṇi) raṃj c.
(2) (i. s) dīpāli f., dīpamālā-samūhaḥ dīpotsavaḥ.
(3) patraraṃjanaṃ.
(2) patraraṃjakaḥ.
, v. t. vyā-khyā 2 P, vyā-cakṣ 2 A, spaṣṭīkṛ 8 U, vivṛ 5 U; udā-hṛ 1 P, nidṛś c., nidarśanena vyā-khyā vyaktī-vi-śadī-kṛ citreṇa spaṣṭīkṛ prakāś c., dyut c.; śubh c., dīp c, citrādinā śubh c.
, a. viśruta khyāta prathita prasiddha mahāyaśaska; See Famous. 2 viśiṣṭa uttama utkṛṣṭa parama pramukha mahat.
, s. pratimā mūrti f., pratikṛti f.- mūrtiḥ-mānaṃ-rūpaṃ praticchaṃdakaḥ
(2) pratibiṃbaṃ biṃbaṃ chāyā praticchāyā praticchaṃdaḥ-dakaṃ; 'this youth is the complete i. of Rāma' rāmasyākṛtirasmin śiśau saṃpūrṇaṃ pratibiṃbitā (U.4).
(2) upalakṣaṇaṃ lakṣaṇā.
(3) ābhāsaḥ āḍaṃbaraḥ anukāraḥ. Imagine, v. t. manasā kḷp c., saṃ-pari-; saṃvi-bhū c., sṛj 6 P, dhyai 1 P.
(2) man 4 A, gaṇ 10, ciṃt 10, tark 10, utprekṣ 1 A, budh 1 P, ava-i 2 P, avagam 1 P, upalabh 1 A.
(2) amūlaka asatya māyāmaya (yī f.).
(2) (Faculty of i.) kalpanā-tarka-śakti f., bhāvanā upalabdhi f.
, a. durbala aśakta kṣīṇabala; See Feeble. 2 (In mind) nyūnabuddhi alpavikala-mati bāliśa kṛpaṇabuddhi.
, v. i. aṃtargam 1 P, niviś 6 P.
, v. t. ni-pā 1 P, ā-pā śuṣ c.
(2) (Fig.) adhigam 1 P, manasā grah 9 U or ākal 10 (kalayati) or upalabh 1 A.
, v. t. ātivyāp 5 P.
, s. See Embroglio.
, v. t. sic 6 P, lip 6 P, ukṣ 1 P, klid c.; aṃj 7 P, dih 2 U; 'i. ed with blood' raktākta raktaklinna.
, v. t. abhiraṃj c.
(2) śās 2 P, upadiś 6 P, śikṣ c.
, v. t. anukṛ 8 U (oft. with gen.), anugam-sṛ 1 P, anu-i-yā 2 P, anuvṛt 1 A, anuvi-dhā 3 U, anuvad 1 P, anuhṛ 1 P, viḍaṃb 10.
(2) upamānaṃ pratirūpaṃ sādṛśyaṃ. -
, a. niṣkalaṃka nirmala akalmaṣa anagha nirdoṣa vimala.
, a. aṃtarbhava aṃtarastha.
, a. amūrta niravayava aśarīrin amūrtimat.
(2) laghu aguru agurvartha yaktiṃcit niṣprayojana anāvaśyaka (kī f.), nirarthaka.
, a. apakva apariṇata asaṃpūrṇakāla asiddha aprāptakāla ākālika (kī f.).
, a. ameya amita apari-māṇa durmeya mahat bahu ati pr.
, a. anaṃtara avyavahita niraṃtara avyavadhāna.
(2) tātkālika (kī f.), sadyaska acira śīghra; better by 'i. ly.'
(3) sannihita upasthita āsanna nikaṭa.
, durupacāra acikitsya.
, a. asmartavya.
, a. asmārta smaraṇātikrāṃta atiprācīna anādi; 'i. succession' anādiparaṃparā; 'from times i.' anādikālāt asmārtakālāt.
, a. atyaṃta aparimeya atimātra anaṃta aparimāṇa amita atimaryāda durmeya; mahat bṛhat su-ati-mahat atibṛhat.
, v. t. avagāh c., ni-masj c. (majjayati) āplu c., jale praviś c.
(2) magnatā niṣṭhā tatparatā abhiniveśaḥ.
, a. kramahīna kramaviruddha avyavasthita.
, v. i. deśāṃtaraṃ adhivas 1 P or adhyās 2 A (with acc.).
, a. upasthita āsanna saṃnikṛṣṭa upanata nikaṭa-āsanna-vartin; 'a drought is i.' anāvṛṣṭiḥ saṃpadyate lagnā (P. i. 7).
(2) ātyayika (kī f.), jīvitasaṃśayāvaha; 'he stood in i. peril of death' mahati jīvita saṃśaye avartata.
, v. t. See Place.
, a. sthira niścala acala niṣkaṃpa.
, a. amita aparimita amaryāda atyaṃta atimātra atyadhika su-ati pr.
, a. viyāta nirlajja tistrapa avinīta pragalbha dhṛṣṭa lajjā-vrīḍā-trapā-hīna
(2) aślīla garhya avācya aśuddha aśuci.
(3) asādhu asadvṛtta pāṃsula vyabhicārin. -
, v. t. (yajñe) han 2 P, viśas 1 P, upahārīkṛ 8 U, hatvā utsṛj 6 P, baliṃ dā 3 U or kṛ ālabh 1 A, saṃ-jñā c. (jñapayati); 'i. oneself' pretena saha ātmānaṃ dah 1 P, saha gam.
, a. asādhu duścaritra durvṛtta durācārapāpakarman vyabhicārin vyasanin pāpin; duṣṭa dharmaviruddha apuṇya aśuci pāpa. -
, a. amara amartya jarāmaraṇarahita akṣaya ajara nirjara anaśvara avināśin nitya sanātana (nī f.), anaṃta śāśvata (tī f.), sadāsthāyin.
, a. acala sthira sthāvara acara ajaṃgama.
, a. mukta rahita; ex. by a or nir pr. agamya akṣama anarha.
(2) abhāvaḥ virahaḥ nyūnatā rāhityaṃ; oft. by a or nir pr.; 'i. from danger' abhayaṃ nirbhayatvaṃ.
, v. t. ni-ava-rudh 7 U. baṃdh 9 saṃyam 1 P, kārāyāṃ gup 1 P.
(2) parivṛ 5 U. pariveṣṭ 1 A or c.
, a. avyaya nirvikāra nitya avikriya vikārākṣama sthira nirvikalpa apari- vartanīya.
, s. piśācaḥ bhūtaḥ; See Devil, Demon.
, s. saṃsparśaḥ saṃparkaḥ samā-prati-ghātaḥ. saṃghaṭṭaḥ.
, v. t. hras c., apa-ci 5 U, kṣi 1, 5 P or c., naś c., vilup c., laghūkṛ 8 U, ūn 10, upa-han 2 P, duṣ c. (dūṣayati) alpīkṛ vikalīkṛ kṣīṇīkṛ.
(2) tejaḥ-balaṃ-hṛ 1 P, durbalīkṛ.
, v. t. See Empale.
, a. aspṛśya agrāhya sparśāvyakta iṃdriyāgocara avyakta atisūkṣma.
, s. vaiṣamyaṃ bhedaḥ asāmyaṃ.
, v. t. dā 3 U, 1 P, prati-pad c., sam-ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P, saṃkram c., grah c., vi-tṝ 1 P (with loc.), saṃsṛj 6 P, suvarṇavikārā apītau na suvarṇamātmīyena dharmeṇa saṃsṛjaṃti (S. B. 431) 'do not i. to gold their properties'.
(2) ni-ā-vid c., kath 10; prakāś c.; vi-jñā c (jñāpayati) khyā 2 P or c.
(3) saṃcar c., saṃkram c.
, a. apakṣapātin samakriya samadarśin samavṛttibhāva udāsīna muktasaṃga sarvasama pakṣapātahīna nyāyavartin nyāyya dharmya.
, a. avibhājya avaṃṭanīya.
, a. agamya alaṃghya dustara durgama dustārya gahana saṃbādha saṃkaṭa.
, a. a-niḥ-cetana sukhaduḥkhākṣama.
, a. anurakta anurāgavat rāgānvita baddhabhāva sānurāga prītyākṛṣṭha āsaktacitta.
(2) sarasa rasika rāgayukta rāgin; what an i. strain aho rāgaparivāhiṇī gītiḥ (S. 5).
, a. vikāra-akṣama-agamya.
, a. (For) utsuka vyagra sotkaṃṭha pramita utka; See Eager. 2 (Of) asaha asahana akṣamin asahiṣṇu akṣama.
(3) adhīra kālaharaṇākṣama amarṣaṇa atitikṣu.
, v. t. See Pledge.
, v. t. abhiyuj 7 A, 10, abhiśaṃs 1 P. apavad 1 U, ādhṛṣ c.
, a. apāpa nirdoṣa.
, a. daridra akiṃcana nirdhana.
, v. t. rudh 7 U, pratibaṃdh 9 1, vi-prati-han 2 P, ni-vṛ c., staṃbh 9 P, or c., bādh 1 A, kuṃṭhayati (D.). -
, v. t. ni-pra-ud-yuj 10, pravṛt c., protsah c., uttij c., prer c., nud 6 P or c., praṇud pracud 10, kṛṣ 1 P; See Drive. -lent, s. pravartakaḥ prerakaḥ protsāhakaḥ pracodakaḥ.
, v. i. ā-pra-laṃb 1 A, upari laṃb
(2) unnam 1 P, samāpat 1 P, pratyā-sad 1 P, upa-sthā 1 U, upāgam 1 P, nikaṭe-samīpaṃvṛt 1 A, or sthā; 'an untimely storm i. s' unnamatyakāladurdinaṃ (Mr. 5) 'a drought is closely i. ing' anāvṛṣṭiḥ saṃpadyate lagnā (P. 1. 7).
, a. abhedya acchedya apraveśya gahana durgama.
(2) kaṭhina vajramaya (yī f.); 'darkness i. by the sun' abhānubhedyaṃ tamaḥ.
, a. ananuśayin ananutāpin kheda paścāttāpa-hīna ananutapta.
, a. ājñāpaka ādeśaka niyojaka vidhāyaka pracodaka.
(2) avicārya avaśyakartavya anupekṣya; 'i. mood' loṭ ājñārthaḥ.
, a. aspaṣṭa avyakta avi-bhāṣya agocara agamya; 'i. to the senses' iṃdriyāgocara iṃdriyātīta atīṃdriya; 'i. to the eye' apratyakṣa parokṣa nayanāgocara; 'i. difference' atisūkṣmaḥ bhedaḥ.
, a. apūrṇa apariṇata asaṃpanna apakva asamāpta asamagra.
(2) nyūna vikala lupta hīna sadoṣa sacchidra ūnāvayava vikaleṃdriya vikalāṃga; 'i. memory' vikalā smṛtiḥ; 'i. comparison' luptopamā; 'i. tense' laṅ.
, a. nīraṃdhra acchidra.
, a. maheśvarīya mahārāja-adhirāja -in comp.; 'i. rule' ādhirājyaṃ cakravartitvaṃ.
, v. t. See Endanger.
, a. ājñāpaka.
(2) dṛpta uddhata dhṛṣṭa avalipta sāvalepa; 'in an i. tone' sāvalepaṃ tarjayaṃtyā girā uddhataṃ sāṭopaṃ.
, a. anaśvara akṣaya-yya akṣayin avināśin avyaya ajara akṣara.
, a. apraveśya abhedya.
, a. akartṛka akartṛvācya; ex by bhāva 'i. verb, bhāvavācyaṃ.
, v. t. cetanavat upacar 1 P. (with loc.)
, a. viyāta aśiṣṭa pragalbha dhṛṣṭa avinīta duḥ-ku-śīla.
(2) aprastuta aprakṛta aprāsaṃgika (kī f.); aptaṃgata asaṃbaddha ni-ṣprayojana anarthaka.
(3) parādhikāracarcaka avyāpāreṣu vyāpāraṃ kurvat.
(2) aprastutatvaṃ asaṃbaṃdhaḥ ananvayaḥ asaṃgatatā.
, a. akṣobhya nirvikāra samavṛtti-buddhi; apāriplava.
, a. durbhedya duṣpraveśya abhedya.
(2) gahana nibiḍa agamya saṃkaṭa saṃbādha nīraṃdhra.
, a. tīvra caṃḍa tīkṣṇa ugra prabala avimṛśya kṛta vegavat sarabhasa.
(2) saṃraṃbhin sāhasin amarṣaṇa sāhasika (kī f.), asamīkṣyakārin tīkṣṇakarman.
, s. vegaḥ saṃ-ā-vegaḥ gati-śakti f., (fig;) preraṇā pracodanā protsāhanaṃ.
, v. t. āhan 2 U (usually A), samāpat 1 P, saṃghaṭṭ 1 A.
, a. abhakta adhārmika (kī f.), apuṇyaśīla adharmin; duṣṭa pāpiṣṭha asādhu.
, a. ahārya acala aśāmya aśamanīya atoṣaṇīya anārādhya aprasādya asāṃtvanīya.
(2) dīrgha-ati-dveṣin; 'i. hatred' āmaraṇāṃtikaṃ vairaṃ dīrghadveṣaḥ baddhavairaṃ.
, v. t. ni-dhā 3 U, vilikh 6 P, niruh c., prati-ni-ṣṭhā c. (ṣṭhāpayati) prati-vap 1 P, nikhan 1 P, 'as if i. ed in the heart' pratyupteva...aṃtarnikhātevaca (Mal. 5;) 'so many are the thorns of anxiety i. ed in the heart' tāvaṃtopi vilikhyaṃte hṛdaye śokaśaṃkavaḥ (H. 4).
, s. upakaraṇaṃ sādhanaṃ upaskaraḥ sāmagrī dravyaṃ pātraṃ yaṃtraṃ.
, v. t. saṃbaṃdh 9 P, saṃśliṣ c., lip 6 P, saṃsṛj 6 P, saṃkram c.; 'he is i. ed in many crimes' anekapāpairlipyate anekadoṣāstasmin saṃkrāṃtāḥ.
, a. nirvivāda avaikalpika-asāṃśayika (kī f.); vicārānapekṣa avitarkita anāśaṃkita avicārita; better by 'i. ly.'
, v. t. pra-abhi-arth 10 A, yāc 1 A, savinayaṃ-sāṃjali-yāc anunī 1 P, ārādh c., pra-sad c.
, v. t. sūc 10, dhvan c., vac desid. (vivakṣati) bhaṃgyā vyaṃj c., upa-lakṣ 10, budh c.
(2) (As meaning) prati-i c., dyut c., gam c., abhi-dhā 3 U; See Mean; 'these senses are i. ed' ete arthāḥ pratīyaṃte (S. B. 33); oft. by artha garbha. in comp.; 'words i. ing censure' niṃdārthaṃ vacaḥ. -
, a. aśiṣṭa asabhya grāmya durmaryāda asujana duḥśīla anārya avinīta adakṣiṇa.
, a. anītijña nayānabhijña abudha avivecaka avijña asamīkṣyakārin amati-mat. 2 ahita sāpakāra anarthāvaha aniṣṭakara (rī f.), asamīkṣyakṛta nyāyaviruddha.
, a. aguru laghu nirbhāra.
, v. t. (deśāṃtarāt) ānī or āhṛ or āvah 1 P.
(2) sūc 10, budh c., uddiś 6 P, dyut c.; See Imply, Mean. 3 gurutayā saṃbaṃdh 9 P or avalaṃb 1 A. -s. (I. s) videśīyapaṇyāni videśajadravyāṇi bahirdeśāgatavāṇijyadravyāṇi.
(2) arthaḥ bhāvaḥ abhiprāyaḥ āśayaḥ uddeśaḥ vivakṣā; 'of like i.' tulyārtha samānārtha.
(3) gurutvaṃ gauravaṃ.
(2) utkarṣaḥ unnati f., pratiṣṭhā pratipatti f., gauravapadaṃ; parama-ucca-padaṃ.
(3) abhimānaḥ darpaḥ.
(2) ānītadravyāṇi.
, v. t. nirbaṃdhena pracch 6 P or prārth 10 A or yāc 1 A, anu-nir-baṃdh 9 P, anu-rudh 7 U, atiprārthanayā udvij c. or āyas c.; 'being i. ed & c.' nirbaṃdhapṛṣṭaḥ sa jagāda sarvaṃ (R. xiv. 32); punaḥ punaścānubadhyamānā (Ka. 69).
, v. t. nikṣip 6 P, ni-viś c., nyas 4 U, ni-ā-dhā 3 U, ā-samā-ruh c. (ropayati) sthā c. (sthāpayati) niyuj 7 A, 10; 'i. upon' vaṃc 10, vipra-labh 1 A; See Cheat. -ing, a. gāṃbhīryadyotin guruprabhāva vismayāvaha adbhuta vismāpaka bhavya prakāṃḍa mahātejas.
(2) karaḥ śulkaḥ-lkaṃ.
(3) chalaṃ kapaṭaṃ daṃbhaḥ; See Fraud.
, s. dhūrtaḥ dāṃbhikaḥ vaṃcakaḥ pratārakaḥ kitavaḥ.
(2) (In religion) dharmadhvajin m., liṃgavṛttiḥ; See Hypocrite.
, s. vaṃcanā-naṃ chadman n., daṃbhaḥ kapaṭaṃ māyā vipralaṃbhaḥ atisaṃdhānaṃ pratāraṇā; See Fraud.
, a. aśakya asādhya asaṃbhava akaraṇīya duṣkara; gen. ex. by na śak pass.
(2) asādhyaṃ asaṃbhavaḥ; oft. ex. by śaśaviṣāṇaṃ-śṛṃgaṃ khapuṣpaṃ gaganakusumaṃ.
, s. karaḥ śulkaḥ-lkaṃ; baliḥ rājasvaṃ rājabhāgaḥ.
, s. vidradhiḥ.
, a. nirbala durbala aśakta niḥsattva; See Feeble. 2 klība puṃstvahīna napuṃsaka. niṣpauruṣa.
(3) niṣphala nirarthaka vyartha vṛthāmudhā- in comp.
, v. t. goṣṭhe ni-ava-rudh 7 U or rakṣ 1 P.
, v. t. nirdhanīkṛ 8 U, daridrīkṛ dhanaṃ naś c. or kṣi c.
(2) vīryaṃ-śaktiṃ-hṛ 1 P or naś c.
, a. asādhya aśakya duṣkara asaṃbhava anupapādya akārya.
, v. t. śap 1 U, ā-kruś 1 P, garh 1, 10 A, abhiśaṃs 1 P.
, a. ajayya alaṃghya durjaya durākrama anākramya.
(2) gahana durgama agamya.
v. t. sic 6 P, ni-ā-- pra-kṣip 6 P; vyāp 5 P or c., vyaś 5 A, pūr 10.
(2) (Make pregnant) retaḥ sic garbhaṃ grah c. or utpad c., sasattvāṃ kṛ; See Pregnant. -ed, a. sikta vyāpta pūrṇa-garbha -in comp.
(2) āpannasattvā garbhavatī.
, v. t. ni-dhā 3 U, nyas 4 U, niviś c.; padaṃ grah c., niṣṭhā c. (niṣṭhāpayati) cittaniṣṭha -a. kṛ 8 U; saṃskṛ; (hṛdaye) padaṃ kṛ sthānaṃ labh 1 A (in the mind).
(2) aṃk 10, cihn 10, mudr 10; See below.
(3) hṛ 1 P, ākṛṣ 1 P; See Attract. -s. mudrā aṃkaḥ cihnaṃ lakṣaṇaṃ.
(2) saṃskāraḥ cittasaṃskāraḥ.
(3) anubhavaḥ buddhi f., mati f., mataṃ.
(4) pariṇāmaḥ utpannaṃ saṃskārajanyaṃ phalaṃ; oft. ex. by aṃtaraṃ avakāśaḥ padaṃ with labh or grah; tadalabdhapadaṃ hṛdi śokaghane (R. vIII. 91), lebheṃtaraṃ cetasi nopadeśaḥ (R. vI. 66) 'made or left no i. on the heart &c.'
(5) āghātacihnaṃ chedaḥ;
, v. t. mudr 10, aṃk 10, nyas 4 U; See Impress.
, v. t. kārāyāṃ-kārāgṛhe-nikṣip 6 P or baṃdh 9 P or nirudh 7 U.
(2) baṃdigrāhaṃ grah 9 U, āsidh 1 P, baṃdīkṛ 8 U.
, a. asaṃbhava aghaṭanīya durghaṭa anupapanna; 'it is i.' naitadupapadyate saṃbhavati or ghaṭate.
, s. aśucitā anṛjutā asāralyaṃ kāpaṭyaṃ kauṭilyaṃ śāṭhyaṃ jihmatā khalatā; See Fraud.
, a. ākasmika (kī f.), ayatnapūrva aciṃtitapūrva. -adv. pūrvaciṃtāṃ vinā.
, a. ayukta anucita anupapanna anarha; oft. by ku-a pr.; 'i. union' asaṃgatiḥ kuyogaḥ.
(2) (Of conduct) avinayaḥ kucaritaṃ amaryādā duścaritaṃ akāryaṃ apacāraḥ maryādātikramaḥ.
, v. t. utkṛṣ 1 P or c., saṃskṛ 8 U, unnatiṃ-śreyastvaṃ-nī 1 P or prāp c., upa-ci 5 U, bhadratara-śreyas a. kṛ; śudh c., pramṛj 2 P or c., pratisaṃ-samā-dhā 3 U, (as faults) -v. i. saṃ-vi-abhi-vṛdh 1 A, upaci pass., vṛddhiṃ-unnatiṃ-utkarṣaṃ-i-yā 2 P or gam 1 P or prāp 5 P, śreyas-bhadratara -a. bhū 'has i. ed in health' asti viśeṣaḥ; 'to i. in knowledge' vidyāṃ arj 1 P or adhigam or āp.
(2) śreyastvaṃ bhadrataratvaṃ varīyastvaṃ.
(3) śodhanaṃ pratisamādhānaṃ; 'i. in knowledge' vidyāgamaḥ jñānopacayaḥ; 'i. in health' viśeṣaḥ.
, a. adīrghadṛṣṭi adūradarśin; See Imprudent. -ly, adv. asamīkṣya avimṛśya.
, v. t. aciṃtitapūrvaṃ-prāptakālaṃ-kṛ 8 U or rac 10.
, a. anayajña anītimat avijña avicakṣaṇa anītijña anabhijña amatimat; adīrgha-adūra-dṛṣṭi avimṛśya-asamīkṣya-kārin adūradarśin avivekin nirviveka asāvadhāna.
(2) (Of acts) avimṛśyakṛta anava-hita; better by 'i.-ly'.
(2) avinayaḥ durṇīti f., durṇayaḥ.
, a. dhṛṣṭa viyāta pragalbha nirlajja avinīta durvinīta nistrapa lajjā-trapā-vrīḍāhīna prauḍha pratibhāvat.
, v. t. pratyā-khyā 2 P, virudh 7 U, nirā-kṛ 8 U, adharīkṛ pratyādiś 6 P; See Contradict. 2 apavad 1 A, viparītaṃ vad niṃd 1 P, doṣaṃ grah 9 U.
, s. pravartanaṃ praṇodanaṃ pravṛtti f., pra-codanaṃ-nā protsāhanaṃ-nā; 'sudden i.' ākasmikī pravṛttiḥ vegaḥ saṃ-ā-vegaḥ.
(2) hetuḥ kāraṇaṃ nimittaṃ prayojanaṃ.
(2) āvegaśīla sahasāpravartin vegānuvartin saṃraṃbhin; 'pray, don't grow i.' sahasā-ākasmikavṛttyā karmaṇi pravartituṃ nārhasi.
, s. daṃḍābhāvaḥ daṃḍamukti f.
(2) anapāyaḥ anapakāraḥ akṣati f., ahāni f., anāśaḥ ahiṃsā apīḍā; 'with i. (to oneself)' apakāraṃ vinā svayamakṣatena ātmahāniṃ vinā.
, a. aśuddha aśuci apavitra anirmala samala amedhya.
(2) garhya niṃdya kaśmala kutsita.
(3) pāṃsula vyabhicarin.
(2) malaḥ-laṃ aśaucaṃ kāluṣyaṃ kiṭṭaṃ mālinyaṃ apadravyaṃ; See Dirt. 3 garhyatā niṃdyatā.
(4) pāṃsulatā lāṃpaṭyaṃ vyabhicāraḥ.
, v. t. āruh c., (ropayati) saṃbaṃdh 9 P, kḷp c., prasaṃj c., nikṣip 6 P; See Ascribe. 2 apa-pari-vad 1 U, ā-adhi-kṣip niṃd 1 P: See Censure. -ation, s. (Act) āropaḥ-paṇaṃ kalpanā saṃbaṃdhaḥ prasaṃgaḥ; 'i. of a crime' doṣakalpanā doṣāropaḥ.
(2) abhiyogaḥ abhiśaṃsanaṃ.
(3) āropaḥ ā-adhikṣepaḥ dūṣaṇaṃ apavādaḥ kalaṃkaḥ pari (rī)vādaḥ; See Calumny.
, prep. Gen. ex. by loc.; aṃtare madhye in comp.; with verbs by ni pr.
(2) (Denoting instrument, manner, time, direction) ex. by instr.; 'i. great intimacy' mahatā snehena; 'i. six days' ṣaḍahena; 'i. a short time' acireṇa acirāt; 'i. breadth' vistāreṇa; 'drives i. a chariot' rathena yāti-carati; 'i. a joyful mood' ānaṃdena; 'i. order' krameṇa kramaśaḥ; 'i. small quantities' alpaśaḥ; 'i. the same manner' tadvat tathaiva; 'i. as much as' yataḥ yasmāt yat oft. by abl. or instr. of abstract nouns; See Because; 'i. as much as it arises from ingorance' avidyāmūlatvāt.
, s. asāmarthyaṃ daurbalyaṃ aśakti f.
, s. asaṃyamaḥ anigrahaḥ.
, a. agamya durgama durāsada duṣprāpa durāroha gahana viṣamastha.
, a. ayathārtha anṛta atathya aśuddha.
, s. ālasyaṃ anudyogaḥ nirvyāpāratvaṃ kāryadveṣaḥ audāsīnyaṃ.
, a. alasa nirvyāpāra nirudyama avyavasāya; See Idle; 'to be i.' udās
, a. agrāhya anupādeya; i. into society apāṃkteya apāṃkta.
, a. anavadhāna pramādin pramatta upekṣaka niravekṣa asamakṣiya-sapramādaṃ-kṛta.
, a. avicchedya ananyahārya.
, s. See Lover.
, a. rikta śūnya a-niḥ-sāra.
, a. a-vi-cetana prāṇahīna nirjīva.
, a. anupayojya anupapanna ayogya anucita.
, s. ālasya anudyogaḥ kāryanivṛtti f., apravṛtti f., amanoyogaḥ anabhiniveśaḥ.
, a. ayogya asaṃgataṃ aprastuta viruddha.
, a. atyalpa kṣudra.
, a. niḥśaṃka akutobhaya vītabhaya.
, a. apātra ayogya.
, a. avyakta aspaṣṭa asphuṭa avyaktapada-varṇa-akṣara.
, a. akṛtrima sahaja.
, adv. yasmāt yena yataḥ.
, a. anavadhāna nirape (ve) kṣa anāsakta upekṣaka maṃdādara pramatta pramādin anavahita aniviṣṭacitta śūnyahṛdaya.
, a. aśrāvya karṇāgocara; 'i. weeping' niḥśabdarodanaṃ.
, v. t. abhiṣic 6 P, adhikāre niviś c.
(2) prati-ṣṭhā c. (pratiṣṭhāpayati) saṃskṛ 8 U, upakram c., ārabh c. (raṃbhayati).
, See Gild,-ed.
, a. aśubha amaṃgala abhadra akalyāṇa (ṇī f.).
, a. sahaja naisargika-svābhāvika (kī f.), svabhāvaja aṃtarbhava.
, a. agaṇya saṃkhyātīta.
(2) amita.
, v. t. pra- jval 10, ut-tap c.
, s. maṃtraḥ abhicāraḥ yogaḥ maṃtraprayogaḥ māyā; 'to use i. s.' maṃtraiḥ vaśīkṛ 8 U or muh c., abhimaṃtr 10 A. abhicar c.
, a. akṣama asamartha aśakta aparyāpta anucita ayogya.
, a. apṛthu avipula aviśāla saṃkaṭa saṃbādha.
, v. t. śaktiṃ hṛ 1 P. akṣamaṃakṣamī-kṛ 8 U, apātrī-ayogyaṃ kṛ.
, s. asāmarthyaṃ aśakti f., anarhatā ayogyatā apātratā.
(2) medhābhāvaḥ buddhihīnatā.
, See Imprison, -ment.
, v. t. aruṇī kṛ 8 U. -a. rakta rudhiratāmra ātāmra.
, a. mūrta mūrtimat dehavat śarīrin śarīrabaddha dehin saśarīra.
(2) avatārin manuṣyarūpadhārin gṛhītadeha manuṣyarūpeṇa ava-tīrṇa
, v. t. bhāṃḍe ni-dhā 3 U or niviś c.
(2) pi-dhā āvṛ 5 U, ā-pari-veṣṭ c., pari-ā-cchad 10.
, a. asamīkṣya-avimṛśya-kārin sāhasin.
(2) anavadhāna pramādin pramatta.
, s. gṛha-agāra-dāhin m.
, s. dhūpaḥ turuṣkaḥ piṃḍakaḥ sihlaḥ yāvanaḥ (olibanum); yakṣadhūpaḥ sarjarasaḥ rālaḥ sarvarasaḥ; 'artificial i.' vṛkadhūpaḥ kṛtrimadhūpakaḥ. -v. t. dhūp 1 P, 10, dhūpena vās 10.
(2) uttij c., uddīp c., saṃdhukṣ dhukṣ 10, kṣubh c., krudh c., prakup c.; See Enrage. -Incensory, s. dhūpapātraṃ-bhājanaṃ.
, s. pralobhanaṃ pracodanaṃ pravartanaṃ uttejanaṃ protsāhanaṃ; preraṇaṃ praṇodanaṃ udbodhakaṃ.
(2) kāraṇaṃ nimittaṃ prayojanaṃ hetuḥ. -a. pravartaka pracodaka &c.
, s. prāraṃbhaḥ upakramaḥ.
, s. vikalpaḥ śaṃkā anirṇayaḥ.
, a. satata avirata anavarata avi-cchinna aviśrāṃta prasakta.
, s. vyabhicāraḥ agamyagamanaṃ; oft. by gamanaṃ; 'i. with a mother, sister &c.' mātṛgamanaṃ; svasṛgamanaṃ &c.
, s. aṃgulaḥ; 'not even an i.' na rekhāmātramapi nālpamapi; 'by i. es' alpālpaṃ alpaśaḥ.
, s. vyabhicāraḥ; asatītvaṃ pāṃsulatā (of women).
, a. upakrāṃta aciraprārabdha.
(2) asaṃpūrṇa.
, s. vṛttaṃ vṛttāṃtaḥ vyatikaraḥ prasaṃgaḥ saṃgati f., ghaṭanā.
(2) upākhyānaṃ prāsaṃgikakathā. -
, v. t. bhasmasātkṛ 8 U, bhasmīkṛ.
, a. ārabdha upakrāṃta; prathama agra purogāmin.
, v. t. chid 7 P, kṛt 6 P, takṣ 1, 5 P; See Cut. -ion, s. chedaḥ kartanaṃ kṣataṃ bhedaḥ.
, v. t. pravṛt c., protsah c., prer c., pra-cud 10, praṇud 6 P or c., udyuj 10; (anger &c.) uddīp c., uttij c., saṃdhukṣ 10.
(2) ā-samā-śvas c.
(2)
, a. niṣṭhura karkaśa nirghṛṇa nidarya.
(2) (Of weather) ugra kaṭhora rūkṣa asaumya tīkṣṇa tīvra pracaṃḍa.
(3) vātavṛṣṭimat.
, v. i. nam 1 P, ava-ā-- namrībhū 1 P.
(2) pravaṇa- a. bhū; 'lavourably i. ed towards her by (her) penance' tapasā tatpravaṇīkṛtaḥ (K. IV. 42); gen. ex. by śīla in comp.; 'i. ed to favour' anugrahaśīla; or by iṣ 6 P, vāṃch 1 P; by manas or kāma with inf. form, or by desid. forms. -v. t. ā-ava-nam c. (namayati) āvṛj 10, namrīkṛ
(2) pravaṇīkṛ pravṛt c., ni-ud-yuj 10, protsah c., prer c., See Incite. -s. utsarpiṇī or avasarpiṇī bhūmiḥ pravaṇā bhūmiḥ.
(2) bhāvaḥ abhilāṣaḥ icchā kāmaḥ chaṃdaḥ chaṃdas n., ruci f., cittapravṛttiḥ; 'following one's own i.' kāmacārin svacchaṃda svairavṛtta kāmacāra svaira svairin.
(3) ā- nati f.; 'i. of a planet's orbit to the ecliptic' paramāpamaḥ.
(2) pravartita pravaṇa in comp., śīla or ālu in comp. or by desid. forms.
, v. t. See Enclose.
, v. t. parigrah 9 P, aṃtargaṇ 10. samāviś c., aṃtaḥ kal 10, parisamāp-abhivyāp- 5 P, pratisaṃ-hṛ 1 P; gen. ex. by aṃtar with bhū-gam-pat 1 P or vṛt 1 A (with nom. of what is included).
(2) ā-dhā 3 U, dhṛ 10, ā-dā 3 A, garbha in comp.
, a. pracchanna alakṣita pracchanna- gupta-rūpa. -adv. pracchannaṃ gupta-alakṣya-rūpeṇa nibhṛtākāreṇa.
, s. anabhijñānaṃ apratipatti f.
, a. asaṃgata asaṃbaddha ananvita.
, a. adāhya durdāhya.
, s. āyaḥ udayaḥ āgamaḥ dhanāgamaḥ arthaprāpti f., dhanodayaḥ.
, a. asamaparimāṇa asamāna asadṛśa.
(2) aparyāpta.
, a. atulya asamāna a nanurūpa; aparyāpta na alaṃ asadṛśa.
, v. t. pīḍ 10, kliś 9 P, āyas c.; 'don't i. yourself' alamāyāsena.
(2) kleśa-pīḍā-kara (rī f.,), asukhada uparodhin.
, a. vāgyata mitavāc mitakatha bhāṣaṇavirakta saṃlāpavimukha (khī f.).
, a. atula anupama advitīya nirupama apratima apratirūpa anupameya.
, a. nirghṛṇa krūra nṛśaṃsa nirdaya; See Cruel.
, a. See Inconsistent.
, a. aśakta asamartha ayogya akarmakṣama analaṃkarmīṇa.
, a. apūrṇa asamāpta aniṣpanna. sāvaśeṣa.
(2) vikala nyūna lupta hīnāṃga nyūnāvayava luptāvayava asamagra.
(2) vaikalyaṃ nyūnatā.
, a. amiśrita asaṃkīrṇa śuddha.
, a. ajñeya agamya durbodha aciṃtya avibhāvya agrāhya abodhagamya atarkya adhīgamya bodhātīta iṃdriyātīta atīṃdriya iṃdriyāgocara.
, a. anirṇāyaka apramāṇa aniścāyaka.
, a. asaṃgata viruddha asaṃbaddha anupapanna.
, a. aprayukta aprayogin ayauktika nyāyaviruddha ayuktisiddha.
, a. alpa kṣudra tuccha.
(2) alpārgha.
, a. asamīkṣya-avimṛśya-kārin avivekin avimarśin sāhasin pramatta asāvadhāna; 'an i. deed' sāhasaṃ.
, a. asaṃgata viruddha virodhin asaṃbaddha ananvita visaṃvādin vi-gīta viparīta; paraspara virodhin-viruddha parasparaparāhata saṃkula pūrvāparaviruddha kliṣṭa; oft. ex. by visaṃvad 1 U, virudh pass., vipra-vad See Consistent also.
, s. asaṃgati f., asaṃbaṃdhaḥ ananvayaḥ virodhaḥ vaiparītyaṃ vibhedaḥ asādṛśyaṃ visaṃvādaḥ vipratipatti f., parasparavirodhaḥ virodhokti f.
, a. aśaraṇa nirvinoda śokākula.
, a. See Inconsistent.
, a. aprakāśa aspaṣṭa.
(2) apradhāna.
, a. asthira adṛḍha; cala caṃcala; tarala lolamati calacitta.
, a. nirvivāda avicārya apatyākhyeya niḥsaṃdeha suniścita.
, a. asaṃyata avaśin ajiteṃdriya vyabhicārin.
, a. apratyākhyeya nirvi-vāda abādhya asaṃdigdha.
a. anupayukta anucita aparyāpta ayogya; ahita asukhakara kleśakara (rī f.); kleśada duḥkhāvaha uparodhaka duḥkhada.
(2) kleśaḥ asukhaṃ uparodhaḥ pīḍā āyāsaḥ āyāsa or kleśa-hetuḥ or kāraṇaṃ. -v. t. upa-rudh 7 U, bādh 1 A, pīḍ 10; See Convenience.
, a. anabhijña avijña; anabhyaṃtara.
, v. t. saṃmiśr 10, saṃhan 2 P, saṃyuj 7 U, 10, saṃsṛj 6 P, saṃśliṣ c., e- kīkṛ 8 U. -v. i. ekībhū saṃsṛj-saṃyuj- pass.
, a. aśarīrin videha niravayava.
, a. aśuddha aśuci sadoṣa doṣavat.
(2) asatya ayathārtha vitatha; 'i. in conduct' durvṛtta durācāra.
, a. aśodhya asamādheya śikṣātīta asādhya apratisamādheya.
, a. akṣayaṇīya.
, a. avilayana anāśaka.
, a. aduṣṭa śuci pavitra śuddha.
, a. anāśya adūṣya akṣaya.
, v. i. vṛdh 1 A, vi-saṃ-pra-pari- edh 1 A, saṃ-ṛdh 4, 5 P, sphāy 1 A, ā-pyai 1 A, vṛddhiṃ yā-i 2 P or gam 1 P or prāp 5 P, pra-upa-ci pass., murch 1 P, (mumūrcha sahajaṃ tejo haviṣeva havirbhujāṃ R. x. 79), praruh 1 P.
(2) vistṝ-vitan- pass., vi-pra-sṛ 1 P. -v. t. vṛdh c., edh c., ṛdh c., āpyai c., sphāy c. (sphāvayati) āgam c., bṛṃh c. vṛddhiṃ nī 1 P, praruh c., pra-upa-ci 5 U.
(2) vistṝ c., vitan 8 U, prasṛ c., -s. vṛddhi-sphīti-samṛddhi f., upa-pra-cayaḥ vardhanaṃ āpyāyanaṃ bṛṃhaṇaṃ unnati f., vistāraḥ ādhikyaṃ.
, a. aśraddheya aviśvāsya pratyayātīta viśvāsānarha atipratyaya-viśvāsa apramāṇabhūta.
, a. aśraddhālu apratyayin śaṃkāśīla aviśvāsaśīla.
, v. t. dah 1 P.
, See Increase (s.).
, v. t. abhiyuj 7 A, 10; See Accuse.
, v. See Encrust.
, v. i. ava-sthā 1 A, aṃḍānāmupari saṃviś 6 P, aṃḍāni puṣ 1, 9 P.
, s. kusvapnaḥ duḥsvapnaḥ.
, v. t. anu- śās 2 P, upadiś 6 P, (citte) niviś c., śikṣ c.; See Impress.
, v. t. See Censure.
, a avalaṃbin; āśrita uparistha.
(2) āvaśyaka; oft. ex. by pot. pass. part. or arh 1 P. -s. adhikṛtaḥ niyojyaḥ vṛttibhuj m., vṛttibhogin-dhārin m.
, v. t. bhaj 1 U, āśri 1 U, āp 5 P, labh 1 A; āvah 1 P, utpad c.; gen. ex. by i-yā- 2 P, gam 1 P &c. with object, by pot. pass. part., arh 1 P or arha yogya bhājanaṃ pātraṃ in comp.; 'he i. s blame' vācyatāṃ yāti doṣabhājanaṃ-doṣabhāk-doṣapātraṃ bhavati; 'i. s debt' ṛṇaṃ karoti 'you will only i. sin' pāpamevāśrayethāḥ; 'i. s a penalty' daṃḍyo bhavati daṃḍamarhati.
, a. asādhya aśamanīya durupacāra apratikārya aparihārya asamādheya nirupāya.
, a. anutsuka ajijñāsu akutūhalin.
, s. avaskaṃdaḥ-danaṃ abhidravaḥ upa-plavaḥ ākramaḥ abhiprayāṇaṃ abhigrahaḥ; 'to make i. s' avaskaṃd 1 P, abhidrū 1 P; See Attack. -Incursive, a. upaplavin upadravin.
, v. t. nam c., āvṛj 10, bhuj 6 P, ākuṃc c.
, a. ṛṇin ṛṇagrasta-baddha.
(2) upa-kṛta anugṛhīta kṛtopakāra; 'I am i. to fortune' daivenānugṛhītosmi
, a. grāmya aślīla avācya aśrāvya.
(2) avinīta vinayaśūnya-rahita ni-rmaryāda atikrāṃtamaryāda-vinaya; aśiṣṭa asabhya śiṣṭācāraviruddha.
(3) ayukta anyāyya lajjākara (rī f.), niṃdya nirlajja.
(2) avinayaḥ amaryādā aśiṣṭatā maryādātikramaḥ.
(3) ayukta anupapatti f., niṃdyatā garhyatā anyāyaḥ kurīti f., anīti f., anayaḥ kuśīlaṃ apacāraḥ.
, s. saṃdehaḥ anirṇayaḥ anirdhāraṇaṃ vikalpaḥ saṃśayaḥ aniścayaḥ vitarkaḥ āśaṃkā dvāparaḥ.
(2) vikalpa-vitarka-śīlatā saṃdigdha asthira-matitvaṃ calacittatā laulyaṃ caṃcalatā.
, a. saṃdigdha anirṇīta aniścita savikalpa anirṇāyaka.
(2) vikalpa-vitarkasaṃdeha-śīla asthira-saṃdigdha-lola-mati dhībuddhi -citta anavasthita calacitta dolāyamānacitta; See Fickle. -ly, adv. aniścitaṃ sasaṃdehaṃ.
, a. avyaya avikārya avibhaktika; 'an i. word' avyayaḥ-yaṃ nipātaḥ.
, See Indecent,
, a. aklāṃta aśrāṃta aviṣaṇṇa mahotsāha bahuśramakṣama anirviṇṇa; See Assiduous.
, a. alopanīya avināśya.
, a. arakṣaṇīya apratipādanīya. anuttara.
, a. anirvācya anirvacanīya avarṇanīya paricchedātīta. Gen. ex. by kim pron. with api; (vikāraḥ kopyaṃtarjaḍayati Mal. I).
, a. aniyata aniścita anirdiṣṭa alakṣita.
, a. akṣara śāśvata (tī f.), anāśya alopya akṣayya amārṣṭavya.
, a. grāmya aślīla.
(2) avinīta aśiṣṭa asabhya ayukta; See Indecent.
, v. t. (kṣatiṃ) pūr 10, niṣkṛ 8 U, nistṝ c., apākṛ pratikṛ śudh c., pramṛj 2 P or c., kṣemaṃ prativi-dhā 3 U.
, v. t. daṃturīkṛ 8 U, bhaṃgurīkṛ; anukrakacaṃ chid 7 P or aṃk 10.
, a. svādhīna anāyatta svāyatta svataṃtra ātmāyatta ātmataṃtra anāśrita aparāyatta a-vi-vaśa aparataṃtra
(2) svairin svacchaṃda svairavṛtti svaira svaira-kāma-cārin yādṛcchika (kī f.), niryaṃtraṇa aniyaṃtraṇa svecchācārin; See Free; 'i. of' vimucya vihāya vinā; See Except; nirapekṣa anapekṣa in comp., bāhyanimittanirapekṣamapi svāśrayaṃ kāryaṃ bhavati (S. B. 508) 'i. of external causes' &c.
, a. akathya atikatha vāgvi-bhavātivṛtta varṇanātīta varṇanāviṣaya ava-rṇanīya anirvācya; oft. by kaḥ-kā-kiṃ- with api; kāpyabhikhyā tayorāsīt (R. I. 4 6) 'an i. splendour' &c.; 'the splendour of that pair is simply i.' kiṃ kathyate śrīrubhayasya tasya (K. vii. 78).
, a. akṣayya anaśvara anāśya avināśin ajara akṣayin.
, a. alakṣya aparimeya saṃdigdha.
, a. aniyata anirdiṣṭa anirṇīta saṃdigdha savikalpa alakṣita; apa-rimita.
, s. sūci (cī) patraṃ sūci-cī f., ni-ghaṃṭuḥ anukramaṇikā
(2) pradeśi (śa) nī darśakaḥ.
(3) (Indicative of) ex. by jñāpaka-sūcaka-gamaka. -a., tadeva gamakaṃ pāṃḍityavaida gdhayoḥ (Mal. 1) 'that only is the i. of wisdom and skill'; See Indicate.
, s. bhārata bha(bhā)ratavarṣaṃ jaṃbudvīpaḥ.
, v. t. sūc 10, dyut c., vi-aṃj 7 P or c. gam c., (gamayati) pra-nir-diś 6 P, pra-dṛś c., budh c., prakaṭīkṛ 8 U, āviṣkṛ nirūp 10, prakāś c., jñā c., (jñāpayati) ni-ā-vid c., lakṣ 10, nirvac 2 P, or c., abhi-dhā 3 U, avagam c., prati-i c. (pratyāyayati) piśunayati (D.).
(2) (Act) prakāśanaṃ nirdeśaḥ pradarśanaṃ.
, v. t. abhiyuj 7 A, 10, apavad 1 A.
, a. sāmānya madhyama viguṇa.
(2) samabhāva samabuddhi samadṛṣṭi samadarśin samapakṣa taṭastha apakṣapātin niḥsaṃga muktasaṃga.
(3) nirapekṣa anapekṣa nirādara anabhilāṣa nirabhilāṣa nirīha niḥspṛha virakta nirutsuka avyagra; 'to remain or be i.' udās 2 A or upa-īkṣ 1 A, kimityudāsate bharatāḥ (Mal. 1.); (in good sense) mādhyasthyaṃ avalaṃb I A, mādhyasthyamiṣṭepyavalaṃbaterthe (K. i. 52).
(2) madhyamatayā sāmānyataḥ.
(2) pramādaḥ upekṣā amanoyogaḥ anavekṣā anavadhānaṃ anādaraḥ.
(3) samabhāvaḥ apakṣapātaḥ asaṃgaḥ.
, a. dīna daridra adhana durgata niḥ-sva akiṃcana; See Poor. -ly, adv. dīnavat sakārpaṇyaṃ sadainyaṃ.
, a. svadeśodbhava svadeśīya svadeśajāta.
, s. ajīrṇaṃ apākaḥ agnimāṃdyaṃ maṃdāgniḥ annavikāraḥ annāparipākaḥ.
, a. kopākula iddhamanyu samanyu saroṣa saṃraṃbhin kupita atikruddha atiruṣṭa jātāmarṣa saṃjātakopa dīptakopa.
, s. apa(va)māna; paribhavaḥ avajñā anādaraḥ apekṣā avadhīraṇaṃ-ṇā tiraskāraḥ dhikkrāraḥ See Disgrace,
, s. nīlaṃ; (plant) nīlī kālā klītakikā grāmīṇā madhuparṇikā raṃjanī śrīphalī tutthā droṇī dolā nīlinī melā tūṇī.
, a. anṛju vakra kuṭila jihma parokṣa; 'i. tax'; parokṣakaraḥ; 'i. hint' vakrokti f., bhaṃgibhāṣaṇaṃ vakrabhaṇitaṃ bhaṃgyuktiḥ bhaṃgi-gī f.
(2) vakraṃ kuṭilaṃ anṛju asaralaṃ tiryak tiras.
, a. apratyakṣa avyakta adṛṣṭigocara.
, a. avimṛśya-asamīkṣya-kārin avicakṣaṇa adūradarśin avivecaka anītijña amatimat vivekahīna-śūnya anavahita
, a. avivikta nirviśeṣa aparicchinna apṛthakkṛta.
(2) saṃkula saṃkīrṇa avyavasthita.
(2) saṃkulaṃ saṃkīrṇaṃ akrameṇa kramaṃ vinā.
, a. avaśya aparityājya aparihārya avaśyakārya; 'an i. duty' nityakarman n.
, v. t. viraṃj c., vimukhīkṛ 8 U, aruciṃ-viraktiṃ-utpad c. or jan c., pratikūla- a. kṛ; na pravṛt c.
(2) asvāsthyaṃ jan c.
(2) asva (su) stha asva(su)sthaśarīra; 'severely i.' balavadasvasthaśarīra.
(2) asvāsthyaṃ asusthatā śarīrāsvāsthyaṃ.
, a. See Incontestable.
, a. abhedya durbhedya alaṃghya; sudṛḍha dṛḍhabaddha susaṃhata.
(2) adrāvya akṣaraṇīya.
, a. avyakta asphuṭa aspaṣṭa aprakāśa apratyakṣa
(2) saṃkula saṃkīrṇa; 'an i. speech.' mliṣṭaṃ avispaṣṭaṃ.
, a. aparicchedya avi-jñeya alakṣya.
, v. t. likh 6 P.
, s. vyakti f., puruṣaḥ ekajanaḥ avayavaḥ. -a. vyaktigata avyāpaka avyāpin eka
(2) pṛthaktvaṃ pārthakyaṃ mamatā.
, a. avibhājya abhedya anaṃśya niravayava.
, a. avineya avaśya avidheya avaśaga durdama durdāṃta anadhīna anāyatta svairin svacchaṃda.
, v. t. See Advise.
, a. taṃdrila alasa taṃdrālu maṃda nirudyama udyogavirakta kāryadveṣin kāryavimukha (khī f.), niśceṣṭa nirutsāha jaḍa maṃdakriya.
, a. durdama durdāṃta adamya aśṛṇya.
(2) adīna-akṛpaṇa-cetas atyutsāhavat urusattva.
, See under Door.
, a. asaṃdigdha suniścita anāśaṃkya niḥsaṃśaya; See Certain.
, v. t. anu-nī 1 P, pravṛt c., ud-ni-yuj 10, pracud 10, protsah c., prer c.; See Incite.
(2) ā-kṛṣ 1 P, pra-vi-lubh c., hṛ 1 P; oft. ex. by causal forms.
(3) utpad c., jan c. (janayati) saṃ-ud-bhū c., āvah 1 P.
(4) prabudh c.
(2) kāraṇaṃ hetuḥ nimittaṃ pralobhanaṃ; See Incentive. -Induction, s. anumānaṃ; apavāhaḥ.
, v. t. dharmādhikāre niyuj 7 A, 10.
, v. i. ā-paj pass, āsakta-nirata- a. bhū 1 P (with loc.); sev 1 A, bhaj 1 U. -v. t. upa- lal 10, upacchaṃd 10; anugrah 9 U, tṛp c., tuṣ c.; anu-vṛt 1 A, anurudh 4 A, anuvi-dhā 3 U, anupraviś 6 P, pūr 10.
(2) anu-jñā 9 P, anu-mud 1 A, anu-man 4 A, kṣam 1 A, 4 P, upekṣ 1 A, na virudh 7 U, na saṃyam 1 P; na nigrah 9 U, na niṣidh 1 P.
(2) adamaḥ aniṣedhaḥ asaṃyamaḥ ani-grahaḥ apratirodhaḥ.
(3) toṣaṇaṃ tarpaṇaṃ anuvartanaṃ lālanaṃ upacchaṃdanaṃ anurodhaḥ anuvidhānaṃ anuvṛtti f., anuvṛttaṃ chaṃdonuvṛttaṃ.
(4) prasādaḥ anugrahaḥ; anujñā anumati f.
(2) chaṃdonuvartin chaṃdānurodhin anuvidhāyin.
, v. t. ghanīkṛ 8 U, dṛḍhīkṛ saṃhan 2 P. -v. i. ghanībhū.
, s. udyamaḥ udyogaḥ pyavasāyaḥ adhyavasāyaḥ utsāhaḥ yatnaḥ abhiyogaḥ ceṣṭā kriyā kāryābhiniveśaḥ karmaśīlatā kāryaprasakti-pravṛtti f., abhyāsaḥ anālasyaṃ pariśramaḥ ā-pra-yāsaḥ sodyogatā.
, v. t. mad c., madaṃ utpad c.
, a. See Indescribable.
, a. anapamṛjya alopanīya.
, a. niṣphala viphala vyartha mogha nirarthaka niṣprayojana.
(2) nirbala asamartha akṣama asiddhikara(rī f.), niṣprabhāva avīryavat See Fruitless, -ly, adv. niṣphalaṃ vyarthaṃ mudhā vṛthā nirarthakaṃ; nirbalaṃ.
(2) mogha vyartha akiṃcitkara (rī f.), viphala niṣphala.
(2) aprabala.
, a. sthitisthāpakatvahīna.
, a. aśobhana aślīla apraśasta avinīta; See Indecent. -Inelegance. s. alāvaṇyaṃ; aśobhā &c.
, a. avaraṇīya ayogya ayukta.
, a. vāgapaṭu; avāgmin.
, a. ayogya anucita anarha.
(2) mūḍha mūrkha bāliśa.
, s. vaiṣamyaṃ asāmyaṃ viṣamatā vibhedaḥ asādṛśyaṃ bhinnatā.
, a. anyāyya adharmya nyāyaviruddha.
, a. anunmūlya avināśya.
, a. jaḍa niśceṣṭa aceṣṭa acala gati-hīna niścala acetana.
(2) anudyogin maṃda taṃdrila jaḍa alasa.
, a. anargha-rghya amūlya atyutkṛṣṭa.
, a. aparihārya avaśyabhāvin ahārya avāraṇīya anivārya niyata bhavi-tavya avaśyaka ānuṣaṃgika (kī f.).
, a. akṣamya asoḍhavya amarṣaṇīya.
(2) niruttara anivāryadoṣa nirvyapadeśa.
, a. akṣaya akṣayin avi-nāśya avidhvaṃsin anaṃta avyaya.
, a. niṣṭhura niranurodha anārādhya anamya ananuneya niranukrośa nirdaya kaṭhiṇapāṣāṇa-hṛdaya kaṭhoracitta.
, a. anucita ayogya anarha anupapanna.
, s. ananubhavaḥ apakvabuddhitvaṃ apariṇatamatitvaṃ vyavahārānabhijñatā abahudarśitvaṃ.
, a. akuśala anipuṇa avidagdha apaṭu adakṣa.
, a. aśodhya prāyaścittākṣama ani-ṣkaraṇiya.
, a. avyākhyeya agamyārtha durbodha gahana abodhya durgama.
, a. anabhyudya akathya; See Indescribable.
, c. aśāmya anirvāpya.
, a. dustara anuddhārya.
, a. amogha avyartha niścita.
(2) abhramādhīna pramādākṣama askhalanaśīla askhalita-mati-buddhi bhramānarha.
, s. a-apa-yaśas n., duṣkīrti f., akīrtiḥ apratiṣṭhā vācyatā kalaṃkaḥ apakarṣaḥ.
(4) (Of persons) duṣkīrtimat ayaśasvin apayaśaska khyātagarhaṇa abhiśasta.
, s. bālaḥ śiśuḥ bālakaḥ stanaṃdhayaḥ stanapaḥ-pāḥ arbhakaḥ dārakaḥ ḍiṃbhaḥ kṣīrapāḥ stana-kṣīra-pāyin m., uttānaśayaḥ; (all f. also). -a.,
(2) vyavahārāyogya aprāptavyavahāradaśa; 'i. state.' bālāvasthā.
(2) prathama-bāla-avasthā āraṃbhaḥ prāraṃbhaḥ.
(2) bālahan m., bālaghatakaḥ.
, s. pattayaḥ padātayaḥ padātikāḥ (pl.), padātibalaṃ pādātaṃ pattisainyaṃ.
, v. t. muh c., mad c., buddhiṃ-jñānaṃ han 2 P or lup c.
, a. asādhya duṣkara asaṃbhāvya aniṣpādanīya.
, v. t. (anyasmin) saṃcar c., saṃkram c., (rogeṇa) saṃsṛj 6 P, rogākrāṃta- -a. kṛ 8 U.
(2) duṣ c. (dūṣayati) bhraṃś c.; See Corrupt. -ed, a rogadūṣita-saṃsṛṣṭa-ākrāṃta saṃcāra-saṃparka-saṃsarga-duṣṭa or dūṣita.
(2) duṣṭa dūṣita bhraṣṭa.
(2) doṣaḥ dūṣaṇaṃ.
, a. vaṃdhya niṣphala; See Fruit-
, v. t. anu-mā 3 A, 2 P, saṃ-bhū c., unnī 1 P, ūh 1 A, tark 10, apavah 1 P, avagam 1 P; 'his dignity may be i. ed from his form' saṃbhāvanīyānubhāvāsyākṛtiḥ (S. 7); 'her very form leads (me) to i. her being superhuman' ākṛtirevānumāpayatyamānuṣatāṃ (Ka. 132).
(2) (Result) anumānaṃ apohaḥ apavāhaḥ tarkaḥ abhyūhaḥ; tarkanirṇayaḥ-siddhāṃtaḥ.
, a. ūna nyūna alpīyas.
(2) nīca hīna ni-apa-kṛṣṭa avara adhara jaghanya adhama anuttama; See Mean. 3 adhaḥstha nimna adhara nīcastha adhastana (nī f.).
(4) gauṇa (ṇī f.), apradhāna upasarjana amukhya; oft. by ku or dur pr., 'of an i. caste' hīnajāti-varṇa durvarṇa kukula; 'i. in rank' avarapadabhāk; 'i. in age' kanīyas avaraja anuja; 'it will be clear who is i. and who is superior' adharottaravyaktirbhaviṣyati (M. 1); gen. ex by parihā pass. with abl. for 'to'; 'she is not i. to Sachī in majestic dignity' ojasvitayā na parihīyate śacyāḥ (V. 3). -s. avarapadabhāk m., hīnapadasthaḥ avaraḥ.
, a. nāraka (kī f.), narakīya narakastha nirayagata.
(2) āsura (rī f.), rākṣasa (sī f.); 'i. regions' narakaḥ nirayaḥ; pātālaṃ adhobhuvanaṃ nāgalokaḥ pretalokaḥ balisadman n. -s. narakavāsin m., narakasthaḥ.
, a. See Fruitless.
, v. t. bādh 1 A, upa-rudh 7 U, upa-plu 1 A, upa-dra 1 P, upapīḍ 10, upasṛj 6 P, kliś 9 P.
(2) (nityaṃ) sevita juṣṭa āśrita 'i. by wild animals' śvāpadajuṣṭa.
, s. nāstikaḥ aśraddhāluḥ dharmaniṃdakaḥ anīśvaravādin m., pāṣaṃḍaḥ. -a. aśraddadhāna nāstikavṛtti anīśvaravādin aviśvāsin mithyādṛṣṭi.
(2) abhakti f., vyabhicāraḥ vivāhasamayabhaṃgaḥ.
(3) viśvāsaghātaḥ-bhaṃgaḥ.
, a. anaṃta ameya amita apari-mita apāra nirmaryāda niravadhi niḥsīma aparyaṃta; 'an i. number' parārdhyaṃ.
, a. atisūkṣma atyaṃtasūkṣma.
, s. sāmānya-sādhāraṇa-rūpaṃ the technical name being tumun.
, a. durbala kṣīṇa aśakta avasanna kṣīṇa-bala-sattva-śakti; See Feeble. 2 asthira skhalita adhīra adṛḍha; 'the step being. i.' nātisthiracaraṇasaṃcārasya (Ka. 35).
(3) jīrṇa jarāpariṇata jarātura jaraṭha.
(2) doṣaḥ chidraṃ vikāraḥ aparādhaḥ vaikalyaṃ aguṇaḥ.
(3) vyādhiḥ rogaḥ āmayaḥ.
, v. t. See Fix.
, v. t. dīp c., saṃ-ut-pra- jval c., tap c., dah 1 P, saṃ-iṃdh 7 A.
(2) uttij c., protsah. c., uddīp c. (as feelings); will only serve to i. his grief' saṃdīpanā eva duḥkhasya (vinodanopāyāḥ) (U. 3); prakup c., ruṣ c., See Enrage, Excite; 'i. ed with wrath' iddhamanyu kopajvalita-pradīpta; 'i. ed with pride' samiddhadarpa; 'to be i.-ed' jval 1 P, dīp 4 A. dah-iṃdh- pass.
(2) tāpaḥ. dāhaḥ ploṣaḥ
(3) (In medicine) pākaḥ; 'i. of the eyes' netrapākaḥ; asthipākaḥ &c.
(2) dāhayukta-vi- śiṣṭa sadāha satāpa dāha in comp.; 'i. fever' dāhajvaraḥ.
, v. t. dhmā 1 P, śvi c., sphāy c. (sphāvayati) vistṝ c., ud-han 2 P; utsic 6 P or c., unmad c.; 'i. with air' vātena pṝ c. or pūr 10, ucchūnīkṛ 8 U.
, v. t. nam c., āvṛj 10, bhuj 6 P, kuṃc c.
(2) vikṛ c., rūpāṇi ā-khyā 2 P; 'the word is not i. ed' tacchabdasya vibhaktyādivikārā na jāyaṃte.
(2) vikāraḥ rūpaṃ vibhaktyādikāryaṃ kāryaṃ vibhakti f.
, a. anamya anāvarjya.
(2) dṛḍha kaṭhina saṃhata; See Hard. 3 dṛḍha-sthira-saṃkalpa-mati-niścaya dhīra.
(4) kaṭhora kaṭhiṇahṛdaya niranurodha niranukrośa krūra.
, v. t. pra-ṇī 1 P, pravṛt c., prayuj 7 A, 10, ācar 1 P, vi-dhā 3 U, kṛ 8 U, pat c., ā-ni-dhā; 'to i. pain on' duḥkhe pat c. or duḥkhasya padaṃ nī 1 P; oft. ex. by kṛ or dā 3 U; 'i. punishment' daṃḍaṃ kṛ or dā.
, s. balaṃ prabhāvaḥ śakti f., sāmarthyaṃ vaśaḥ-śaṃ guṇaḥ pratāpaḥ.
(2) pratiṣṭhā gauravaṃ; varṇaḥ adhikāraḥ utkarṣaḥ pad or sthāna-gauravaṃ or māhātmyaṃ; 'under the i. of' vaśa vaśya vidheya adhiṣṭhita āyatta adhīna taṃtra &c. in comp.; 'under the i. of sleep' nidrā-vaśa-vidheya; 'through the i. of love' kāmādhīnatvāt; 'planetary i.' grahāveśaḥ. -v. t. adhi-ṣṭhā 1 P; pra-bhū 1 P, īś 2 A (with gen.); vaśīkṛ 8 U
(2) pravṛt c., prer c., protsah c., pra-ni-yuj 10, nī 1 P, ākṛṣ 1 P, hṛ 1 P; 'a fool has his mind i. ed, by the convictions of others' mūḍhaḥ parapratyayaneyabuddhiḥ (M. 1); 'to be i. ed by' vaśaṃ gam 1 P, vikṛ pass., āyatta- a. bhū; 'not i. ed by anger or passions' anāyatto roṣasya avaśo viṣayāṇāṃ (Ka. 45).
, s. āgamaḥ aṃtaḥ-pravāhaḥ-sravaṇaṃ.
, v. t. veṣṭ 1 A or c., ācchad c., pidhā 3 U, kośe ni-dhā.
, v. t. vi-jñā c. (jñāpayati) ni-āvid c., śaṃs 1 P, kath 10, ā-khyā 2 P or c., budh c., saṃdiś 6 P, śru c., avagam c. (gamayati); See Tell. 2 (Against) ā-hve 1 A, abhiyuj 7 A, 10, abhiśaṃs ādhṛṣ c.
(2) vārtā pravṛtti f., udaṃtaḥ vṛttāṃtaḥ samācāraḥ.
(3) vi- jñānaṃ bodhaḥ prabuddhatā ava-gamaḥ.
(4) abhiyogaḥ abhiśaṃsanaṃ.
, a. avidhi niyama-vidhi-rīti-vi-ruddha utsūtra.
, s. bhaṃgaḥ ati-vyati-kramaḥ laṃghana ullaṃghanaṃ.
, a. asatata anabhīkṣṇa virala anitya.
, v. t. ut- laṃgh 1 A, 10, bhaṃj 7 P. ati-vyati-kram 1 U, 4 P, aticar 1 P, lup c., vyāhan 2 P.
(2) bhaṃj khaṃḍ 10, bhid 7 P.
, v. t.
, See Darken.
, v. t. niṣic 6 P, saṃmiśr 10, saṃsṛj 6 P, samā-ni-ā-dhā 3 U, pra-ni-kṣip 6 P, ā-ni-pra-viś c.
(2) kvath 1 P; 'does not i. strength into their understanding' na tayorjñāne śaktiṃ karoti (U. 2); 'i. into the mind' upadiś 6 P, citte ni-viś c.; 'i. with perfumes' bhū c., vās 10.
(2) phāṃṭaḥ himaṃ (cold i.); niryāsaḥ niryūhaḥ kvāthaḥ
(3) vāsanaṃ bhāvanaṃ.
, s. śasyasaṃgrahaḥ phalasaṃcayaḥ.
, a. punaḥpunaḥ kṛta. -v. t. punaḥpunaḥ kṛ 8 U, dviguṇīkṛ.
, a. catura vidagdha pravīṇa dakṣa paṭu vicakṣaṇa upāyajña vijña yuktimat kalpaka nipuṇa tīkṣṇa-sūkṣma-buddhi.
(2) suprayukta yuktikṛta.
, a. niṣkapaṭa nirvyāja amāya śuddhamati ajihmaḥ See Frank,
(2) audāryaṃ mahānubhāvaḥ ābhijātyaṃ.
, s. agniḥ.
(2) uddhānaṃ udhmānaṃ.
, a. See Infamous.
, s. piṃḍaḥ; 'i. mould' tū(tu)likā īṣi (ṣī) kā.
, v. t. prativap 1 P, prati-ni-khan 1 P; See Engraft also.
, v. t. dṛḍhī-sthirī-kṛ 8 U.
(2) dṛḍhaṃ niviś c.
, a. kṛtaghna (ghnī f.), akṛtajña akṛtavedin.
, v. t. prasādabhājanaṃ bhū 1 P, ārādh c., prasad c., anuraṃj c., upalal 10, anugrahaṃ prāp 5 P.
, s. aṃgaṃ sādhanaṃ bhāgaḥ aṃśaḥ ghaṭakaḥ ghaṭakāvayavaḥ upakaraṇaṃ.
, s. praveśaḥ praveśanaṃ praveśadvāraṃ-mārgaḥ.
, See Engulf.
, v. t. satṛṣṇaṃ or atilobhena gṝ 6 P.
, v. t. vas 1 P, ni-prati- (with loc.); ā-adhi-vas adhyās 2 A, āśri 1 U, sev 1 A, juṣ 6 A, adhi-ṣṭhā 1 P (all with acc.); 'thickly i. ed' janākīrṇa.
, v. t. śvas 2 P, ni-pā 1 A, aṃtaḥ grah 9 U; vāyunā pūr 10.
, a. visvara karkaśasvana asaṃgata.
, v. i. nivas 1 P, ni-ṣṭhā 1 P, aṃtaḥ vṛt 1 A or jan 4 A or bhū 1 P.
(2) nija sahaja svabhāvaja svābhāvika-naisargika (kī f.), prakṛtistha.
, v. t. anvayāgamena-kulakrameṇa-prāp 5 P, paraṃparayā prāp adhikārībhū 1 P, paitṛkādhikāraṃ labh 1 A.
(2) dāyaḥ rikthaṃ paitṛkaṃ paitṛkaṃ dhanaṃ or rikthaṃ auddhārikaṃ kramāgatadhanaṃ.
(3) uttarādhikāraḥ rikthādhikāraḥ.
(4) dāyabhāgaḥ.
, v. t. See Forbid.
, a. atithyavimukha (khī f.), anātitheya (yī f.), asatkāraśīla satkāradveṣin.
, a. amanuṣyadharman.
(2) krūra nṛśaṃsa nirdaya nirghṛṇa niṣṭhura kaṭhorahṛdaya; Se,
, v. t. bhūmau nikhan 1 P or ni-dhā 3 U or niviś c. or nikṣip 6 P.
, a. paripaṃthin vairin ahita pratyarthin virodhin vipakṣa dveṣin pratikūla; See under Enemy.
, a asādhāraṇa (ṇī f.), ananu-kārya anupameya apratima anupama advitīya ananya-sādhya-śakya.
, s. anyāyaḥ daurjanyaṃ durātmatā durvṛttatā khalatā adharmaḥ anyāyyatā
(2) pāpaṃ kukarman n., durācāraḥ apacāraḥ-karman m., duṣkarman m. mahāparādhaḥ.
, a. prathama pūrva agrima ādima ādya prāthamika (kī f.), ādi in comp. -s. ādyākṣaraṃ ādivarṇaḥ prathamākṣaraṃ.
, v. t. ārabh 1 A, upakram 1 A, pra-stu 2 U.
(2) prathamatattvāni upanī 1 A, abhimaṃtr 10 A, upadiś 6 P, dīkṣ 1 A, (saṃskārapūrvaṃ) praviś c.
(2) kṛtavidyopakrama vidyāpraviṣṭa kṛtapraveśa.
(2) dīkṣākaraṇaṃ.
, v. t. aṃtaḥ praviś c. or nikṣip 6 P.
, a. avivekin avicakṣaṇa vicāra-viveka-śūnya vicārahīna asamīkṣyakārin-kṛt; See Indiscreet.
, s. śāsanaṃ ājñā ā-ni-deśaḥ niyogaḥ; 'sacred i.' vidhiḥ kalpaḥ codanā; 'scriptural i.' śāstracodanā dharmasūtraṃ śāstrājñā.
, v. t. pīḍ 10, ni-apa-kṛ 8 U. du 5 P, hiṃs 7 P (a strong term); saṃ- bādh 1 A, ard 1 P or c., kṣaṇ 8 P, kṣi 1, 5 P or c., duṣ c. (dūṣayati) vyath c. (vyathayati) druh 4 P (with dat.), apa-rādh 4, 5 P (with loc. or gen.).
(2) kṣati f., kṣataṃ bādhā
(3) nāśaḥ kṣayaḥ apacayaḥ.
, s. anyāyaḥ adharmaḥ anīti f., durṇītiḥ nyāya-dharma-virodhaḥ anayaḥ.
, s. masi-sī (maṣi-ṣī) f., melā golā; 'red i.' alaktaḥ alaktarasaḥ; 'i.-stand' masīpātraṃ masyādhāraḥ masikūpī-bhājanaṃ-dhānī melāṃdhukaḥ vārdalaḥ; 'bring i. and paper' masībhājanaṃ patraṃ copanaya (Mu. 1). -v. t. masyā lip 6 P or c. duṣ (dūṣayati).
, s. yatkiṃcidavabodhanaṃ īṣajjñānaṃ iṃgitaṃ kiṃcidbodhanaṃ.
, a. deśīya daiśika-ābhyaṃtarika (kī f.). deśa in comp.
(2) deśamadhyavartin deśamadhyastha.
, c. t. pratibaṃdh 9 P, (yadi maṇistrapuṇi pratibadhyate P. I. 1), prativap 1 P, praṇi-dhā 3 U, anu-vyadh 4 P, khac 10 (khacayati) chur 6 P or c.
, s. dvāraṃ praveśaḥ praveśadvāraṃ-mārgaḥ.
(2) puṭabhedaḥ samudravaṃkaḥ.
, adv. aṃtar; antarastha a.
, s. nivāsin m., sahavartin m.; gen. parijanaḥ bhṛtyavargaḥ.
, adv. smaraṇārthaṃ.
, See Enmesh.
, a. atyabhyaṃtara atyaṃtarbhūta; gen. ex. by udaraṃ garbhaḥ aṃtar in comp.; 'i. heart' hṛdayodaraṃ; 'i. soul' aṃtarātman m.
, s. pathikāśramaḥ maṭhaḥ uttaraṇasthānaṃ.
(2) smṛtiśāstrajñavāsaḥ.
(3) śuṃḍā pānasthānaṃ madirāgṛhaṃ-śālā; 'i.-keeper' pathikāśramapatiḥ śauṃḍikaḥ.
, a. sahaja svabhāvaja nija svābhāvika-naisargika (kī f.), nisargaja prakṛtistha.
, a. anaugamya.
, a. aṃtarastha aṃtarbhūta aṃtargata aṃtararvartin aṃtarīya āṃtara-ābhyaṃtara (rī f.). oft. by aṃtara aṃtar garbha udara in comp.; 'i. apartments' aṃtargṛhaṃ bhavanodaraṃ vāsagṛhaṃ.
, See Inmost.
, a. niraparādha akṛtāparādha adoṣa apāpa niṣpāpa anagha anāgas nirmala nirdoṣa śuci niṣkalaṃka anavadya.
(2) mugdha mugdhasvabhāva; ahetuka animitta niṣkāraṇa; 'i. smile' aniyatasmitaṃ animittahāsaḥ.
(3) nirupadrava anupadravin adrohin ahiṃsra aghātuka anapakārin.
(4) śuddhamati nirmalacitta niṣkapaṭa nirvyāja sarala akṛtrima nirvyalīka.
, a. ahiṃsra ahiṃsaka anupa-dravin anapakārin adrohin aghātuka.
, a. nāmarahita nirnāman.
, v. t. nūtanarītiṃ-vyavahāraṃ-saṃpradāyaṃ-sthā c. (sthāpayati) or pravṛt c. or kḷp c., deśācāraṃ parivṛt c.
(2) nūtanā rītiḥ navarītiḥ-vyavahāraḥ navācāraḥ nūtanamārgaḥ-paddhati-saraṇi f., rītyaṃtaraṃ.
, a. See Innocuous.
, s. bhaṃgi-gī f., vakrokti f., vyaṃgoktiḥ bhaṃgyuktiḥ chekoktiḥ vakra-bhaṃgibhāṣitaṃ.
, a. asaṃkhya gaṇanātīta saṃkhyātīta agaṇya asaṃkhyeya.
, v. t. (anyasmin sthāne) niviś c., saṃkram c., saṃcar c.
, a. nirgaṃdha gaṃdhahīna.
, a. akleśada anupadravin abādhaka adrohaśīla niraparādha; apīḍāprada āhastra; See Innocent, Innocuous.
, a. akāryasādhaka akiṃcitkara (rī f.).
, a. aprāptakāla anavasara asamayocita asthāna ayogya aprastāvayogya asamayānurūpa a(ā) kālika (kī f.).
, a. atyaṃta udrikta atirikta amita aparimita atimātra amaryāda.
, a. nirjīva apramāṇin jaḍa.
, s. vicāraḥ-raṇā vyavahāradarśanaṃ.
(2) apamṛtyuvicāraṇā.
, s. aśāṃti f., asvāsthyaṃ udvegaḥ vaiklavyaṃ ākulatā cittavedanā manastāpaḥ.
, (of, after) v. t. pracch 6 P, anuyuj 7 A.
(2) anviṣ 4 P, mṛg 10 A, gaveṣ 10, jñā desid. (jijñāsate).
(3) (into) ava-pari-īkṣ 1 A, vicar c., vimṛś 6 P, carc 6 P, 10 A, nirūp 10, anusaṃ-dhā 3 U, paricchid 7 P, nirṇī 1 P, niści 5 U; 'i. about one's health' sukhaṃ-kuśalaṃ-pracch (devīṃ sukhaṃ praṣṭumāgatā M. 4).
(2) parīkṣakaḥ nirūpakaḥ vicārakaḥ. nirṇetṛ m.
(2) jijñāsā anveṣaṇaṃ mārgaṇaṃ.
(3) parīkṣā-kṣaṇaṃ anusaṃdhānaṃ nirūpaṇaṃ vicāraḥ-raṇā nirṇayaḥ carcā vimarśaḥ niścayaḥ vivecanaṃ; 'i. about one's well-being (health)' anāmayakuśala-praśnaḥ.
, s. parīkṣaṇaṃ vicāraḥ; See above.
(2) dharmavicāraṇasabhā.
, a. jijñāsu praśna-pṛcchana-śīla kutūhalin kautukavat kautukāviṣṭa anusaṃdhāna-anveṣaṇa-śīla.
(2) jñānepsu.
, s. parīkṣakaḥ vicārakaḥ nirūpakaḥ.
(2) dharmavicārasabhāsad m.
, v. t. śaṃkupaṃktyā pariveṣṭ c. or ā-vṛ 5 U.
, s. avaskaṃdaḥ-danaṃ āpātaḥ ākramaṇaṃ upaplavaḥ upa-abhi-dravaḥ abhiniryāṇaṃ; 'to make i. s' avaskaṃd 1 P, abhidru 1 P; See Attack.
, s. sarabhasapraveśaḥ; See Inroad.
, a. anārogya akṣemakara (rī f.), akṣemya ahita.
, a. ahita akṣemya ahita-aniṣṭa-akṣema-asukha-kara (rī f.).
, a. unmatta bhrāṃtacitta unmādin sonmāda hata-naṣṭa-vikṣipta-buddhi vātula hatajñāna bhraṣṭabuddhi.
, a. ārogyavighātaka rogāvaha.
, a. atoṣaṇīya atṛpta atarpaṇīya dustoṣa.
(2) atilubdha atilolupa See Greedy.
, v. t. abhilikh 6 P, patre-lekhyeniviś c. or ṛ c. (arpayati) or nyas 4 U or āruh c.
(2) varṇaiḥ aṃk 10 or cihn 10.
(3)
(2) pāṣāṇa-śilā-lekhaḥ.
, a. atarkya durgāhya aciṃtya durbodha alaṃghya bodhātīta gahana durjñeya ajñeya agādha.
, v. t. takṣ 1, 5 P.
, s. kṛmiḥ kīṭaḥ krimiḥ nīlaṃ(lāṃ)guḥ.
, a. śaṃkānvita saṃśaya-saṃdeha-stha saśaṃka bhayānvita saṃśaya-śaṃkā-āpanna bhayayukta asurakṣita akṣema.
, a. mūḍha nirbuddhi hatajñāna acetana; See Foolish under
(2) agocara durlakṣya alakṣya iṃdriyāgocāra iṃdriyātīta atīṃdriya.
(2) anārdracitta kṛpā-dayā-hīna rāga-rasa-hīna nirdaya niṣkṛpa.
(4) jaḍa kuṃṭha mūḍha mūrkha.
(5) (Unaware) anabhijña ajña; ex. by not
(2) rāga-bhāva-hīnatā dayāhīnatā.
(3) jaḍatā jāḍyaṃ jaḍiman m.
(4) anabhijñatā abodhaḥ ajñānaṃ.
, a. aviyojya avibhedya samavāyin nityasahavartin; 'i. relation' samavāyasaṃbaṃdhaḥ.
, v. t. ni-ā-pra-viś c., pratyākal 10, ni-dhā 3 U, aṃtaḥ sthā c. (sthāpayati) or nyas 4 P; 'i. in writing' abhilikh 6 P, leṃkhye āruh c. (ropayati) or sam-ṛ c. (arpayati).
, v. t. pra-kṣip 6 P, ni-viś c. -a. pra-kṣipta niveśita. -s. prakṣepaḥ niveśanaṃ.
, s. abhyaṃtaraṃ aṃtaraṃ udaraṃ garbhaḥ kroḍaṃ aṃtarbhāgaḥ; 'the i. of a house' aṃtargṛhaṃ bhavanodaraṃ; 'i. of a tree' tarukroḍaṃ koṭaraṃ. -adv. abhyaṃtare garbhe aṃtare aṃtaḥ.
, a. savyāja sakapaṭa chalin māyānvita kāpaṭika (kī f.); See Fraudul-
, s. jñānaṃ parijñānaṃ paricayaḥ pra-ni-veśaḥ nirīkṣaṇaṃ.
, s. lakṣaṇaṃ cihnaṃ liṃgaṃ vyaṃjanaṃ lāṃchanaṃ lakṣman n.
, s. nirarthaka anarthaka arthahīnaśūnya; not
(2) aguru laghu alpaprabhāva akiṃcitkara (rī f).
(3) tuccha kṣudra nīca alpaka kadarya apakṛṣṭa tṛṇaprāya niḥsattva; oft. by kiṃ-kā- in comp.; kāpuruṣaḥ 'i. man'.
(2) laghutayā lāghavena agauraveṇa.
(2) lāghavaṃ agauravaṃ laghiman m., alpatvaṃ.
(3) kṣudratā apakarṣaḥ tucchatā.
, a. savyāja sakapaṭa kitava kāpaṭika-chādmika- (kī f.), vakra māyin kuṭila kṛtaka kṛtrima asatya vitatha alīka anṛta mṛṣārthaka mithyā-mṛṣā- in comp.; See False,
, v. i. maṃdaṃ maṃdaṃ visṛp 1 P or pra-viś 6 P or aṃtargam 1 P. -v. t. bhaṃgyā ākṣip 6 P or sūc 10; vakroktyā upanyas 4 U or uddiś 6 P or upakṣip.
(2) sāmopacāraiḥ lal 10 or sāṃtv 10 or ārādh c. or anuraṃj c. or parānugrahaṃ prāp 5 P.
(2) vakroktyā sūcaka.
(2) lālanaṃ śanaiḥ parānugrahasaṃpādanaṃ.
, a. a-vi-rasa nīrasa rasahīna asvādu lavaṇahīna.
(2) asāra niḥsāra niḥsattva phalgu nistejas.
, s. ajñānaṃ maurkhyaṃ.
, v. i. grahaṃ na muc 6 P, nirbaṃdhena vad 1 P or kath 10, atinirbaṃdhena ava-sthā 1 A or avalaṃb 1 A, dṛḍhoktyā vad or sūc 10; 'I i. ed on his following me' tvayāvaśyamahamanusartavya iti nirbaṃdhena tamavadam; 'i. ed on her demands' prārthanāviṣaye svaṃ grahaṃ na mumoca; See Importune.
, See Ensnare.
, s. mattatā kṣībatvaṃ.
(2) madyapānāsakti f.
, a. saṃsargavimukha (khī f.), a- saṃlāpin anālāpa-asaṃsarga-śīla.
, v. t. sūryakiraṇaiḥ vyāp c.
, a. dṛpta garvita matta uddhata madoddhata avalipta utsikta.
(2) dhṛṣṭa avinīta pratibhāvat viyāta nirlajja pragalbha sāvahela amaryāda.
(2) vaiyātyaṃ avinayaḥ prāgalbhyaṃ dhārṣṭyaṃ pratibhānaṃ dhṛṣṭatā.
, a. adrāvya abhedya avilayanīya.
, a. parikṣīṇa gatavibhava nirdhana. ṛṇaśodhanākṣama.
, s. asvāpaḥ nidrānāśaḥ anidratā.
, a. pramatta anavahita.
, v. t. dhuri yuj c.
, v. t. īkṣ 1 A; saṃ-pari-ava-nir-vi-- nirūp 10, dṛś 1 P, ā-ava-lok 1 A, 10, āloc 10, anusaṃ-dhā 3 U.
(2) anusaṃdhānaṃ kāryadarśanaṃ. 3 adhyakṣatā adhikāraḥ avekṣā.
(2) adhyakṣaḥ adhikārin m., avekṣakaḥ varmādhikārin m. kāryadraṣṭṛ m., kāryādhyakṣaḥ kāryādhīśaḥ.
, s. abhiṣekaḥ prokṣaṇaṃ.
, v. i. śvāsena pṝ c. or pūr 10, śvas 2 P, prāṇaṃ ākṛṣ 1 P.
(2) niviś c., ni-dhā 3 U, upani-dhā utpad c., jan c. (janayati) prabudh c., upanyas 4 U, upakṣip 6 P.
(3) āśvas c., uttij c., prer c., protsah c., saṃcar c., udyuj 10, pravṛt c., dhairyaṃ-tejaḥ-utpad c.; 'divine speech suddenly i. ed' ākasmikapratyavabhāsāṃ devīṃ vācaṃ (U. 2); i. ed life into him taṃ socchvāsamakarot; 'i. ed with a passion for Rambhā' raṃbhāyāṃ baddhabhāvaḥ baddhānurāgaḥ kṛtapraṇayaḥ; 'i. with confidence' viśvas c., viśvāsaṃ nī 1 P or jan c.; 'i. s with awe' bhayaṃ janayati (prathamopagatasya) (Ka. 43).
(2) niveśanaṃ ādhānaṃ jananaṃ utpādanaṃ.
(3) avabhāsaḥ ākasmikodbhavaḥ īśvarapreraṇā-sūcanā-prabodhaḥ īśvarapreritaṃ jñānaṃ daivajñānaṃ.
(2) prerita saṃcārita īśvaraprerita-saṃcārita-prabodhita ākasmikapratyavabhāsa.
(3) āśvāsita jātaviśvāsa protsāhita uttejita; oft. by jāta in comp.; 'thus i. with confidence' evaṃ jātaviśvāsaḥ jātabhayaḥ; &c.
, v. t. uttij c., protsah c., āśvas c., ullas c., prahṛṣ c., jīv c., jīvaṃ-tejaḥdhairyaṃ ā-dhā 3 U or utpad c. or dā 3 U.
, v. t. ghanī-sāṃdrī-kṛ 8 U, saṃhan 2 P. -a.,
, a. See Unstable. -Instabi-
, v. t. yathāvidhi pratiṣṭhā c. (pratiṣṭhāpayati) adhikāre niyuj 7 A, 10, adhikārārūḍha-padastha -a. kṛ 8 U, abhiṣic 6 P, (with loc.); 'i. as heir apparent' yauvarājyābhiṣekaṃ kṛ yauvarājye abhiṣic.
(2) saṃskṛ abhi-anu-maṃtr 10 A.
, s. bhāgaḥ aṃśaḥ ṛṇabhāgaḥ; 'by i s' aṃśāṃśataḥ vibhāgaśaḥ bhāgataḥ.
, s. udāharaṇaṃ nidarśanaṃ dṛṣṭāṃtaḥ udāhāraḥ.
(2) padaṃ sthalaṃ viṣayaḥ sthānaṃ.
(3) prastāvaḥ samayaḥ avasaraḥ.
(4) prārthanā-naṃ nirbaṃdhaḥ preraṇā; 'at his i.' tatpreritaḥ; 'for i.' tathāhi yathā dṛṣṭāṃtarūpeṇa; 'as for i.' tadyathā; 'in the first i.' prathamataḥ prathamaṃ prathamasamaye. -v. t. dṛṣṭāṃtarūpeṇa kath 10, nidṛś c.; dṛṣṭāṃtayati (D.).
, a. sadyaḥ in comp., tātkālika-sādyaska (kī f.), anaṃtarakālīna avyavahitakāla kṣipra śīghra acira.
(2) nirbaṃdha-āgraha-śīla atiyācaka-prārthaka.
(3) vartamāna; 'i. death' sadyomṛtyuḥ; 'bearing an i. fruit' sadyovipāka. -s. kṣaṇaḥ palaṃ nimi (me) ṣaḥ mātrā; 'the present i.' āpātaḥ; 'in an i.' kṣaṇāt kṣaṇenaiva nimeṣa-kṣaṇa-mātreṇa ekapade; 'for an i.' kṣaṇamātraṃ kṣaṇaṃ; 'the i.' ex. by eva mātra in comp., or yāvattāvat; 'at that (very) i.' tatkāle eva tatkṣaṇe; 'every i.' prati-anu-kṣaṇaṃ kṣaṇe kṣaṇe; 'the next i.' kṣaṇāṃtaraṃ; 'from the i. of birth' jātamātra- a.
, v. t. padaṃ-ā-ruh c. (ropayati) prati-ṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati) praviś c.
, s. pratiṣṭhāpanaṃ pratisamādhānaṃ.
(of), prep., adv. (Before nouns) ex. by sthāne sthale bhūmau vini-mayena in comp.; 'i. of my brother' bhrātṛsthāne; tilavinimayena &c.; (before participles) ex. by loc. abs. with pot pass. part.; 'i. of saying on Purushot- -tama' puruṣottame iti bhaṇitavye (V. 3); 'i. of studying, why do you play' adhyayane ārabdhavye kimiti krīḍasi; 'be not sorry i. of being glad' haṣasthāne alaṃ viṣādena (V. 2).
, v. t. vās 10, bhū c., sic 6 P or c., āplu c.
, s. picaṃ(ciṃ)ḍikā piṃḍi-ḍī f., piṃḍikā.
, v. t. protsah c., uttij c., udni-yuj 10, prer c., pracud 10, pravṛt c., praṇud c., uddīp c., ut-sthā c. (utthāpayati) praruc c.
, v. t. lavaśaḥ-alpālpaṃ-niṣic or nikṣip 6 P, śanaiḥ śanaiḥ pra-ni-viś c. or upadiś 6 P or śās 2 P.
, s. sahajajñānaṃ aśikṣitabodhaḥ svābhāvika-naisargika-sahaja-buddhi f., svābhāvikajñānaṃ; 'natural i.' sahajāvabodhaḥ. -a. uttejita uddīpita uddīpta.
, v. t. prārabh 1 A, upakram 1 A, pravṛt c., prastu 2 U; sthā c. (sthāpayati) prati-vyava-saṃ.-
(2) pra-pari-kḷp c., vi-dhā 3 U, ā-nir-diś 6 P, pracud 10, śās 2 P. -s. vyavasthā sthiti f., vidhiḥ niyamaḥ kalpaḥ sūtra śāstravidhānaṃ-maryādā-nidarśanaṃ niyogaḥ codanā; 'religious i. s' dharmaśāstraṃ; 'i. s of Manu' manusaṃhitā manusmṛtiśāstraṃ.
(2) vidhiḥ niyamaḥ rīti f., mārgaḥ; See (s.).
(3) śālā ālayaḥ. maṃdiraṃ sabhā; śreṇi-ṇī f., saṃsargaḥ saṃsthānaṃ. samājaḥ; 'religious i.' dharmasaṃsthānaṃ-śālā. 'educational i.' vidyālayaḥ jñānamaṃdiraṃ.
, v. t. anu- śās 2 P, śikṣ c., upadiś 6 P. adhi-i c. (adhyāpayati) paṭh c., vinī 1 P.
(2) budh c., jñā c. (jñāpayati) ni-ā-vid c., sūc 10.
(3) ā-nir-saṃ-diś ā-jñā c., niyuj 7 A, 10, pracud 10.
(2) vidhiḥ niyamaḥ sūtraṃ kalpaḥ.
(3) ājñā ni-ā-deśaḥ śāsanaṃ niyogaḥ.
, s. yaṃtraṃ sādhanaṃ; kāryasādhanaṃ upakaraṇaṃ sāmagrī upaskaraḥ dravyaṃ.
(2) kāraṇaṃ karaṇaṃ hetuḥ nimittaṃ nimittakāraṇaṃ.
(3) kārakaḥ sādhakaḥ kartṛ m., kārakahetuḥ.
(4) lekhaḥ lekhyaṃ patraṃ lekhapatraṃ; 'serving as the i. of others' paropakaraṇīkṛta-bhūta; 'where such persons become helping i. s' yaṃtropakaraṇībhāvamāyātyevaṃvidho janaḥ (U. 3); 'musical i' vāditraṃ vādyaṃ tūryaṃ ātodyaṃ; 'a wind-i.' suṣiraṃ śaṃkhaḥ; 'stringed i.' taṃtrīḥ; taṃtuvādyaṃ; 'martial i.' raṇavādyaṃ.
(2) vādyaja vādyasaṃbhūta vādyotpanna.
(3) karaṇaṃ tṛtīyāvibhakti f.
, a. avidheya avaśa avaśavartin anāyatta avinīta anupasarjana agauṇa (ṇī f.).
, a. a-niḥ-sāra niḥsattva avāstavika (kī f.).
, a. asahya duḥsaha akṣaṃtavya.
, a. apayāpta nyūna ayatheṣṭa alpa apracura hīna kṣīṇa analaṃ ind.
(2) anucita akṣama ayogya.
(2) anucitaṃ ayogyaṃ.
(2) akṣamatā anaucitya.
, a. dvīpīya dvīpya dvīpasaṃbaṃdhin
(2) jalaparigata-parivṛta-veṣṭita.
, v. t. pṛthak kṛ 8 U; pṛthag vinyas 4 P; See Separate. -ed, a. anyaviśliṣṭa pṛthak sthita ananyasaṃlagna-saṃsakta.
, s. avamānanā nikṛti f., mānabhaṃgaḥ avajñā; paribhavaḥ-bhūti f., apa (va) mānaḥ tiraskāraḥ parivādaḥ durvacas n., khalokti f.; anādaraḥ bhartsanā dharṣaṇaṃ ā-ava-kṣepaḥ; 'add i. to injury' kṣate kṣāraṃ prakṣip 6 P. -v. t. nikṛ 8 U, ava-apa-man 4 A or c., avajñā 9 U, tiraskṛ paribhū 1 P, ā-ava-dhṛṣ c., niṃd 1 P, garh 1, 10 A, ā-adhikṣip 6 P, ākṣar c., apa-pari-vad 1 U, kuts 10 A, laghūkṛ.
, a. duratikrama alaṃghya dustara anatikramaṇīya duratyaya durāroha durjaya.
, a. duḥsaha asahya niḥsaha durudvaha durvaha.
, a. durnigraha durnivāra.
, v. t. rakṣ 1 P, prativi-dhā 3 U, satyīkṛ 1 U, yogakṣemaṃ kṛ or vi-dhā nāśāt nivār 10.
, s. rājadrohin m., rājavirodhin m., rājāpathyakārin m., prajāviplava-prakṛtikṣobhakārin m.
, a. See Insuperable.
, s. rājavidrohaḥ rājyaprakopaḥ nṛpābhidrohaḥ prakṛti or prajā-kṣobhaḥ or kopaḥ rājyopaplavaḥ upaplavaḥ upadravaḥ.
, a. agrāhaka avikārin grahaṇākṣama.
, a. akhaṃḍa avikala abhedya.
, a. aspṛśya sparśāgocara asparśavedya durālabha.
, s. pūrṇāṃkaḥ abhinnaḥ rūpaṃ.
(2) śucitā ārjavaṃ sāralyaṃ vaimalyaṃ; See Honesty; 'of strict i.' abhedya ahārya.
, s. See Integer. -a. pūrṇa avikala samagra abhinna akhaṃḍa sāṃga.
(2) pūrita pūrṇa.
, s. veṣṭanaṃ ā-pari--; paṭalaṃ kaṃcukaḥ puṭaḥ-ṭaṃ kośaḥ-ṣaḥ ācchādanaṃ āvaraṇaṃ.
, s. matiḥ buddhiḥ prajñā dhīḥ dhi(dhī)ṣaṇā manīṣā prekṣā śemuṣī upalabdhiḥ cit saṃvid pratipad jñaptiḥ cetanā (all f.); 'retentive i.' medhā dhāraṇāvatī-dhīḥ.
(2) buddhimat dhīmat manīṣin; 'i. faculty' dhīśakti f., niṣkramaḥ; 'possessing i. qualities' dhīguṇasaṃpanna.
, s. mati f., jñānaṃ buddhicāturyaṃ vaidagdhyaṃ medhā; See Intellect. 2 vārtā udaṃtaḥ vṛttāṃtaḥ pravṛtti f., samācāraḥ.
(3) saṃdeśaḥ vācikaṃ.
(2) catura kuśala nipuṇa vijña -vidagdha nipuṇamati.
, a. asaṃyata asaṃyamin asaṃyamaśīla atimaryāda ayatavṛtti asaṃyatācāra asaṃyateṃdriya amitabhogin (in eating) atibhojin atyāhārin ayatāhāra; See Glutton; (in drinking) atipānāsakta atipāyin pānaprasakta.
(2) (Of things) amita aparimita amaryāda aniyata ayata aparimāṇa udrikta atirikta atyadhika.
(2) udrekaḥ amaryādā amitatvaṃ ādhikyaṃ aniyamaḥ maryādātikramaḥ atiśayaḥ atirekaḥ.
, v. t. abhipra-i 2 P, pari-saṃ-kḷp c.; iṣ 6 P, īh 1 A, uddiś 6 P, manaḥ-matiṃ-kṛ 8 U, (with dat.), kṛ desid. (cikīrṣati-te) manasā ciṃt 10 or uddiś; oft. ex. by desid. forms, or by manaḥ-kāma with inf. form; 'what do you i. to do' kiṃ kartumanāḥ.
(2) arthaḥ kāryaṃ prayojanaṃ.
(3) vivakṣā; 'purity of i.' bhāva-citta-śuddhi f.; 'change of i.' buddhibhedaḥ; 'avowed i.' prakaṭitāśayaḥ; 'with what i.' kimuddiśya kimabhipretya kiṃ phalamapekṣya.
(2) abhipreta arthavat.
, a. pracaṃḍa tīvra ugra tigma prakhara atyaṃta ghana gāḍha prabala tīkṣṇa parama mahat guru atimātra bhṛśa nitāṃta; gen. by su or ati pr.
, s.
, v. t. bhūmau-śmaśāne nikhan 1 P or nikṣip 6 P or ni-dhā 3 U.
, s. viṣkaṃbhakaḥ praveśakaḥ. -v. t. mithaḥ ceṣṭ 1 A or bādh 1 A.
, a. adhika niveśita; 'i. month' adhikamāsaḥ malamāsaḥ malimlucaḥ.
, v. t. aṃtar gam 1 P or sthā 1 P, madhye sthā or gam madhyasthā bhū sa-dhā 3 U, madhyasthatāṃ grah 9 U, madhyasthavṛttiṃ ā-sthā 1 U or āśri 1 U, mādhyasthyaṃ kṛ 8 U; (parārthaṃ) prārth 10 A, anunī 1 P, ārādh c., vad 1 P.
, v. t. rudh 7 U, vicchid 7 P, viyuj 7 A, 10, pratibaṃdh 9 P; See Obs-
, v. t. parasparaṃ vini-me 1 A or parivṛt c., vyati-hṛ 1 P. -s. vinimayaḥ parivartaḥ vyatihāraḥ parivṛtti f., ādānapradānaṃ; See Exchange. -able, a. parivartanīya parasparānugāmin.
, v. t. See Intercept.
, v. See Associate. -ion,
, s. saṃgaḥ samāgamaḥ saṃgati f., saṃsargaḥ sagamaḥ saṃparkaḥ sāhacaryaṃ sāhityaṃ saṃghaṭṭanaṃ anyonyasaṃsargaḥ ālāpaḥ saṃvādaḥ paricayaḥ; 'semual i.' maithunaṃ ratikriyā surataṃ strībhogaḥ; 'social i.' lokavyavahāraḥsaṃsargaḥ.
, a. tvagaṃtarbhūta.
, s. paraspara-nibaṃdhanaṃ anyonyāśrayaḥ.
, v. t. ni-prati-ṣidh 1 P, nivār 10. pratyā-khyā 2 P, pratyā-diś 6 P; See Forbid. -s.
(2) śāpaḥ ākrośaḥ.
, s. arthaḥ hitaṃ lābhaḥ kalyāṇaṃ śreyas n., bhūti f., kṣemaḥ-maṃ; 'in my i.' madarthe-rthaṃ.
(2) ādaraḥ snehaḥ rāgaḥ avekṣā anurāgaḥ spṛhā apekṣā.
(3) pakṣapātaḥ saṃgaḥ; without any i. mukta-vīta-saṃga a.
(4) vṛddhi f., vārddhuṣyaṃ; 'simple i.' saralavṛddhiḥ; 'compound i.' cakravṛddhiḥ 'i. at five percent' paṃcakena śatena paṃcakaśataṃ paṃcottaraṃ śataṃ.
(5) bhāgaḥ aṃśaḥ adhikāraḥ uddhāraḥ.
(6) rasaḥ vinodakatvaṃ manoharatā hṛdayaṃgamatā; dṛṣṭaṃ kathārasasyākṣepasāmarthyaṃ (Ka. 346) 'you have seen how the i. (i. ing nature) of the story diverted (me) from my topic'; 'take or feel i.' ādṛ 6 A; 'looking to one's own i.' svārthadṛṣṭi f., svārthaparatā svārthalipsā. -v. t. anuraṃj c., snehaṃ-anurāgaṃ-utpad c., anurakta-sānurāga- a. kṛ 8 U.
(2) vi-nud c., manaḥ-cittaṃ-raṃj c. or vinud c., hṛdayaṃ gam 1 P or ākṛṣ 1 P or hṛ 1 P, mano hṛ.
(3) bhāgaṃ-aṃśaṃ dā 3 U or labh 1 A or āp 5 P; saṃbaṃdh-anuṣaṃj- pass.
(2) pakṣapātin saṃgin sapakṣapāta.
(3) āsakta niviṣṭa nirata.
(4) bhāgin aṃśin.
(5) saṃbaddha lābhālābhasaṃbaddha.
(6) svārthapara svārthadarśin svalābhāsakta svahitaparāyaṇa-tatpara svalābhāpekṣa svahitaiṣin svārthalipsu.
, v. i. madhye sthā or pat 1 P, parakāryeṣu vyāpṛ 6 A, parakāryāṇi nirūp 10 or carc 6 P, 10 A; 'if it should not i. with other duties' na cedanyakāryātipātaḥ (S. 1); 'he who i. s with matters not his own' avyāpāreṣu vyāpāraṃ yaḥ karoti (P. 1).
(2) parasparaṃ saṃghaṭṭ 1 A or virudh 7 U.
(2) parasparasaṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ.
, a. madhyasravin.
, a. madhyaprasārin madhyaprasṛta.
, s. kālābhyaṃtaraṃ kālāṃtarālaṃ madhya-aṃtargata-kālaḥ 'in the i.' atrāṃtare kālābhyaṃtare.
, a. aṃtarastha aṃtargata aṃtarbhūta aṃtaḥstha aṃtarvartin āṃtara-ābhyaṃtara (rī f.), aṃtar in comp. -s. aṃtarbhāgaḥ udaraṃ garbhaḥ abhyaṃtaraṃ hṛdayaṃ aṃtar in comp.; 'the i. of a house' garbhāgāraṃ vāsagṛhaṃ bhavanodaraṃ aṃtarbhavanaṃ.
, a. madhyavartin madhyasthita.
, v. t. madhye-aṃtaḥ-kṣip 6 P or pra-viś c.
(2) udgāraḥ.
, v. t. saṃmiśra 10, saṃśliṣ c.
, v. t. madhye-aṃtar-niviś c.
(2) saṃmiśr 10.
, v. t. madhye ni-dhā 3 U or ni-viś c.
, v. t. aṃtaḥ-madhye patraṃ niviś c.
, a. paṃktidvayamadhye likhita.
, s. saṃlāpaḥ saṃvādaḥ saṃkathā saṃbhāṣaṇaṃ.
, v. i. anyāyena (parādhikāraṃ) praviś 6 P or ākram 1 U, 4 P.
, s. madhyaraṃgaḥ; viṣkaṃbhaḥ-bhakaḥ.
, a. amā amāvāsyā in comp.
, v. t. parasparaṃ vivah 1 P or dārān parigrah 9 P or pariṇī 1 P.
, v. i. parakāryāṇi nirūp 10 or carc 6 P, 10 A, parādhikāra-parakāryacarcāṃ kṛ 8 U; See Interfere. -er, s. parādhikāracarcakaḥ-nirūpakaḥ.
, a. aṃtarmadhyavartin madhya madhyasthita vyavahita aṃtarālasthita aṃtara-aṃtarāla- in comp.; 'i. space' aṃtaraṃ abhyaṃtaraṃ aṃtarālaṃ; 'i. time' kālāṃtaraṃ.
, a. See Infinite.
, v. t. saṃmiśra 10, saṃkṝ 6 P, saṃsṛj 6 P, saṃpṛc 2 A, 7 P, saṃmil c.; saṃkulī-saṃkīrṇī-kṛ 8 U, miśrīkṛ. -v. i. saṃmiśrībhū 1 P, saṃmil 6 P.
, v. i. viram 1 P, nivṛt 1 A (with abl.); śam 4 P, vicchid pass. -v. t. nivṛt c., viram c. or śam c. (ra-śamayati) vicchid 7 P, tyaj 1 P; See Cease. -tent, a. savirāma saviccheda; 'i. fever' muktānubaṃdhī jvaraḥ.
, v. t. See Intermingle. -ture, s. saṃsargaḥ saṃmiśraṇaṃ saṃkaraḥ saṃparkaḥ saṃyogaḥ saṃmilanaṃ.
, a. parvatamadhyavartin.
, a. jaganmadhyavartin.
, a. prākārāṃtarvartin.
, a. aṃtar in comp.; aṃtargata aṃtaḥstha ābhyaṃtara-āṃtara (rī f.), garbhastha; 'i. soul' aṃtarātmā; 'i. anguish' aṃtaḥśokaḥ aṃtardāhaḥ; See Inside. -ly, adv. aṃtar aṃtare abhyaṃtare.
, a. (deśānāṃ) parasparavyavahārasaṃbaṃdhin.
, a. parasparavināśin mithaḥkṣayakara prāṇāpahārin.
, v. t. sakapaṭaṃ ni-viś c. or nikṣip 6 P, mithyā kḷp c. or abhilikh 6 P.
, v. t. madhye nikṣip 6 P, aṃtar-dhā 3 U, vyava-dhā madhye-aṃtaḥ-sthā c. (sthāpayati) or ni-pra-viś c. -v. i. madhye sthā 1 P or vṛt 1 A or gam or pat 1 P, aṃtar-i 2 P, madhye praviś 6 P; madhyasthatāṃ grah 9 U, mādhyasthyaṃ avalaṃb 1 A.
, v. t. yuj 10 (words, &c.); vyākhyā 2 P, vi-vṛ 5 U, vyācakṣ 2 A, arthaṃ prakāś c. or vyā-khyā or vi-vṛ or vyākṛ 8 U; See Construe, Explain. 2 bhāṣāṃtareṇa vad 1 P or kath 10 or vyāhṛ 1 P.
(2) arthaḥ vyākhyā ṭīkā bhāṣyaṃ.
(3) bhāṣāṃtaraṃ.
(2) bhāṣādvayajñaḥ bhāṣya-vṛtti-kāraḥ ṭīkākṛt m.
, s. arājatvaṃ anāyakā-arājakā-rājyasthiti.
, v. t. pracch 6 P, anuyuj 7 A, parīkṣ 1 A.
, v. t. prati-baṃdh 9 P, prati-vi-han 2 P, upa-ni-rudh 7 U, bhaṃj 7 P, vicchid 7 P, khaṃḍ 10, bādh 1 A, bhid 7 P, vighnayati (D.); (speech &c.) ākṣip 6 P; 'do not i. him' mainamaṃtarā pratibadhnītaṃ (S. 6)
, v. t. parasparaṃ-aṃtarā-chid 7 P.
, v. t. itastataḥ pra-kṣip 6 P or saṃ-samā-kṝ 6 P or saṃmiśr 10.
, a. tārāgaṇamadhyavartin.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ saṃdhiḥ vicchedaḥ aṃtaraṃ aṃtarālaḥ-laṃ avakāśaḥ vivaraṃ; 'without i. s' niraṃtara nīraṃdhra niśchidra nibiḍa ghana avirala; 'having i. s' sacchidra sāṃtarāla virala.
, s. saṃgraṃthanaṃ parasparavyūti f.
, v. t. graṃth 9 P, saṃut- parasparaṃ kuṃc c. or vyāvṛt c., utkhac 10, parasparaṃ graṃth or saṃyuj 7 U, 10, saṃmiśr 10; 'with hair i. ed with the tendrils of creepers' latāpratānodgrathitaiḥ keśaiḥ (R. II. 8); anuvyadh 4 P, saṃ-ve 1 U; śaivalenānuviddhaṃ (sarasijaṃ) (S. 1) 'i. ed with moss.'
, s. aṃtaraṃ aṃtarālaṃ abhyaṃtaraṃ; avakāśaḥ madhyasthānaṃ vyavadhānaṃ vyavāyaḥ.
(2) avadhiḥ madhya-abhyaṃtara-kālaḥ avakāśaḥ.
(3) virāmaḥ vicchedaḥ nivṛtti f., upaśamaḥ; 'in the i.' aṃtarāle aṃtarā; 'at i. s' kāle kāle aṃtarā aṃtarā (prajānurāgahetoścāṃtarāṃtarā darśanaṃ dadau Ka. 58); ramyāṃtaraḥ kamalinīharitaiḥ sarobhiḥ (S. 4) 'pleasant at i. s &c.'; 'without i. s' niraṃtara niraṃtarāla.
, v. i. madhye-aṃtar-gam 1 P or bhū 1 P or sthā 1 P or vṛt 1 A, aṃtaryā 2 P or upa-sthā.
(2) aṃtar-i 2 P, vyava-dhā pass.
, s. daśanaṃ; sannipātaḥ saṃgamaḥ samāgamaḥ anyonya-paraspara-darśanaṃ; 'he had an i. with the king' sa nṛpadarśanaṃ lebhe rājadarśanaṃ kāritaḥ.
, v. t. See Intertwine.
, a. akṛtamṛtyulekha.
, a. abāhya; See Internal. 2 avideśaja deśīya; gṛha in comp.; 'i. quarrels' gṛha-cchidraṃ-bhedaḥ aṃtarbhedaḥ. -s. aṃtraṃ purītat n.; nāḍi-ḍī-li-lī f.
, a. gāḍha rūḍha pra-vi-rūḍha dṛḍha dṛḍhabaddha ghana.
(2) (Of persons) suparicita rūḍhasauhṛda baddhasakhya praṇayin priyatama hṛdayaṃgama susaṃsargin saṃstuta dṛḍha-gāḍha-sauhṛda.
, v. t. tras c., bhī c. (bhīṣayatebhāpayate) sabhayaṃ nivṛt c.
(2) bharts 10 A, tarj 1 P, 10 A.
(3) Dishearten, q. v.
, prep. madhye aṃtar aṃtare; gen. by loc., or by acc. with verbs of motion; 'converted i. water' jalasātkṛta; 'made i. one mass' ekapiṃḍīkṛta-bhūta.
, a. asahya asahanīya duḥsaha akṣaṃtavya durviṣaha.
, a. akṣamin asahana amarṣaṇa asahiṣṇu akṣama.
(2) paramatāsahiṣṇu paramatāsūyaka anyamatāsaha.
, v. t. gaṃbhīraṃ vad 1 P or vac 2 P. gaṃbhīrasvanaṃ udīr c. or udāhṛ 1 P.
, v. t. See Contort.
, v. t. mad c., ut-pra-- madaṃ utpad c., mattīkṛ 8 U; (fig.) utsic c., udhan 2 P, ā-dhmā 1 P, muh c.
, a. durdama durdāṃta adamya avidheya avaśya avineya durnigraha durādharṣa duḥśāsya anivārya pratīpa ucchṛṃkhala.
, a. prākārāṃtarvartin bhittyaṃtarvartin.
, a. abhaṃgura cirasthāyin.
, a. akarmaka.
, v. t. parikhayā rakṣ 1 P or pariveṣṭ c. or pari vṛ 5 U, parikhāṃ khan 1 P.
(2) ākram 1 U, 4 P.
, a. nirbhaya niḥśaṃka śūra sāhasaśīla pragalbha.
, a. viṣama durgāhya saṃkula gahana durbodha gūḍha aspaṣṭārtha.
(2) vakra asarala jihma kuṭila.
(2) vakratā kauṭilyaṃ asāralyaṃ.
, s. upajāpaḥ kūṭaprabaṃdhaḥ kapaṭaprabaṃdhaḥ kūṭayukti f., ku or kapaṭa-saṃkalpaḥ or prayogaḥ; 'love-i.' vyabhicārakarman n., kāmacaritaṃ. -v. i. upajap 1 P, upajāpaṃ rac 10, kūṭaprabaṃdhaṃ prayuj A, 10, kūṭaprayogaṃ rac.
, a. aṃtarastha aṃtargata sahajavartin svabhāvaja āṃtara-ābhyaṃtara (rī f.).
(2) satya yathārtha vāstavika (kī f.), akṛtrima svābhāvika-sāṃsiddhika-(kī f.).
, v. t. praviś c., darśanaṃ kṛ c.
(2) (Insert) pra-ni-ā-viś c.
(3) paricayaṃ utpad c. or jan c. (janayati); 'i. me to your friend' tava mitreṇa mama paricayamutpādaya.
(4) pravṛt c., pracar-l c., prati-ṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati) prārabh 1 A, prastu 2 U, upakram 1 A.
(5) ānī 1 P, āvah 1 P, āgam c. (gamayati).
(2) pravartakaḥ pratiṣṭhāpakaḥ prāraṃbhakaḥ
(2) pravartanaṃ pracāraṇaṃ pratiṣṭhāpanaṃ -niveśanaṃ; ānayanaṃ.
(3) mukhabaṃdhaḥ āmukhaṃ prastāvanā (of plays); prastāvaḥ āraṃbhaḥ upa-nyāsaḥ vāṅmukhaṃ upodghātaḥ udāhāraḥ upa-kramaḥ vacanāraṃbhaḥ.
(2) prastāvanā rūpa; pāribhāṣika (kī f.).
, v. t. praviś c.
, s. aṃtardarśanaṃ aṃtarālokanaṃ.
, v. t. aṃtaḥ parivṛt c.
, v. i. anāhūta- a pra-ā-viś 6 P or āgam 1 P, sadharṣaṃ praviś or ākram 1 U, 4 P, anadhikārapūrvaṃ praviś.
, See Entrust.
, s. sahajāvabodhaḥ sahajajñānaṃ aṃtarjñānaṃ.
(2) sahajajña aṃtarjñānin.
, v. i. śvi 1 P; See Swell.
, v. t. kaluṣīkṛ 8 U, āvilayati (D.); See Confuse.
, v. t. graṃth 9 P, gu(guṃ)ph 6 P, rac 10; See Intertwine.
, v. t. chāyayā ā-pra-cchad 10.
, s. abhyaṃjanaṃ vilepanaṃ.
, v. t. jalena āplu c. or vyāp 5 P.
, s. aśiṣṭatā asabhyatā.
, v. t. abhyas 4 U or c., śikṣ c., paricayaṃ kṛ 8 U; paricita- -a. bhū.
(2) kaṭhinīdṛḍhī-kṛ.
, v. t. samādhau ni-dhā 3 U or nikṣip 6 P.
, s. anupayogaḥ vaiphalyaṃ vyarthatā moghatā vaiyarthyaṃ.
, v. t. abhi-dru 1 P, ākram 1 U, 4 P, avaskaṃd 1 P, abhipra-yā 2 P, āpat 1 P, upa-plu 1 A. or c.; See Attack. -er, s. ākrāmakaḥ upaplavin m.; gen. ex. by
, a. durbala aśakta aprabhāva nistejas vyartha viphala.
(2) apramāṇa; niṣpramāṇa laghupramāṇa. -s. rogin m., rugṇaḥ āturaḥ.
(2) aprāmāṇyaṃ
, a. anargha anarghya amūlya mūlyātīta atimūlya atyutkṛṣṭa.
, a. nitya satata avikārya ni-rvikāra sthira niyata acala ekāṃta; nāyamekāṃto niyamaḥ (S. B. 273) 'not an i. rule.'
, s. ā-adhi-kṣepaḥ nirbhartsanā niṃdā niṃdāvākyaṃ durukti f., apa-pari-vādaḥ garhā. -a. niṃdaka apavādaka niṃdātmaka.
, (against) v. i. ā-ava-adhi-kṣip 6 P, niṃd 1 P, garh 1, 10 A, abhiśaṃs 1 P; See Abuse, Censure.
, v. t. pra-vi-lubh c., muh c., cāṭūktyā ākṛṣ 1 P or pralubh c. or nipat c., vaṃc 10.
, v. t. kḷp c., nirmā 3 A, 2 P, sṛj 6 P, vi-dhā 3 U, ghaṭ c. (ghaṭayati) rac 10.
(2) manasā yuj 10 or ciṃt 10 or kḷp c.
(3) mithyā kḷp c.
(2) manaḥsṛṣṭa manaḥkalpita mithyākalpita kālpanika (kī f.), kṛtaka kṛtrima.
(2) kḷpti f., sṛṣṭi f., kalpitaṃ kalpanā nirmitakalā.
(3) kalpanā yukti f., upāyajñānaṃ.
(4) mithyākalpanaṃ kūṭaracanā manaḥsṛṣṭiḥ; 'one's own i.' svakapolakalpitaṃ.
, s. (gṛhopaskarādeḥ) parisaṃkhyā parigaṇanā saṃkhyāpatraṃ.
, a. vyatyasta viparyasta vyasta paryasta viparīta vi-prati-loma pratīpa vyutkrāṃta.
, v. t. viparyas 4 U or c., pari-vi-vyati-as parivṛt c., viparyāsaṃ-viparyayaṃ-nī 1 P; See Alter, Change. 2 adhomukhīkṛ 8 U; vilomīkṛ.
, a. pṛṣṭhavaṃśahīna.
(2) (fig.) saṃśayātman adhīra caṃcalamati.
, v. t. pari-dhā c. (dhāpayati) ācchad 10, prāvṛ 5 U, saṃveṣṭ c., vas c., saṃvye 1 P.
(2) alaṃkṛ 8 U, maṃḍ 10, bhūṣ 10.
(3) saṃyuj 7 U, 10, saṃpanna-yukta-viśiṣṭa -a. kṛ; See Endow. 4 uparudh 7 U, paryavaṣṭaṃbh 9 P.
(5) (Money) lābhārthaṃ viniyuj 7 A, 10; 'i. with power' adhikāre praviś c. or niyuj; prati-ṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati) saṃskṛ abhiṣic 6 P.
(2) uparodhaḥ ava-ṣṭaṃbhaḥ.
(3) lābhārthaṃ dhanaviniyogaḥ.
, v. t. ava-pari-saṃ-īkṣ 1 A, ni-rūp 10, anusaṃ-dhā 3 U, vicar c., vimṛś 6 P, nirṇī 1 P, niści 5 U, nirdhṛ 10, āloc 10.
(2) anviṣ 4 P, mṛg 10 A.; See Examine. -ion, s. avekṣaṇaṃ nirūpaṇaṃ anusaṃdhānaṃ vicāraḥ-raṇā-ṇaṃ vimarśaḥ nirṇayaḥ niścayaḥ; carcā anveṣaṇaṃ anuyogaḥ jijñāsā; 'under i.' nirūpyamāṇa.
, a. baddha-rūḍha-mūla sudṛḍha gāḍha prarūḍha dṛḍha sthira cira-bahu-kālika (kī f.), cirasthāyin; 'i. enemy' gāḍha-baddha-vairaḥ śatruḥ; 'i. enmity' baddhavairaṃ.
, a. dveṣajanana (nī f.), matsarāvaha īrṣyā-asūyā-kara (rī f.),
(2) matsarin samatsara īrṣyālu.
, v. t. balaṃ-tejaḥ-śaktiṃ vṛdh c. or dā 3 U or upa-ci 5 U, āpyai c., puṣ 1, 9 P, or c.; dīp c.
(2) bala-tejo-vṛddhi f.
, a. alaṃghya anatikramaṇīya abhedya bhaṃgāyogya.
(2) abādhya anapakārya avadhya (as a herald).
, a. abhinna abhagna alaṃghita akṣata adūṣita akhaṃḍa abhaṃga.
, a. adṛśya parokṣa durdarśa aṃtarhita tirohita aṃtarita darśanātīta nayanaviṣayātīta dṛgagocara dṛṣṭyaviṣaya alakṣya acākṣuṣa (ṣī f.) ('evidence &c.); 'to be i.' aṃtar-tiraḥ-dhā pass., tirobhū 1 P, aṃtar-i 2 P.
, v. t. ā-ni-abhi-maṃtr 10 A, āsamā-hve 1 P, abhyarth 10 A, ākṛ c., āvah c.
(2) ākṛṣ 1 P, hṛ 1 P, pra-vi-lūbh c.
, See Invoke.
, s. āvāhapatraṃ bījakaṃ.
, v. t. ā-hve 1 P, ā-abhi-maṃtr 10 A, ā-pad 1 P, saṃbudh c., āvah c., ākṛ c., nāma grah 9 U or smṛ 1 P; arth 10 A, abhivaṃd 1 A; 'i. blessings on' āśās 2 A.
, a. akāmya anicchāpūrva abuddhi-ajñāna-pūrva anaicchika (kī f.), asvecchājāta.
(2) akāma anicchu.
, v. t. avaguṃṭh 10, āvṛ 5 U, ā-veṣṭa 1 A, or c., ācchad 10.
(2) parigrah 9 P, aṃtargaṇ 10, samāviś c., See Include. 3 abhibhū 1 P, gras 1 A; 'i. ed in difficulty' vipadgrasta.
(4) saṃbaṃdh 9 P, saṃśliṣ c., saṃyuj 7 U, 10, saṃsṛj 6 P, lip 6 P, saṃkram c.; See Implicate. -ed, a. āveṣṭita ava-guṃṭhita āvṛta ācchanna.
(2) aṃtargata parigṛhīta samāviṣṭa aṃtarbhūta garbha in comp.
(3) abhibhūta grasta
(4) saṃbaddha saṃśliṣṭa saṃsṛṣṭa saṃsakta anuṣakta saṃyukta lipta; 'i. in crimes' pāpalipta doṣagrasta.
(5) dhvanita phalita; 'i. meaning' phalitaṃ phalitārthaḥ dhvaniḥ.
(2) jaṭilatvaṃ vyatikaraḥ saṃkīṇatā anyonyasaṃśleṣaḥ parasparasaṃsakti f.
(3) (In Math.) saṃvargīkaraṇaṃ; 'i. to the third power' sadṛśatrayasaṃvargaḥ.
, a. abhedya avedhya kṣatākṣama.
, a. aṃtaṃrvartin aṃtaḥsthita aṃtarastha aṃtarbhava; oft. by aṃtar in comp. -adv.,
(2) manasā cittena hṛdaye; sunibhṛtaṃ.
, v. t. See Intertwine.
, v. t. āveṣṭ 1 A or c.; See In-
, a. khacita praṇihita pratibaddha churita.
, s. aṇuḥ lavaḥ kaṇaḥ kaṇikā biṃdumātraṃ.
, a. caṃḍakopa krodhaśīla sulabhakopa śīghrakopin krodhila saṃraṃbhin caṃḍasvabhāva.
, a. kruddha kupita ruṣṭa.
, s. roṣaḥ krodhaḥ kopaḥ.
, s. iṃdradhanus n.
(2) tārāmaṃḍalaṃ.
(3) golomī śvetadūrvā.
, v. t. pīḍ 10, āyas c., khid c.; See Afflict. -some, a. duḥkha-kheda kara (rī f.), duḥkhada kleśāvaha kleśada āyāsahetuka kaṣṭa; 'how i. are the toils of state' rājyaṃ hi nāma (rājyaśāsanaśramāḥ) mahadaprītisthānaṃ (Mu. 3).
, s. lohaḥ-haṃ ayas n. āyasaṃ kālāyasaṃ kṛṣṇāyasaṃ piṃḍaṃ tīkṣṇaṃ śastrakaṃ aśmasāraḥ lauhaṃ; 'green sulphate of i.' dhātuśekharaṃ kāsī (śī) śaṃ; 'rust of i.' maṃḍūraṃ siṃhāṇaṃ ayomalaṃ 'tipped with i.' āyogra lohāgra; 'sulphuret of i.' tāpyaṃ; 'wrought i.' kuśī.
(2) baṃdhanaṃ śṛṃkhalā-laḥlaṃ lauhabaṃdhanaṃ. -v. t. śṛṃkhalayā baṃdh 9 P, or saṃyam 1 P. -a. lauha (hī f.), lohamaya-ayomaya (yī f.), lohanirmita āyasa (sī f.), lohātmaka loha or ayas in comp.; 'of an i. constitution' vajradeha siṃhasaṃhanana; 'i.-bar' phālaḥ lohapiṃḍaḥ; 'i-filings' lohacūrṇaṃ lohajaṃ; 'i.-fisted' loha-vajra-muṣṭi; 'i.-foundery' saṃdhānī kupyaśālā; 'i.-hearted' ayo-vajra-hṛdaya kaṭhina-pāṣāṇa-hṛdaya; 'i.-mold' lohāṃkaḥ lohacihnaṃ; 'i.-monger' lohakāraḥ ayaskāraḥ vyokāraḥ lohakāraka
, s. solluṃṭhaḥ-ṭhanaṃ sotprāsaḥ vyājastuti f., niṃdā vyājokti f., viparītalakṣaṇā uparodhaḥ; 'it was a strange i. of fate in the case of Rāma' rāmasyāpi daivadurniyogaḥ kopi yat &c. (U. 4).
, v. t. prakāś c. dyut c., dīp c., rāj c.
(2) (Irradiance) uddyotaḥ dīpti f., prabhā kāṃti-dyuti f., tejas n.
, a. viveka-rahita-varjita-hīna acetana aviveka jñāna-buddhi-hīna nirbodha avyutpanna cicchaktirahita; paśudharman.
(2) nyāyayukti-viruddha anyāyya ayuktisiddha atārkika (kī f.).
, a. asaṃdheya aśāmya.
(2) asaṃgata vigīta parasparaviruddha parasparaparāhata; See Inconsistent. -ness, s. asaṃgati f., parasparavirodhaḥ.
, a. apunaḥprāpya punaralabhya asamāhārya.
, a. aniṣkreya atyaṃtanaṣṭa.
, a. nyūnīkaraṇākṣama.
, a. akhaṃḍya abādhya apratyākhyeya dṛḍha-sthira-pramāṇa.
, a. apratyākhyeya akhaṃḍanīya.
, a. aniyata vidhi-niyama-viruddha ayathāvidhi avidhi utsūtra vidhighna (ghnī f.); (as words) apavādaka nipātita; 'these are put down as i. forms' ete nipātyaṃte (S. K.).
(2) krama-hīna-rahita-śūnyaviruddha avyavasthita aparyāya ucchṛṃkhala.
(3) (In conduct) utkrāṃtamaryāda vyabhicārin vipatha-apatha-gāmin durācāra kucarita amaryāda.
(4) viṣama asama; 'i. in shape' vi-rūpa kadākāra.
(2) akramaḥ utkramaḥ vyatikramaḥ aparyāyaḥ aparipāṭi-ṭī f., avyavasthā.
(3) vyabhicāraḥ vipathagamanaṃ amaryādatā anācāraḥ durvṛttatā.
(4) vaiṣamyaṃ.
, a. asaṃbaṃdhin asaṃga niḥsaṃga.
, a. aprastuta aprakṛta asaṃbaddha aprāsaṃgika (kī f.), ananvita prastutabāhya asaṃgata.
, s. adharmaḥ apūjā abhakti f., dharmalopaḥ devaniṃdā pāpatā.
, a. apratividheya apratikārya nirupāya aśakyapratikāra upāyātīta acikitsya duḥsādhya.
, a. aparihārya anapāneyaḥ sthira acala.
, a. asamādheya asādhya; apratikārya aśakyapratikāra.
, a. aniṃdya adūṣaṇīya nirdoṣa.
, a. anivārya durnivāra durnigraha.
, a. aniṃdya agarhya anava-gīta; See Faultless.
, a. anivārya durnivāra aprati-kārya anavagraha durnigraha durdhara apratihata.
, a. asthira-cala-lola-mati-cittabuddhi calavṛtti caṃcaladhī vikalpaśīla saṃśayātman adhīra taralamanas.
, (of) a. anapekṣya agaṇayitvā avyapekṣya vihāya (with acc.); anapekṣa nirapekṣa nirvyapekṣa in comp.; See Indepen-
, a. ananuyogādhīna apraṣṭavya apṛcchādhīna.
, a. See Irresistible.
, a. See Irreparable, Irre-
, a. aparivartanīya alopya akhaṃḍya.
, a. ananyathākaraṇīya.
, v. t. ava-sic 6 P, jalena āplu c. or abhyukṣ 1 P, abhivṛṣ 1 P.
, s. jalāḍhya sajala jalapūrṇa anūpa bahūdaka jalasikta.
, v. t. kup c., krudh c., ruṣ c.; See Enrage.-ion, s. prakopaḥ krodhaḥ roṣaḥ kopa or roṣa-kāraṇaṃ or hetuḥ.
(2) uttāpaḥ uttejanaṃ saṃtāpaḥ dāhaḥ; 'i. of the throat' kāsaḥ kṣavathuḥ.
, s. See Inroad.
, s. mūtrāvaṣṭaṃbhaḥ mūtrakṛcchraṃ.
, s. dvīpaḥ-paṃ aṃtarīpaṃ. -a. dvīpya dvīpastha dvaipa (pī f.).
, a. samakālīna.
, v. t. vi-yuj 7 A, 10, vicchid 7 P, viśliṣ c.; See Separate. -ed, a. viyukta anyaviśliṣṭa ananyasaṃsakta gatasaṃga.
, a. samadvibhuja.
, v. i. nirgam 1 P, apa-i 2 P, nir-yā 2 P, niḥsṛ 1 P, niṣkram 1 U, 4 P.
(2) sru 1 P, niḥ-pra--; kṣar 1 P, gal 1 P, syaṃd 1 A.
(3) ut-pra-bhū 1 P, pra-jan 4 A, utpad 4 A, pra-vṛt 1 A; See Arise. 4 niṣpad nirvṛt samāp pass. -v. t. niḥsṛ c., pracar-l c., ni-rgam c. (gamayati) bahirgam c.
(2) prakāś c., pra-khyā c. (khyāpayati) ghuṣ 10. -s. nirgamaḥ niḥsaraṇaṃ niryāṇaṃ niṣkramaṇaṃ.
(2) phalaṃ pari-ṇāmaḥ udarkaḥ aṃtaḥ uttaraphalaṃ utpannaṃ; See End. 3 saṃtati f., prajñā apatyaṃ saṃtānaḥ-naṃ.
(4) raktātisāraḥ srāvaḥ; 'matter at i.' vivādavastu n., vicāryaviṣayaḥ.
, s. saṃyogabhūmi f.
, pron. Ex. by m. f. or n. form of pronouns, corresponding to the noun; sometimes not ex. at all; 'what is i. that you want' kimapekṣyate tvayā; 'i. is good to study' adhyayanaṃ praśasyaṃ.
, s. kaṃḍu-ḍū f., kharjūḥ kaṃḍūyā; (dry) kacchu-cchū f., pāmā pāman f., vicarcikā.
(2) kaṃḍūyanaṃ.
(3) atyabhilāṣaḥ atispṛhā icchātirekaḥ. -v. i. kaṃḍūyati-te (D.).
(2) atyaṃtaṃ iṣ 6 P or abhilaṣ 1, 4 P, gṛdh 4 P.
, s. viṣayaḥ arthaḥ padaṃ adhikaraṇaṃ bhinnabhāgaḥ.
, v. t. punaḥ punaḥ vad 1 P or vac 2 P.
(2) punaḥ punaḥ kṛ 8 U.
, a. bhramaṇaśīla aṭamāna paribhramin bhramaṇakārin avanicara.
, s. pravāsavṛttāṃtalekhaḥ.
, v. i. See Travel.
, s. gaja-hasti-daṃtaḥ daṃtaḥ (the sense being clear). -a. (s.) in comp.; 'i. doll' daṃtapāṃcālikā.
, s. tarurohiṇī vṛkṣalatā.
, v. t. apa- vyadh 4 P.
, v. t. prajalp 1 P, pralap 1 P,. avyaktaṃ-aspaṣṭaṃ-vad 1 P, tvaritaṃ vac 2 P,
, s. panasaḥ.
(2) vṛkṣaḥ upastaṃbhaḥ ādhāraḥ; 'j.-fruit' panasaṃ.
, s. śṛ(sṛ)gālaḥ gomāyuḥ jaṃbū (bu) kaḥ kroṣṭu m., pheravaḥ bhūrimāyaḥ śivā mṛgadhūrtakaḥ vaṃcu(ca) kaḥ pheruḥ.
, s. vānaravṛtti f., markaṭaśīlaṃ.
, s. gardabhaḥ rāsabhaḥ kharaḥ.
, s. kākaḥ droṇakākaḥ droṇaḥ.
, s. kūrpāsakaḥ kaṃcukaḥ nicolaḥ.
, s. ghātakapuruṣaḥ udbaṃdhakaḥ.
, s. bhaṃḍaḥ vidūṣakaḥ vaihāsikaḥ.
, v. t. nira- as 4 P.
, s. kadaśvaḥ aśvakaḥ.
(2) puṃścalī baṃdhakī kulaṭā bhraṣṭā asatī asādhvī. -v. t. khid c., klam c., śram c., āyas c., avasad c. -v. i. śram 4 P, klam 1, 4 P, āyas 1, 4 P, avasad 1 P, khid pass. glai 1 P.
, s. bhaṃgaḥ daṃtaḥ chedaḥ. -v. t. bhaṃgurī-daṃturī-kṛ 8 U, krakacarūpeṇa chid 7 P.
, s. guḍaḥ matsyaṃḍī phaṇitaṃ.
, s. kārā kārāgṛhaṃ kārāgāraṃ kārāveśman n., baṃdhanāgāraṃ baṃdhanālayaḥ baṃdhana-nirodhasthānaṃ baṃdiśālā gupti f.
, s. miṣṭānnaṃ svādvannaṃ saṃdhitaṃ. -v. t. saṃpīḍ 10 saṃbādh 1 A, saṃmṛd 9 P, kliś 9 P
, v. t. vi-vad 1 A, vipra-lap 1 P, vi-prati-pad 4 A, kalahaṃ kṛ 8 U. -v. t.
, s. dvāḥsthaḥ dvārapālaḥ prati(tī)hāraḥ.
, a. capala laghu-cala-svabhāva sarasa.
, s. pauṣamāghaṃ.
, v. t. pari-upa-ava-has 1 P.
, s. ghaṭaḥ-ṭī kuṃbhaḥ kalaśaḥ-śī-śaṃ; (earthen) mṛdbhāṃḍāṃ mṛṇmayaṃ pātraṃ; kuṭaḥ nipaḥ; 'a large j' maṇikaḥ aliṃ(laṃ)jaraḥ.
(2) karkaśadhvaniḥ-śabdaḥ saṃgharṣaṇadhvaniḥ kaṭuparuṣa-svanaḥ.
(3) kalahaḥ visaṃvādaḥ.
(4) saṃghaṭṭaḥ samāghātaḥ parasparāghātaḥ. -v. i. saṃghaṭṭ 1 A, samāhan 2 P.
(2) karkaśaṃ dhvan-svan 1 P.
(3) vivṛ 1 A, kalahāyate (D.) vipra-lap 1 P
(2) parasparaviruddha; See Inconsistent.
, s. pralapitaṃ anarthakaṃ vacanaṃ anarthakavāgupacayaḥ; saṃkīrṇavāc f.
, s. bhūpadī śa (śī) tabhīruḥ mallikā āsphoṭā (wild); māgadhī gaṇikā yūthikā aṃbaṣṭhā; atimuktaḥ puṃḍrakaḥ; vāsaṃtī mādhavī sumanāḥ mālatī jāti-tī f., saptalā navamallikā-mālikā; māghyaṃ kuṃdaḥ-daṃ (different species).
, s. sūryakāṃtaḥ.
, s. kāmalā-laḥ pāṃḍuḥ pāṃḍurogaḥ
(2) sācīkṛta satyāt parivartita.
, v. i. vihārārthaṃ paribhram 1, 4 P or paryad 1 P. -s. vihāraḥ paryaṭanaṃ.
, s. śūlaḥ-laṃ śalyaṃ śaṃkuḥ prāsaḥ śakti f., astraṃ kuṃtaḥ.
, s. hanu m. f.
(2) vaktraṃ mukhaṃ; 'lower j.' pīcaṃ kuṃjaḥ cibukaṃ civuḥ 'locked j.' hanugrahaḥ; 'j.-tooth' daṃṣṭrā; 'fallen in the j. s of death' mṛtyormukhe patitaḥ mṛtyudaṃṣṭrāṃtargataḥ.
(3) bhartsanā vākpāruṣyaṃ tarjanaṃ ākrośaḥ. -v. i. tarj 1 P, 10 A. bharts 10 A, ākruś 1 P.
, s. cāṣaḥ-saḥ kikīdiviḥ kikidivaḥviḥ kikīdivīḥ-vaḥ kikiḥ divaḥ.
, s. matsarin samatsara sāsūya sābhyasūya serṣya parotkarṣāsahana parasukhadveṣin; See Envious. 2 premasaṃśayin śaṃkāśīla prītyāśaṃkin; 'a j. husband' parapuruṣa-vyabhicāra-jāra-śaṃkita; 'a j. wife' parastrīśaṃkinī.
(3) kṛtādara ādṛta sābhimāna sāvadhāna anupekṣaka.
(2) śaṃkāśīlatā vyabhicāraśaṃkā prema-prīti-śaṃkā.
(3) sāvadhānatā abhimānāvekṣā.
, v. i. upa-ava-has 1 P, ava-ā-kṣip 6 P, ava-jñā 9 U, tiraskṛ 8 U, garh 1, 10 A, avahāsāspadīkṛ. -s. upa-ava-hāsaḥ. avakṣepaḥ; avajñā.
, a. śuṣka rūkṣa nīrasa virasa niḥsāra niḥsattva.
, s. śyāna-sāṃdra-dravyaṃ.
, s. saṃśayaḥ saṃdehaḥ śaṃkā; 'j. of life' jīvitasaṃśayaḥ prāṇasaṃdehaḥ.
, v. t. (sahasā) cal c., vi-dhū 6 P, 5, 9 U; laghu-sahasā taḍ 10 or prahṛ 1 P, akasmāt-savegaṃ-kṣip 6 P. -s. cālanaṃ laghuprahāraḥ laghvāghātaḥ laghu-ākasmika-kṣepaḥ.
, s. See Jacket.
, s. See Jasmine.
, s. pari (rī) hāsaḥ narman n., hāsyaṃ vi-nodokti f., prahasanaṃ vinodabhāṣaṇaṃ parihāsoktiḥ narmālāpaḥ; 'truce to (fie upon) your j. s' dhikprahasanaṃ (U. 4.), alaṃ pari-hāsena; 'uttered in j.' parihāsajalpitaṃ; 'made a j. of the matter' tamarthaṃ parihāsamiva mene.
(2) khelā krīḍā keli f., kautukaṃ; 'in j.' parihāsena parihāsapūrvaṃ. -v. i. pari-has 1 P, vinoda-parihāsa-vākyaṃ vad 1 P or udīr c.; krīḍ 1 P.
, s. jalotkṣepaḥ.
(2) kṛṣṇaprastaraḥ; 'j.-black' ghanakṛṣṇa atikṛṣṇa.
, s. maṇi m. f., ratnaṃ; 'j. of a woman' strīratnaṃ; 'j. -house' maṇiśālā ratnāgāraṃ; 'j. -mine' ratnākaraḥ ratna-maṇi-khani f. -bhūmi f.
, s. nimeṣaḥ kṣaṇaḥ.
, s. nṛtyaviśeṣaḥ.
(2) vaṃcanā vyājaḥ chalaṃ.
, s. pratārikā capalā vaṃcikā saṃketalaṃghinī. -v. i. premasaṃketaṃ laṃgh 1 A, 10, premaviṣaye vaṃc 10, or pratṝ c., khaṃḍ 10.
, v. i. śiṃj 2 A, 10, kvaṇ 1 P, vi-ru 2 P, jhaṇajhaṇāyate (D.), kalaṃ svan 1 P. -s.
, s. kāryaṃ kṛtyaṃ vyāpāraḥ kriyā
(2) laghukṣudra-nīca-kriyā.
(3) svārthaparaṃ kāryaṃ ātmavṛddhyarthaṃ karman n. -v. i. kṣudrakarmāṇi kṛ 8 U, svārthamuddiśya kāryaṃ kṛ.
(2) paṇ 1 A.
(3) v. t. apa-vyadh 4 P.
, s. aśvajñaḥ hayajñaḥ aśvavid m., aśvakovidaḥ aśvavidyāviśāradaḥ. -v. t. aśvajña iva pratṝ c. or vaṃc 10.
, a. hāsyakara (rī f.), vinodin hāsyāvaha vinodātmaka sarasa hāsyagarbha sakautukaḥ (of persons) parihāsaśīla parihāsaka vinoda-narmālāpa-para kautukin.
, a. pra- hṛṣṭa pra- mudita ānaṃdavṛtti.
, (on) v. t. maṃdaṃ maṃdaṃ prasṛp 1 P or cal 1 P or sṛ 1 P. -v. t. aratninā taḍ 10, īṣat cal c. -s. īṣadāghātaḥ īṣatprahāraḥcālanaṃ; 'j. -trot' gaja-maṃda-gati f., maṃdaprayāṇaṃ.
, v. t. yuj 7 U, 10, saṃ-ā-- saṃsaṃj 1 P, yu 2 P, saṃśliṣ c., saṃ-dhā 3 U, saṃbaṃdh 9 P, saṃhan 2 P, ekatra kṛ 8 U, saṃgraṃth 9 P, yoktrayati (D.), ghaṭ c. (ghaṭayati) saṃpṛc 2 A, 7 P.
(2) (Go to) samupāgam 1 P, saṃi 2 P, saṃmil 6 P, saṃgam 1 A; pass. of roots above (with instr.); 'j. hands' aṃjaliṃ baṃdh 9 P, prāṃ(sāṃ)jali- a. bhū hastau samā-nī 1 P; 'i. ed their hands in marriage' vivāhavidhinā tābhyāṃ anyonyapāṇigrahaṇaṃ kārayāmāsa vadhūvaraṃ saṃgamamāṃcakāra
(2) asaṃvibhakta avibhakta sādhāraṇa (ṇī f.), sāmānya saha in comp.; saṃghātavat saṃbhūyakārin j.-proprietor sahādhikārin m.; 'j. family property' saṃsṛṣṭidhanaṃ; 'members of a j. family' saṃsṛṣṭāḥ saṃsṛṣṭinaḥ 'with j. labour' saṃbhūyaśrameṇa sarveṣāṃ yatnena; 'j.-stock company' saṃbhūyasamutthānaṃ; 'j.-heir' bhāgin m., saṃvibhāgin m., samāṃśaharaḥ samāṃśin m. -v. t. saṃdhiyukta -a. kṛ; ex. by (s).
, See Jest, -er
, s. gaṃḍaḥ kapolaḥ.
, a. pra- hṛṣṭa sānaṃda ullasita pramodin hṛṣṭa-prīta-hṛdaya; parihāsaśīla vinodin vi-lāsin vinodaśīla.
, v. t. saṃkṣubh 9 P or c. -v. i. kṣubh 1 A, 4 P. -s.,
, s. sthūlabuddhiḥ mūrkhaḥ mūḍhaḥ; See Fool.
, v. t. skaṃdhatāḍanena nirākṛ 8 U or niḥ-sṛ c. or nir-dhū 6 P, 5, 9 U or nir-as 4 U; parasparaṃ samāhan 2 P or saṃghṛṣ 1 P or saṃmṛd 9 P, abhisaṃ-pat 1 P; saṃghaṭṭ 1 A.
, s. kaṇaḥ lavaḥ aṇuḥ leśa-lava-kaṇa-biṃdumātraṃ tilamātraṃ. -v. t. (smaraṇārthaṃ) likh 6 P or aṃk 10.
, s. vārtā-vṛtta-samācāra-patraṃ or patrikā.
, s. prayāṇaṃ prasthānaṃ pravāsaḥ yātrā deśabhramaṇaṃ-paryaṭanaṃ adhvan m., mārgaḥ adhva or mārga-gamanaṃ or kramaṇaṃ 'on account of the fatigues of j.' adhvasaṃjātakhedāt; utthāya punaravahat (Ka. 299). 'resumed his j.' &c.; 'it is only a week's j.' saptāhagamyo'dhvā; 'to return from a j.' pravāsād upāni-vṛt 1 A; 'may the j. be pleasant to you' śivāste paṃthānaḥ saṃtu. -v. i. pra-yā 2 P, mārgeṇa gam or vraj or car 1 P or yā paryaṭ 1 P, paribhram 1, 4 P vah 1 P, divā rātrau cāvahat (Ka. 301); 'to j. abroad' pravas 1 P.
, a. ullāsin sadānaṃdin.
, s. ānaṃdaḥ harṣaḥ utsavaḥ.
, a. jayaghoṣaṃ kurvāṇa jayadhvanikārin.
, v. i. jayaghoṣaṃ kṛ 8 U, naṃd 1 A, hṛṣ 1 P.
, s. praharṣaḥ mahotsavānaṃdaḥ mahotsavaḥ utsavakālaḥ.
, s. prāḍvivākaḥ a(ā)dhikaraṇikaḥ akṣadarśakaḥ dharmādhyakṣaḥ dharmādhikārin m., nyāyādhyakṣaḥ nirṇetṛ m., daṃḍanāyakaḥ.
(2) (In general) abhijñaḥ guṇadoṣajñaḥ vi-ṣeśajñaḥ parīkṣakaḥ paricchedakaḥ vivekin m., guṇagrāhin m., rasajñaḥ tadvid m., -v. vi-vic 3, 7 U, paricchid 7 P, vi-jñā 9 U, vibhū c., vicar c., nirṇī 1 P, niśvi 5 U, ava- nir-dhṛ 10, ava-pari-īkṣ 1 A, tīr 10, anu-saṃ-dhā 3 U.
(2) vitark 10, vimṛś 6 P, vigaṇ 10, vikḷp c., manasā vicar or vivic man 4 A; 'it is for you to j. whether &c.' etadviṣaye bhavān pramāṇaṃ; 'j. me by my acts' phalena madguṇadoṣanirṇayaḥ kriyatāṃ; 'to j. ill or wrongly' mithyā kḷp c. or saṃbhū c. or man.
(2) (Judicial decision) nirṇayaḥ vicāraḥ nirṇayapādaḥ ādharṣaṇaṃ; tīraṇaṃ daṃḍājñā.
(3) anubhavaḥ tarkaḥ jñānaṃ anumānaṃ.
(4) mati f., buddhi f., mataṃ abhiprāyaḥ saṃkalpaḥ bodhaḥ; 'according to one's j.' yathāmati yathābuddhi.
(5) (Divine j.) īśvarājñā īśvara-vidhiḥ-niyamaḥśāsanaṃ; 'j.-day' vicāradinaṃ; 'j. -hall' nyāyasabhā vicāra-dharma-sabhā; 'j.-seat' vyavahārāsanaṃ nyāyāsanaṃ dharmāsanaṃ.
(2) nyāyapraṇayanaṃ.
(2) (Persons) vimṛśya-samīkṣya-kārin vivekin nītimat paricchedaka nayajña prājña vivekadṛśvan viśeṣajña sadasaddarśin.
(2) savivekaṃ saparicchedaṃ suvimṛśya suvicārya prājña-vijña-vat.
, s. kuṃbhaḥ kalaśaḥ kaṃsaḥ udakapātraṃ; See Jar.
, a. saṃyukta saṃśliṣṭa.
, v. muh c., chal 10, vaṃc 10, dṛṣṭiṃ muh c. or baṃdh 9 P, māyāṃ-kuhakaṃ-iṃdrajālaṃ-kṛ 8 U. -s.,
(2) vaṃcanā chalaṃ kūṭatā pratāraṇā.
, a. kaṃṭhastha kaṃṭhya.
, s. rasaḥ dravaḥ sāraḥ niryāsaḥ āsavaḥ 'j. issuing from the elephant's temples' madaḥ dānaṃ madavāri.
, s. badarī karkaṃdhu-dhū m. f., koli f., kolālī; (fruit) badaraṃ kolaṃ kuvalaṃ phenilaṃ sauvīraṃ ghoṃṭā.
, s. āṣāḍhaśrāvaṇaṃ.
, v. t. saṃkṝ 6 P, saṃmiśr 10, saṃkṣip 6 P, saṃkulī-saṃkarī-kṛ 8 U. -v. i. saṃkṝ pass., saṃkarī-saṃkulī-bhū 1 P. -s. saṃkaraḥ saṃ- miśraṇaṃ saṃkṣobhaḥ saṃkulatā saṃnipātaḥ.
, v. i. plu 1 A, valg 1 U, skaṃd 1 P. 'j. about' nṛt 4 P; 'j. over' laṃgh 1 A; 10; 'j. up' utplu utpat 1 P; 'j. with'
, s. sa- yogaḥ saṃgamaḥ saṃmilanaṃ saṃgati f., samāgamaḥ saṃśleṣaḥ saṃdhiḥ saṃsargaḥ saṃghātaḥ saṃsakti f., saṃparkaḥ; 'j. of rivers' saṃbhedaḥ saṃgamaḥ.
(2) saṃdhisthānaṃ.
, s. velā samayaḥ; kaṣṭakālaḥ-samayaḥ saṃkaṭavelā.
(2) saṃdhiḥ graṃthiḥ.
, s. jyeṣṭhāṣāḍhakaṃ.
, s. gulmāvṛtaṃ sthānaṃ.
, a. kanīyas avara avaraja yavīyas avarapadabhāj.
, s. nibhṛtotsavaḥ.
(2) miṣṭānnaṃ modakaḥ.
, s. sabhā; samājaḥ gūḍhasaṃsargaḥ kusaṃsargaḥ.
, a. vya (vyā) vahārika (kī f.); See Judicial.
, s. smṛtiśāstrajñaḥ dharmaśāstrakovidaḥ.
, s. adhikāraḥ vyavahāradarśanādhikāraḥ nyāyaprabhutvaṃ.
, s. dharmaśāstraṃ smṛtiśāstraṃ vyavahāra or vidyā-jñānaṃ or śāstraṃ vidhiḥ; 'a head of j.' vyavahāraviṣayaḥ -padaṃ.
, s. dharmaśāstrakovidaḥ smṛtijñaḥ.
, s. sabhyāḥ; pramāṇapuruṣagaṇaḥ.
, a. (Of persons) nyāyavartin nyāyin nyāyaśīla-para sādhuvṛtti ṛju vimalātman niṣkapaṭa nirvyāja śuci nyāyaparāyaṇa dharmika-sāttvika (kī f.).
(2) nyāyya dharmya yathānyāya nyāyānusārin satya tathya yogya yukta yathārtha ucita samyac.
(3) sama samavṛtti niḥpakṣapāta samadarśin.
(4) saṃpūrṇa avi-kala anyūna. -adv aṃtikaṃ-ke samīpaṃ nikaṭe.
(2) prāyaḥ prāyaśaḥ; oft. by bhūyiṣṭha kalpa prāya in comp., or by desid.; See About. 3 sadyaḥ acirādeva nāticirāt prāk; oft. by eva mātra in comp.; 'j. now' adhuneva; 'it is j. proper' ucitameva; 'j. dead' sadyomṛta; 'j. born' jātamātra.
(4) yuktaṃ samyak yathārthaṃ yathāvat.
(5) tāvat 'j. come here' itastāvadāgamyatāṃ; 'j. so' evameva tathaiva evametat atha kiṃ yuktaṃ yujyate; 'j. as j. like' iva yadvat or nirviśeṣa in comp.; 'stay j. as in your own house' svagṛhanirviśeṣamatra vasa; 'bred j. like one's own children' svaputranirviśeṣaṃ saṃvardhita. 6 kaṣṭena kṛcchreṇa.
(2) yathānyāyaṃ nyāyena dharmeṇa nyāyataḥ dharmataḥ yathādharmaṃ nyāyānusāreṇa samyak yathāvat.
(3) satyaṃ avitathaṃ yathārthaṃ arthataḥ yathāvat yathātathaṃ yathārhaṃ upapannaṃ yathocitaṃ yuktaṃ sthāne yathāyogyaṃ aṃjasā.
(2) nyāyyatā yuktatā yogyatā yathārthatā satyatā yukti f., yāthārthyaṃ.
(3) sāmyaṃ samadarśitvaṃ apakṣapātaḥ sarvasamatā.
(4) nyāyadaṃḍaḥ yogyaṃ-daṃḍaḥśikṣā aparādhānurūpo daṃḍaḥ.
(5) dharmādhyakṣaḥ; prāḍvivākaḥ; See Judge; 'court of j.' nyāya-dharma-sabhā vyavahāramaṃḍapaḥ.
, v. See Jostle.
, v. i. pralaṃb 1 A, bahirvṛt 1 A or sthā 1 P. -s. pralaṃbanaṃ ābhogaḥ prālaṃbaḥ.
, s. śaṇaṃ.
, a. taruṇībhavat.
, a. taruṇa alpavayaska yuvan kaumāra (rī f.), abhinavavayas.
, v. t. saṃni-dhā c.
, v. i. kai 1 P, dhvāṃ (dhrāṃ) kṣ 1 P. -s. kākaravaḥ- rutaṃ.
, s. nautalaṃ.
, a. tīkṣṇa śita niśita śāta niśāta śitadhāra tīkṣṇāgra; tīvra tigma prakhara.
(2) vyagra uccaṃḍa utsuka utkaṭa kutūhalin; See Eager. 3 sūkṣma kuśāgra-grīya vidagdha.
(4) ugra kaṭu aruṃtuda marmaspṛś tigma (words); 'k. words' vāgiṣuḥ vāgasiḥ; 'k. -eyed' 'k. -sighted' sūkṣmamati tīkṣṇa-sūkṣma-buddhi kuśāgramati-buddhi dūradarśin.
(2) vyagratā uccaṃḍatā kautūhalaṃ atyutsāhaḥ.
(3) sūkṣmatā vidagdhatā kuśāgramatitvaṃ buddhisūkṣmatā.
(4) kaṭutā tigmatā ugratā.
, v. t. rakṣ 1 P, pā 2 P pā c. (pālayati) gup 1 P, trai 1 A, av 1 P.
(2) dhṛ 1 P, 10; dhā 3 U, ni-ā-- niviś c., sthā c. (sthāpayati) nyas 4 U.
(3) rudh 7 U, ni-ava-upa-- dhṛ baṃdh 9 P, nivār 10, prati-ni-ṣidh 1 P, ni-saṃ-yam 1 P.
(4) (As cattle) nirup 10, pā c., rakṣ.
(5) (As a secret) na prakāś c. or bhaṃj 7 P, or bhid 7 P gup rakṣ. 6 (Observe) ācar 1 P, anu-ṣṭhā 1 P, vi-dhā kṛ sev 1 A. bhaj 1 U, āśri 1 U, āsthā 1 U, ā-ava-laṃb 1 A. 7 śuddh c., ni-rvah c., apa-vṛj 10, pūr 10, tṝ 1 P, sādh 5 P or c., pā c. (pālayati) (as a promise).
(8) bhṛ 1 P, 3 U, puṣ c., pā c.; (as servants) vyāpṛ c., sevāyāṃ niyuj 7 A, 10, vetanaṃ-bhṛtiṃ-dā 3 U; 'to k. bad hours' velātikrameṇa svap 2 P; 'to k. in mind hṛdaye-manasi-kṛ ava-dhṛ; 'k. company with' saṃgam 1 A, saṃ-i 2 P, saha vas or car 1 P, saṃvas; See Associate. -v. i. sthā vṛt 1 A, ās 2 A, na viram 1 P or nivṛt or viśram 4 P, with pres. part. (when followed by p. p. &c.); 'he kept weeping' rudannāsta rudannopararāma; 'k. going up and down' ārohāvarohaṃ kurvasnāssva.
(2) saṃsaṃj-saṃśliṣ-anubaṃdh- pass., lag 1 P.
(3) vas 1 P. -s. rakṣā-kṣaṇaṃ pālanaṃ gupti f.
(2) avasthā daśā sthiti f., vṛtti f., bhāvaḥ.
(3) bhṛti f., poṣaṇaṃ.
(4) durgaṃ koṭaḥ.
(5) kārābaṃdhanaṃ nirodhaḥ guptiḥ.
(2) sādṛśyaṃ avirodhaḥ saṃgati f., ānurūpyaṃ; 'in k. with' anurūpa-saṃvādin-sadṛśa-yogya -a.
, s. smṛtidānaṃ; snehābhijñānaṃ.
, s. kāṣṭhabhāṃḍaṃ.
, s. See Order.
, s. gocaraḥ-raṃ viṣayaḥ; nayanaviṣayaḥ-pathaḥ buddhiviṣayaḥ. -v. t. dūrādālok 1 A, 10 or īkṣ 1 A or dṛś 1 P
(2) pari-jñā 9 U, ava-gam 1 P.
, s. śvaśālā śvagṛhaṃ kukkurālayaḥ
(2) śvagaṇaḥ.
(3) jalamārgaḥ praṇālaḥ-lī. -v. i. śvagṛhe vas 1 P.
, s. āvaraṇaṃ veṣṭanaṃ ābharaṇaṃ 'handk.' hastapravārakaḥ naktakaḥ; 'neck-k.' grīvāveṣṭanaṃ kaṃṭhavastraṃ.
, s. bījaṃ garbhaḥ aṣṭhi f., aṣṭhīlā phalabījaṃ-garbhaḥ sārabhūtaṃ dravyaṃ.
(2) madhyaḥ-dhyaṃ garbhaḥ udaraṃ hṛdayaṃ abhyaṃtaraṃ.
, s. See Castrel.
, s. kaṭāhaḥ piṭharaḥ-raṃ sthālī ukhā kuṃḍaṃ; 'k.-drum' bheri-rī f., duṃdubhiḥ ḍiṃḍimaḥ.
, s. aṃkuṭaḥ kuṃcikā tālī udghāṭakaḥkaṃ.
(2) vyākhyā nirvacanaṃ ṭīkā; 'k. -hole' kuṃcikāchidraṃ; 'k.-stone' saṃdhāna-saṃyogaprastaraḥ.
, s. pādasphoṭaḥ vipādikā.
, v. t. pādena-lattayā-prahṛ 1 P or taḍ 10 or ā-han 2 U, lattāprahāraṃ kṛ 8 U; pādaṃpārṣṇiṃ-khuraṃ-kṣip 6 P. -s. pāda-lattā-prahāraḥ pādāghātaḥ parṣṇi-khura-kṣepaḥ khurāghātaḥ.
, s. chāgaśāvaḥ-śāvakaḥ ajaśiśuḥ ajapotaḥ chāgaśiśuḥ.
(2) kāṣṭhabhāraḥ.
, v. t. (bālakaṃ-dāsaṃ) cur 10, apahṛ 1 P, or balād hṛ.
, s. vṛkkaḥ-kkā gurdaḥ; 'k.-bean' mudgaḥ māṣaḥ śiṃbā śiṃbikaḥ-kā.
, v. t. han 2 P, vyāpad c., mṛ c., sūd 10, niṣūd naś c., pra-mī 9 U or c. (māpayati) hiṃs 7 P, tṛh 6, 7 P, vi-śas 1 P, paṃcatvaṃ-paralokaṃ gam c. (gamayati) or nī 1 P; śad c. (śātayati) nipat c., ni-kṛt 6 P, apa-nī kṣi 5 P or c.
, s. pākapuṭī āpākaḥ.
, a. vi-ava-bhugna vakra kuṭila.
, See Kindred; 'of k.' sajātīya sagotra. 'Kith and k.' āptāḥ (pl.)
, a. dayālu sadaya kṛpākula kṛpālu anu-kaṃpin sānukaṃpa sakaruṇa karuṇātman dayākaruṇā-śīla karuṇārdra dayārdra snigdha kṛpādayā-ghṛṇā-vat kāruṇika (kī f.); priyakara (rī f.), hita priyaiṣin hitaiṣin hitakāma hitabuddhi upakāra-para-śīla upakārin suhṛdaya anukūla suśīla prasanna prīta.
(2) madhura priya; 'k. to the poor' dīnānukaṃpin dīnavatsala; 'k. office' upakāraḥ; 'k. act' sukṛtaṃ; 'k. words' priyavacanaṃ; 'speaking k. words' priyaṃvada priyavādin; 'k. present' prītidānaṃ. -s. jāti f., gaṇaḥ vargaḥ.
(2) viśeṣaḥ bhedaḥ prakāraḥ jātiḥ rūpaṃ vidhā in comp.; 'of many k. s' bahuvidha; 'of various k. a' vividha nānārūpavidha nānā ind.; 'of this k.' evaṃvidha evaṃrūpa; 'of all k. s' sarvaprakāra; 'Jāti is a k. of flower' jātiḥ kusumaviśeṣaḥ-bhedaḥ.
(2) anukūla; samānaśīla. -adv. sadayaṃ sakaruṇaṃ dayayā kṛpayā prītyā sasnehaṃ sānukaṃpa sānugrahaṃ; priyaṃ hitecchayā suśīlavat sujanavat; 'speaking k.' priyavādin; 'k. disposed' hitabuddhi anurakta.
(2) upakāraḥ upakṛtaṃ-ti f., priyaṃ sukṛtaṃtiḥ hitaṃ.
, v. t. pra-ut-saṃ-dīp c., iṃdh 7 A, jval c., tap 1 P or c.
(2) uttij c., saṃdhukṣ 10, protsah c.; prakup c., ruṣ c.; 'with glances k. ed with anger' krodheddhairdṛṣṭipātaiḥ (Rat. 1). -v. i. jval 1 P, dīp 4 A, tap 4 A.
, a. sajātīya sagotra sanābhi savarṇa savaṃśīya sakulya saṃbaṃdhīya.
(2) samāna samatulya-guṇa sadharman anuguṇa. -s. baṃdhutā jñātitvaṃ jñātibhāvaḥ sagotratā sajātitvaṃ saṃbaṃdhaḥ sapiṃḍatā.
(2) (Relatives) baṃdhavaḥ jñātayaḥ bāṃdhavāḥ sagotrāḥ sakulyāḥ gotrajāḥ saṃbaṃdhinaḥ (pl.); baṃdhujanaḥ baṃdhu-jñāti-vargaḥ baṃdhubāṃdhava-gaṇaḥ.
, s. pl. of
, s. gatiśāstraṃ.
, s. rājan m., nṛpaḥ narapatiḥ nṛpatiḥ bhūpatiḥ bhūpaḥ bhūpālaḥ nareṃdraḥ; and comp. of īśaḥ adhīśaḥ patiḥ iṃdraḥ paḥ pālaḥ bhṛt or bhuj with 'Man' and 'Earth,' q. v. avanipaḥ kṣoṇīpālaḥ bhūbhṛt mahībhuk kṣitipatiḥ; 'supreme or great k.' mahārājaḥ adhirājaḥ samrāj adhīśvaraḥ maṃḍaleśvaraḥ; 'k. of k. s.' rājarājaḥ rājādhirājaḥ sārvabhaumaḥ cakravartin m. 'k. of beasts' mṛgeṃdraḥ mṛgādhipaḥ paśupatiḥ; 'k -craft' rājanīti f., nayaḥ rājyacāturyaṃ; 'k. s-evil' gaṃḍamālā.
(2) ādhipatyaṃ aiśvaryaṃ prabhutvaṃ svāmitvaṃ.
(3) jāti f., vargaḥ gaṇaḥ; 'animal k.' prāṇivargaḥ-jātiḥ.
(2) rājānurūpa rājayogya rājārha rājasadṛśa (śī f.), nṛpocita rāja in comp.
, See Kindred (s.).
, s. baṃdhuḥ bāṃdhavaḥ jñātiḥ sakulyaḥ sajātiḥ-tīyaḥ sagotraḥ sanābhiḥ gotrajaḥ baṃdhujanaḥ.
, s. See Church.
, s. See Fate.
, v. t. cuṃb 1 P, niṃs 2 A: 'k. the lip' adharaṃ pā 1 P, adhararasaṃ pā; 'k. on the head' śirasi ā-samā-upā-ghrā 1 P. -s. cuṃbanaṃ cuṃbitaṃ adharapānaṃ.
, s. upakaraṇasamudāyaḥ upaskaraḥ upakaraṇa- sāmagrī saṃbhāraḥ.
(2) mahākupī.
(3) laghusāraṃgī.
, s. mahānasaṃ rasavatī sūdaśālā pākaśālā-sthāna-gṛhaṃ; 'k. -garden' śākaśākinaṃ śākaśākaṭaṃ śākavāṭikā; 'k.-maid' pākaceṭī; 'k.-work' pākakāryaṃ pākaniṣpatti f.; 'superintendent of the k.' paurogavaḥ.
, s. cillaḥ-llā ātāpi(yi)n m.
(2) cillābhāsaḥ cillāsadṛśaṃ krīḍanakaṃ.
, s. mārjāraśāvaḥ-vatsaḥ-śiśuḥ.
, a. saṃśayastha saṃdigdha. -v. t. kutakūtayati (D.).
, s. cauryaruci f.
, v. t. daṃś 1 P, daṃtaiḥ grah 9 U or dhṛ 1 P.
, s. kauśalaṃ cāturyaṃ vaidagdhyaṃ pāṭavaṃ; hasta-kauśalaṃ-lāghavaṃ; See Skill. 2 krīḍanakaṃ krīḍāvastu-dravyaṃ.
, s. graṃthiḥ parvan n.
, s.
(2) unnatabhūbhāgaḥ utsedhaḥ. -v. i.
, s. kāṣṭhagraṃthi f.
, s. dhūrtaḥ kitavaḥ jālmaḥ vaṃcakaḥ śaṭhaḥ pratārakaḥ kūṭakāraḥ dāṃbhikaḥ.
, v. t. (karābhyāṃ) mṛd 9 P or c., saṃpīḍ 10, cūrṇ 10, piṣ 7 P.
, s. jānu n., ūruparvan n., aṣṭhīvat m. n., ūrusaṃdhiḥ; 'go or fall on the k. s' jānubhyāṃ (avanau) gam or pat 1 P; 'k.-deep' jānudaghna (ghnī f.), -dvayasa (sī f.), -mātra trī f.); 'k.-pan' jānuphalakaṃ.
, v. i. jānubhyāṃ (avanau)gam or pat 1 P or nam 1 P, (kṣititale) jānunī ni-dhā 3 U or nyas 4 U or niviś c or nam c.
, s. pretaghaṃṭā.
, s. krīḍanakaṃ krīḍādravyaṃ-vastu.
, s. kartarikā churikā churī kṛpāṇī kṛpāṇikā asiputrī-putrikā śastrī asidhenuḥ-nukā.
, s. sādin m., yodhaḥ bhaṭaḥ.
, v. t. saṃ- graṃth 9 P, siv 4 P, niṣiv.
(2) saṃbaṃdh 9 P, saṃyuj 7 U, 10, saṃśliṣ c., vyatiṣaṃj 1 P, saṃhan 2 P; vyatiṣajati padārthān (Mal. 1) 'k. s objects together'; 'k. the eyebrows' bhrukuṭiṃ baṃdh bhruvau saṃkuc 1 P or bhid 7 P; See Frown. -a. grathita syūta saṃśliṣṭa vyatiṣakta; 'well-k.' saṃhata susaṃhata dṛḍhasaṃdhi.
, s. piṃḍaḥ gaṃḍaḥ; graṃthiḥ parvan n., saṃdhiḥ (in wood).
, v. t. samā-ā-han 2 U, taḍ 10, prahṛ 1 P; 'k. on the head' mastakaṃ taḍ mastakāghātena vyāpad c.; (fig.) moghīkṛ 8 U, viphalīkṛ bhaṃj 7 P. -v. i. dvāraṃ taḍ or prahṛ. -s. āghātaḥ abhighātaḥ prahāraḥ tāḍanaṃ pātaḥ hati f.; 'k. with a stick' vetrāghātaḥ; 'k. with the fist' muṣṭighātaḥ-prahāraḥ.
(2) viram 1 P, nivṛt 1 A.
(2) dvāramudgaraḥ dvāratāḍanī.
, v. i. ghaṃṭāṃ vad c. or taḍ 10. -s. kṣudraparvataḥ unnatabhūbhāgaḥ vapraḥ-praṃ.
, s. graṃthiḥ baṃdhanaṃ graṃthikā baṃdhaḥ gaṃḍaḥ; (of garments) nīvi-vī f.; (in wood) parvan n., saṃdhiḥ.
(2) saṃdhiḥ saṃyogaḥ saṃśleṣaḥ saṃbaṃdhaḥ.
(3) maṃḍalaṃ samūhaḥ gaṇaḥ vargaḥ saṃghaḥ cakraṃ nivahaḥ.
(4) (Of trees) ṣaṃḍaḥ gucchaḥ stabakaḥ gulmaḥ-lmaṃ staṃbaḥ kāṃḍaḥ. -v. t. graṃthiṃ baṃdh 9 P, graṃth 9 P, saṃśliṣ c., 'k. ed hair' veṇī; 'k. ed wound' rūḍhagraṃthiḥ vraṇaḥ (U. 2).
(2) viṣama gūḍha durjñeya durbodha gahana gūḍhārtha; 'k. point' graṃthiḥ viṣamapadaṃ.
, v. t. jñā 9 U, vid 2 P, budh 1 P, avagam 1 P, ava-i 2 P, abhi-jñā paricita- -a. bhū 1 P.
(2) anu-bhū vi-bhū c., upalabh 1 A, grah 9 U; 'how should a dependent k. of sincere happiness (pleasure)' parāyattaḥ prīteḥ kathamiva rasaṃ vettu puruṣaḥ (Mu. 3).
(2) (Learning) jñānaṃ vidyā vidvattā pāṃḍityaṃ vyutpannatā vaiduṣyaṃ.
(3) abhijñānaṃ paricayaḥ; 'spiritual k.' ātmajñānaṃ-vidyā paramārthajñānaṃ adhyātmavidyā paramārthaḥ brahmavidyā paramārthabodhaḥ; 'acquiring k.' vidyārjanaṃ vidyāgamaḥ jñānaprāpti f.; 'eager after k.' jñānecchu jijñāsu; 'thirst after k.' jijñāsā jñānalipsā jñānecchā; 'according to one's k.' yathājñānaṃ; 'for the right k. of words and their meaning' vāgarthapratipattaye (R. f. 1); 'without the k. of' avijñāpya anivedya agocaraṃ-reṇa parokṣaṃ-kṣe; 'with the k. of' gocaraṃ-reṇa pratyakṣaṃ sākṣāt samakṣaṃ; 'to come to the k. of' śruti-karṇa-pathaṃ yā-i- 2 P or gam 1 P; 'k. is power' buddhiryasya balaṃ tasya (P. I. 8).
(2) khyāta vi-śruta prasiddha vi-pra-khyāta vijñāta; 'to make k.' vi-jñā c. (jñāpayati) ni-āvid c., budh c., 'to become k.' jñā-prati-i pass.; 'be it k. to your honor' evamatrabhavaṃto vidāṃkurvaṃtu; 'be it k.' jñātaṃ-viditaṃastu; 'became k. by that name' tadākhyayā (bhuvi) paprathe (R. xv. 101), tadākhyāṃ jagāma.
, s. aṃguliparvan n. -saṃdhiḥ-graṃthiḥ-parva; saṃdhiḥ graṃthiḥ. -v. i. vaśībhū 1 P, vaśaṃ gam 1 P or i-yā -2 P.
, s. graṃthiḥ gaṃḍaḥ.
, s. viśvaṃ jagat n.
, s. patraṃ aṃkapatraṃ bījakaṃ lepapatraṃ. -v. t. lepapatraṃ āsaṃj c. or anubaṃdh 3 P.
, a. oṣṭhya.
, a. daṃto(tau)ṣṭhya.
, s. śramaḥ pariśramaḥ pra-ā-yāsaḥ kleśaḥ kaṣṭaṃ duḥkhaṃ
(2) udyamaḥ udyogaḥ vyāpāraḥ vyavasāyaḥ ceṣṭā pra- yatnaḥ utsāhaḥ.
(3) prasūtikālaḥ-samayaḥ prasavakālaḥ prasavāvasthā; 'pain of l.' prasūti-prasava-vedanā-yātanā-vyathā; 'bodily l.' vrātaṃ dehakāya-kleśa-āyāsaḥ-śramaḥ; 'unpaid l.' viṣṭi f., ājūḥ; 'got by one's l.' svakaṣṭārjita. -v. i. pariśramaṃ-āyāsaṃ-kṛ 8 U, śram 4 P, pra- yat 1 A, dhyava-so 4 U, ceṣṭ 1 A, udyam 1 P, pravṛt 1 A, āyas 1, 4 P, vrātaṃ kṛ śarīrāyāsaṃ kṛ.
(2) khid-kliś-pīḍ pass., vyath 1 A.
(3) prasavāvasthāyāṃ vṛt (āsannaprasavā or prāptaprasavavedanā sā strī); '1. under' bādh-abhibhū-ākram-pīḍ-upahan-pass., 'l. ing under hundreds of anxieties' ciṃtāśatairbādhyamāna-abhibhūta; atibhārākrāṃta &c.; 'l. ing under a disease' rogapīḍita rujārta. -v. t. mahāśrameṇa-prayatnena-sādh 5 P or saṃ-pad c. or kḷp c. or vi-dhā 3 U or kṛ or anu-ṣṭhā 1 P.
(2) kṛṣ 6 U.
(2) karmakaraḥ karmakāraḥ bhṛtakaḥ vaitanikaḥ bhṛti-bharaṇya-bhuj m.
(3) kṛṣakaḥ kṛṣīvalaḥ; See Farmer. -Laborious, a. śrama-āyāsa-kaṣṭa-sādhya kaṣṭa-āyāsa-prad pīḍākara (rī f), duḥkhasādhya kaṣṭa.
(2) āyāsin kṛtaśrama śrama-udyoga-karma-śīla udyamin udyogin sodyama sodyoga sotsāha; See Industrious. -ly, adv. śrameṇa śrama-āyāsa-pūrvaṃ ā-pra-yāsena sayatnaṃ sodyogaṃ sodyamaṃ sotsāhaṃ kaṣṭena kṛcchreṇa.
(2) udyogaḥ udyamaḥ vyavasāyaḥ udyogaśīlatā.
(2) udyogaśilpa-śālā-gṛhaṃ.
, s. atigahanaḥ pradeśaḥ dustaraṃ or sugahanaṃ sthānaṃ aśakyanirgamaḥ pradeśaḥ gahanaṃ.
, s. lā(rā)kṣā alaktaḥ-ktakaḥ jatu n., yāvaḥ drumāmayaḥ.
(2) lakṣaṃ.
, s. sūtraṃ taṃtuḥ guṇaḥ.
(2) sūtrajālaṃ jālābharaṇaṃ jālarūpaṃ vastrābharaṇaṃ. -v. t. sūtreṇa baṃdh 9 P, or saṃyuj 7 U, 10 or saṃśliṣ c.
(2) jālābharaṇaiḥ bhūṣ 10 or alaṃ-kṛ 8 U.
, v. t. dṝ 9 P, 10, nirbhid 7 P, vyavacchid 7 P, vi-paṭ 10, kṛt 6 P; See Tear.-ion, s. vidāraḥ-raṇaṃ nirbhedaḥ vipāṭanaṃ.
(2) bhedaḥ chidraṃ saṃdhiḥ.
, s. kālātipātaḥ kālavyayaḥ; upekṣā.
, a. aśrupravāhin aśrūtpādin.
(2) aśrusaṃbaṃdhin.
, v. na dhā 3 U or dhṛ 1 P or bhṛ 3 U; gen. ex. by hīna vahita varjita śūnya in comp., or a or nir pr.; 'l. s wisdom' nirbuddhiḥ ajñānaḥ buddhihīnaḥ &c. -s. abhāvaḥ hīnatā nyūnatā virahaḥ śūnyatā.
(2) prayojanaṃ; 'l. -lustre' niṣprabha atejas maṃdacchāya malinakāṃti; 'l. -brain' nirbuddhiḥ matihīnaḥ mūḍhaḥ mūrkhaḥ.
, interj. aho haṃta hā ahaha bata.
, a. dhyānapara-magna ciṃtākula utkaṃṭhita viṣaṇṇa.
, v. t. lākṣārasena chad 10. kukkubhena lip 6 P.
, s. ceṭaḥ dāsaḥ bhṛtyaḥ pārṣṇigrāhaḥ pārśvānucaraḥ.
, a. saṃkṣipta laghu alpa-mitaśabdaka avistīrṇa sāṃkṣepika (kī f.); '1. message' laghusaṃdeśapadā sarasvatī.
(2) alpamita-bhāṣin.
, s. kṣīrasthānaṃ godugdhasthānaṃ.
, s. kṣīra-dugdha-dānaṃ.
, a. kṣīrin kṣīra-dugdha-maya (yī f.), pāyasa (sī f.).
(2) annarasavāhin.
, a. dugdha-kṣīra-vāhin.
, s. dugdhamāpanayaṃtraṃ dugdhamāpanī.
, s. bālaḥ-lakaḥ baṭuḥ dārakaḥ kumāraḥ-rakaḥ śiśuḥ kiśoraḥ māṇavakaḥ.
, s. ni(niḥ)śreṇi-ṇī f, niśrayi(ya)ṇī adhirohiṇī sopānapathaḥ sopānaparaṃparā-paddhati f.
, v. t. See Load.
, s. naubhāraḥ potasthadravyaṃ.
, s. darvi-rvī f., kaṃbi-bī f., khajākā; 'wooden 1.' tardūḥ dāruhastakaḥ; 'sacrificial l.' sruvaḥ-vā sruc f., camasaḥsī.
, s. dasyuḥ jālmaḥ kitavaḥ.
, s. (As a title) devī; 'your or her ladyship' atrabhavatī tatrabhavatī bhavatī.
(2) gṛhiṇī svāminī bhāryā. 3 āryā vanitā kulāṃganā kulastrī kulavadhūḥ bhāvinī kulajā; 'l. -bird, -fly,-cow' iṃdragopaḥ śakragopaḥ iṃdra-śakra-kīṭaḥ; 'l. -love' priyā kāṃtā praṇayinī kāminī dayitā; 'i. 's maid' prasādhikā vastraparikalpikā.
, v. i. maṃdāyate (D.), cira (rā) yati (D.). vilaṃb 1 A, maṃdaṃ maṃdaṃ cal-car 1 P. -s. aṃtyajāḥ hīnajanāḥ (pl.); hīnavarṇaḥ. -a.
, s. anūpaḥ kacchaḥ kacchabhūḥ jalasanāthaḥ pradeśaḥ.
, a. See under Lay.
, a. apriya jugupsita bībhatsa.
, s. (śvāpadānāṃ) ā-ni-layaḥ śayanasthānaṃ vāsasthānaṃ guhā bilaṃ.
, s. See under Lay.
, s. saras a., kāsāraḥ hradaḥ sarasī taḍāgaḥ-gaṃ taṭākaḥ-kaṃ; padmākaraḥ sarovaraḥ jalādhāraḥ jalāśayaḥ.
, s. meṣaśāvaḥ-vakaḥ ajāśiśuḥ meṣavatsaḥ-potaḥ avipotaḥ.
, a. lehya. -s. lehyaṃ avalehaḥ-hyaṃ.
, a. itastataḥ vepamāna lola kaṃpamāna tarala caṃcala.
, a. khaṃja paṃgu (gū f.), khoḍa-la-ra vi-kalagati vyaṃga; 'l. of a leg' pādena khaṃja.
(2) (Fig.) durbala vikala sacchidra nyūna.
(2) vikalaṃ
(2) vaikalyaṃ durbalatā nyūnatā sacchidratā.
, s. kavacaḥ āveṣṭanaṃ paṭalaṃ.
, v. vilap 1 P, rud 2 P, ā- kraṃd 1 P, anu- śuc 1 P, pari-dev 1 A paridiv 10 A, kruś 1 P, vi-ā-abhi--; 'they l. ed his departure' tadgamanamanvaśocan tadgamanamuddiśya akrośan &c.
, s. khaṃjaḥ paṃguḥ.
, s. kavacaḥ-caṃ śalkaṃ patraṃ phalakaḥ-kaṃ.
, s. pra- dīpaḥ dīpakaḥ dīpikā daśākarṣaḥ doṣāsyaḥ; 'l. -black' kajjalaṃ dīpakiṭṭaṃ; 'l.-light' dīpaprabhā-prakāśaḥ; 'l.-stand' dīpavṛkṣaḥ-pādapaḥ-ādhāraḥ.
, s. niṃdālekhaḥ avagītaṃ niṃdārtho lekhaḥ. -v. t. lekhaiḥ niṃd 1 P or ākṣip 6 P or ava-gai 1 P.
, a. lomaśa lomaviśiṣṭa.
, s. prāsaḥ kuṃtaḥ śūlaḥ -laṃ śalyaṃ śakti f., tomaraḥ. -v. t. prāsena vyadh 4 P or ni rbhid 7 P.
, s. śalākā.
, v. t. See Cast.
, See Lacerate, Tear.
, s. (Opposed to sea) sthalaṃ; 'proceeded by l.' pratasthe sthalavartmanā (R. IV. 60); 'the way by 1.' sthalamārgaḥ-vartman m.
(2) bhūḥ bhūmi f., pradeśaḥ viṣayaḥ rāṣṭraṃ.:
(3) mṛd f., mṛttikā.
(4) kṣetraṃ kṣetrabhūmiḥ; 'arable l.' kṛṣṭa-sītya-bhūmiḥ; 'barren l.' maruḥ marusthalaṃ-lī dhanvan m.; 'marshy l.' kacchabhūḥ anūpabhūmiḥ; 'waste or fallow l.' khilā-aprahatā-bhūmiḥ; 'gift of l.' bhūmidānaṃ; 'l. -animal' sthalacarajaṃtuḥ bhūmicarajaṃtuḥ 'l.-fight' sthalayuddhaṃ; 'l.-force' sthalasainyaṃ sthalayodhāḥ; 'l. -holder' bhū-kṣetra svāmin m., kṣetrapatiḥ; 'l. -lord, -lady' bhūkṣetra-svāmī-minī gṛhapatiḥ gṛheśvaraḥ-rī 'l.-locked' bhūveṣṭita bhūmiparigata; 'l. lotus' sthalāraviṃdaṃ sthalakamalinī; 'l. -mark' sīmācihnaṃ sthala-bhūmi-sīmā sīmāliṃgaṃ; 'l. owner' bhūsvāmī kṣetrapatiḥ-svāmī; 'l. scape' nayanagocarībhūtaḥ bhūpradeśaḥ or bhūbhāgaḥ dṛṣṭigata-dṛṣṭigocara-pradeśaḥ; bhūbhāgaḥ pra-deśaḥ; 'l. -tax' bhū-kṣetra-karaḥ; 'l. - waiter' śaulkikaḥ. -v. t. (potād-nāvaḥ) avatṝ c., ava-ruh c. (ropayati); utta c., sthale ni-viś c. -v. i. avatṝ 1 P, avaruh 1 P, uttṝ niviś 6 P.
(2) bhūmisaṃpanna kṣetravat bhūmidhanaḥ bhū in comp.; 'l. property' bhūmidravyaṃ bhūmiḥ kṣetraṃ sthāvaradravyaṃ; 'l. -proprietors' bhūsvāminaḥ.
, s. saṃkaṭa-saṃbādha-pathaḥ-mārgaḥ kupathaḥ.
, s. bhāṣā vāṇī vāc f.
(2) vacanaṃ vacas n., vākyaṃ ukti f., vyāhāraḥ nigadaḥ bhāṣaṇaṃ bhāṣitaṃ ālāpaḥ bhāratī.
(3) bhāṣāsaraṇi-paddhati f., vāgvyāpāraḥ; vacovinyāsaḥ; 'abusive l.' vākpāruṣyaṃ khaloktiḥ ākṣepavacaḥ; ākṣaraṇaṃ; 'dignity of l.' vacasāṃ prauḍhatā.
, a. pari- mlāna klāṃta glāna lulita avasanna śithila viṣaṇṇa khinna śrāṃta srasta viślatha mukta; alasa maṃda śithila-kṣīṇa-bala ślathāṃga-srastāṃga (gī f.); See Droop. -ly, adv. mlāna-glāna-vat saviṣādaṃ alasavat maṃdaṃ klāṃtamanasā muktagātraiḥ.
, v. i. avasad 1 P, pari- klam 1, 4 P, pari- mlai-glai 1 P, sraṃs 1 A. gal 1 P, śithilībhū 1 P, kṣi-viśṝ-khid- pass.; dhvaṃs 1 A.
(2) (With love) uttam 4 P, utkaṃṭh 1 A, utsuka -a. bhū.
(2) utsuka utkaṃṭhita kāmālasa; 'with her l. looks' alasekṣaṇā kāmālasadṛṣṭiḥ kāmārdradṛṣṭiḥ.
(2) sotkaṃṭhaṃ sotsukaṃ; kāmālasadṛṣṭyā.
, s. ghāta-vadha-sthānaṃ.
(2) carvaṇadaṃtaḥ agradaṃtaḥ.
, s. carmabaṃdhaḥ varatrā.
, a. romotpādin lomodbhavakārin.
, a. kṛśa kṣāma kṣīṇa kṣīṇamāṃsa-śarīra; See Lean. 2 dīrghatanu dīrghadeha.
(3) ślatha śithila.
, s. pracchannadīpaḥ sāveṣṭano dīpaḥ āvṛtadīpikā; dīpaḥ dīpikā; 'l. -jawed' kṣīṇavadana.
, a. lomaśa lomamaya (yī f.).
, s. utsaṃgaḥ aṃkaḥ kroḍaṃ.
(2) aṃcalaḥ-laṃ; vastrāṃtaḥ daśāḥ-vastayaḥ (pl.); 'to place on the l.' koḍīkṛ 8 U. -v. t. puṭīkṛ vyāvṛt c.
(2) ā-pari-veṣṭ 1 A or c.: avaguṃṭh 10, ā-pari-vṛ 5 U, kośe ni-dhā 3 U.
(3) lih 2 U, ā-ava-saṃ-; ā-svād 1 A; 'l. -dog' aṃke pālanīyaḥ kukkuraḥ; 'l. ful' aṃkapūraṇaṃ-kaṃ.
, a. śilā-prastara-maya (yī f.).
, s. maṇikāraḥ ratnājīvaḥ.
(2) ratnamaṇi-cchid m.
, s. vaidūryaṃ asitopalaḥ nīlopalaḥ.
, s. See Lap (
(2)).
, s. kramaḥ gati f., pravāhaḥ pravṛtti f., atyayaḥ atikramaḥ; 'after a l. of time' atha dineṣu gacchatsu kālakrameṇa gacchatā kālena.
(2) skhalitaṃ pramādaḥ bhramaḥ.
(3) skhalanaṃ pātaḥ bhraṃśaḥ cyuti f., patanaṃ. -v. i. kramaśaḥ yā 2 P or gam 1 P or sṛp 1 P; śanaiḥ śanaiḥ ati-i 2 P or atikram 1 U, 4 P.
(2) bhraṃś 1 A, 4 P, cyu 1 A, pat 1 P, vical 1 P, vyutkram.
(3) skhal 1 P, pramad 4 P, bhram 1, 4 P.
(4) saṃkram apavṛt 1 A.
(2) parahastagata saṃkrāṃta apavṛtta; 'a l. suit' niyatavelātītaṃ kāryaṃ.
, s. ṭiṭṭibhaḥ-bhakaḥ koyaṣṭikaḥ.
, s. kula-gṛha-devatā.
, s. nauvāmabhāgaḥ.
, s. cauryaṃ steyaṃ; See Theft.
, s. śūkaravasā-medas n.
(2) śūkaramāṃsaṃ vallūraṃ. -v. t. śūkaramedasā pṝ 3 U or c.
(2) vi-saṃ-miśr 10.
(3) ā-pyai c.; puṣ 1, 9 P or c.
, s. bhakṣyamāṃsāgāraṃ bhojanāgāraṃ.
, a. (In size) viśāla pṛthu bṛhat sthūla vipula mahat guru uru pṛthula āyata vistīrṇa.
(2) (Of l. body) mahākāya sthūlavikaṭa-śarīra pṛthu-bṛhat-śarīra; pīna pīvara.
(3) (In number) mahat guru puṣkala vipula prabhūta pracura bahu bahula bhūri; 'of l. soul' mahātman; 'of l. nature' udāradhī mahātman akṛpaṇacetas.
(4) (In age) vṛddha vayodhika; 'larger boy' varṣīyān bālaḥ; 'at l.' aparādhīnaṃ svecchayā svecchācāreṇa niryaṃtraṇaṃ niravagrahaṃ niravarodhaṃ.
(2) savistaraṃ vistareṇa vi-staraśaḥ.
(3) pūrṇatayā sākalyena.
(2) āyāmaḥ vistāraḥ.
, s. dānaṃ vitaraṇaṃ pāritoṣikaṃ upāyanaṃ upahāraḥ; See Gift.
, s. bhā (bha) radvājaḥ vyāghrāṭaḥ bhārayaḥ.
, s. āsannabhayasūcanā-ghoṣaṇā.
, s. kīṭaḥ kīṭaḍiṃbhaḥ.
, s. kaṃṭhanālaḥ-lī kṛkaḥ.
, s. nāvikaḥ potavāhaḥ.
, a. kāmuka kāmin ratārthin kāmāsakta ratisukhāsakta bhogāsakta laṃpaṭa strīlaṃpaṭa kāmapravaṇa; See Lustful. 2 kāmahetuka kāmamūlaka.
, s. kaśā pratiṣkaśaḥ-ṣaḥ carmarajju f., carmabaṃdhaḥ.
(2) kaśāghātaḥ-tāḍanaṃ-prahāraḥ.
(3) vāgasiḥ paruṣavacanaṃ. -v. t. kaśayā āhan 2 U or taḍ 10 or prahṛ 1 P.
(2) vi-dhū 5, 9 U, 6 P, vical c., itastataḥ kṣip 6 P or cal c.
(3) vāgbāṇaiḥ bhid 7 P or taḍ vāgasinā prahṛ; tīkṣṇaṃ niṃd 1 P; 'l. ed into fury' vāgbāṇaiḥ uttejitakrodhaḥ; śilātalapratighātotpatanaphenilānāmapāṃ (Ka. 133); 'l. ed into foam by striking' &c. jarjaritajalataraṃgavitatanīhāraṃ (Mal. 9) 'so as to l. the water into snowy foam.'
(4) rajjvā baṃdh 9 P; 'worthy of being l. ed' kaśya kaśārha.
, s. taruṇī kanyā bālā kumārikā dārikā.
, s. khedaḥ klamaḥ glāni f.; See Languidness.
, s. pāśaḥ pāśabaṃdhaḥ-rajju f.
, a. aṃtya aṃtima avara avatarama carama paścima; śeṣa-aṃta -in comp.
(2) gata atīta carama pūrva bhūta.
(3) jaghanya adhama apakṛṣṭa.
(4) parama uttama atyaṃta; 'l. night' gatāyāṃ rātrau; 'the l. year' gata-atīta-saṃvatsaraḥ parut ind.; 'l. but one' upāṃtya upāṃtika; 'l. -born' avaraja; 'at l.' ate aṃtataḥ; 'l. part' śeṣabhāgaḥ; 'l. part of the night' uttararātraḥ caramayāmaḥ; 'l. half' uttarārdhaḥ paścārdhaḥ parārdhaḥ 'the year before l.' parāri ind.; 'to the l.' śeṣaṃ yāvat. -adv. aṃte śeṣe aṃtataḥ avaraṃ caramaṃ avarataḥ. -v. i. ava-sthā 1 A, sthā 1 P; oft. by avadhiḥ in comp.; 'l. ing for many days' cirasthāyin eṣa te jīvitāvadhiḥ pravādaḥ (U. 1) 'will l. through life'; 'this will l. as food for four months' etena (asmākaṃ) māsacatuṣṭayasya bhojanaṃ bhaviṣyati; 'the bloom of youth l. s for a few days' katipayadivasasthāyinī yauvanaśrīḥ (Bh. II. 2).
, s. argalā-laṃ viṣkaṃbhaḥ argalābaṃdhaḥ tālakaṃ dvārabaṃdhanī; 'the postern door was on the l.' argalāniruddhaṃ pakṣadvāraṃ.
, s. pādukābaṃdhanī.
, a. vilaṃbena āgata or prāpta; kālātīta velātīta samayātīta atikrāṃtakāla ati-kāla atītakāla-samaya.
(2) avasita pariṇata avasanna.
(3) nūtana acira pratyagra abhinava ādhunika (kī f.), nātipurāṇa sadyaskālīna.
(4) atīta gaṃta vyatīta bhūta; prāktanapūrvatana (nī f.), paurvika (kī f.), 'at a 'l. hour of the day' pariṇate divase avasannaprāye ahani; 'at a l. hour of the night' kṣīṇabhūyiṣṭhāyāṃ kṣapāyāṃ; 'at a l. period of life' pariṇate vayasi. -adv. vilaṃbena vilaṃbāt velātikrameṇa atikālaṃsamayaṃ cireṇa cirāt cirakālena-lāt; 'to be l.' velātikramaṃ kṛ 8 U, cira(rā)yati (D.); 'why are you l.' kimiti cirāyita tvayā; 'l. in life' pariṇatavayasi See above; 'too l. in the day' atiparāhṇe; 'too l. in the evening' atisāye.
(2) akāle asamaye.
, a. ni- līna gūḍha channa gupta adṛṣṭa apratyakṣa aprakāśa aprakaṭa adṛśya aṃtarhita nibhṛta; 'a l. disease' dhātusthaḥ-śarīrāṃtargataḥ-rogaḥ.
, a. pārśvīya pārśvastha pārśvika (kī f.).
, s. sūkṣmakāṣṭhaṃ-dāru tanuphalakaḥ-kaṃ.
, s. kuṃdaḥ-daṃ bhramaḥ-mi f., cakraṃ.
, s. aṃjanaphenaḥ mārjanatailaphenaḥ.
, a. pṛthu-viśāla-parṇa.
, s. akṣaḥ.
(2) (Celestial) nikṣepaḥ.
(3) vistāraḥ vistṛti f., prathiman m., āyati f.
(4) aniyaṃtraṇaṃ svātaṃtryaṃ niyamopekṣā niyamātikramaḥ śaithilyaṃ; 'degree of l.' akṣāṃśaḥ; 'l. of a planet' patanaṃ; 'parallel of l.' akṣāṃśavṛttaṃ.
, s. rīti f., pittalaṃ.
, a. uttara apara para avara anya (pron. a.); paścima carama aṃtima; uttarokta aparokta; 'former and l.' pūrvāparaṃ; 'in the l. part of the day' parāhṇe.
, s. jālamārgaḥ gavākṣaḥ jālaṃ gavākṣajālaṃ vātāyanaṃ; 'I. -work' jālakarman n.
, v. t. praśaṃs 1 P, ślāgh 1 A, stu 2 U, kṝt 10, guṇaṃ varṇ 10. -s. praśaṃsā ślāghā stuti f., guṇa-varṇanā-kīrtanaṃ.
, v. i. has 1 P, pra-vi-; smi 1 A (l. gently); 'l. violently' uccaiḥ has aṭṭahāsaṃ kṛ 8 U; 'l. at' ava-upa-has upahāsāspadaṃ man 4 A, ava-man; 'l. in the sleeves' aṃtar-nibhṛtaṃ-has. -s.,
, v. t. (nāvaṃ jale) kṣip 6 P, muc 6 P or c.; praviś c.; vah c.; 'l. thy hundred-shafted bolt' muṃca śataśo'śaniṃ (M. 5).
(2) sahasā visṛj 6 P or prakṣip prās 4 U. -v. i. jalaṃ praviś 6 P. -s. naumocanaṃ or jalapraveśanaṃ.
, s. rajakabhāryā nirṇejakī.
, s. nāralaṃ (?); 'win l. s' khyātiṃ gam 1 P, yaśaḥ adhigam; 'wear your l. s with modesty' labdhepi jaye mā garvādhmāto bhūḥ; (bhāgyeṣu anutsekī bhava S. 4).
, s. āgneyodgāraḥ.
, v. t. kṣal 10, dhāv 10; nij 3 U; See Wash. -atory, s. dhāvanasthānaṃ.
, a. atityāgin ativyayin vyayaśīla-para aparimitavyaya bahuprada muktahasta.
(2) amita aparimita atirikta atyadhika ati pr. -v. t. aparimitaṃ vyay 10 (vyayayati) muktahastena dā 3 U or visṛj 6 P or tyaj 1 P or vitṝ 1 P or viśraṇ 10 or apa-ci 5 U or vṛṣ 1 P or avā-kṝ 6 P; vikṣip 6 P.
s. dharmaḥ smṛti f., vyavahāraḥ ācāraḥ; dharma-smṛti-vyavahāra-śāstraṃ.
(2) vidhiḥ śāsanaṃ vyavasthā niyamaḥ ni-ā-deśaḥ niyogaḥ sūtraṃ rājājñā codanā vyavasthā-śāsana-patraṃ maryādā sthiti f., kāryākāryaniyamaḥ vidhiniṣedhaniyamaḥ.
(3) nyāya nīti f., dharmānusāraḥ vyavahāravidhiḥ; 'a code of l. s' dharmasaṃhitā dharma-smṛti-śāstraṃ; 'criminal l.' daṃḍanītiḥvidhiḥ; 'matter recognizable by l.' vyavahāraviṣayaḥ-padaṃ; 'versed in l.' smṛtiśāstrajña vyavahārapaṃḍita; 'common l.' smṛtiḥ; 'breaking a l.' vyavasthātikramaḥ; 'going to l.' rājasabhāṃ-vyavahārāsanaṃ-gatvā vivādapraśamanaṃ-nirṇayaḥ; 'to go to l.' vivad 1 A, vyava-hṛ 1 P; 'against the l.' smṛtiviruddhaṃ; 'l. -breaker' vyavasthābhedin-laṃghin niyamātikrāmin; 'l. -giver' smṛti-śāstrakāraḥ vyavasthāpakaḥ śāsitṛ m., vidhi-nyāya-pra-vartakaḥ; 'l. -suit' arthaḥ kāryaṃ vyavahārapadaṃ; 'lay down a l.' vyava-sthā c. (-sthāpayati).
(2) (Of persons) aniyaṃtraṇa aniyata ucchṛṃkhala svecchācārin svairagati avaśa kāmacāra uddāmavṛtti; durācāra nirmaryāda aśiṣṭa ācāra-dharma-bhraṣṭa.
, s. tṛṇabhūmi f., tṛṇāvṛtā bhūḥ śādvalaṃ sthānaṃ satṛṇa-harita-sthalaṃ.
(2) kṣaumaṃ aṃśukaṃ dukūlaṃ.
, a. śithila ślatha srasta vigalita.
(2) mṛdu komala atīkṣṇadaṃḍa.
(3) durācāra bhraṣṭacaritra dharma-karma-bhraṣṭa; 'l. in bowels' mṛdu-abaddhakoṣṭha. -s. atisāraḥ pravāhikā.
, v. t. dhā 3 U, ni-ā- nyas 4 U, ni-viś c., sthā c. (sthāpayati); sam-ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P, āruh c. (ropayati); dā 3 U, dhṛ 1 P; krameṇa sthā c. or ni-dhā; prakḷp c., prayuj 7 A, 10 (a plot, snare, &c.).
(2) ā-stṛ-stṝ 5, 9 U.
(3) śam c. (śamayati) pra-upa--; sāṃtv 10, sthirīkṛ 8 U.
(4) śī c.; nipat c.; 'l. eggs' aṃḍamokṣaṃ kṛ; aṃḍāni sū 2, 4 A; 'l. siege' rudh 7 U, vi-ṣṭaṃbh 9 P; See Besiege; 'l. blame on' doṣaṃ samāruh c. or nikṣip; 'l. waste' upa-plu 1 A, upadru 1 P, ud-dhvaṃs c., nirjanīkṛ; See Devastate; 'a sinful action, though done by others, is laid at his doors' pāpaṃ karma ca yat parairapi kṛtaṃ tattasya saṃbhāvyate (Mr. 1); 'l. aside' apa-nir-as tyaj 1 P, hā 3 P, utsṛj 6 P, ujjh 6 P; 'l. it aside for a while' muhūrtaṃ tat āstāṃ-tiṣṭhatu tāvat; (as dress &c.) ud-vi-muc 6 P, avatṝ c., avaruh c.; 'l. hands on' parāmṛś 6 P, dhṛṣ c.; 'laid upon him his hand' taṃ hastena pasparśa or parāmṛśat; 'l. hold of' dhṛ grah 9 U; See Catch; 'l. the dust' dhūliṃ saṃsic 6 P or ā-han 2 U; 'l. open or bare' vivṛ 5 U, āviṣkṛ; sphuṭīkṛ vi-aṃj 7 P or c., spaṣṭī-prakaṭī-kṛ prakāś c.
(2) śī c., niviś c.
(3) vimuc pari- tyaj vi-hā.
(4) (Oneself) saṃviś 6 P, śī 2 A.
(5) pra-ṇī 1 P, vi-dhā (rules &c.); q. down arms' yuddhādviram 1 P, śaraṇaṃ vraj 1 P; 'l. down life' prāṇān tyaj.
(2) pari-pra-kḷp c., vi-nyas 4 U, virac 10, pra-yuj ciṃt 10; See Contrive. 3 prasṛ c., vistṝ c., dīrghīkṛ; prakāś c., prakaṭīkṛ 'l. oneself out'; ceṣṭ 1 A, prayat 1 A, udyam 1 A.
(2) āstaraḥ-raṇaṃ phalakaḥ-kaṃ. -a. sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.), purohitabhinna.
, s. staraḥ; āstaraḥ-raṇaṃ phalakaḥ-kaṃ.
(2)
, s. kuṣṭhin m., śvitrin m., koṭhopahataḥ tvagrogopahataḥ; 'l. -house' kuṣṭhiśālā śvitryālayaḥ.
, a. alasa taṃdrila jaḍa maṃda maṃthara taṃdrālu maṃdagati ālasyaśīla anudyogin udyogavimukha (khī f.), avyavasāyaśīla; śītaka anuṣṇa tuṃdaparimṛja.
, s. See Lawn (1).
, s. sīsaṃ sīsakaṃ nāgaṃ yogeṣṭaṃ vapraṃ; 'red l.' siṃdūraṃ nāgasaṃbhavaṃ raktacūrṇaṃ nāgajaṃ nāgagarbhaṃ. -s. nāyakatvaṃ netṛtvaṃ adhiṣṭhātṛtvaṃ mukhyatvaṃ agragamanaṃ-yānaṃ puraḥsaraṇaṃ. -v. t. nī 1 P, vah 1 P, prāp c., gam c. (gamayati) (all with two accusatives); ā-dā 3 A
(2) (Way) dṛś c., ā-nir-diś 6 P. 3 adhi-ṣṭhā 1 P, adhyās 2 A, praṇī ā-nir-diś; puraskṛ 8 U, agraṇīḥ-nāyakaḥ-agresaraḥ-bhū 1 P (with gen.); vasiṣṭhādhiṣṭhitā devyaḥ (U. 1) 'led by Vasishtha' &c., daśarathasya dārānadhiṣṭhāya (U. 4.) 'led by the demon' dānavaṃ puraskṛtya.
(4) ākṛṣ 1 P, pra-vi-lubh c., pra-vṛt c. prer c., protsah c, nī; mūḍhaḥ parapratyayaneyabuddhiḥ (M. 1) 'has his mind led by the convictions of others.'
(5) (Time) nī gam c., ativah c., kṣai c. (kṣapayati) yā c. (yāpayati); 'led a dissolute life' viṣayasukhanirato jīvitamatyavāhayat; 'l. ing a life above their station' svasthānānucitāṃ-svasthānātiriktāṃ-jīvayātrāṃ kalpayaṃtaḥ. -v. i. (On) agre-puraḥ-purataḥ-agrataḥ-bhū or gam 1 P or vṛt 1 A or sthā or car sṛ 1 P.
(2) (To) (lit.) gam yā 2 P; 'on the way l. ing to Chitrakūta' citrakūṭayāyini vartmani (U. 1).
(3) (Cause) ex. by dat. of noun with or without bhū āvah utpad c., jan c. (janayati); 'advice to fools l. s to their provocation' upadeśo hi mūrkhāṇāṃ prakopāya (bhavati) (H. 3).
(2) purogaḥ-gamaḥ agragaḥ agra(gre)saraḥ puraḥsara purogāmin m.; 'l. of an army' senānīḥ camūpatiḥ yodhādhyakṣaḥ senānāyakaḥ; 'l. of a religious sect' guruḥ ācāryaḥ.
(2) agra agrya mukhya utkṛṣṭa pramukha parama uttama pradhāna in comp.
(3) (To) āvaha kara (rī f.) in comp.; 'l. to happiness' kalyāṇāvaha kalyāṇakara kalyāṇodarka. -s. nayaḥ nīti f., netṛtvaṃ; 'l. -strings' ālaṃbanasūtrāṇi; 'hold or keep in l. -strings' ātmādhīna- a. kṛ svavaśaṃ nī niyam 1 P.
, s. pāṭhin m., citrakaḥ vahni-saṃjñakaḥ.
, s. patraṃ parṇaṃ chadaḥ dalaḥ-laṃ palāśaṃ chadanaṃ; (of a book) patraṃ; (of a door) kapā(vā)ṭaḥ-ṭaṃ-ṭī araraṃ-rī; 'fallen l.' praparṇaṃ; 'faded l.' śīrṇaparṇaṃ; 'to strip off the leaves' niṣpatrīkṛ 8 U.
, s. saṃdhiḥ sāhityaṃ saṃghātaḥ aikyaṃ saṃyogaḥ saṃghaṭṭanaṃ anyonyopakārapratijñā. 2 gavyūti f. -v. i. saṃdhā 3 U, pakṣīya -a. bhū 1 P, saṃhan-saṃyuj -pass., saṃmil 6 P, saṃdhiṃ kṛ 8 U, saṃghaṭṭ 1 A; 'l. ed with the enemy' śatrupakṣe sthita.
, s. chidraṃ raṃdhraṃ saṃdhiḥ.
(2) dhārā sravaḥ syaṃdaḥ dravaḥ. -v. i. (alakṣitaṃ) sru 1 P; pari-sru rā 4 A, kṣar 1 P, gal 1 P, syaṃd 1 A; āyuḥ parisravati bhinnaghaṭādivāṃbhaḥ (Bh. ii. 109) 'like water l. ing from a broken jar' &c.
, a. kṛśa pari- kṣāma-kṣīṇa avasanna tanu kṣīṇaśarīra-māṃsa kṛśāṃga (gī f.); 'you are growing l. -er and l. -er day by day' anudivasaṃ parihīyaseṃ'gaiḥ (S. 3); 'l. ness of body śarīrasādaḥ. -s. snāyuḥ vasnasā. -v. i. ava-laṃb 1 A, ā-saṃ-śri 1 U; 'l. ing on a mango stick' avalaṃbya cūtayaṣṭiṃ; madalekhayā dattahastāvalaṃbāṃ (Ka 206) 'l. ing on M. 's arm.'
(2) pakṣaṃ āśri or avalaṃb pravaṇa- a. bhū 1 P.
(3) ā-ava-nam 1 P, namrībhū bahirlaṃb tiraḥ-tiryak laṃb. -v. t. upa-dhā 3 U, niviś c., nyas 4 U; vāmahastopahitavadanā (S. 4) 'l. ing her face on her left hand'; also ex. by (v. i.).
, v. i. plu 1 A, ut-plu valg 1 P; nṛt 4 P; 'l. down' avatṝ 1 P, avaplu; 'l. up' utpat utplu; 'l. over' laṃgh 1 A, 10, atikram 1 U, 4 P, ati-i 2 P. -s. pluti f., plutaṃ plavaḥ valgitaṃ jhaṃpaḥ plavanaṃ; 'quick (deer's) l.' hariṇaplutaṃ; 'going by l. s' plutagati plavaga.
, v. i. śikṣ 1 A, adhi-i 2 A, paṭh 1 P, adhigam 1 P, abhyas 4 U; abhyāsena vidyāṃ labh 1 A or prāp 5 P. -v. i. jñā 1 U, avagam vid 2 P, budh 1 P, upalabh śru 5 P, gṛhītārtha -a. bhū 1 P; See Know,
(2) adhītin vicakṣaṇa vijña kuśala nipuṇa pravīṇa catura; kovida jña vid in comp.
(3) (Of books &c.) pāṃḍityasya sūcaka jñānasya gamaka; 'a l. man' paṃḍitaḥ vipaścit sūriḥ budhaḥ &c.; 'l. in law.' smṛtijña nyāyavid
(2) (Act) adhyayanaṃ śikṣaṇaṃ abhyāsaḥ vidyārjanaṃ vidyāprāpti f., jñānāgamaḥ.
(3) śāstraṃ vidyā; 'sacred l.' śruti f., nigamajñānaṃ; 'he affects great l.' paṃḍitaṃmanyaḥ paṃḍitāyate (D.).
, s. paṭṭaḥ paṭṭolikā. -v. t. āvihita kālāt nirūpitamūlyena dā 3 U or visṛj 6 P.
, s. See Falsehood.
, s. carmabaṃdhaḥ carmarajju f. 2 trayaṃ tritayaṃ.
, a. aṇu alpa stoka atyalpa alpiṣṭha kaniṣṭha stokatama alpatama kṣodiṣṭha; 'the l. sorrow' aṇurapi śokaḥ 'the l. particle' lavaḥ leśaḥ aṇuḥ kaṇaḥ -adv. stokaṃ alpiṣṭhaṃ kiṃcit kiyat; 'in the l.' manāgapi alpamapi stokāṃśenāpi stokamapi leśamapi kimapi kiṃcidapi; 'at l.' ex. by avara -a. in comp; witnesses should be at l. three tryavarāḥ sākṣiṇo jñeyāḥ (Y. II. 69); 'at 1.100 Rs.' śatāvarā rūpakāḥ; oft. by tAvat, 'at l. once' sakṛdapi tāvat.
, s. pariṣkṛtaṃ carma; 'l. bag' carmabhastrikā carmaprasevikā; 'l. -bottle' kutū f., 'a small l. -bottle' kutupaḥ 'l. -dresser' carmakṛt carmakāraḥ; 'l. -seller' carmavikrayin.
, s. anujñā-jñānaṃ anumati f., anumodanaṃ.
(2) āmaṃtraṇaṃ āpracchanaṃ; to take or ask l. of' āmaṃtr 10 A, āpracch 6 A; See Adieu; 'to give l.' anu-jñā 9 U, anu-man 4 A, anumud 1 A. -v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, utsṛj 6 P, ujjh 6 P, rah 1 P 10, parihṛ 1 P, varj 10, nir- muc 6 P.
(2) ni-rgam 1 P, apagam apa-i-yā 2 P, apasṛ 1 P, apakram 1 U, 4 P, (all with abl.). 3 mṛtyupatreṇa dā 3 U; 'estate left (after death)' rikthaṃ. 3 viram 1 P, nivṛt 1 A (with abl.); muc tyaj apās 4 P; oft ex. by sthā 1 P, ās 2 A; 'l. it now' tiṣṭhatu-āstāṃ tadadhunā.
(4) nikṣip 6 P, nyas sam-ṛ c. (arpayati); 'l. everything to him' sarvaṃ tadadhīnaṃ kuru.
(5) śiṣ 7 P, or c., ava-pari-; ud-vṛt c., 'nothing was left' na kimapyavaśiṣṭaṃ; 'to be left' śiṣ pass.; 'we being left behind' asmāsvavahīneṣu (S. 2). -v. t. nirgam apa-yā viram &c.
(2) malaṃ; 'l. of food' śeṣānnaṃ bhakṣita-bhukta-śeṣaḥ-ṣaṃ bhuktāvaśiṣṭaṃ ucchiṣṭaṃ bhuktojjhitaṃ; 'one who eats l.' śeṣabhojin ucchiṣṭāśanaḥ.
, s. kiṇvaṃ nagnahūḥ kārottaraḥ maṃḍaḥ-ḍaṃ. -v. t. duṣ c. (dūṣayati); raṃj c.
, s. laṃpaṭaḥ kāmāsaktaḥ kāmukaḥ strīparaḥ-laṃpaṭaḥ suratārthin m.
, s. pāṭhaḥ.
(2) pāṭhāṃtaraṃ pāṭhabhedaḥ.
, s. prapāṭhaḥ vyākhyānaṃ śāsanaṃ ādhyāpanaṃ; 'it is easy to read l. s to others' sukhamupadiśyate parasya (Ka. 156) (cf. paropadeśe pāṃḍityaṃ).
(2) vāgdaṃḍaḥ nirbhartsanavākyaṃ. -v. paṭh c., adhi-i c. (adhyāpayati) śās 2 P, upadiś 6 P.
(2) nirbharts 10 A, niṃd 1 P, garh 1, 10 A.
, s. kaṭakaḥ-kaṃ kūṭaṃ.
(2) śilā śilāphalakaṃ.
(3) phalakaḥ-kaṃ āstaraḥ.
(4) āli-lī f., āvali-lī f.
, s. (bṛhat) gaṇanāpustakaṃ.
, s. nirvātasthānaṃ-deśaḥ.
(2) vātābhimukhī dik.
, s. raktapā jalau (lū) kā jalaukasaḥ (f. pl.); jalasarpiṇī raktapāyinī jalajaṃtukā.
(2) bhiṣaj m., vaidyaḥ cikitsakaḥ.
, s. kaṃdaḥ-daṃ.
, s. kaṭākṣaḥ dṛṣṭivikṣepaḥ dṛkpātaḥ ardhavīkṣaṇaṃ sācivilokitaṃ apāṃgadarśanaṃ.
(2) kusmitaṃ. -v. t. kaṭākṣeṇa īkṣ 1 A or dṛś 1 P, sāci-tiryak-vilok 1 A, 10.
(2) kusmi 1 A.
(2) kusmera.
, s. malaṃ kiṭṭaṃ ucchiṣṭaṃ.
, a. vāma savya dakṣiṇetara; 'l. -handed' vāmahasta savyasācin; 'to the l.' vāmena vāmataḥ.
, s. jaṃghā prasṛtā pādaḥ; 'swelling of the l.' ślīpadaṃ; 'having a swelled l.' kuṃbhapādaḥ-padī; 'long-l. ed' dīrghapāda-d dīrghajaṃgha.
, s. uttaradānaṃ mṛtyulekhārpitadānaṃ.
, a. dharmya nyāyya smārta (rtī f.), vyavahārānurūpa nyāyānusārin śāstravihita śāstrokta smṛtyukta dharma-nyāya-aniṣiddha; See Lawful. 2 smṛti dharma vyavahāra in comp.; 'l. proceeding' vyavahāraḥ; 'wrong l. opinion' avyavasthā; 'written l. opinion' paṭṭolikā.
(2) karmamārgasevā karmaniṣṭhā.
, s. dūtaḥ praṇidhiḥ.
, s. mṛtarikthabhāgin m., uttarādhikārin m.
, s. kathā upākhyānaṃ ākhyāyikā purāvṛtta-purāṇa-kathā purāvṛttaṃ loka janakathā itihāsaḥ purāṇaṃ.
, s. hastalāghavaṃ-cāpalyaṃ māyā kuhakā-kaṃ iṃdrajālaṃ.
, a. vyaktākṣara suvācya nirvācya suvyakta suspaṣṭa spaṣṭākṣara.
, s. camūḥ senā vāhinī; See Force.
(2) sainya-dalaṃ-gulmaḥ-vyūhaḥ-samūhaḥ.
(3) cakraṃ ni-vahaḥ; 'their name is a l' atisaṃkhyāḥsaṃkhyātītāḥ-te.
, v. i. vyavasthāṃ vi-dhā 3 U or kṛ 8 U; vidhīn rac 10 or prakḷp c. or sthā c. (sthāpayati) vyavasthā c.
, a. nyāyya dharmya ucita yathāyogya yathānyāya; See Lawful, Legal. 2 satya yathārtha.
(3) dharmaja aurasa (sī f.), aurasya urasya dharmapatnīja svajāta sujanman; 'a l. wife' dharmapatnī; 'a l. son' urasyaḥ aurasaḥ-syaḥ. -v. t. aurasīkṛ 8 U.
(2) aurasatvaṃ sujanman n., dharmajatvaṃ aurasajanman n.
, s. śamī śiṃbā mudgaḥ śiṃbikā.
(2) śamīdhānyaṃ.
, s. avasaraḥ avakāśaḥ viśrāmaḥ kṣaṇaḥ kārya-nivṛtti f. -vicchedaḥ viśrāṃti f., 'being at l.' labdhāvakāśa prāptāvakāśa prāptāvasara nirvyāpāra labdhakṣaṇa kāryarahita.
, s. jaṃbī(bi)raḥ jaṃbhaḥ jaṃbhīraḥ jaṃbharaḥ-laḥ daṃtaśaṭhaḥ phalapūraḥ bījapūraḥ; rucakaḥ mātuluṃgakaḥ; (fruit) jaṃbīraṃ jaṃbhaphalaṃ &c.
, s. jaṃbīrarasaḥ.
, s. See Devil.
, v. t. (āvihitakālāt) dā 3 U, 1 P, sam-ṛ c. (arpayati) nikṣip 6; P, nyas 4 U; 'l. money' ṛṇaṃ dā 'l. money at' interest' kusīdaṃ kṛ 8 U; 'l. one's hand to' upakṛ anugrah 9 P; See Help; 'l. one's ear to' śru 5 P, sāvadhāno bhūtvā ākarṇ 10.
, See under Long.
, a. saumya mṛdu atīkṣṇa komala atīvra aparuṣa; kṣamāvat kṣamin sadaya kṛpālu dayārdra.
(2) sāṃtvakārin sāma in comp.; 'a l. measure' sāmopāyaḥ sāmopacāraḥ sāmapra-yogaḥ.
(2) snigdha cikkaṇa. -s. pra-upa-śamanaṃ kleśāpahaṃ śūlaghnaṃ.
, s. kācaḥ; 'convex l.' madhyonnatakācaḥ; 'concave l.' madhyanimnakācaḥ; 'a double convex l.' yavaḥ; 'a crystal l.' sūryakāṃtaḥ arkāśman m., dīptopalaḥ.
, a. masūropama.
, a. yavākṛti yavarūpa.
, s. jaṭu(ḍu)laḥ kālakaḥ pipluḥ.
, s. masu(sū)raḥ-rā.
, a. sāṃdra śyāna ghana.
, s. siṃhaḥ siṃharāśiḥ.
, s. citrakaḥ citravyāghraḥ.
, s. kuṣṭhin m., śvitrin m., kuṣṭharogin m., kuṣṭhapīḍitaḥ.
, s. apakāraḥ pīḍā kṣati f.
, a. nyūna ūna alpatara alpīyas kṣudratara stokatara sūkṣmatara. -adv. nyūnaṃ alpaṃ &c.; 'no l. than' ex. by avara -a.; tryavarāḥ sākṣiṇaḥ; 'much l.' kimuta kiṃ punaḥ kimu; 'a little l. than 10,000 years' kiṃcidūnaṃ śaradāmayutaṃ (R. x. 1);); (as a suffix) ex. by a nir vihīna rahita varjita vīta vigata in comp.
, s. paṭṭolikādhārin m.
, s. pāṭhaḥ adhyāyaḥ
(2) śāsanaṃ upadeśaḥ bodhaḥ-dhanaṃ śikṣā.
(3) vāgdaṃḍaḥ bhartsanaṃ; take l. from' upadeśaṃ grah 9 U. -v. t. upadiś 6 P, śās 2 P.
, conj. nocet anyathā; 'love not sleep l. thou come to want' taṃdrāsakto mā bhava nocet akiṃcano bhaviṣyasi; sometimes ex. by na iti or kadācit with pot. or mā with simple future or imperative; mā kasyāpi tapasvino haste patiṣyati (S. 2) 'l. she fall into the hands &c.' māsyā vikāro vardhatāṃ (M. 4); 'l. he should kill us' mā no hiṃsīditi; 'beware l. you be enticed by women' tathā prayatethā yathā na pralobhyase vanitābhiḥ (Ka. 109.)
, v. t. anu-jñā 9 U, anuman 4 A, anu-mud 1 A, sah 1 A; oft. ex. by the imperative of aorist forms without a; 'l. it not so happen' evaṃ mā bhūt.
(2) bhāṭakena dā 3 U; mūlyena dā or visṛj 6 P,
(3) rudh 7 U, nivār 10; staṃbh 9 P.
(4) (Blood) sru c., mokṣ 10; See Bleed; 'l. alone' na upadru 1 P. na bādh 1 A, oft. by ās 2 A, sthā 1 P; 'now l. it alone' āstāṃ tattathaiva; 'l. go,' 'l. loose' muc 6 P or c., mokṣ śithilīkṛ 8 U; śithilayati (D.), sraṃs c., visṛj śra(śraṃ)th-ślath 1 P, 10; 'l. ing his hand go' mukta-srasta-śithilita-hastaḥ; 'l. slip' muc vikṣip 6 P, mudhā yā c. (yāpayati).
(2) bhaṃj 7 P, bhid 7 P, prakāś c. (as secrets).
(3) paṇyena dā.
, a. See Deadly under
(2) ghora-gāḍha-nidrā nirbharanidrā.
, s. vismṛti f., vismaraṇaṃ smṛtināśaḥ- lopaḥ.
(2) vaitaraṇī.
, s. akṣaraṃ varṇaḥ; 'printing l.' mudrākṣaraṃ.
(2) lekhaḥ patraṃ lekhyaṃ saṃdeśapatraṃ; 'by l' patradvāreṇa; 'l. from an inferior to a superior' vijñapti-vijñāpanā-patraṃ; 'l. -carrier' patravāhaḥ lekhahāraḥ
(3) śabdārthaḥ akṣarārthaḥ vācyārthaḥ vacanaṃ; 'obey orders to the l.' yathāvacanaṃ ājñāmanurudh 4 A.
(4) (Letters) vidyā jñānaṃ; 'a man of l. s' kṛtavidyaḥ vidvān See Learned; 'l. by l.' akṣaraśaḥ 'a dead l.' luptārthaṃ vacanaṃ. -v. t. akṣaraiḥ aṃk 10 or mudra 10.
(2) kṛtavidya upāttavidya; See Learned.
, s. haritakaṃ śigruḥ.
, a. pūrvadeśaja prāgbhava paurastya pūrvadikstha. -s. pūrvadeśaḥ prāgdeśaḥ.
, s. rājadarśanaṃ rājadarśanamelā darśakamelā.
, a. sama samastha sapāṭa samarekha samabhūmisthita; 'lie l. with the ground' bhūmisātkṛ pass.
(2) kṣitijasamasūtra; 'a l. ground' samabhūmi f., sānu m. n., prasthaḥ samasthalaṃ-lī. -s. samaṃ samabhūmiḥ- sthalaṃ samatalaṃ-pṛṣṭhaṃ-deśaḥ prasthaḥ pradeśasamatā pāṭaḥ.
(2) samatā tulyatā sāmyaṃ tulya or sama-bhāvaḥ or vṛtti f.; 'reduced to the l. of the poor' daridrasamatāṃ nīta-gamita; 'on a l. with' sama tulya samāna; 'along the l.' anuprasthaṃ.
(3) lakṣyasūtraṃ-deśaḥ.
(4) niyamaḥ sūtraṃ. -v. t. samīkṛ 8 U; samasthalīkṛ.
(2) lakṣyīkṛ uddiś 6 P, saṃ-dhā 3 U, prer c, muc 6 P, kṣip 6 P.
, s. uttolanadaṃḍaḥ; tulāyaṃtraṃ.
, s. śaśaśiśuḥ-śāvakaḥ.
, s. timiḥ timiṃgalaḥ.
, v. t. cūrṇ 10, kṣud 7 U, piṣ 7 P. 2 ślakṣṇīkṛ 8 U, pariṣkṛ.
, v. t. laghūkṛ 8 U.
, a. yājakīya purohitasaṃbaṃdhin.
, s. laghutā lāghavaṃ laghiman m., gaurava-hīnatā.
(2) cāpalyaṃ cāṃcalyaṃ taralatā lolatā cāpalaṃ laulyaṃ.
, v. t. (Forces) samā-hṛ 1 P, śastrāstraṃ grah c., yuddhe vyā-pṛ c. or pravṛt c.
(2) (A tax) grah 9 U, ādā 3 A, dā c. (dāpayati); 'l. ed taxes from them' sa tāmyo balimagrahīt (R. i. 18). -s. sainyasamāhāraḥ.
(2) dāpanaṃ grahaṇaṃ
(3) sainyasamūhaḥ.
, a. kāmuka kāmavaśa suratārthin laṃpaṭa bhogāsakta kāmāsakta; See Lustful. 2 duṣṭa durācāra durvṛtta durātman pāpātman.
(2) duṣṭatā durācāratā daurātmyaṃ.
, s. kośaḥ-ṣaḥ; abhidhānaṃ śabdasaṃgrahaḥkośaḥ nighaṃṭuḥ.
, a. yogya adhīna arha vaśa in comp.; gen. ex. by arh 1 P, pātraṃ ālu or śīla in comp., or by pot. pass. part.; 'l. to punishment' daṃḍanīya daṃḍayogya daṃḍārha; 'l. to be blamed' niṃdāpātraṃ; 'l. to fall' pa- tayālu patanaśīla; 'man is l. to err' manuṣyāḥ skhalanaśīlāḥ-pramādādhīnāḥ; See Apt, also.
(2) anuyogādhīna praṣṭavya āhvānādhīna abhiyojya.
(2) (Liabilities) ṛṇaṃ uddhāraḥ paryudaṃcanaṃ.
, s. saṃbaṃdhaḥ premabaṃdhaḥ.
, s. See under Lie.
, s. udaka-dānaṃ-taparṇaṃ-pātanaṃ-niṣekaḥ (devatārthaṃ) peyaniṣekaḥ.
(2) tarpaṇodakaṃ niṣiktadravyaṃ-rasaḥ abhidhāraḥ; 'to make l. s to' udakādidānena tṛp c., udakaṃ pat c. or ni-ṣic 6 P.
, s. pari(rī)vādalekhaḥ apavāda-niṃdā-ākṣāraṇa-lekhaḥ-patraṃ piśunalekha. -v. t. pari-vad 1 U, apa-bhāṣ 1 A, abhi-śaṃs 1 P, niṃdāpatreṇa kalaṃkayati (D.) or ākṣar 10; 'not only he who actually l. s great persons, but he also who countenances such l. is guilty' na kevalaṃ yo mahatopabhāṣate śṛṇoti tasmādapi yaḥ sa pāpabhāk (K. v. 83).
, a. udāra vadānya dānaśīla akṛpaṇa bahuprada sthūlalakṣya tyāgin tyāgaśīla muktahasta udārahasta vyaya-para-śīla.
(2) (L.-minded) udāra-dhī-cetas-carita mahātman mahānubhāva maheccha mahāśaya.
(3) kulīna mahākula abhijāta.
(4) vipula bahula pracura paripūrṇa atirikta; 'l. education' sārvaviṣayikaṃ jñānaṃ.
(2) māhātmyaṃ udāracittatvaṃ cittaudāryaṃ.
, v. t. muc 6 P or c., mokṣ 10, vi-nir-; visṛj 6 P, nistṝ c., ud-dhṛ-hṛ 1 P, trai 1 A.
, a. khaṃḍitavṛtta vyasanin kāmaviṣayāsakta viṣayin bhoga-kāma-āsakta durvṛtta nir-a-maryāda bhraṣṭacaritra muktamaryāda durācāra vyabhicārin kāmavṛtta. -s. laṃpaṭaḥ kāmukaḥ kāmāsaktaḥ viṭaḥ strī-laṃpaṭaḥ-paraḥ-sevin m.
, s. svādhīnatā svavaśatā svataṃtratā svātaṃtryaṃ anāyattatā apārataṃtryaṃ ayaṃtraṇaṃ dāsyābhāvaḥ adāsyaṃ svācchaṃdyaṃ svecchācāratā.
(2) svecchā svakāmaḥ svaruci f., yadṛcchā.
(3) anujñā anumati f.
(4) mukti f., mokṣaḥ-kṣaṇaṃ mocanaṃ.
(5) virahaḥ abhāvaḥ śūnyatā.
(6) adhikāraḥ kṣamatā śakti f.
(7) karmāvaśatā daivānadhīnatā adaivaparatā.
(8) amaryādā maryādātikramaḥ avinayaḥ vinayātikramaḥ vinayollaṃghanaṃ; 'don't take l. with your teachers' guruṣu avinayaṃ mā kārṣīḥ; 'your ladyship is at l. to do what befits the occasion' yadatrāvasaraprāptaṃ tatra prabhavati bhavatī (Ka. 158); baṃdhe mokṣeca adhunā sā te prabhavati (Ka. 354) 'she is at l., to detain or set you free'; 'to set at l.' muc 6 P or c. mokṣ 10; See Liberate; 'at l.' ayaṃtrita nirava-graha; See Free.
, a. See Lustful.
, s. tulā tulārāśiḥ.
, s. pustakasaṃgrahaḥ-samūhaḥ graṃthasamudāyaḥsaṃgrahaḥ.
(2) pustakālayaḥ graṃthālayaḥ graṃthaśālā pustakaśālā-agāraṃ.
, s. anujñā anumati f., ājñā; 'written l.' anujñāpatraṃ-lekhaḥ.
(2) ani-yaṃtraṇaṃ maryādātikramaḥ vyatikramaḥ utkramaḥ niryaṃtraṇaṃ; 'poets have l. (in every way)' niraṃkuśāḥ kavayaḥ. -v. t. anu-jñā 9 U. ājñāpatraṃ-anumatilekhaṃ-dā 3 U. anuman 4 A.
, a. aniyaṃtraṇa nirmaryāda svecchācārin kāmavṛtta svairin ucchṛṃkhala abaddha anargala.
(2) kāmāsakta uddāmacarita ati-krāṃtamaryāda durācāra aśiṣṭācāra dharmabhraṣṭa vyasanin vyasanāsakta viṣayāsakta kāmuka durvṛtta laṃpaṭa; strīvyasanin; See Libertine,
, s. sūkarī sūkarākrāṃtā śilāvalkā.
, v. t. lih 2 U, ā-ava-saṃ-pari-; 'l. up' gras 1 A, gṝ 6 P. 2 taḍ 10, pra-hṛ 1 P; 'l. the dust (before one)' bhūmau nipat 1 P or śī 2 A.
(2) āghātaḥ prahāraḥ tāḍanaṃ daṃḍāghātaḥ vetraprahāraḥ.
(2) lehotsuka bhogotsuka.
, s. yaṣṭimadhu n., yaṣṭi(ṣṭī)madhukaṃ madhuyaṣṭikā madhukaṃ klītakaṃ.
, s. pidhānaṃ ācchādanaṃ āvaraṇaṃ paṭalaṃ puṭaḥ-ṭaṃ-ṭī chadaḥ-danaṃ śarāvaḥ mudgaḥ vardhamānakaḥ udaṃcanaṃ; 'eye-l.' netracchadaḥ akṣipuṭaḥ.
, s. asatyaṃ anṛtaṃ vitathaṃ atathyaṃ alīkaṃ; mṛṣā or anṛta-vākyaṃ or vacanaṃ mṛṣokti f., mṛṣodyaṃ mithyā-vādaḥ-bhāṣaṇaṃ-vacanaṃ-uktiḥ mṛṣā-asatya-vādaḥ asatyabhāṣaṇaṃ. -v. i. śī 2 A, adhi-śī (with acc.), ās 2 A, nipat 1 P, saṃviś 6 P,
(2) vas 1 P, sthā 1 P, ava-sthā 1 A; gen. by bhū vṛt 1 A, as 2 P, vid 4 A; 'Lanka l. s to the south of India' laṃkā bhāratavarṣasya dakṣiṇato'vasthitā or vartate.
(2) adhīna -a. bhū; gam; 'the fault l. s with you entirely' sarvathā tavaivāyaṃ doṣaḥ tvamevātra sarvātmanā doṣabhāk; 'the fault l. with my friend' sakhīgāmī (ayaṃ) doṣaḥ (S. 4).
, v. i. anṛtaṃ-mithyā-asatyaṃ-vad 1 P or vac 2 P or bhāṣ 1 A, &c. (Speak, q. v.); 'thou liest in the throat' nitāṃtamanṛtaṃ vadasi;
, adv. kāmaṃ pra-ni-kāmaṃ kāmataḥ icchāpūrvaṃ saṃtoṣeṇa prītyā.
, s. prabhuḥ svāmin m., īśvaraḥ patiḥ; mahārājaḥ devaḥ (in addressing). -a. bhakta sevā-bhakti-baddha prabhu-svāmi-bhakta svāmyanurakta prabhuvaśa; 'l. man' bhaktaḥ prabhusevin: m.
(2) ājñāpakaḥ; better ex. by (s.).
, s. āvihitakāla -a. svāmyaṃ or adhikāraḥ or svatvaṃ.
, s. atisāraḥ āmātisāraḥ.
, s. sthānaṃ bhūmi f.; 'in l. of' sthāne vinimayena; See Instead (of).
, s. jīvanaṃ jīvitaṃ prāṇadhāraṇaṃ asudhāraṇaṃ.
(2) jīvaḥ sattvaṃ jīvitaṃ caitanyaṃ cetanā prāṇavāyuḥ prāṇātman m., jīvātmā; 'endowed with l.' jīvin prāṇin sajīva sacetana; 'love of l.' jīvitatṛṣṇā jijīviṣā; 'impatience of l.' jīvitadveṣaḥ-trāsaḥ; 'deprived of l.' hataprāṇa-jīvita naṣṭaprāṇa; 'support of l.' prāṇayātrā-dhāraṇaṃrakṣaṇaṃ; 'reckless of l.' jīvitavyayin jīvitanirapekṣa; 'means of l.' jīvanopāyaḥ.
(3) (Life-time) āyus n., jīvitaṃ jīvanaṃ jīvitakālaḥ āyurmaryādā āyuḥpari-māṇaṃ; 'possessed of long l.' dīrghāyus āyuṣmat cirāyus; 'for l.' 'during l.' 'all one's l.' yāvajjīvaṃ āmaraṇāt; 'in all one's l.' ājanma janmataḥ prabhṛti or ārabhya; 'my lamp of l. is nearly out' nirvāṇabhūyiṣṭho me jīvitapradīpaḥ or avasitaprāyo me jīvitāvadhiḥ.
(4) (fig.) jīvitaṃ prāṇāḥ (tvaṃ jīvitaṃ me U. 3).
(5) saṃsāraḥ bhavaḥ saṃsṛti f., lokayātrā bhūlokavāsaḥ ihavāsaḥ.
(6) vṛtti f., ācāraḥ vyavahāraḥ rīti f., ceṣṭitaṃ pravṛttiḥ vṛttaṃ ācaraṇaṃ; 'leading a virtuous l.' sādhuvṛtta sadācāra puṇyamārga.
(7) caritaṃ caritraṃ jīvanavṛttāṃtaḥ caritraracanā-kathanaṃ.
(8) avasthā daśā sthiti f., vṛttiḥ bhāvaḥ gati f.
(9) utsāhaḥ vīryaṃ tejas n., sattvaṃ rasaḥ; 'bring or restore to l.' ujjīv c., socchvāsa -a. kṛ 8 U, asūn prāp c., (parīkṣitaṃ durlabhānasūnprāpitavān Ka. 175); 'come to l.' ujjīv 1 P; 'active l.' pravṛttiḥ pravṛtti-saṃsāra-mārgaḥ lokavyavahāraḥ; 'retired l.' nivṛttiḥ ni-vṛttimārgaḥ; 'he entered on a military l.' yodhavṛttimāśrayata; 'engaging in public l.' lokavyavahārapravṛttiḥ; 'in this l.' iha ihaloke; 'the vicissitudes of l.' saṃsāracakraṃ-parivartanaṃ daśāṃtarāṇi; 'l. -blood' prāṇaḥ tattvaṃ sārabhūtaṃ dravyaṃ; 'l. -giving' prāṇada jīva-da-dāyin; vīryada utsāhakara (rī f.); 'l. guard' rājaparicaraḥ śarīrarakṣakaḥ; 'l. -time' jīvitāvadhiḥ jīvitakālaḥ; 'during one's l. -time' yāvajjīvaṃ.
(2) ajīva nirjīva vi-a-cetana caitanya-hīna-rahita niścetana.
(3) niḥsattva nirutsāha nistejas sattva-rasa-hīna.
, v. t. unnam c. (namayati) udgam c. (gamayati) ucchri 1 U, udyam 1 A, utthā c. (utthāpayati) utkṣip 6 P, uddhṛ 1 P, unnī 1 P, utkṛṣ 1 P, uttul 10; oft. by ut in comp.; 'with the neck l. -ed up' utkaṃdharaḥ; udbāhuḥ udgrīvaḥ unmukhaḥ &c.
(2) (In rank) utkṛṣṭapade niyuj 7 A, 10, mānaṃ saṃvṛdh c., pratipattiṃ-pratiṣṭhāṃ-utkarṣaṃ-pada- vṛddhiṃ-labh c. (laṃbhayati); 'l. with pride' dṛp c., garveṇa uddhan 2 P, darpeṇa ā-dhmā 1 P; 'to l. up the voice' tārasvareṇa-uccaiḥ-ākruś 1 P. -s. unnamanaṃ ucchrayaḥ utkarṣaḥ utthāpanaṃ.
(2) pratipatti f., padavṛddhi f., unnati f.
(3) upakāraḥ sāhāyyaṃ.
, s. baṃdhaḥ baṃdhanaṃ pāśaḥ nigaḍaḥ śṛṃkhalā-laṃ-laḥ.
(2) saṃdhibaṃdhaḥ graṃthi-asthi-baṃdhanaṃ.
, a. laghu (in all senses); aguru alpabhāra alpapramāṇa laghubhāra laghupramāṇa; suvāhya sukhavāhya susahya adurvaha aduḥsaha.
(2) sukha sukara akaṣṭa susādhya sugama nirāyāsa aviṣama akaṭhina.
(3) capala laghu laghuśarīra-gati.
(4) sollāsa praphulla niściṃta.
(5) capala caṃcala lola tarala asthira anava-sthita laghucitta-svabhāva-cetas gāṃbhīryahīna nirgaurava.
(6) tuccha kṣudra atyalpa tṛṇaprāya laghvartha alpārtha alpa-laghu-prabhāva; 'l. armed' laghvāyudha laghuśastrabhṛt; 'l.-fingered' laghuhasta capalapāṇi; 'l. -footed' laghu-śīghra-gati drutagati; 'l. -headed' laghucitta-cetas capala-lola-mati; bhrāṃta or vikṣiptabuddhi or citta; buddhibhramāt pralāpin; 'l.-headedness' citta or buddhi-bhramaḥ or viplavaḥ; 'l-hearted' laghucitta-cetas kṣudramanas; hṛṣṭa-prasanna- hṛdaya ullāsin praphullacitta ānaṃdita sollāsa; 'l. -minded' laghu-cetas-citta kṣudra or kṛpaṇa-buddhi or mati; 'l. spirited' hṛṣṭahṛdaya-citta &c.
(7) pāṃḍu śveta; oft. ex. by ā īṣat; 'l. red' śvetāruṇa īṣadrakta; 'l. blue' śvetanīla ānīla; 'l. food' supacaṃ-supākaṃ-annaṃ; 'to make l. of' laghūkṛ 8 U, laghu man 4 A, na gaṇ 10, tṛṇāya man. -v. i. ā-pat; P; (akasmāt) āsad c., prāp 5 P, ā-upā-gam 1 P.
(2) avatṝ 1 P, ava-ruh 1 P, ava-ni-pat; adhyās 2 A, adhi-śī 2 A (with acc.), niṣad 1 P, ni-lī 4 A.
(2) sukhena akaṣṭena anāyāsena
(3) niṣkāraṇaṃ hetuṃ vinā.
(4) laghugatyā capalaṃ satvaraṃ.
(5) laghucetasā caṃcalavat asthiratayā; 'to think l.' laghu man 4 A
(2) sukhaṃ saukaryaṃ anāyāsaḥ susādhyatā akaṣṭatvaṃ.
(3) suvāhyatā susahyatā.
(4) lāghavaṃ cāpalyaṃ drutagatitvaṃ śarīralaghutā.
(5) cāpalyaṃ cāṃcalyaṃ asthiratā lolatā capalatā agauravaṃ laghiman lāghavaṃ laghutā
(6) laghutā tucchatā kṣudratā.
, s. prakāśaḥ ālokaḥ bhā prabhā ābhā dyuti f., kāṃti f., dīpti f., tejas n., jyotis n., ruci f., bhās f., tviṣ f.; varcas n.
(2) pra- dīpaḥ dīpikā; 'l. house' dīpagṛhaṃ.
(3) jñānaṃ bodhaḥ avagamaḥ prakāśaḥ
(4) prasiddhi f., prakhyāti f., prākāśyaṃ prakāśatā prākaṭyaṃ.
(5) dṛṣṭi f.; 'See or come to l.' prasiddhiṃprakāśatāṃ-gam 1 P, prakāśī bhū 1 P, āvirbhū prādurbhū; 'bring to l.' prakāś c., prakaṭīkṛ 8 U, spaṣṭīkṛ āviṣkṛ vi-vṛ 5 U, prakhyā c. (khyāpayati); 'to throw l. on,' viśadīkṛ vivṛ prakāś c.; See Explain; 'from the l. of utility' upayogadṛṣṭyā; 'considered in this l.' anayā dṛṣṭyā. -v. t. dīp c., ut-pra-saṃ-; pra- dyut c., prakāś c., ava-vi-bhās c., jval c., pra-ut-saṃ--; saṃ- iṃdh 7 A; saṃdhukṣ 10; tap c., pra-saṃ-ut-; 'to be l. ed' dīp 4 A, jval 1 P.
, a. kāṣṭha-dāru-maya (yī f.), kāṣṭhadāru-rūpa.
, a. kāṣṭhada dāruprada.
, a. kāṣṭharūpa kāṣṭhākṛti.
, a. sadṛśa (śī f.), tulya sama; samāna sannibha anukārin (with gen. or instr.); oft. by upama nibha rūpa vidha pratima saṃkāśa nīkāśa pratīkāśa bhūta (all in comp.); also by sa or anu in comp.; 'of l. properties' saguṇa anuguṇa-dharman sama-tulya-guṇa samabhāva; 'of l. form' sarūpa anurūpa tulyākṛti tulyarūpa; 'l. a father' pitṛbhūtaḥ pitṛsthānīyaḥ; 'of l. class' sajāti sajātīya savarṇa savarga tulyavarṇa; 'almost l. Hara' harakalpa; 'l. this' īdṛśa-ś etādṛśa-ś; 'l. that' tādṛś-śa; 'l. what' kīdṛś-śa; 'l. which' yādṛśśa; 'l. me, us' mādṛśa asmādṛśa &c.; 'l. thee, you' tvādṛśa yuṣmādṛśa &c.; 'l. your honour' bhavādṛśa; 'to be l.' anukṛ 8 U (with gen.), saṃvad 1 P (with instr.), anuhṛ 1 P (with acc.); See Resemble; 'the son was l. his generating cause (father)' na kāraṇāt svādvibhide kumāraḥ (R. v. 57); 'these and the l.' evamādi; 'in l. manner' tathā evaṃ tadvat tathaiva evameva evaṃvidhaṃ. -s. samaḥ tulyaḥ sadṛśaḥ tulyaguṇaḥ yamakaḥ-laḥ; 'his l. was and will never be seen' anena sadṛśo na bhūto na bhaviṣyati. -adv. Ex by vat in comp., iva yathā nirviśeṣaṃ in comp.; 'l. an earthen pot' mṛdghaṭavat; often by Karm. or Bah. comp.; 'black l. a cloud' meghaśyāma; 'having a moon-l. face' caṃdramukha; 'brought up l. one's own children' apatyanirviśeṣaṃ saṃvardhita; 'to act l.' anukṛ.
(2) rūpaṃ ākṛti f., ākāraḥ mūrti f.
(3) pratimā-mānaṃ pratirūpaṃ-kṛtiḥ pratimūrtiḥ praticchaṃdaḥ citraṃ ālekhyaṃ pratibiṃbaṃ; 'a speaking l.' saṃvādinī ākṛtiḥ.
(2) api api ca kiṃ ca tathā aparaṃ ca.
(2) (Probable) ex. by prāyaḥ prāyaśaḥ prāyeṇa with pot. pass. part., or by api nāma; 'he is l. to come to-morrow' prāyastena śva āgaṃtavyaṃ; api nāma tayoḥ abhimataḥ pāṇigrahaḥ syāt (Mal. 1) 'is it l. that &c.'
, s. nalinī utpalaṃ kumudaṃ padmaṃ; See Lotus.
, s. mārjanaṃ lohamārjanena gharṣaṇaṃ.
, s. lohacūrṇaṃ lohajaṃ.
, s. aṃgaṃ avayavaḥ (lit. & fig.); gātraṃ; 'over every l.' pratyaṃgaṃ sarvāṃgīṇa -a.; 'l. by l.' avayavaśaḥ gātre gātre.
(2) prāṃtaḥ koṭi f., sīmā.
, a. mṛdu komala śithila adṛḍha namya.
, s. narakaḥ nirayaḥ.
(2) kārā kārāgāraṃ baṃdhanāgāraṃ.
, s. (Tree) jaṃbīraḥ; See Lemon. 2 (Quick-l.) cūrṇaḥ-rṇaṃ karkara; 'l. -water' sudhā lepaḥ (for colouring); 'l. -stone' cūrṇakhaṃḍaḥ cūrṇopala karkaraṃ.
(2) śyāna sāṃdra cūrṇopama.
, s. avadhiḥ maryādā sīmā sīman f., paryaṃtaḥ aṃtaḥ prāṃtaḥ pariccheda; parimāṇaṃ iyattā avasānaṃ; velā (of sea); 'of narrow l. (scope)' alpaviṣaya -a.; 'set or fix a l. to' paricchid 7 P; 'no (definite) l. can be set to his fame' tasya yaśa iyattayā paricchettuṃ nālaṃ (R. VI. 77). -v. t. paricchid pari-mā 2 P, 3 A; iyattayā pari-cchid sīmāṃ ni-rūp 10 or nirdhṛ 10; See Define. 2 saṃ-ni-yam 1 P or c.; saṃ-hṛ 1 P, saṃkuc 1 P or c., niyaṃtr 10, nibaṃdh 9 P, nigrah 9 P.
(2) parimitatā sāvadhikatā samaryādatvaṃ sasīmatā.
, s. nīcajanaḥ apasadaḥ in comp.
, v. t. likh 6 P or citr 10.
, a. sakardama paṃkila.
, v. i. khaṃj 1 P, laṃg 1 P, khor-khoḍkhol -1 P. -s. laṃgaḥ laṃgagati f. -a. mṛdu śithila komala.
, a. svaccha prasanna vimala svacchatoya prasannavāri vimalajala.
, s. palvalaṃ taḍāgaḥ-gaṃ jalāśayaḥ.
, s. avalehaḥ lehyaṃ.
, s. re (le) khā reṣā.
(2) paṃktiḥ paddhadiḥ saraṇiḥ-ṇī rājiḥ-jī āvaliḥ-lī tatiḥ śreṇiḥ-ṇī (all f.), mālā.
(3) sūtraṃ rajju f., guṇaḥ taṃtuḥ.
(4) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ.
(5) prākāraḥ vapraḥ parikhā prācīraṃ.
(6) (Of troops) daṃḍaḥ vyūhaḥ paṃktiḥ balavinyāsaḥ.
(7) kramaḥ anukramaḥ paryāyaḥ.
(8) paripāṭi-ṭī f., śreṇiḥ-ṇī paṃktiḥ paraṃparā mālā pāraṃparyaṃ āvaliḥ-lī; ānupūrvyaṃ.
(9) (Of conduct) mārgaḥ pathin m., rīti f., saraṇiḥ vyavahāraḥ.
(10) deśaḥ viṣayaḥ aṃgaṃ.
(11) diś f., diśā mārgaḥ.
(12) bhūcakraṃ; See Equator; 'ruled l.' resvā aṃkaḥ; 'in a l.' paṃktikrameṇa paṃktiśaḥ; 'by l. and rule' yathāsūtraṃ; 'l. of the face' vadana-mukha-rekhā; 'printed l.-' paṃktiḥ; 'l. of a stanza' pādaḥ caraṇaḥ-ṇaṃ; 'in a regular l.' anukrameṇa kramaśaḥ ānupūrvyeṇa anupūrvaśaḥ; 'l. of the family' vaṃśakramaḥ-paraṃparā-āvaliḥ; 'a good l. of conduct' sumārgaḥ supathaḥ; 'a bad l. of conduct' vi-ku-pathaḥ vimārgaḥ unmārgaḥ; 'l. of study' adhyayanakramaḥ; 'l. of posterity' vaṃśāvalī; 'fishing-l.' baḍiśasūtraṃ; 'to draw l. s.' likh 6 P; 'draw l. s on the ground' bhūmiṃ rekhābhiḥ vi-ut-likh or aṃk 10; 'to draw the l.' vi-vic 3, 7 U, bhedaṃ dṛś c., or nirūp 10. -v. t. aṃtaḥ ā- chad 10, abhyaṃtare chad.
(2) pāṃktikrameṇa sthā c. (sthāpayati) or niviś c.
(3) rekhābhiḥ aṃk; 'the streets were l. ed with guards' anurathyaṃ paṃktikrameṇa rakṣiṇaḥ sthāpitāḥ.
(2) paraṃparāgata paraṃparāyāta-prāpta kramaprāpta-āgata āyāta anvayāgata paraṃparīṇa kulakramāgata; 'l. descent' anvayāgamaḥ kramāgamaḥ kulakramāgamaḥ; 'l. descendant' saṃtānaḥ saṃtatiḥ apatyaṃ.
, s. kṣaumaṃ kṣaumapaṭaḥ-vastraṃ; śāṇapaṭaḥ-vastraṃ; -a. kṣauma-auma- (mī f.), śāṇa (ṇī f.), atasīnirmita; 'l. -draper' kṣaumavastravikrayin m., vastravikrayopajīvin m.
, v. i. vi-laṃb 1 A, maṃdāyate (D.), cira (rā) yati (D.), kālaṃ kṣip 6 P or hṛ 1 P, maṃdaṃ maṃdaṃ cal (r) 1 P.
(2) viklḷp 1 A, vicar c.
(3) ciraṃ-dīrghakālaṃ-sthā 1 P, or vṛt 1 A; 'l. ing on a sick bed' cirarogin.
(2) vilaṃbin vilaṃbita maṃdāyamāna. -s. vilaṃbaḥ kālakṣepaḥ-yāpanaṃ.
, s. dhātu-loha-piṃḍaḥ.
, a. mūrdhanya mūrdhasthānīya.
, a. jihvākṛti jihvārūpa.
, s. bhāṣākovidaḥ śābdikaḥ śabdavyutpannaḥ bhāṣāpravīṇaḥ bhāṣājñaḥ bahubhāṣājñaḥ anekabhāṣānipuṇaḥ.
, s. pra-ā-vi-lepaḥ-panaṃ upadehaḥ abhyaṃjanaṃ mardanauṣadhaṃ.
, s. saṃdhiḥ graṃthiḥ.
(2) baṃdhanaṃ baṃdhapāśaḥ śṛṃkhalā-laḥ-laṃ.
(3) saṃyogaḥ saṃbaṃdhaḥ anvayaḥ saṃdarbhaḥ prabaṃdhaḥ.
(4) ulkā ulmukaṃ 'l. s of life' jīvitanibaṃdhanāni; 'l. boy' ulkābhṛt. -v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃ-dhā 3 U, saṃśliṣ c., saṃbaṃdh 9 P, vyati-ṣaṃj 1 P, saṃgraṃth 9 P; See Knit. -ed, a. saṃyukta saṃśliṣṭa saṃbaddha anvita sānvaya.
, s. jalaprapātaḥ nirjharaḥ.
, s. atasī umā kṣumā umā-atasībījaṃ &c.
, a. kṣaumaurṇa.
(2) asāra niḥ-sattva; kṣudra.
, s. jvalanakāṣṭhaṃ agnidaśalākā.
, s. kṣaumabaṃdhaḥ vikeśikā.
, s. dvārāgrakāṣṭhaṃ dvārordhvadāru n.
, s. siṃhaḥ hariḥ kesarin m., paṃcāsyaḥ paṃcānanaḥ haryakṣaḥ kaṃṭhīravaḥ mṛgaripuḥ mṛgāśanaḥ puṃḍarīkaḥ paṃcanakhaḥ citrakāyaḥ mṛgadvid; and comp. of iṃdraḥ rājan patiḥ adhipaḥ adhipatiḥ with mṛga or paśu; mṛgapatiḥ mṛgarājaḥ mṛgādhipaḥ paśupatiḥ &c.; 'l. 's part' bhūyiṣṭhabhāgaḥ.
, s. oṣṭhaḥ (strictly upper), daśana-radanachadaḥ rada-daṃta-chadaḥ daśana-daṃta-vāsas n., adharaḥ (strictly lower); 'a red or cherry l.' biṃbo (bau) ṣṭhaḥ biṃbādharaḥ; 'a woman having cherry l. s' biṃbauṣṭhī; 'drinking the l.' adharapānaṃ adharāmṛtasevanaṃ; 'l. -honeyed' mukhamadhu; 'l. -loyalty' mukhabhakti f., vāgdarśitā bhaktiḥ.
(2) karṇaḥ pārśvaḥ kaṭhaḥ mukhaṃ &c.
, s. See Fainting, Swoon.
, s. klinnākṣatā cullatvaṃ.
, See Liquefy below.
, v. i. vi- dru 1 P, vi- lī 9 P, 4 A, jalasādbhū 1 P, kṣar 1 P, dravībhū. -v. t. vi- dru c., vi- lī c., dravīkṛ 8 U, jalasātkṛ.
(2) dravatvaṃ vilīnatā.
, s. dravaḥ rasaḥ jalaṃ drava-vastu-dravyaṃ padārthaḥ. -a. drava druta dravarūpa vilīna pravāhin taralaṃ; 'reduced te a l. state' dravatāmāpanna vilīna jalībhūta rasatāmupeta (Ka. 122).
, v. t. śudh c., apākṛ 8 U, nistṝ c., apanī 1 P, apavṛj 10; muc 6 P or c., mokṣ 10; 'debt contracted to l. another debt' ṛṇārṇaṃ.
, s. surā madyaṃ hālā vāruṇī varuṇātmajā madirā āsavaḥ śī (sī) dhu m. n., halipriyā parisrut f., gaṃdhottamā prasannā irā kādaṃbarī parisrutā; kaśyaṃ; 'l. -shop' śuṃḍāpānaṃ; madasthānaṃ śuṃḍā pānaṃ; 'round of drinking l.' madhuvāraḥ-kramaḥ; 'distilling of l.' saṃdhānaṃ abhiṣavaḥ; 'l. -ferment' kiṇvaṃ nagnahūḥ kārottaraḥ maṃḍaḥ; 'company of l. -drinkers' āpānaṃ pānagoṣṭhikā; 'drinking l.' sarakaḥ anu-tarṣaṇaṃ madyapānaṃ.
(3) peyaṃ.
, v. i. svarabhaṃgena-aspaṣṭaṃ-vad 1 P or vac 2 P or uccar c. or udīr c., avyaktaṃ vad; asphuṭavācā jalp 1 P, skhal 1 P. -s.,
, a. See Flexible.
, s. āvali-lī f., paṃkti f., parisaṃkhyā parigaṇanā anukramaṇikā sūci-cī f.; 'a l. of names' nāmāvalī; 'a l. of errata śuddhipatraṃ.
(2) vastrakhaṃḍaḥ.
(3) vastraprāṃtaḥ daśāḥ vastayaḥ (pl.).
(4) yuddha-raṇa-bhūmi f., ragaḥ raṇājiraṃ mallabhūḥ-bhūmiḥ; 'enter or take the l. s' raṇārthaṃ sajjībhū 1 P or sannaddha -a. bhū. -v. t. vastrakhaṃḍaiḥ ācchad 10.
(2) vastrakhaṃḍān saṃsiv 4 P.
(3) gaṇanāpatre nāmāni abhilikh 6 P or āruh c. (ropayati).
(2) jaḍa glāna; See Languid.
, v. i. śru 5 P, ākarṇ 10, ni-śam c., karṇaṃ dā 3 U, ava-dhā 3 U, avahita-sāvadhāna -a. bhū 1 P; 'l. now' avadhīyatāmadhunā karṇaṃ dehi.
(2) anuvṛt 1 A, anurudh 4 A.
, a. mūla mukhya prakṛta arūpaka; mūlārthaka mukhyārthaka śabda in comp.
(2) yathāśabda śabdārthānusārin mūlapadānusārin.
(3) akṣaramaya (yī f.); 'l. meaning' prakṛtārthaḥ; śabdārthaḥ mūlārthaḥ.
, a. vidyā-sāhitya-saṃbaṃdhin vidyāviṣayaka śāstra-jñāna- in comp.; 'l. work' śāstragraṃthaḥ; 'l. dispute' jñānasaṃgharṣaḥ.
(2) (Literate) vidyāvat vidyāsaṃpanna vidyāviśiṣṭa vidyānurāgin; vidyā-śāstra. in comp.; See Learned, -Literature, s. sāhityaṃ vidyā śāstraṃ; śāstrasamūhaḥ; pustakasamudāyaḥ; 'dramatic l.' nāṭyapustakasamūhaḥ.
, a. śithila mṛdu bhidelima sukhanāmya.
, v. t, śilāyā upari likh 6 P, śilāṃ rekhādibhiḥ mud 10 or aṃk 10. -s. śilā or pāṣāṇa-lekhaḥ or mudrā.
, a. aśmarīhara aśmarīghna (ghnī f.).
, s. mūtrāśmocchedaḥ.
, s. aśmarīsaṃgharṣaḥ.
, a. vivadamāna vivādārthin kāryārthin vyāvahārika (kī f.). -s. vādin m., kāryārthī vyavahartṛ m arthī vivādārthī.
, s. śibikā yāpyayānaṃ.
(2) tṛṇaśayyā tṛṇasaṃstaraḥ-śayanaṃ.
(3) śāvakagaṇaḥ-saṃghaḥ.
(4) dravyasaṃkaraḥ vyastatā. -v. t. śāvakagaṇaṃ sū 2, 4 A, or utpad c.
(2) tṛṇena āvṛ 5 U or āstṛ 5 U.
(3) itastataḥvikṝ 6 P or vikṣip 6 P.
, a. alpa alpaka kṣudra laghu aṇu sūkṣma hrasva ślakṣṇa dabhra aṇuka kṣudra-alpa-laghu-parimāṇa; alpa-mātra abahu; svalpa stoka apracura īṣat in comp.
(2) kṣudratanu alpakāya-śarīratanu
(3) kṣudra-laghu-mati kṛpaṇa-manas-cetas-buddhi; (as a diminutive) ex. by the suffix ka; 'a l. girl' bālikā; 'a l. boy' bālakaḥ; 'a l. cottage' kuṭikā; 'very l.' alpiṣṭha atyalpa; 'a l. wealth' dravya-leśaḥlavaḥ stokaṃ dravyaṃ; 'a l. finger' kaniṣṭhāṃguli f.; 'for a l. while' kaṃcitkālaṃ. -adv. 'a l' īṣat kiṃcit stokaṃ manāk abhūri abahu; oft. by ā dara īṣat in comp.; 'a l. split' daradalita; 'not a l.' bhṛśaṃ atyaṃtaṃ; 'a l. distant' anatidūra īṣaddūra; 'l. less' īṣadūna kiṃcinnyūna kalpa-prāya- in comp.; 'a l. less than dead' mṛtaprāyakalpa; 'l. -minded' kṛpaṇabuddhi kṣudra-laghucetas. -s. alpaṃ kiṃcit stokaṃ alpastoka-bhāgaḥ alpāṃśaḥ kiṃcana mātrā lavaḥ; kaṇaḥ leśaḥ; alpamātraṃ; 'by l. and l.' alpālpaṃ alpaśaḥ stokaśaḥ.
(2) (Of mind) dīnatā kārpaṇyaṃ kṣudratā kadaryatā dainyaṃ.
, a. taṭastha tīrastha.
, s. prārthanāmārgaḥ bhaktimārgaḥ.
, v. i. vas 1 P, ni-prati--; adhivas adhyās 2 A, adhi-ṣṭhā 1 P (with acc.).
(2) jīv 1 P, pra-an 2 P, śvas 2 P, dhṛ pass. or 6 A, vid 4 A, vṛt 1 A; 'here l l.' eṣā dhriye (U. 3); 'as long as you l.' yāvajjīvaṃ yāvatprāṇān dhārayasi or asudhāraṇaṃ karoṣi.
(3) (On) upa-ā-jīv śarīravṛttiṃ-prāṇayātrāṃ-kḷp c. or nirvṛt c. or kṛ 8 U. prāṇadhāraṇaṃ kṛ nirvah 1 P; 'l.-ing on fish' matsyājīva matsyopajīvin; sometimes by vṛtti f.; 'l. ed on fruits, roots, &c.' phalamūlādibhiḥ vṛttimakarot; 'l. ing on the leaves of trees falling down of themselves' svayaṃviśīrṇadrumaparṇavṛttitā (K. v. 28); 'l. s on wild fruits' vanyaphalaiḥ śarīravṛttiṃ nirvartayati.
(4) jīvitaṃ-kālaṃ gam c. (gamayati) or yā c. (yāpayati) or nī 1 P or ativah c. or vṛt c.; 'l. through time' cirasthāyinamara -a. bhū 1 P. -a. sajīva; See Living below; 'l. -long' dīrgha-cira-kālīna cirasthāyin; 'l. -stock' jīvadhanaṃ.
(2) vartamāna dhriyamāṇa vidyamāna; 'a l. poet' vartamānakaviḥ.
(3) akṣaya anaśvara anapāyin avināśin; ajara amara (spring &c.).
(4) ā-upa-jīvin ājīva or vṛtti in comp.; 'l. by arms' śastropajīvin; 'l. by agriculture' kṛṣyājīva; 'l. wickedly' durvṛtti durvṛtta pāpācarita pāpavṛtti; 'l. by beggary' yācakavṛtti &c.; 'within l. memory' smārte kāle; 'a l. sacrifice' jīvopahāraḥ; 'a l death' jīvitamaraṇaṃ. -s. jīvanaṃ prāṇadhāraṇaṃ vāsaḥ.
(2) jīvikā ā-upa--; ājīvaḥ vṛtti f., jīvanaṃ vartanaṃ ā-upa-jīvanaṃ jīvanopāyaḥ jīvana-jīva-sādhanaṃ prāṇa-śarīra-yātrā ni-rvāhaḥ prāṇa-jīva-nirvāhaḥ prāṇa-śarīra-sthiti f., jīvanārthaḥ.
(3) dharmādhyāpakavṛttiḥ dharmadāyaḥ; 'good l.' subhojanaṃ miṣṭāhāraḥ paramānnabhojanaṃ; 'bad l.' kadannabhojanaṃ.
(2) sa-sattva sotsāha utsāhaśīla tejasvin tīvra tīkṣṇa; 'of a l. countenance' praphullavadana hāsyamukha (khī f.), suhāsyavadana prasannamukha. -adv. sotsāhaṃ praphullatayā sollāsaṃ.
, s. yakṛt n., kālakhaṃḍaṃ; kālakaṃ kāleyaṃ.
, s. veṣaḥ kula-ārya-veṣaḥ; 'l. -man' kulaveśadhārin m., pauraveśaḥ; 'l. -stable' aśvapoṣaṇaśālā aśvaśālā.
, a. nīla nīlavarṇa sīsakavarṇa nīlakṛṣṇa.
, s. kṣārajalaṃ-aṃbu n.
, s. saraṭaḥ-ṭuḥ kṛka(ku)lāsaḥ-śaḥ pratisūryaḥ-ryakaḥ; 'house-l.' gṛhagodhā-dhikā musa (śa)lī jyeṣṭhā-ṣṭhī gṛhālikā.
, interj. paśya prekṣasva.
, s. bhāraḥ bharaḥ; dhur f, paryāhāraḥ.
(2) bādhā pīḍā duḥkhaṃ; kaṣṭaṃ; 'the body is a l. (to me)' bhāraḥ kāyaḥ bhārabhūtaṃ śarīraṃ kaṣṭaprāyaṃ śarīraṃ; 'l. s of gold' suvarṇabhārāḥ; 'bearing a l.' bhāravāhana bhārasaha dhūrvaha dhuraṃdhara. -v. t. bhāraṃ nyas 4 P or ni-dhā 3 U or niviś c. or āruh c. (ropayati) bhāreṇa pūr 10, bhāreṇa pīḍ 10 or ākram 1 U, 4 P, bhārākrāṃta -a. kṛ 8 U; 'trees l. ed. with fruits' phalabhārākrāṃtā vṛkṣāḥ; See Bend (v. i.).
(2) (A gun) āgneyacūrṇena pūr āgneyacūrṇaṃ niviś c.
(2) garbha in comp., pūrṇa pūrita; 'l. with perfume' parimalākrāṃta vāsagarbha vāsapūrṇa.
(2) bhāraḥ.
, s. ayaskāṃtaḥ ayomaṇiḥ lohakāṃtaḥ cuṃbakaḥ lohacuṃbakaḥ cuṃbakaprastaraḥmaṇiḥ.
, s. apūpaḥ pūpaḥ piṣṭakaḥ karaṃbhaḥ. -v. i. kālāpavyayaṃ kṛ 8 U.
, s. cikkaṇa-snigdha-mṛttikā.
, s. ṛṇaṃ ṛṇadānaṃ dhanaprayogaḥ āvihitakālāt dravyaprayogaḥ.
, a. anutsuka anicchu vi-parāṅ-mukha (khī f.), virakta anicchat akāma niṣkāma.
, v. t. garh 1, 10 A, gup desid. (jugupsate) atyaṃtaṃ dviṣ 2 U; See Abhor.
, s. sthūlakāyaḥ sthūlaśarīraḥ.
, s. sabhopaśālā upagṛhaṃ-śālā.
, s. (karṇasya) pāli f., pālikā latikā.
(2) bhāgaḥ aṃśaḥ.
, a. sthānika (kī f.), sthānīya daiśika (kī f.), deśya deśīya deśa-sthāna- in comp.; 'l. usage' deśācāraḥ; 'l. news' ihavṛttaṃ.
(2) eka-deśīya-deśin-sthānika
, v. t. niviś c., ni-dhā 3 U, sthā c. (sthāpayati) vinyas 4 U; See Place,
(2) sthānaṃ pratiṣṭhānaṃ adhikaraṇaṃ.
, s. tālaḥ-lakaṃ tālayaṃtraṃ.
(2) (Of hair) pāśaḥ kalāpaḥ keśakalāpaḥ-pāśaḥ alakaḥ; śikhaṃḍakaḥ kākapakṣaḥ (of young persons); cūḍā śikhā.
(3) jalastaṃbhanī-baṃdhanī
(4) āliṃganaṃ āśleṣaḥ upagūhanaṃ. -v. t. tālena baṃdh 9 P or pi-dhā 3 U or nirudh 7 U.
(2) rudh baṃdh saṃyam 1 A.
(3) gāḍhaṃ āliṃg 1 P, dṛḍhaṃ pari-ṣvaṃj 1 A; See Clasp, Embrace; 'l. ed in sleep' nidrālīḍha nidrānimīlitalocana; 'l. -jaw,' 'l. ed jaw' hanustaṃbhaḥgrahaḥ.
, s. kuḍupaḥ.
, s. sthānāṃtara-sthalāṃtara-gamanaṃ calanaṃ gamanāgamanaṃ.
(2) calana-gamanāgamana-śakti f.
, s. nidhiḥ nidhānaṃ.
, s. śala (ra) bhaḥ śiriḥ.
, s. vākyaṃ ukti f., vacanaṃ.
, s. dhāturekhā.
, s. lodhraḥ gālavaḥ śā(sā)baraḥ tirīṭaḥ tilvaḥ mārjanaḥ.
, v. i. nivas 1 P, vi-śram 4 P, āśri 1 U, ava-sthā 1 A, sthā 1 P, vṛt 1 A, lag 1 P, anubaṃdh-saṃj- pass. -v. t. ni-dhā 3 U, nyas 4 U, niviś c., sthā c. (sthāpayati) See Place. 2 vas c., āśrayaṃ dā 3 U, vāsasthānaṃ dā; 'to l. a suit or complaint' rājñe nivid c. -s. upa-gṛhaṃ udyānagṛhaṃ.
(2) ava-saṃ-sthiti f.
(3) niveśaḥ-śanaṃ samāvāsaḥ.
, s. aṭṭaḥ caṃdraśālā śirogṛhaṃ upari-koṣṭhaḥ.
, a. unnata tuṃga ucca unnamra ucchrita pāṃśu socchrāya.
(2) uddhata madodagra dṛpta ava-lipta sāṭopa madoddhata garvoddhata; See High.
(3) prauḍha pragalbha dhīra gaṃbhīra guru mahat.
(2) sagarvaṃ sāṭopaṃ sadarpaṃ uddhataṃ.
(2) auddhatyaṃ āṭopaḥ avalepaḥ darpaḥ garvaḥ abhimānaḥ.
(3) prauḍhatā prāgalbhyaṃ dhīratā gurutvaṃ mahattvaṃ māhātmyaṃ utkarṣaḥ unnatatvaṃ unnatiḥ.
, s. kāṣṭhaṃ dāru-kāṣṭha-khaṃḍaḥ-ḍaṃ; sthūla-bṛhatkāṣṭhaṃ.
(2) gatimāpaḥ.
, s. saṃvargamānaṃ ghātapramāpakaḥ.
, s. sthūla-jaḍa-buddhiḥ mūḍhaḥ mūrkhaḥ jaḍaḥ; 'to be at l. s' vivad 1 A, kaliṃ-kalahaṃ-prārabh 1 A.
, s. tarkaḥ nyāyaḥ ānvīkṣikī nyāya or tarka-śāstraṃ- or vidyā yuktivādaḥ.
(2) tarka-nyāya-yukti-siddha tarka-nyāyasaṃmata nyāyānusārin tarkānurūpa; 'a l. conclusion' nigamanaṃ.
, s. vāgyuddhaṃ vākkalahaḥ vitaṃḍā.
(2) śabdavivādaḥ.
, s. śroṇi-ṇī f., kaṭi-ṭī f., nitaṃbaḥ jaghanaṃ sphic f. (hip & l. s); śroṇiphalakaṃ kaṭī-śroṇi-taṭaṃ; 'gird the l. s' parikaraṃ baṃdh 9 P, kaṭiṃ baṃdh; 'born from one's own l. s' aṃgaja aṃgajāta.
, v. i. vilaṃb 1 A, maṃdāyate (D.), kālaṃ kṣip 6 P or hṛ 1 P; 'l. about' maṃdaṃ maṃdaṃ cal-r 1 P, itastataḥ maṃdaṃ bhram 1, 4 P, ciraṃ ava-sthā 1 A.
, v. i. ālasyena avalaṃb 1 A or āśri 1 U or saṃviś 6 P or śī 2 A. -v. t. lal 10 (lalayati); 'l. the tongue' jihvāṃ lal or bahiṣkṛ 8 U.
, a. vivikta nirjana vi-jana nirmanuṣya nibhṛta nyūna-hīna-saṃcāra ekāṃta; nirmānuṣa (ṣī f.).
(2) anātha asahāya ekākin eka kevala.
(3) vivikta-priya viviktasevin; 'a l. place' viviktaṃ nirjanadeśaḥ; 'in a l. place' vivikte vijane channaṃ niḥśalākaṃ rahaḥ upāṃśu.
(2) ekākitā asahāyatā.
(3) viviktasevā-ruci f.- prīti f.
, v. i. (for) (atyaṃtaṃ) spṛh 10 (with dat.), iṣ 6 P, abhilaṣ 1, 4 P, vāṃch 1 P, īh 1 A, kāṃkṣ 1 P, āśaṃs 1 A; See Wish; lubh 4 P, gṛdh 4 P; sometimes ex. by denom. in ya or kāmya; 'l. s for a son' putrīyati putrakāmyati; putramīpsati &c.
(2) dohadavatī bhū 1 P, dohadinī bhū. -a. dīrgha āyata āyāmavat laṃba dīrghaparimāṇa dīrghākāra; vistṛta vi-stīrṇa.
(2) cira in comp., dīrgha-cira-kālīna dīrgha-cira-kālika (kī f.), ciraṃtana (nī f.), cirasthāyin- sthita cirakāla-dīrghakālasthāyin.
(3) dūra vi-su-dūra.
(4) dīrghasūtra cirakriya vilaṃbakārin.
(5) pari-pra-māṇa mātrā mita parimita in comp.; 'three fingers l.' tryaṃgulamātra-parimāṇa tryaṃgulamita tryaṃgula; 'being a l. way off' dūrastha dūrasthāyin; 'a l. period' dīrgha-cira-kālaḥ; 'for a l. time' ciraṃ dīrghaṃ cirāya; See (adv.); 'the l. run' āyati f.; 'a l. vowel' dīrghasvaraḥ. -adv. ciraṃ cireṇa cirāya dīrghacira-kālaṃ dīrghaṃ bahukālaṃ ciradivasaṃ.
(2) dūraṃ dūre dūraparyaṃtaṃ; 'l. absent' cirapravāsin ciragata; 'l. sick' dīrgha-cira-rogin; 'living l.' cirajīvin āyuṣmat; 'l. since left' ciratyakta &c.; 'how l.' kiyacciraṃ kiyaṃtaṃ kālaṃ; kiyatkālaṃ; 'how l. after' kiyaccireṇa; 'not very l.' nāticiraṃ; 'very l.' suciraṃ; 'l. ago' prāgeva pūrvameva atītadīrghakāle; 'not l. ago' nāticirāt prāk anatipūrvaṃ; 'ere l.' acireṇa acirāt; 'as l. as' 'so l.' yāvat-tāvat; 'as l. as one lives' yāvajjīvaṃ; āmara- ṇāt; 'the whole year l.' āvarṣāṃtāt varṣaparyaṃtaṃ; 'l. after' bahoḥ kālāt dīrghakālānaṃtaraṃ. In comp. words ex. by dīrgha cira laṃba dūra āyata; 'l. -armed' dīrghabhuja laṃbahasta; 'l. -bellied' laṃbodara; 'l. -continuing' cirasthāyin; 'l. -eyed' āyatākṣa āyatanetra; 'l. -headed' sūkṣma nipuṇa-mati vidagdha paṭu; l. -lasting' cirasthāyin cirakālika; See (a.); 'l.-legged' dīrghapāda ūrdhvajānu ūrdhvajñu; 'l. -lived' cira (ra) jīvin dīrghāyus cirāyus cirāyuṣya jaivātṛka āyuṣmat; 'l. pepper' kṛṣṇā upakulyā vaidehī māgadhī capalā kaṇā u(ū)ṣaṇā pippaliḥ-lī śauṃḍī kolā; karipippalī kapivallī kolavallī śreyasī vaśiraḥ; 'l. pepper root' graṃthikaṃ pippalīmūlaṃ caṭakāśiras n.; 'l. -sighted' dūra-dīrgha-dṛṣṭi; 'l. -suffering' sahiṣṇu sahanaśīla kṣamin bahukṣama; (s.) kṣamā sahiṣṇutā sahanaśīlatā.
(2) mātrā avadhiḥ maryādā paryaṃtaḥ; 'my rudeness (impudence) was carried to the l. of taking up arms' āyudha parigrahaṃ yāvadatyārūḍho duryogaḥ (U. 6).
(3) mānaṃ pra-pari-māṇaṃ.
(4) cira-dīrgha-kālaḥ kāladairghyaṃ; 'to such a l.' etāvatparyaṃtaṃ yāvat (with acc.); 'for a l. of time' ciraṃ cirakālaṃ; 'to a great l.' atimātraṃ ati-maryādaṃ; 'at l.' savistaraṃ vistareṇa suvistaraṃ -reṇa vistaraśaḥ asaṃkṣepataḥ.
(2) aṃte aṃtataḥ śeṣe cirakālāt cirasya atītadīrghakāle. 'spread at l.' vistīrṇa; 'to lie at full l.' daṃḍavat pat 1 P.
, s. dhruvakaḥ drāghiman m.
(2) rekhāṃśaḥ; (of heavenly objects) bhogaḥ; 'circle of l.' rekhāṃśavṛttaṃ.
, s. sthūlajanaḥ grāmyaḥ vṛṣalaḥ prākṛtaḥ.
, (at), v. i. dṛś 1 P, ava-vi-ālok 1 A, 10, īkṣ 1 A, nirūp 10, nirvarṇ 10, dṛṣṭiṃ dā 3 U or kṣip 6 P, lakṣ 10; 'l. intently at' nayanaiḥ-dṛṣṭibhiḥ-pā 1 P, nidhyai 1 P, (tā rāghavaṃ dṛṣṭibhirāpibaṃtyaḥ &c. R. VII. 12).
(2) bhā 2 P, ā-prati-- lakṣ-dṛś -pass.; oft. by vadana mukha ānana in comp.; 'she l. s sad' viṣaṇṇā lakṣyate or ābhāti &c.; 'that l. s like wantonness' tatsāhasābhāsaṃ (Mal. 2); 'l. ing dejected' viṣaṇṇavadana mlānamukha &c.; 'l. well' śubh 1 A; 'l. now' nanu paśya.
(2) anviṣ; nirūp 10, mṛg 10 A.
(2) (Upon) man 4 A, gaṇ 10; See Consi-
(2) ā ava-laṃb 1 A, āśri 1 U.
(2) rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f., darśanaṃ ālokaḥ caryā ābhā chāyā vadanākāraḥ mukhacchāyā mukhaṃ vadanaṃ; 'a l. of displeasure' akṛpādṛṣṭiḥ; 'side-l.' kaṭākṣaḥ; apāṃgadarśanaṃ; 'l. -out' avekṣā samīkṣā avadhānaṃ; 'to be on the l. out' avekṣ ava-dhā 3 U, avahita -a. bhū.
(2) (On) prekṣakaḥ prekṣamāṇaḥ.
, s. veman m., vemaḥ vāya (pa) daṃḍaḥ taṃtravāpaḥ. -v. i. aspaṣṭarūpeṇa dṛś pass., dūre vṛt 1 A or sthā 1 P.
, s. durjanaḥ jālmaḥ kitavaḥ dhūrtaḥ.
, s. śikyaṃ kācaḥ.
(2) pāśaḥ; puṭaḥ-ṭaṃ.
(3) chidraṃ raṃdhraṃ; 'suspended in a l.' kācita śikyita; 'l. -hole' chidraṃ raṃdhraṃ gavākṣaḥ jālaṃ; nirgamaḥ nirgamadvāraṃ apakramaḥ; mukti f., mokṣaḥ.
, a. śithila pra- ślatha srasta vigalita calita mukta
(2) abaddha udgrathita utsūtra baṃdhanarahita-śūnya uddāma pramukta.
(3) virala asaṃhata adṛḍhasaṃdhi.
(4) avyavasthita aniyata anirṇīta saṃdigdha asaṃkṣipta; asthira.
(5) asaṃbaddha niḥsaṃga niranvaya.
(6) ucchṛṃkhala nirmaryāda; anavastha durvṛtta vyabhicārin vyasanin durācāra.
(7) garhya niṃdya aślīla; 'l. conduct' durācāraḥ; vyasanaṃ nītibhraṃśaḥ 'a l. man' laṃpaṭaḥ vyasanin m. 'a l. woman' baṃdhakī puṃścalī bhraṣṭā; 'let l.' muc 6 P; See (v.); 'break l.' baṃdhanaṃ bhid or chid 7 P, baṃdhanāt bhraṃś 1 A, 4 P. -v. t.,
(2) muc 6 P or c., vi-nir-ut-; mokṣ 10, visṛj 6 P or c., baṃdhanāt muc.
(3) ud-graṃth 9 P, ud-ava-muc viyuj 7 A, 10, viśliṣ c., visaṃdhā 3 U. -v. i.
, v. t. chid 7 P, kṛt 6 P, lū 9 P; See Cut, 2 ā-ava-laṃb c. -v. i. ā-ava-laṃb 1 A.
, a. ekapārśve patayālu.
, a. vāvadūka vācāla-ṭa mukhara; See Garrulous. -ly, adv. vācālatayā.
, s. īśaḥ prabhuḥ īśvaraḥ svāmin m., adhipaḥ patiḥ īśitṛ m., adhibhūḥ nāyakaḥ netṛ m., bhartṛ m., nāthaḥ iṃdraḥ in comp.; rājan m. parivṛḍhaḥ ibhyaḥ dhanin m. āḍhyaḥ; 'to be l. of' pra-bhū 1 P, īś 2 A, (with gen.); See Master; 'supreme l.' sarveśvaraḥ adhirājaḥ nareṃdraḥ kṣitipatiḥ svargādhipaḥ jagannāthaḥ-nāyakaḥ &c.
(2) (Title of address) devaḥ mahārājaḥ svāmin m., āryaputraḥ (by wives) bhartṛ m. (by servants &c.).
(3) parameśvaraḥ bhagavān prabhuḥ īśvaraḥ. -v. i. (sadarpaṃ-sadharṣaṃ) īś or śās 2 P.
(2) ojasvin dīptimat tejasvin See Majestic. 3 dhṛṣṭa avalipta aiśvaryamatta dṛpta garvita utsikta; See Haughty. -adv. sadharṣaṃ sadarpaṃ uddhataṃ aiśvaryamadena.
(2) prabhutvaṃ svāmitvaṃ aiśvaryaṃ adhikāraḥ.
(3) rājyaṃ viṣayaḥ.
, s. vidyā jñānaṃ; See Learning.
, v. t. kavacena-paṭalena āstṛ 5 U or ācchad 10. -a. sakavaca paṭalayukta.
, a. anātha aśaraṇa; See Forlorn.
, v. t. apa- hṛ c., tyaj 1 P, hā 3 P or c. (hāpayati).
(2) viyuj-vihā-parihā -pass., vinākṛ 8 U, (with instr.); bhraṃś 1 A, 4 P, pari-pra- cyu 1 A, pra-vi-- (with abl.); See Deprived also; 'he lost his life' prāṇairviyuktaḥ vigatāsurbabhūva prāṇahīnaḥ prāṇairahīyata; 'lost his realm' rājyādbhraṣṭaḥ-cyutaḥ; 'l. s his friends' mitrairviyujyate; 'he lost his wife' tatpatnī mṛtā patnyā virahitaḥ.
(3) (Destroy) naś c., kṣi 1, 5 P or c., apa-ci 5 U, ucchid 7 P, pra-vi-dhvaṃs c.
(4) (Not to find) ex. by naś 4 P, prabhraṃś; 'have you lost a camel' api yuṣmākamuṣṭro naṣṭaḥ; 'the lost ring' naṣṭamaṃgulīyakaṃ; 'l. the way' mārgāt or pathaḥ-bhraṃś or cyu or vical 1 P; 'he lost his way' prabhraṣṭa naṣṭa-pathaḥ or unmārgagāmī abhūt; 'lost his caste' jāterbhraṣṭaḥ.
(5) parāji-parābhū -pass. (in battle &c.); 'l. one's wits' buddhihīna -a. bhū 'to l. time' kālaṃ vyarthaṃ nī 1 P or vikṣip 6 P, kālaṃ hṛ 1 P or yā c. (yāpayati) kālaharaṇaṃ-kālakṣepaṃ kṛ 8 U, vilaṃb 1 A; 'l. good name' cāritryaṃ-kīrtiṃ kalaṃkayati or malinayati (D.) or duṣ c. (dūṣayati); 'l. one's consciousness' muh 4 P, murch 1 P, cetanāṃsaṃjñāṃ hā naṣṭacetana-luptasaṃjña -a. bhū; 'we don't l. anything (in this way)' na naḥ kiṃcit chidyate (S. B. 345), nāsmākaṃ kimapi hīyate; 'to l. oneself in' āsaktanirata -a. bhū; See Absorb. -er, s. prāptāpāyaḥ apāya-hāni-sahaḥ parājitaḥ labdhahāniḥ; prāptanāśaḥ-kṣayaḥ.
(2) mohita mūḍha bhrāṃta-cittabuddhi.
(2) parājayaḥ parābhavaḥ bhaṃgaḥ; 'compensating l.' kṣatipūraṇaṃ; 'profit and l.' lābhālābhau; 'l. of time' kālaharaṇaṃ-kṣepaḥ vilaṃbaḥ; 'l. of caste' jātibhraṃśaḥ; 'l. of army' sainyanāśaḥ balavyasanaṃ; 'to be at a l.' muh 4 P; 'being at a l. what to do or say' kiṃkartavyatā-kiṃvaktavyatā-mūḍha.
, s. aṃśaḥ vi- bhāgaḥ uddhāraḥ.
(2) bhāgyaṃ daivaṃ bhāgadheyaṃ daivagati f., daśā bhavitavyatā; See Fate. 3 guṭikā; 'fall to the l. of' āpat 1 P, upanam 1 P, upa-sthā 1 U; āpataṃti hi saṃsārapathamavatīrṇānāmete vṛttāṃtāḥ (Ka. 175); 'happiness will be your l.' tvaṃ sukhabhāg bhaviṣyasi tava sukhamupanamet.
, a. See Loath.
, s. dhāvanaṃ dhāvanauṣadhaṃ.
, s. guṭikāpātaḥ; guṭikapātena nirṇayaḥ.
, s. padmaṃ kamalaṃ nalinaṃ araviṃdaṃ utpalaṃ kuvalayaṃ sarasijaṃ abjaṃ aṃbhojaṃ mahotpalaṃ śatapatraṃ sahasrapatraṃ kuśeśayaṃ paṃkeruhaṃ paṃkajaṃ saroruhaṃ tāmarasaṃ sārasaṃ sarasīruhaṃ puṣkaraṃ aṃbhoruhaṃ bisaprasūnaṃ rājīvaṃ aṃbujaṃ; 'white l.' puṃḍarīkaṃ sitāṃbhojaṃ; 'red l.' kokanadaṃ raktotpalaṃ; 'blue l.' iṃdīvaraṃ nīlotpalaṃ.
(2) (The plant) nalinī kamalinī padminī mṛṇālinī kumudinī; 'l. stalk' nālaṃ-laḥ-lī-lā; 'l. fibre or film' mṛṇālaḥ-lī-laṃ bisaṃ-śaṃ; l. filament' kiṃjalkaḥ keśa(sa)raḥ-raṃ 'l. root or bulb' karahāṭaḥ śiphākaṃdaḥ śālu(lū)kaṃ; 'l. seed' kamalākṣaḥ padmabījaṃ; 'seed vessel of l.' bījakośaḥ varāṭakaḥ; 'new leaf: of l.' saṃ- vartikā navadalaṃ; 'an assemblage of l. es' ṣaṃḍaḥ khaṃḍaḥ padmakhaṃḍaḥ.
, a. ucca tāra mahat guru uttāla; mahāsvana gurusvara mahādhvanikara (rī f.), mahābahu-ghoṣa mahāśabda ghoṣaṇa; 'a l. noise' tārasvaraḥ uccairghoṣaḥ mahāśabdaḥ-svanaḥ praṇādaḥ tumularavaḥ. -adv.,
, v. i. udās 2 A, ālasyena kālaṃ kṣip 6 P or hṛ 1 P, alasībhū.
, s. yūkaḥ-kā keśakīṭaḥ; 'l. -egg' likṣā.
, s. grāmyajanaḥ vṛṣalaḥ grāmīṇaḥ sthūlajanaḥ.
, s. dhūmaraṃdhraṃ dhūmapathaḥ-nirgamaḥ.
, s. ajamodā ugragaṃdhā brahmadarbhā yavā(mā)nikā.
, s. preman m. n., abhilāṣaḥ snehaḥ rāgaḥ vātsalyaṃ anurāgaḥ; praṇayaḥ bhāvaḥ prīti f., prema-prīti-sneha-bhāvaḥ (all with loc.); 'l. for God' īśvarabhakti f.
(2) (Amorous) kāmaḥ anaṃgarāgaḥ śṛṃgāraḥ śṛṃgārabhāvaḥ rati f., ratisukhaṃ madanaḥ.
(3) (God of love) kāmaḥ madanaḥ smaraḥ; See Cupid. 4 dayā anu-kaṃpā.
(5) ruci f., abhiruciḥ āsakti f., vyasanaṃ abhiniveśaḥ prītiḥ.
(6) (Darling) priyaḥ-yā priyatamaḥ-mā dayitaḥ-tā; 'to fall or be in l. with' snih 4 P, anuraṃj pass., bhāvaṃ-abhilāṣaṃ-baṃdh 9 P or niviś c., anurāgavat-baddhabhāva-mohita- a. bhū; 'l.-affected,' 'l. -stricken', 'under the influence of l.' anaṃgatapta-pīḍita kāmārta kāmavaśa kāmātura anaṃgavidhura madanāvastha smarākula kāmāsakta; 'to make l.' vivāhārthaṃ prārth 10 A or ārādh c.; 'gestures of l.' śṛṃgāraceṣṭā hāvaḥ vilāsaḥ vibhramaḥ līlā bhāvaḥ; 'l. -knot' premagraṃthiḥ-baṃdhaḥ; 'l. -letter' anaṃga-madana-lekhaḥ manmathalekhaḥ; 'l. -match' prema-vivāha-saṃbaṃdhaḥ; 'l.-quarrel' praṇaya-prema-prīti-kalahaḥ; praṇayakopaḥ; 'l. -sick' kāmārta kāmātura kāmapīḍita anaṃgatapta vidhura madanavihvala; 'l.-song' śṛṃgāragītaṃ; 'l. -tale' prema-śṛṃgārakathā; 'l. -token' prītilakṣaṇaṃ premābhijñānaṃ. -v. t. kam 10 A (amorously); prī-anu-raṃj-āsaṃj -pass.; gen. ex. by snih (with loc.); baṃdh niviś c. with (s.); 'the king l. s Sāgarikā' nṛpaḥ sāgari kāyāṃ baddhānurāgaḥ āsaktacittaḥ kṛtapraṇayaḥ &c.
(2) ruc 1 A, ānaṃd 1 P, mud 1 A, tuṣ 4 P (with instr.); ex. by priya -a.; See Fond, Like; 'I l. music' saṃgītapriyosmi; 'l. knowledge' vidyāsaktacitto bhava.
(2) praṇayin m., anurāgin m., nirataḥ sevīpriyaḥ -in comp.; 'l. of knowledge' priyajñānaḥ jñānanirataḥ jñānepsuḥ; 'a l. of learned men' āgamavṛddhasevī (R. VI. 41).
, a. (Of place) nīca nimna nata nīcastha adhaḥstha adhastana (nī f.), avāc.
(2) hrasva nīca alpākāra kharva; anucca atuṃga.
(3) nīca apa-ni-kṛṣṭa adhama hīna jaghanya avara khala kṣudra anārya yāpya garhya aślīla niṃdya (language); See Mean; 'a l. man' apasadaḥ nīcaḥ pṛthagjanaḥ; jālmaḥ durvṛttaḥ.
(4) (Voice) nīca maṃdra maṃda dhīra ga(gaṃ)bhīra.
(5) (Price) svalpa alpa mita parimita alpamūlya.
(6) (L.-spirited) avasanna khinna udvigna mlāna viṣaṇṇa vimanas dīna or udvigna-manas or cetas; See Dejected 7 namra vinīta anuddhata nirabhimāna; See Humble. 8 niḥsattva rūkṣa asāra apauṣṭika (kī f.) (as food); 'of l. rank,' 'l. -born' nīca hīnajāti aṃtyajātīya nīcakulaja hīnakula duṣkulīna adhamajanman nīcavaṃśaprasūta hīnavarṇa. -adv. nīcaiḥ anuccaṃ nīca in comp.; 'going l' nīcaga; 'l. bending grass' nīcaiḥ praṇatāni tṛṇāni.
(2) maṃdaṃ mṛdu saumyaṃ.
(3) adhas adhobhāge adhastāt. -v. i. rebh 1 A, nad 1 P, nard 1 P, garj 1 P, haṃbhāravaṃ kṛ 8 U.
(2) apa-kṛṣ 1 P. ava-nam c. (namayati) bhraṃś c., gauravaṃ mānaṃ-bhaṃj 7 P or hṛ 1 P; See Hum-
(2) namrībhū.
(3) malinībhū kaluṣībhū tamovṛta-meghācchanna -a. bhū.
(4) bhrūbhaṃgaṃ kṛ bhruvau saṃkuc 1 P. -s. durdinaṃ meghatimiraṃ timirāvṛtatvaṃ sābhratā.
(2) kāluṣyaṃ mukhamālinyaṃ.
(2) malina kaluṣa.
, a. bhakta anurakta dṛḍhabhakti bhaktiyuktamat sānurāga āsakta; 'l. to the king' nṛpānurakta prabhubhaktiniṣṭha rājājñānuvartin nṛpāsakta; 'a l. wife' satī sādhvī pati-vratā ekapatnī sucaritrā 'l. husband' svadāranirataḥ bhāryānuraktaḥ.
, s. grāmyaḥ sthūlajanaḥ sthūladhīḥ-buddhiḥ.
(2) sthalīya.
, a. snigdha cikkaga ślakṣṇa medura.
, a. See Bright.
, a. dīptimat śobhana suprabha tejasvin ujjvala dedīpyamāna; See Bright. 2 viśada svaccha nirmala a-vi-nala prasanna śuddha.
(3) vyakta suspaṣṭa bhinnārtha spaṣṭārtha.
(4) prasannacitta; 'l. interval' cittaprasādaḥ.
(2) spaṣṭatā vaiśadyaṃ prasādaḥ vaimalyaṃ.
, s. śukraḥ bhārgavaḥ; 'l. match' agni-śalākā.
, a. prakāśada dīptikara (rī f.).
, a. tejomaya (yī f.), prakāśaviśiṣṭa.
, s. daivaṃ bhāgyaṃ bhāgadheyaṃ vidhiḥ niyati f., bhavitavyatā daivayogaḥ; See Fate; 'good l.' saubhāgyaṃ puṇyodayaḥ bhāgyopacayaḥ 'bad or ill l.' daivadurvipākaḥ-viparyāsaḥviparyayaḥ maṃdabhāgyaṃ daurbhāgyaṃ durdaivaṃ durgati f, aśubhaṃ amaṃgalaṃ.
(2) śubha kalyāṇa (ṇī f.), bhadra maṃgala śiva.
, s. lābhaḥ āyaḥ āgamaḥ phalaṃ vṛddhi f., arthaḥ phalodayaḥ arthaprapti f.
, v. i. rātrau adhi-i 2 A or abhyas 4 U.
, a. See Lucid.
, a. hāsya hāsakara (rī f.), upa-ava-hāsya asaṃgata.
, v. t. balena ākṛṣ 1 P or hṛ 1 P.
, s. paricchadaḥ upaskaraḥ yātrāsāmagrī vastrapātrasaṃbhāraḥ.
, a. śokātmaka duḥkhātmaka kāruṇika (kī f.), duḥkhāvedin.
, a. koṣṇa kavoṣṇa maṃdoṣṇa kaduṣṇa īṣaduṣṇa īṣattapta.
(2) utsāhahīna udāsīna maṃdotsāha nirutsuka atīkṣṇa; maṃdodyoga nirutsāha.
(2) nirutsāhaṃ.
(2) nirutsukatā maṃdotsāhaḥ audāsīnyaṃ maṃdodyogaḥ anautsukyaṃ.
, v. i. śam 4 P, pra-upa- nivṛt 1 A, viram 1 P, nirvā 2 P, vigam 1 P. -v. t. śam c. (śamayati) sāṃtv 10; nivṛt c.
(2) pra-sad c., lal 10; 'l. to sleep' (gītādinā) svap c. -s. śāṃti f., akṣobhaḥ pra-upa-śamaḥ nirvātaḥ vāyunivṛtti f. virāmaḥ-vicchedaḥ.
, s. kaṭivedanā.
, s. bhāraḥ nirarthakadravyaṃ niṣprayojanadravyaṃ. -v. i. maṃdaṃ cal 1 P. -v. t. saṃkṝ 6 P. saṃkulīkṛ 8 U.
, s. jyotis n., prabhāvat m., jyotiṣmat m., tejas n.; See Star.
, a. tejomaya (yī f.), saprakāśa tejasvin prabhāvat dīptimat bhāsura; 'self-l.' svayaṃprakāśa.
, s. rāśiḥ saṃghaḥ gaṇaḥ samūhaḥ oghaḥ vṛṃdaṃ saṃcayaḥ samāhāraḥ; See Multitude.
(2) piṃḍaḥ-ḍaṃ gaṃḍaḥ ghanaḥ sthūlabhāgaḥ-aṃśaḥ.
(3) sākalyaṃ samāsaḥ; 'in the l.' ekīkṛta a. piṃḍita a. sākalyena; 'this is the meaning in the l.' eṣa piṃḍitārthaḥ (M. 1). -v. t. piṃḍīkṛ 8 U, rāśīkṛ puṃjīkṛ ekīkṛ piṃḍ 10.
, a. cāṃdra (drī f.), cāṃdramasa (sī f.), saumya aiṃdava (vī f.); gen. ex. by caṃdra-soma- in comp.; 'l. month' cāṃdramāsaḥ; 'l. race' caṃdra-soma-vaṃśaḥ; 'l. day' tithi m. f.; 'l. mansion' nakṣatraṃ; 'l. eclipse' caṃdroparāgaḥ.
, a. ardhacaṃdrākāra.
, a. unmatta sonmāda vātula bhrāṃtacitta-mati-buddhi vikṣiptacitta hata-naṣṭa-buddhi; 'a l. asylum' vātulālayaḥ.
, s. upahāraḥ laghvāhāraḥ.
, s. ardhacaṃdrākṛtiḥ.
, s. tilakaṃ kloman n., klomaṃ phupphusaḥ-saṃ.
, a. caṃdrākṛti caṃdrākāra.
, s. dvidalaṃ śamīdhānyaṃ. -a. vṛkasaṃbaṃdhin vṛkasadṛśa.
, v. i. apa-sṛ 1 P, nibhṛtaṃ sthā 1 P, ni-lī 4 A.
(2) kauṭikakukkuraḥ.
, v. t. pra-vi-lubh c., ākṛṣ 1 P, hṛ 1 P, pra-vṛt c., protsah c., praṇud 6 P or c., muh c., pracud 10.
(2) āmiṣadarśanena ākṛṣ. -s. pra vilobhanaṃ ākarṣaṇaṃ protsāhanaṃ.
(2) āmiṣaṃ āmiṣadarśanaṃ.
, a. vi- pāṃḍu malina ugradarśana ghorarūpa malinaprabha tamovṛta.
, v. i. nibhṛte-pracchannaṃ-sthā 1 P or vṛt 1 A, ni-lī 4 A, gup pass.; See Conceal.
, a. lalita subhaga atimadhura kamanīya susvādu sumadhura atimiṣṭa-svādu.
, a. sarasa rasagarbha.
, s. kāmaḥ kāmānalaḥ maithunecchā suratārthitā madanaḥ vyavāyecchā ratābhilāṣaḥ viṣayasukhecchā iṃdriyāsakti f.
(2) atispṛhāvāṃcchā lālasā atilipsā lobhaḥ; vāṃchā ākāṃkṣā abhilāṣaḥ.
(3) durvāsanā kuvāsanā. v. i. maithunaṃ-surataṃ-iṣ 6 P or abhilaṣ 1, 4 P, ratārthin -a. bhū; better ex. by 'l.-ful.'
(2) atyaṃtaṃ idh or vāṃch 1 P or spṛh 10 or kāṃkṣ 1 P, gṛdh 4 P, lubh 4 P.
, a. mahābala savīrya sasattva sabala bala-vīrya-vat māṃsala dṛḍhāṃga (gī f.), dṛḍhaśarīra vajradeha pṛthuśarīra vyūḍhoraska aṃsala mahākāya.
, a. pāvana pāvaka śuddhikara (rī f.); 'l. water' pāvanodaka śāṃtyudakaṃ.
, s. dyutiḥ kāṃtiḥ dīptiḥ ruciḥ bhās ruc śobhā prabhā ojasvitā (all f.), tejas n., prakāśaḥ pratāpaḥ uddyotaḥ.
, s. varṣapaṃcakaṃ.
, a. paṃkastha kardamavāsin.
(2) paṃkila kārdama (mī f.).
(3) paṃkavarṇa.
, s. vīṇā vallakī vipaṃcī-cikā taṃtrīḥ parivādinī (seven-stringed); 'bow of a l.' koṇaḥ śārikaḥ raṇaḥ; 'play on a l.' vīṇāṃ vad c.
, v. t. visaṃ-dhā 3 U, asthigraṃthiṃ bhaṃj 7 P or trud c. or visaṃ-dhā.
, s. viṣayasukhaṃ sukhopabhogaḥ sukhabhoga-āsakti f., viṣayabhogaḥ-sevā vilāsaḥ vilāsitvaṃ sukhasevā-āsvādaḥ.
(2) sukhaṃ bhogaḥ sukhasādhanaṃ bhogasādhanaṃ sukhasāhityaṃ.
(3) svādvannaṃ bhojanaviśeṣaḥ uttamānnaṃ viśiṣṭabhojanaṃ.
(2) ativilāsena vṛt 1 A or vyava-hṛ 1 A yathecchaṃ sev 1 A or upabhuj 7 A.
(2) vilāsayukta-maya (yī f.), savilāsa atisukhāvaha sukhabhogakara (rī f.), bhogānukūla.
, s. kṣārodakaṃ kṣārajalaṃ.
, s. vasā medas n.
(2) nirjharaḥ utsaḥ medovāhaḥ.
, vanamārjāraḥ-biḍālaḥ.
, s. vīṇā vipaṃcī; See Lute.
, s. agnijvālā subhikṣā dhātakī dhātu(tṛ)puṣpikā.
, s. vakratuṃḍaḥ śukaḥ kīraḥ.
, s. jātipatrī jāti-tī f., jāti(tī)kośaṃ jātiphalaṃ-kośaṃ.
(2) gadā; daṃḍaḥ yaṣṭi m. f.; vetraṃ laguḍaḥ musa(ṣa)laḥ-laṃ mudgaraḥ; 'm. -bearer' daṃḍa-yaṣṭi-dharaḥ vetradharaḥ gadāhastaḥ pāṇiḥ yaṣṭigrahaḥ vetrapāṇiḥ daṃḍabhṛt.
, v. t. jalena āplu c., ārdrīkṛ 8 U, saṃ-dhā 3 U.
, v. t. maṃtr 10 A, (upāyaṃ) ciṃt 10, saṃpra-dhṛ 10, parikḷp c., yuj 10.
(2) druh 4 P, kapaṭaprabaṃdhaṃ rac 10, gūḍhamaṃtraṇāṃ kṛ 8 U.
, s. yaṃtraṃ sādhanaṃ upakaraṇaṃ.
(2) śilpavidyākṛta yaṃtraśāstrānurūpa; 'm. art' śilpaṃ kalā.
(3) yaṃtratulya yaṃtra- vat aprabodhayukta.
(4) yaṃtravidyā-śilpavidyānipuṇa; śilpakārin.
(2) yaṃtravat abuddhipūrvaṃ amati-aprabodha-pūrvaṃ.
, s. viśvaṃ tribhuvanaṃ akhilaṃ jagat.
, s. ativistāraḥ dīrghasūtratā.
, s. kalaṃkaḥ aṃkaḥ lāṃchanaṃ lakṣman n.
, a. unmatta vātula sonmāda hata-naṣṭa-bhraṣṭabuddhi hatajñāna bhrāṃta-vikṣipta-citta; 'make m.' unmādaṃ nī 1 P, unmad c.; 'to go m.' unmad 4 P.
(2) (Of acts) bāliśa unmādayukta asamīkṣyakṛta sāhasika (kī f.); 'm. -brain, -brained' vikṣiptabuddhi &c.; 'm. -cap' sāhasikaḥ; 'm. with anger' saṃrabdha kopākula madodagra; 'm. -house' vātulālayaḥ; 'a m. dog' alarkaḥ; 'a. m.-man' vātulaḥ unmattaḥ.
(2) sāhasikatayā.
(2) (Fig.) vyāmohaḥ mūḍhatā sāhasaṃ.
, s. āryā bhāvinī kulajā; (in addresing) ārye bhavati.
, s. maṃjiṣṭhā vikasā-ṣā jiṃgī samaṃgā kālameśi(ṣi)kā maṃḍūkaparṇī maṃḍi(ḍī)rī bhaṃḍī yojanavallī.
, v. t. klid c., ārdrīkṛ 8 U.
, s. nānāviṣayasaṃbaddhaṃ pustakaṃ; 'a m. of arms' āyudhāgāraṃ śastrāstrāgāraṃ.
(2) bhāṃḍāgāraṃ.
, s. kṛmiḥ kīṭaḥ.
, s. iṃdrajālaṃ māyā abhicārāḥ maṃtrayogaḥ vaśakiyā kuhakā-kaṃ maṃtraḥ kārmaṇaṃ kusṛti f., mohaḥ yogaḥ. -a.
, s. dharmādhyakṣaḥ nyāyādhyakṣaḥ; See Judge. -Magistracy, s. dharmādhipatyaṃ nyāyādhikaraṇaṃ dharmādhikāraḥ.
(2) dharmādhyakṣagaṇaḥ-samūhaḥ.
(2) prabhutva. viśiṣṭa ājñāpaka sāvalepa dṛpta pragalbha.
, a. mahātman mahāmanas mahāmanaska mahānubhāva udāra-dhī-cetas-mati udāra maheccha mahāśaya udārātman.
(2) (Of acts) avadāta udāra audāryapūrva.
, s. utkṛṣṭapadasthaḥ uccapadasthaḥ dhuraṃ- dharaḥ dhurīṇaḥ.
, s. ayaskāṃtaḥ ayomaṇiḥ loha- kāṃtaḥ cuṃbakaḥ.
, a. śobhamāna teja- svin atiśobhana mahāprabha śrīmat mahā- tejas mahāpratāpa vibhūtimat daidīpyamāna 2 (Palace &c.) viśāla tuṃga ujjvala -ly adv. atitejasā mapratāpaṃ vibhūtyā aiśva- ryeṇa.
, a. prauḍha-pragalbha-vāc dṛptadhṛṣṭa-vāc.
, v. t. vṛdh c., upa-ci 5 U, sphāy
(2) atyaṃtaṃ varṇ 10, ut-saṃ-kṝt 10.
(3) atiśayoktyā vṛdh c. or vistṝ c.
(2) bṛṃhaṇayaṃtraṃ.
, s. mānaṃ pra-pari-māṇaṃ ākāramānaṃ mātrā in comp., iyattā; 'of the m. of an egg' aṃḍamātra aṃḍhaparimāṇa.
(2) gurutvaṃ mahattvaṃ bṛhattvaṃ vaipulyaṃ prathiman m., gariman m., mahiman m., pṛthutā viśālatā.
, s. See Jay.
, s. kanyā kumārī taruṇī bālikā yuvatiḥ-tī bālā kanyakā kumā- rikā.
(2) anūḍhā apariṇītā avivāhitā adattā akṣata-aviddha-yoniḥ.
(3) (M.-servant) dāsī ceṭī preṣyā paricārikā karmakarī. -a. kaumāra (rī f.), kanyāviṣaya.
(2) abhinava akṛtopabhoga akṣata akhaṃḍa.
(2) abhinavatvaṃ akhaṃḍatā.
, s. varman n., tanutraṃ tanutrāṇaṃ kavacaḥ-caṃ uraśchadaḥ daṃśanaṃ kaṃkaṭakaḥ ja(jā)garaḥ; See Armour; 'm. -coat' kaṃcukaḥ vāravāṇaḥ; 'having put on a m. -coat' āprati-mukta apinaddha pinaddha.
(2) patra-lekhyavāhanaṃ.
, v. t. vikalī-vyaṃgī-kṛ 8 U, hīnāṃgīkṛ vikalayati (D.). -s aṃgavaikalyaṃ hīnāṃgatā nyūnāvayavatvaṃ.
, a. mukhya pradhāna pramukha parama agrya śreṣṭha utkṛṣṭa uttama viśiṣṭa mūla in comp., gurutama; 'm. matter' gurukāryaṃ gurukaṃ; 'm. door' siṃhadvāraṃ; 'm. stock' mūladhanaṃ. -s. pradhānabhāgaḥ pradhānāṃśaḥ mukhyāṃśaḥ bāhulyaṃ bhūyiṣṭhabhāgaḥ.
(2) mahodadhiḥ mahārṇavaḥ; See Sea
(3) balaṃ śakti f., prabhāvaḥ sāmarthyaṃ.
(4) prāṇidyūtaṃ samāhvayaḥ; 'in the m.' bahuśaḥ bāhulyena bhūyiṣṭhaṃ sāmānyataḥ; 'with might and m.' sarvabalena prasabhaṃ prasahya; 'm. -land' madhya-mūla-bhūmi f., mukhya-pradhāna-dvīpaḥ-paṃ.
, v. t. grah 9 U, dhṛ 1 P, 10.
(2) pā c. (pālayati) rakṣ 1 P, bhṛ 1 P, 3 U, ā-ava-laṃb 1 A, uttaṃbh 9 P or c., saṃstaṃbh saṃvṛdh c., puṣ 1, 9 P or c., yogakṣemaṃ vah 1 P, pālanaṃ-poṣaṇaṃ kṛ 8 U.
(3) pravṛt c., rakṣ na vicchid 7 P or vi-ram 1 P.
(4) prati-pad c., vad 1 P, nirvah 1 P or c., samarth 10, saṃstaṃbh dṛḍhīkṛ anu-pā c. (pālayati); See Fulfil also.
(5) (As a theory) vad 1 P; 'he who m. s that there is God' īśvaravādī; 'one who m. s the doctrine of atheism' nāstikamatavādī.
(6) saniścayaṃ vad 1 P, dṛḍhoktyā prati-pad c.; 'to m. oneself' jīvitaṃ dhṛ śarīravṛttiṃ kṛ or nirvṛt c.; See Live (on).
(2) rakṣā rakṣaṇaṃ bharaṇaṃ bhṛti f., ā-samā-laṃbanaṃ pālanaṃ poṣaṇaṃ saṃvardhanaṃ.
(3) jīvikā vṛtti f., ā-upa-jīvikā ājīvaḥ prāṇayātrā; See Living. 4 grāsācchādanaṃ annavastraṃ annācchādanaṃ.
(2) pratipādanaṃ nirvāhaḥ.
, s. śasyaṃ.
, s. rājaśrīḥ rājapratāpaḥ-tejas n., rājamahiman m. -prabhāvaḥ-gauravaṃ pratāpaḥ rājatvaṃ tejaḥ prabhāvaḥ aiśvaryaṃ mahiman m., vaibhavaṃ vibhūti f., gauravaṃ mahattvaṃ; 'your m.' devaḥ mahārājaḥ devapādāḥ svāmin m., śrīmaddevapādāḥ prabhuḥ prabhaviṣṇuḥ; (in addressing) deva mahārāja &c.
, a. adhika bhūyas adhikasaṃkhya.
(2) mukhya pradhāna pramukha guru varīyas varṣīyas -s. prāptavyavahāraḥ vyavahārakṣamaḥ-yogyaḥ atīta-tyakta-śaiśavaḥ.
(2) gulmādhyakṣaḥ sainyadalādhyakṣaḥ.
(2) vyavahāraḥ vyavahārakṣamatā vyavahāryadaśā vayas n.; 'reached his m.' prāptavyavahāraḥ tyaktaśaiśavaḥ; See Grow up.
, v. t. kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, anu-ṣṭhā 1 P, ācar 1 P.
(2) (Create) nirmā 3 A, 2 P, sṛj 6 P, ghaṭ c., (ghaṭayati) kṛ vi-dhā rac 10, kḷp c., utpad c., jan c. (janayati) sādh c., niḥ-saṃ-pad c.
(3) (Produce) utpad c., jan c., kṛ; See Cause. 4 (Force) ex. by causal of roots; 'm. s me question you' praśnakarmaṇi māṃ niyojayati (Ka. 134); See Compel. 5 nirmā ghaṭ c.; gen. ex. by nirmita ghaṭita rūpa maya ātmaka in comp.; also by bhū 1 P, saṃ-pad 4 A; '10 repeated 2 times m. s 20' dvirāvṛttā daśa viṃśatirbhavaṃti or saṃpadyaṃte.
(6) āp 5 P, vid 6 U, labh 1 A; See Get; 'm. amends for' kṣatiṃ pūr 10, prati-phalaṃ dā 3 U, pramṛj 2 P, niṣkṛ; 'm. account of' man 4 A or c., gaṇ 10, apekṣ 1 A; 'to m. the best of a bad matter' doṣamapi guṇatvamāpādayituṃ; 'self-made man' svodyamalabdhapratiṣṭhaḥ; 'm. merry' hṛṣṭa -a. bhū utsatvaṃ kṛ; 'm. much of' bahu man; 'm. light of' tṛṇāya man or gaṇ laghūkṛ ava-jñā 9 U; See Contemn; 'm. way' aṃtaraṃ dā; apa-sṛ 1 P, apa-i-yā 2 P; apakram 1 U, 4 P; 'm. free with' saṃkocaṃ tyaktvā ācar or vyavahṛ 1 P; 'm. away with' naś c., vyā-pad c., han 2 P or c (ghātayati); See Kill; 'm. water' mūtrotsargaṃ kṛ; 'm. good' pā c. (pālayati) pūr 10, tṝ 1 P, rakṣ 1 P (promise &c.); See Fulfil also; saṃ-pad c., sādh 5 P or c.; (loss) pūr pratividhā 3 U, pratikṛ apākṛ śudh c.; 'm. bold to say' pragalbhatayā vad 1 P or vacanasāhasaṃ kṛ
(2) āvah 1 P, kḷp 1 A.
(2) avagam 1 P; budh 1 P; 'not knowing what to m. of it' kiṃ nu etatsyāditi jñātumasamarthāḥ.
(2) (A loss) pūr prativi-dhā; 'you should m. up for your want of beauty by being good' tvayā alāvaṇyadoṣaḥ sadācaraṇena pratividheyaḥ.
(3) (A quarrel) saṃ-dhā praśam c., (praśamayasi vivādaṃ S. 5).
(4) nirṇī sādh niṣpad c.; 'm. up one's mind' nirṇī niści 5 U; See Determine; 'm. up to' upasṛ upa-gam; See Approach. -s. ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ vigrahaḥ aṃgaṃ vapus n.; 'handsomeness of m.' aṃga-sauṣṭhavaṃ.
, s. apaṭutvaṃ akauśalaṃ.
, s. kuśāsanaṃ durṇayaḥ asamyak nirvāhaḥ.
, a. apaṭu akuśala.
, s. rogaḥ vyādhiḥ āmayaḥ vikāraḥ rujā gadaḥ; See Disease.
, adv. savyalīkaṃ. -s. vipralipsā vaṃcanecchā.
, s. vyagratā ākulatā udvignatā.
, a. avinīta dhṛṣṭa pragalbha pratibhānavat nirlajja.
, adv. asthāne akāle anavasaraṃ.
, s. pūtivāyuḥ durvātaḥ.
, a. or s. asaṃtuṣṭa apa-vi-rakta rājāparakta rājanītyasaṃtuṣṭa.
, s. puṃs m., puruṣaḥ naraḥ nṛ m.; 'm. and female' strīpuṃsau strīpuruṣau yugmaṃ mithunaṃ dvaṃdvaṃ. -a ex. by masc. gender; puṃjātīya; 'm. sparrow' caṭakaḥ; sometimes by puruṣa-puṃ-nara- in comp.; 'm. tiger' puṃvyāghraḥ; 'm. cuckoo' puṃskokilaḥ; 'm. attire' puruṣaveśaḥ; 'm. child' apatyaṃ pumān putraḥ sutaḥ &c.; 'm. species' puṃjāti f., puruṣajātiḥ.
, s. śāpaḥ ākrośaḥ-śanaṃ.
, s. pātakin m., pāpin m, apakārin m., aparādhin m. pāpakarman m., duṣkṛ- tin m. doṣabhāk kṛtāgas m.
, a. apakārin.
, a. abhidrugdha drohamati-buddhi duṣṭa-bhāva-mati-buddhi durātman durāśaya kubuddhi durbuddhi matsarin sābhyasūya pāpāśaya ahitaiṣin durhṛd duḥśīla aniṣṭārthin.
, s. apakāraḥ duṣkarman n.
, s. vikṛti f. vairūpyaṃ.
, s. vi- dveṣaḥ vairaṃ dveṣa-śatru-bhāvaḥ drohaḥ duṣṭabhāvaḥ drohamati-buddhi f., mātsaryaṃ asūyā ahitecchā pāpāśayaḥ daurātmyaṃ daurjanyaṃ paiśunyaṃ.
(2) atidveṣin drohin drohamati-buddhi duṣṭabhāva-mati drohaśīla apa-kārecchu pāpātman durātman sābhyasūya matsarin durjana khala piśuna; See Malevolent.
, v. t. apabhāṣ 1 A, pari-apa-vad 1 U, abhiśaṃs 1 P, kalaṃkayati (D.), vi- dviṣ 2 U. -a.,
(3) ugra ghora atiduṣṭa aruṃtuda atitigma.
(4) asādhya duḥsādhya duścikitsya mārātmaka sānnipātika (kī f.), kāla in comp.
(3) asādhyatā mārātmakatā.
, v. i. śarīrāsvāsthaṃ apadiś 6 P.
, s. See Curse.
, s. aśuddhā bhraṣṭā.
, s. mahāmudgaraḥ ghanaḥ.
(2) janākīrṇamārgaḥ janasāmānyapathaḥ.
, a. udvartanīya ghanena vardhanīya udvartanakṣama.
, s. mudgaraḥ drughaṇaḥ ghanaḥ.
, a. durgaṃdhi.
, s. durācāraḥ duścaritaṃ kucaritaṃ kuceṣṭitaṃ.
, s. yavapānīyabījaṃ; 'm. -drink' yava-surā yavajaṃ yavapānīyaṃ; 'm. -house' yavasaṃdhānagṛhaṃ.
, v. t. apriyaṃ ācar 1 P or vṛt 1 A, ni-apa-vipra-kṛ 8 U, pīḍ 10.
, s. durācaritaṃ śāṭhyaṃ dhūrtatā; See Fraud.
, s. mātā aṃbā jananī; See Mother.
, s. sastana a. prāṇin.
, a. sastana stanaviśiṣṭa.
, a. stanākṛti kucākāra.
, s. dhanaṃ lakṣmīḥ saṃpad f.; (the god) kuberaḥ.
, s. manuṣyaḥ mānuṣaḥ manujaḥ naraḥ nṛ m., mānavaḥ pu(pū)ruṣaḥ martyaḥ puṃs m.
(2) (As opposed to child) mānuṣaḥ prauḍhavayaskaḥ tyaktaśaiśavaḥ mānuṣyaprāptaḥ prauḍhaḥ.
(3) (As opposed to woman) puruṣaḥ pumān naraḥ.
(4) (M. -kind) manuṣyāḥ mānavāḥ manuṣyajāti f., martyāḥ mānuṣyaṃ mānuṣatā janaḥ lokaḥ manuṣyajīva-lokaḥ.
(5) (In chess) śā(sā)raḥ-riḥ; 'an eminent m' puruṣasiṃhaḥ-vyāghraḥ naravaraḥ-śārdūlaḥpuṃgavaḥ-ṛṣabhaḥ; See Excellent; 'm. -eater' puruṣādaḥ nṛbhuk narabhojin; 'm. -hater' manuṣyaśatruḥ- drohī manuṣyadveṣī; 'm. of war' bṛhatī yuddhanauḥ; 'm. -slaughter' manuṣyavadhaḥ-ghātaḥ-hatyā pramāthaḥ; 'm. -stealing' manuṣpāpahāraḥ. -v. t. puruṣasanāthīkṛ 8 U, sainyaṃ niviś c.
(2) puṃstvaṃ pauruṣaṃ ojas-tejas- n., vīryaṃ ūrjas n., yauvanaṃ tāruṇyaṃ yauvanāvasthā tāruṇyadaśā prauḍhatā vyavahāradaśā; 'having reached the stage of m.' prāptayauvanaḥ ārūḍhayauvanaḥ.
(4) vīryaṃ vi-parā-kramaḥ śauryaṃ pauruṣaṃ.
, s. hastanigaḍaḥ-baṃdhanaṃ-pāśaḥ. -v. t. (hastau) nigaḍena baṃdh 9 P or saṃyam 1 A.
, v. t. nirvah c., vyava-sthā c. (sthāpayati) ghaṭ c. (ghaṭayati); saṃ-pad c., vi-dhā 3 U, pra-vṛt c., kṛ 8 U.
(2) adhi-ṣṭhā 1 P, avekṣ 1 A; pra-ṇī 1 P, śās 2 P, niyam 1 P, niyaṃtr 10; nigrah 9 P, vaśīkṛ dam c. (damayati); See Control. 3 vinī anuśās śikṣ c.
(4) parimitaṃ vyay 10 (vyayayati). -v. i. ācar 1 P, vṛt 1 A, ghaṭ 1 A, upāyaṃ yuj 10 or ciṃt 10 or kḷp c., saṃvi-dhā; See Arrange; yathā nau priyasakhī baṃdhujanaśocyā na bhavati tathā nirvāhaya (S. 3) 'so m. that &c.'
(2) (Stage-m.) sūtradhāraḥ sthāpakaḥ
(3) pari-mitavyayin m.
(2) adhi kāraḥ adhiṣṭhātṛtvaṃ śāsanaṃ niyamanaṃ adhyakṣatā viniyamaḥ niyaṃtraṇaṃ vaśīkaraṇaṃ.
(3) upāyaḥ prayogaḥ yukti f., upāya-kalpanāprayogaḥ saṃvidhā 'under his m. of affairs' tasmin kāryāṇi avekṣamāṇe kāryādhyakṣe tasmin.
, See Manikin.
, s. bhojanādhikārin m.
, s. ājñā śāsanaṃ ā-ni-deśaḥ niyogaḥ vidhiḥ; 'written m.' ājñāpatraṃ śāsanapatraṃ.
, s. hanu m. f., cibukaṃ pīcaṃ kuṃjaḥ.
, s. lakṣmaṇā putradātrī putradā.
, v. t. carv 1 P.
, s. keśa(sa)raḥ; saṭā (of a lion).
, s. aśvadamanavidyā-kalā.
, s. pitaraḥ svadhā-śrāddha-bhujaḥ; piṃḍabhājaḥ piṃḍāśāḥ (all pl.) pitṛgaṇaḥ-vargaḥ-lokaḥjanaḥ; 'offering oblations to the m.' pitṛ-karma-kāryaṃ-kriyā-yajñaḥ-medhaḥ śrāddhakarmakriyā; 'oblations to the m.' piṃḍaḥ svadhā kavyaṃ śrāddhaṃ; 'gifts in honour of the m.' pitṛdānaṃ-tarpaṇaṃ; 'a day sacred to the m.' pitṛtithi m. f.
, s. (paśūnāṃ) sidhman m., pāmā; See Itch.
, s. droṇī; gavādanī tṛṇabhājanaṃ-pātraṃ.
, v. t. vyava-cchid 7 P vi-dṝ 9 P, vraśc 6 P, nikṛt 6 P, lavaśaḥ kṛt or khaṃḍ 10 or chid. -s. vastramārjanayaṃtraṃ.
, s. āmraṃ āmraphalaṃ; (tree) āmraḥ cūtaḥ-takaḥ rasālaḥ; sahakāraḥ (very fragrant); 'm. -blossom' cūtaprasavaḥ; 'm. -sprout' sahakāramaṃjarī.
, s. unmādaḥ buddhibhramaḥ See Madness.
(2) mahāvyasanaṃ ekaviṣayāsakti f.
, a. spaṣṭa sphuṭa vyakta pratyakṣa pra-kāśa prakaṭa suvyakta-spaṣṭa-prakāśa parisphuṭa abhivyakta prakaṭita āvirbhūta; prādurbhūta; 'to become m.' prādurbhū 1 P, āvirbhū prakaṭī-spaṣṭībhū prakāś 1 A. -v. t., 'make m.' prakāś c., vyaṃj 7 P or c., spaṣṭīkṛ 8 U, āviṣkṛ prakaṭī-pratyakṣī-sphuṭī-kṛ viśadīkṛ prakaṭayati (D.), sūc dṛś 10, c.; āvirbhūtajyotiṣāṃ brāhmaṇānāṃ (U. 4.) 'to whom the Supreme Light has m. ed itself'
(2) vyakti f., prakāśatā spaṣṭatā āvirbhāvaḥ prādurbhāvaḥ pratyakṣatā avabhāsaḥ prākaṭyaṃ.
, a. See under Many.
, s. kṣudranaraḥ māṇavakaḥ manuṣyakaḥ.
, s. muṣṭi m. f.
(2) laghugulmaḥ.
, v. t. hastābhyāṃ kṛ 8 U or vi-dhā 3 U; hastau vyāpṛ c. or cal or vikṣip 6 P.
, s. (Of bamboos) vaṃśaro(lo)canā tvakkṣīrī vaṃśajā śubhrā vaṃśakṣīrī vaiṇavī.
, s. prakāraḥ rīti f., vidhā vidhiḥ rūpaṃ mārgaḥ paryāyaḥ kramaḥ; paddhati f., saraṇiṇī f.; 'in this m.' itthaṃ evaṃ anena prakāreṇa &c.; 'in that m.' 'in such a m.' tathā tena prakāreṇa evaṃvidhaṃ tathāvidhaṃ evaṃrūpeṇa &c.; 'in like m.' tathā tathaiva evameva tadvat.
(2) (Kind) bhedaḥ viśeṣaḥ prakāraḥ.
(3) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ mukhacaryā vadanākṛtiḥ.
(4) (M. s) ācāraḥ ācaraṇaṃ vṛtti f., vṛttaṃ vartanaṃ vyavahāraḥ caryā rītiḥ; niyamaḥ caritaṃ śīlaṃ mārgaḥ saṃpradāyaḥ dhārā abhyāsaḥ (habitual m. s); 'good m. s' sadācāraḥ sadvartanaṃ vinayaḥ sunīti f., śiṣṭācāraḥ maryādā suśīlatā śiṣṭatā sabhyatā śiṣṭasaṃpradāyaḥ; 'bad m. s' amaryādā durācāraḥ anītiḥ; kurītiḥ; 'm. s of a country' deśācāraḥ deśavyavahāraḥ; 'violation of good m. s' maryādā-vinaya-atikramaḥ.
, s. yānaprakāraḥ yuddhavyapadeśaḥ.
(2) prayukti f., kauśalaṃ vaidagdhyaṃ upāyaḥ vyapadeśaḥ māyā vidagdhaprayogaḥ kapaṭopāyaḥ. -v. t. vi-dagdhopāyaṃ rac 10 or yuj 10, chalaṃ-vyapadeśaṃkṛ 8 U.
, s. grāmādhyakṣabhūmi f., sthānaṃ; 'lord of the m.' grāmeśvaraḥ grāmaṇīḥ.
, s. harmyaṃ saudhaṃ gṛhaṃ maṃdiraṃ bhavanaṃ gehaṃ sadanaṃ niketanaṃ śālā āyatanaṃ; See House; 'lunar m.' nakṣatraṃ dakṣajā vidhupriyā.
, s. prāvāraḥ-rakaḥ avaguṃṭhanaṃ āvaraṇaṃ pidhānaṃ. -v. t. ā-prā-vṛ 5 U. samākṝ 6 P. ā-cchad 10. -v. i. pravṛdh 1 A. vistṝ-vitan pass.; pra-vi-sṛp 1 P.
(2) udgam 1 P. utsṛp āvirbhū 1 P.
(3) utsic pass., phenāyate (D.).
(4) mud 1 A. ānaṃd 1 P, utsavaṃ kṛ 8 U; See Delight.
, s. strīvastraṃ-paridhānaṃ.
, a. hastya hasta in comp.: 'm. am' śilpaṃ kalā; 'm. dexterity' hastakauśalaṃlāghavaṃ; 'm. labour' vrātaṃ āyāsaḥ; 'sign m' svākṣaraṃ svahastākṣaraṃ. -s. laghupustakaṃ saṃkṣiptagraṃthaḥ sārasaṃgrahaḥ.
, s. nirmāṇaṃ viracanaṃ-nā ghaṭanaṃnā utpādanaṃ śilpakarman n., śilpanirmāṇaṃ.
(2) śilpanirmitaṃ-dravyaṃ-vastu. -v. t. śilpena nirmā 3 A, 2 P. or kḷp c. or rac 10 or vi-dhā 3 U or kṛ 8 U.
, v. t. dāsyād muc 6 P or c. or mokṣ 10.
, s. sāraḥ bhūmilepaḥ purīṣādi n. -v. t. purīṣādinā lip 6 P, sāraṃ ni-dhā 3 U or nikṣip 6 P.
, s. hastalekhaḥ-likhitaṃ lekhyaṃ likhitaṃ. -a. likhita hastalikhita.
, a. bahu bahula aneka bhūyiṣṭha prabhūta pracura bahusaṃkhyaka bhūyas vipula naika-nānā- in comp.; 'of m. kinds' aneka-nānā-vidha; 'as m. as' 'so m.' yāvat-tāvat yāvatsaṃkhyaka-tāvatsaṃkhyaka yati-tati; 'how m.' kiyat kati (pl.); 'of how m. kinds' katividha -a., 'in m. places' bahutra anekatra; 'in m. ways' bahudhā anekadhā; 'how m times' katikṛtvaḥ kativārān; 'm. times' bahuśaḥ bhūyo bhūyaḥ muhurmuhuḥ anekaśaḥ aneka-bahu-vāraṃ punaḥ-punaḥ bahukṛtvaḥ; 'so m.' etāvat iyat -s. samūhaḥ samavāyaḥ saṃghātaḥ; samājaḥ; 'the good of them.' samājahitaṃ. In comp. ex. by bahu or nānā; bahuparṇa nānāvarṇa bahujihva &c.
, s. varṇanaṃ deśālekhyaṃ ālekhyapatraṃ. -v. t. (deśādīn) abhilikh 6 P, varṇ 10, citr 10.
, v. t. han 2 P, vi- naś c., vilup 6 P or c., apakṛ 8 U, kṣaṇ 8 P, duṣ c (dūṣayati); See Spoil,; 'without m. ring its beauty' lāvaṇyahāniṃ vinā rūpakṣatiṃ vinā
, s. kṣayaḥ yakṣman m., śoṣaḥ.
, v. i. loptrārthaṃ paribhram 1, 4 P or upadru 1 P or upaplu 1 A.
, s. marmaropalaḥ ślakṣṇaḥ prastaraḥ maṇiśilā śilā pāṣāṇaḥ.
, a. viśīryamāṇa.
, v. i. pra-yā 2 P, pra-gam 1 P, pra-saṃcal-r 1 P, vraj 1 P, pra-sthā 1 A; See Advance, 'm. against' abhi-yā abhinir-yā prati-gam-vraj; saṃmukhaṃ yā; 'who m.-es slowly,' maṃdagāmī; 'who m. es fast' jaṃbālaḥ tarasvī javanaḥ atijavaḥ. -v. t. pra-sthā c. (sthāpayati) pra-yā c. -s. phālgunacaitraṃ pūrvacaitraḥ.
(2) gamanaṃ yānaṃ yātrā prasthānaṃ pragamanaṃ prayāṇaṃ abhiniryāṇaṃ; 'at a distance which is some days' m.' divasakramagamye'dhvani (Ka. 258) 'going by hasty (forced) m. -es' avicchinnakaiḥ prayāṇakairvahan (Ka. 340); 'difficult m.' durgasaṃcaraḥ saṃkramaḥ; 'm. ing with an army against the enemy' abhiṣeṇanaṃ; 'a m. -ing army' pracakraṃ calitaṃ; 'a hostile m.' abhikramaḥ āsāraḥ
, s. vaḍavā aśvā vāmī turagī vājinī.
, s. prāṃtaḥ dhāraḥ-rā paryaṃtaḥ taṭaṃ upāṃtaḥ sīmā parisaraḥ upakaṃṭhaḥ kacchaḥ.
, s. saṃdhitaṃ saṃdhānaṃ. -v. t. saṃ-dhā 3 U upaskṛ 8 U.
, a. sāmudra (drī f.), samudrīya samudraviṣayaka samudraja samudra (Sea, q. v.) in comp.; 'm. -fight' nauyuddhaṃ jalasaṃgrāmaḥ. -s. nauyodhaḥ samudrīyasainikaḥ.
(2) yuddhanausamūhaḥ.
(3) nāvikaprakaraṇaṃ viṣayaḥ.
, s. nāvikaḥ potavāhaḥ samudrayāyin-gāmin m.
, s. sūtracālitā-putrikā or putralikā.
, a. pati-svāmi-viṣaya.
, a. samudrīya samudra in comp.
(2) nāvika (kī f.), nāvya.
(3) samudratīrastha.
, s. samīraṇaḥ maruvakaḥ prasthapuṣpaḥ phaṇijjakaḥ jaṃbīraḥ parṇāsaḥ kaṭhiṃjaraḥ kuṭherakaḥ.
, s. lakṣaṇaṃ. cihnaṃ aṃkaḥ liṃgaṃ lāṃchanaṃ vyaṃjanaṃ abhijñānaṃ.
(2) kalaṃkaḥ lakṣman n., aṃkaḥ biṃduḥ; 'm. on the body' sāmudraṃ lakṣaṇaṃ; 'whose distinctive m. is boldness' sāhasalāṃchanaḥ; 'freckly m.' jaḍulaḥ kālakaḥ pipluḥ tilakaḥ; 'an interpreter of bodily m. s' sāmudrikaḥ.
(3) le(re)khā aṃkaḥ.
(4) lakṣyaṃ śaravyaṃ vedhyaṃ bāṇalakṣyaṃ; lakṣaṃ; 'hitting the m.' lakṣyabhedaḥ; 'hit the m.' lakṣyaṃ bhid 7 P or vyadh 4 P; 'wide of the m.' aprastuta aprāstāvika (kī f.). -v. t. aṃk 10, cihnayati-mudrayati (D.), lāṃch 1 P.
(2) kalaṃkayati-malinayati (D.), malinī-kaluṣīkṛ 8 U.
(3) likh 6 P, rekhāḥ likh.
(4) lakṣ 10, ā-upa--; ni-r-pra-saṃ-ava-īkṣ 1 A. ava-dhā 3 U; āloc 10, vimṛś 6 P; nirūp 10; 'm. out' paricchid 7 P, sīmāṃ nirdhṛ 10 or nirdiś 6 P, lakṣ bāhyarekhāṃ likh.
, s. vipaṇi-ṇī f., āpaṇaḥ niṣadyā paṇyavīthī paṇyavīthikā haṭṭaḥ paṇya or vikrayaśālā or sthānaṃ nigamaḥ.
(2) krayavikrayaḥ vi-paṇaḥ. -v. i. paṇ 1 A, vyavahṛ 1 P; 'm. -day' haṭṭadivasaḥ; 'm. place' See (s.); 'm.-rate or-price' paṇyamūlyaṃ arghabalābalaṃ; 'm. -town' mukhyanagaraṃ karvaṭaḥ.
, s. cikkaṇamṛttikā.
, s. miṣṭānnaṃ svāduphalaṃ.
, a. pāṣāṇanirmita.
, s. kṣudraplavaṃgaḥ vānaraḥ.
, a. ghanāruṇa ghanarakta.
, s. paṭavāsaḥ-maṃḍapaḥ upakāryā vastragṛhaṃ.
, s. medas n., majjā vapā vasā asthi-deha-sāraḥ asthijaṃ snigdhā.
(2) sāraḥ-raṃ garbhaḥ mukhyāṃśaḥ; 'he has knocked the m. out in no time' acirādeva tena sarvasya sāraḥ niṣkṛṣṭaḥ-gṛhītaḥ.
, v. t. vi-ud-vah 1 P, pari-ṇī 1 P, upa-yam 1 A, prati-pari-grah 9 P.
(2) (Take for husband) (patiṃ) vid 6 U or labh 1 A or adhigam 1 P, vṛ 5 U, 10 (varayati) vṝ 9 U, patyā saṃyuj pass.
(3) (Give in marriage) vivāhaṃ kṛ c., pāṇiṃ grah c., pra-dā 3 U, pāṇigrahaṇaṃ saṃ-pad c.; vivāhena saṃyuj 7 U, 10 or saṃbaṃdh 9 P, -adv. nūnaṃ khalu; See Indeed. -age, s. vivāhaḥ udvāhaḥ upayamaḥ pariṇayaḥ pāṇigrahaḥ-haṇaṃ pāṇipīḍanaṃ dāraparigrahaḥ-adhigamanaṃ-kriyā; 'give in m.' vivāhavidhinā dā or prati-pad c.; 'm. -contract' vāṅniścayaḥ; 'm. -price' śulkaḥ-lkaṃ; 'm. -gifts' yautakaṃ audvāhikaṃ pāriṇāyyaṃ sudāyaḥ. 'm. -string' (vivāha-)kautukaṃ maṃgalasūtraṃ.
, s. maṃgalaḥ bhaumaḥ aṃgārakaḥ bhū-mahī-sutaḥ lohitaḥ rudhiraḥ kujaḥ lohitāṃgaḥ.
(2) kumāraḥ kārtikeyaḥ guhaḥ skaṃdaḥ śaktidharaḥ ṣaḍānanaḥ mahāsenaḥ śarajanman m., senānīḥ agnibhūḥ viśākhaḥ ṣāṇmāturaḥ.
, s. anūpadeśaḥ kacchaḥ kacchabhū-bhūmi f., sajala-jalāḍhya-bhūmiḥ.
, s. balādhyakṣaḥ saṃvidhātṛ m., vyava-sthāpakaḥ. -v. t. vinyasū 4 U, vi-rac 10. vyūh 1 U, krameṇa rac or sthā c. (sthāpayati) saṃvi-dhā 3 U.
, s. krayavikrayasthānaṃ āpaṇaḥ; See Market.
, a. yuddha-raṇa-viṣayaka sāṃgrāmikasāmarika (kī f.).
(2) raṇayogya samarocita.
(3) raṇapriya samarāsakta samara-raṇa-kāma 'm. music' raṇavādyaṃ.
, s. tīkṣṇa or ugra-daṃḍaḥ or śāsanaḥ.
, s. talikā adhobaṃdhanaṃ.
, s. svadharmārthaṃ-svamatārthaṃ tyaktaprāṇaḥ or dehatyāgin m. or nyastajīvitaḥ; 'a blessed m.' sugṛhītanāmā &c.
, s. kautukaṃ āścaryaṃ vismayahetuḥ camatkāraḥ adbhutaṃ citraṃ citra-adbhuta-vastu n. -v. i. vi-smi 1 A, sāścarya-savismaya -a. bhū 1 P, vismayena ākulībhū or abhibhū pass.
, a. pauruṣa (ṣī f.), puṃjātīya aklība puṃ-puruṣa- in comp.
(2) puruṣaśīla-svabhāva puruṣaprakṛti; 'm. gender' puṃs pulliṃgaṃ; 'the word' dāra is plural and m. (of m. gender)' dārāḥ puṃbhūmni; 'a m. woman' ṛṣabhī.
, v. t. saṃpiṣ 7 P, saṃ-mṛd 9 P, kṣud 7 U, cūrṇ 10. -s. saṃpeṣaḥ saṃcūrṇanaṃ udapeṣaḥ.
, s. varṇakaḥ varṇikā kapaṭa-chadma-mukhaṃ.
(2) chadman n., kapaṭaḥ-ṭaṃ chalaṃ vyājaḥ apa-vyapa-deśaḥ.
(3) kṛtrima-chadma-veśaḥ; 'to throw off the m.' (pūrvanigūḍhān) nijamanorathān āviṣkṛ 8 U or prakaṭīkṛ. -v. t. chadmamukhena guh 1 U or pracchad 10; guh apavṛ c., gup 1 P.
(2) chadmaveśin kapaṭaveśa; See Disguised, 3 gupta channa gūḍha.
, s. lepakaḥ lepakāraḥ sudhājīvin m., palagaṃḍaḥ.
, v. i. chadmaveśaṃ dhṛ 10, viḍaṃb 10, kapaṭaveśaṃ pari-dhā 3 U. -s. chadma-kapaṭaveśadhāraṇaṃ chadmaveśakrīḍā viḍaṃbanakrīḍā.
, s. piṃḍaḥ ghanaḥ gaṃḍaḥ.
(2) rāśiḥ ni-pra-cayaḥ nikaraḥ samūhaḥ oghaḥ puṃjaḥ saṃghaḥ gaṇaḥ samāhāraḥ nivahaḥ; See Multitude, 'in m. es' saṃghaśaḥ gaṇaśaḥ; 'in the m.' sākalyena.
, v. t. (krauryeṇa) han 2 P, vyāpad c., sūd 10, vi-śas 1 P, pramaṃth 9 P, nirdal c. (dalayati); See Kill. -s. saṃhāraḥ viśasanaṃ ghātaḥ pramāthaḥ niṣūdanaṃ pamāpaṇaṃ; See Killing.
, aṃga-mardanaṃ-saṃvāhanaṃ.
, kūpakaḥ kūpadaṃḍaḥ guṇavṛkṣakaḥ.
, s. prabhuḥ īśvaraḥ īśaḥ nāthaḥ svāmin m., adhipaḥ adhipatiḥ bhartṛ m., sevyaḥ; See Lord, serving two m. s' ubhaya- vetana ubhayasvāmika; 'one's own m.' svataṃtra svādhīna aparāyatta; 'to be m. of' ex. by (s.) or pra-bhū 1 P, īś 2 A (with gen.) 'I am not m. of myself' aprabhurasmi ātmanaḥ (Ka. 36), na prabhavāmyātmanaḥ; gātrāṇāmanīśosmi saṃvṛttaḥ (S. 2)
(2) adhikārin m., adhyakṣaḥ adhiṣṭhātṛ m. adhikṛtaḥ avekṣakaḥ adhīśaḥ nāyakaḥ. patiḥ mukharaḥ agraṇīḥ; 'm. of a family' kulapatiḥ kauṭuṃbikaḥ kuṭuṃbin m. 'm. of the horse' aśvādhyakṣaḥ; 'm. of sports' narma-keli-sacivaḥ
(3) śikṣakaḥ guruḥ adhyāpakaḥ ācāryaḥ upādhyāyaḥ.
(4) paṃḍitaḥ kuśalaḥ pāraṃgataḥ nipuṇaḥ vyutpannaḥ 'm. -hand' uttama-parama-karmakāraḥ; 'm. -workman' mukhyaśilpin m., karmakārāgraṇīḥ; 'm.-piece' apratisaṃ-nirupamaṃ-kṛtyaṃ atyuttamaṃ-atyutkṛṣṭaṃ-karma 'm. stroke' vaidagdhya-cāturya-karma atyuttamakriyā. -v. t. abhyaṃtarīkṛ 8 U, pāraṃ gam 1 P; 'who has m. ed all sciences' sakalaśāstrapāraṃgataḥ.
(2) vaśīkṛ dam c. (damayati); parā-abhi-bhū 1 P, ji 1 P.
(2) utkarṣaḥ śreṣṭhatā ādhikyaṃ prādhānyaṃ mukhyatā parama-uttama-śreṣṭha-padaṃ.
(2) prāvīṇyaṃ ati-naipuṇyaṃ paramakauśalaṃ-pāṭavaṃ pāraṃgatatā pratiṣṭhā; 'you have attained great m. over all sciences of arms' gatosi sarvāsvāyudhavidyāsu parāṃ pratiṣṭhāṃ (Ka. 77); 'to have m. over' abhi-bhū pra-bhū īś vaśīkṛ; See above.
, v. t. carv 1 P, 10, saṃdaṃś 1 P.
, s. kaṭaḥ kiliṃjaṃ āstaraṇaṃ pādapāśī. -v. t. kaṭaiḥ āstṛ 5 U.
(2) saṃgraṃth 9 P, saṃśliṣ c., jaṭilīkṛ 8 U; 'm. ed hair' jaṭā saṭā jūṭakaṃ jaṭā-saṭā-jūṭaḥ; 'having m. ed hair' jaṭila jaṭin.
, s. samaḥ samānaḥ tulyaḥ samāna-tulyabalaḥ tulyaśaktiḥ-parākramaḥ pratidvaṃdvin m.; 'let us (two) make a m.' āvāṃ prati-dvaṃdvinau bhavāva.
(2) (One of a pair) yamaḥ yamakaḥ-la yugmakaḥ samāna-sama-kakṣaḥ.
(3) vi-vāhaḥ vivāha-prema-saṃbaṃdhaḥ-ghaṭanā-yogaḥ; 'bringing together a m. of equal merits' samānayaṃstulyaguṇaṃ vadhūvaraṃ (S. 5.).
(4) yuddhaṃ; 'a m. of cocks &c.' prāṇidyūtaṃ samāhvayaḥ; 'boxing m.' mallakīḍā-yuddhaṃ muṣṭīmuṣṭiyuddhaṃ.
(5) agniśalākā; 'to be a m. for' ex. by alaṃ with dat.; daityebhyo hariralaṃ (S. K.); 'one wrestler is a m. for another' alaṃ mallo mallāya prabhavati mallo mallāya; 'to be more than a m. for' atītya-ati-kramya-vṛt 1 A or sthā 1 P; atītya harito harīṃśca vartaṃte vājinaḥ (S. 1); or by adhika- -a. or atiric-viśiṣ- pass., with abl.; senāśatebhyodhikā buddhiḥ (Mu. 1). -v. t. tul 10 (tulayati) tulyī-samī-kṛ 8 U, upa-prati-mā 3 A; tulyatayā ghaṭ c. (ghaṭayati) or samā-nī 1 P or saṃyuj 7 U, 10.
(2) samaṃ dṛś c., pratirūpaṃ-upamāṃ-nirdiś 6 P; oft. ex. by tulya sama (Equal, q. v.); 'it was a well-m. ed fight' tulyapratidvaṃdvi babhūva yuddhaṃ (R. VII. 37); 'palaces can m. you' prāsādāstvāṃ tulayitumalaṃ (Me. 65); 'he will m. you in strength' balaviṣaye sa tvayā tulāṃ samārokṣyati.
(3) tulyabalaṃ-samaṃyuj or puraskṛ pratiyudh c.
(4) vivāhārthaṃ prati-pad c. or pra-dā 3 U, 1 P, pari-ṇī c., udvah c.
(5) saṃ- yuj samā-dhā 3 U, anurūpa -a. kṛ. -v. i. yuj pass., upa-mā pass., tulya-anurūpa -a. bhū; sadṛśī-anuguṇī-bhū saṃvad 1 P.
(2) saṃgam 1 A, saṃmil 6 P, saṃ-i 2 P, saṃgamanuvraj 1 P, saṃsṛj pass.
(3) vivāhārthaṃ dā-pass.
(2) vivāhita kṛtavivāha kṛtopayama.
, s. sahāyaḥ sahacaraḥ mitraṃ saṃgin m., sakhi m.
(2) bhartṛ m. svāmin m. patiḥ; (female) sahacarī sakhī patnī vadhūḥ bhāryā priyā dayitā; See Wife; 'an elephant's m.' vaśā kariṇī hastinī
(3) sahāyaḥ sahakārin m.
&c., See under Matter.
, a. mātṛka (kī f.), mātṛsaṃbaṃdhin; mātṛ -in comp.; 'm. uncle' mātulaḥ (lānī f.); 'm. affection' apatyasnehaḥ putraprīti f., vātsalyaṃ; 'm. duty' mātṛdharmaḥ.
, s. gaṇitaṃ gaṇitaśāstraṃ-vidyā saṃkhyā-parimāṇa-vidyā gaṇanāvidyā.
(2) gaṇitaśāstrānurūpa.
, a. prātaḥkālīna prātaḥkālika (kī f.), pragetana (nī f.), prātar in comp. -s. (M. S) prātarupāsanā; prātaḥ kṛtyaṃ-karman n.
, s. garbhāśayaḥ jarāyuḥ.
(2) mudrākṣarasaṃskāraḥ.
, s. mātṛhatyā-vadhaḥ-ghātaḥ.
(2) mātṛghātin-mātṛhan m., mātṛghnaḥ mātṛghātakaḥ.
, v. t. saṃkārapūrvaṃ vidyālayaṃ praviś c. -s. vidyālayapraviṣṭaḥ.
, s. vivāhaḥ pariṇayaḥ upayamaḥ udvāhaḥ; See Marriage. -ial, a. vaivāhikaaudvāhika- (kī f.); 'm. alliance' vivāhasaṃbaṃdhaḥ.
, s. puraṃdhrī āryā prauḍhā gṛhiṇī gehinī putriṇī sutinī kuṭuṃbinī putravatī.
, s. dravyaṃ vastu n., sthūla or ghana-dravyaṃ or vastu bhautikavastu sākāradravyaṃ mūrti f.
(2) sādhanaṃ prakṛti f., upakaraṇaṃ kāraṇaṃ upādānaṃ.
(3) dravyaṃ vastu padārthaḥ; arthaḥ viṣayaḥ prakaraṇaṃ; padaṃ āspadaṃ prastāvaḥ prasaṃgaḥ.
(4) prayojanaṃ hetuḥ kāraṇaṃ kāryaṃ vyāpāraḥ arthaḥ.
(5) sāraḥ tattvaṃ arthaḥ gurutvaṃ gauravaṃ mahattvaṃ prabhāvaḥ.
(6) pūyaṃ dūṣyaṃ kṣatajaṃ pūyaraktaṃ-śoṇitaṃ; 'm. in hand' prakṛtaṃ prastutaṃ; 'm. of dispute' vivādavastuviṣayaḥ-āspadaṃ &c.; 'it is of no m.' yatkiṃcitkarametat nirarthakaṃ; sūkṣmavicārasyāviṣayaḥ; 'an important m.' gurvarthaḥ; 'of no m' nirarthaka niḥsāra aguru; 'what is the m. with her' kiṃ tasyā vṛttaṃ kastasyā vṛttāṃtaḥ. -v. i. Ex. by arthaḥ or by kiṃ kāryaṃ with instr.; 'what m. s it to me' kiṃ mama tena kāryaṃ korthaḥ &c.; 'it m. s very little', 'it m. s not' laghvarthametat nāyaṃ garīyānarthaḥ
(2) pūyapūrṇa -a. bhū 1 P. pūyaṃ utpad c.
(2) apāramārthika (kī f.), anātmīya.
(3) sāravat sasāra vāstavika (kī f.).
(4) guru mahat paramārtha gurvartha; āvaśyaka (kī f.), mukhya pradhāna viśiṣṭa; See Principal; 'm. world' bhūtasṛṣṭi f., sthūlaṃ jagat; 'm. body' sthūla-jaḍa-dehaḥ; bhautikapiṃḍaḥ; 'm. cause' prakṛtiḥ upādānaṃ upādānakāraṇaṃ; 'proximity being not m.' sannidhānasya akiṃcitkaratvāt (S. B. 141). -s. sādhanaṃ upakaraṇaṃ dravyaṃ kāraṇaṃ upādānaṃ prakṛtiḥ padārthaḥ sādhanavastu; 'all m. s.' sāmagrī sajjā saṃbhāraḥ dravya or upakaraṇasāmagrī or saṃbhāraḥ; 'writing m. s.' lipisajjā lekhanasādhanāni; 'the m. of cloth' vastrayoniḥ-prakṛtiḥ.
, s. khanitraṃ ṭaṃkaḥ pāṣāṇadāraṇaḥ.
, s. (mṛdu-)ā-saṃ-staraḥ śayanīyaṃ āstaraṇaṃ tūlikā.
, a. pakva su-pari-pakva pariṇata pakvatāmāpanna pākonmukha (khī f.), phalonmukha.
(2) saṃpanna saṃ-pari-pūrṇa prauḍha siddha; 'm. deliberation' suvicāraḥ prasamīkṣya-suvimṛśya-vicāraḥ susamīkṣā suvimarśaḥ. -v. t. paripākaṃ nī 1 P, pari-ṇam c. (ṇamayati) pakvatāṃ-pākaṃ-utpad c., pac c.; saṃ-pad c., sādh c., siddhīkṛ 8 U, kaṭhorīkṛ; kalākalāpālocanakaṭhoramatibhiḥ (Ka. 7) 'whose mind was m. ed by studying &c.' -v. i. pac pass., pariṇam 1 P, pākaṃ-pariṇāmaṃ-i or yā 2 P or gam 1 P; kaṭhorī-prauḍhī-bhū 1 P; pariṇataprajñasya kavervāṇīṃ (U. 7) 'of m. ed intellect.'
(2) sapūyatvaṃ pūyasrāvaḥ.
(2) susamīkṣya suvimṛśya suvicārya samyagavadhārya.
, a. āmatta mattaprāya-kalpa.
, adv. See 'In spite of' under
(2) vi-rūp 10, vikṛ 8 U.
, s. caityaṃ samādhiḥ.
, s. udaraṃ jaṭharaḥ-raṃ.
, a. arasa nīrasa niḥsattva; bībhatsa jugupsāvaha.
, s. sūtraṃ ukti f., vacanaṃ vākyaṃ vidhiḥ tattvaṃ niyamaḥ ā-ni-deśaḥ codanā kalpaḥ siddhāṃtaḥ; 'moral m.' nītivākyaṃ sadupadeśavacanaṃ.
, s. utama-parama-saṃkhyā.
, s. Gen. ex. by Potential of verbs.
(2) (Showing wish or blessing) ex. by Benedictive or Imperative, 'm. ged Siva protect you' pātu devaḥ śivo vaḥ; 'm I be satisfied' kṛtārtho bhūyāsaṃ.
(3) (Liberty) gen. ex., by Pot.; See Liberty. 4 (Contingency) by Pot., with or without kadācit -s. vaiśākhajyeṣṭhaṃ.
, s. nagarādhyakṣaḥ purāgraṇīḥ.
, s. gahanaṃ kuṃṭilamārgaḥ sugahanasthānaṃ durnirgamaṃ sthānaṃ.
(2) vakratā gahanatā kauṭilyaṃ vaiṣamyaṃ.
, s. madhu madhupānīyaṃ.
, s. kṣetraṃ gopracāraḥ kedāraḥ.
(2) sthalī vanasthalī śādvalaṃ yavasasthānaṃ; 'm. grass' yavasaṃ.
, a. kṣāma kṛśa kṣīṇa; See Lean. 2 asāra virasa nīrasa phalgu (style); badhyaṃ rūkṣa (soil).
(3) apūrṇa svalpa tanu stoka.
, s. saktu (m. pl.), kṣodaḥ cūrṇaṃ piṣṭaṃ.
(2) bhojanaṃ aśanaṃ; āhāraḥ āhāravidhiḥ; 'took his m. s' āhāravidhimakarot bhojanaṃ nirvartayāmāsa śarīrasthitiṃ samapādayat 'good m.' subhojanaṃ; 'morning m.' prātarāśaḥ.
(2) komala masṛṇa mṛdu cūrṇasadṛśa (śī f.); m. mouthed' mṛdubhāṣin komalavāc.
, a. madhya madhyaparimāṇa-pramāṇa madhyama.
(2) madhya madhyama madhyasthita vyavahita madhyavartin aṃtargata; 'in the m.-while' 'in the m. -time' atrāṃtare.
(3) nīca apa-ni-kṛṣṭa adhama jaghanya kadarya kutsita ni- hīna anārya khala duṣṭa vivarṇa pāmara prākṛta apasada kṣullaka yāpya avama avadya garhya laghu kupūya kheṭa in comp., aṇaka repha; tuccha kṣudra kṛpaṇa dīna (mind &c): (in birth) hīna-nīca-jāti aṃtyajātīya akulīna ku or kā in comp.; 'm.-spirited' laghucetas kṣudramānasa kṛpaṇabuddhi kāpuruṣa adhamavṛtti. -v. t. uddiś 6 P, iṣ 6 P, abhipra-i 2 P; oft. ex. by desid. forms, or by kāma or manas in comp. with inf.; 'now what do you m. to do' atha bhavān kiṃ kartumanāḥ or kiṃ cikīrṣati; See Intend. 2 gam c. (gamayati) budh c., dyut c., abhi-dhā 3 U, sūc 10, ni-rdiś; gen. ex by vṛt 1 A with loc., or by loc. simply; by artha para vācin in comp.; jyotiḥ-śabdastejasi vartate (S. B. 146); atra apacitiśabdaḥ pūjārthaḥ-pūjāparaḥpūjāvācī &c.; 'a speech m. ing censure' niṃdāparaṃ vacaḥ; 'what is meant by telling a lie' asatyamitti yaducyate tena kiṃ gamyate or asatyabhāṣaṇasya korthaḥ; 'what can all this m.' kaḥ prakāraḥ kimetat (Mal. 5), kiṃ nu etatsyāt (Mal. 1). -s. madhyamaparimāṇaṃ madhyatā madhyaṃ samapramāṇaṃ samapakṣaḥ.
(2) aṃtaraṃ abhyaṃtaraṃ madhyāvadhiḥ aṃtarālaṃ.
(3) parimitatā anatikramaḥ.
(4) (Means) sādhanaṃ upakaraṇaṃ upāyaḥ karaṇaṃ dvāraṃ yogaḥ gati f., sāhāyyaṃ sāmagrī kāraṇaṃ hetuḥ; oft, ex. by instr.
(4) āyaḥ vibhavaḥ; dravyaṃ dhanaṃ sāmarthyaṃ śakti f., dhanāgamaḥ; 'don't live beyond your m.' āyamaryādāṃ mātikrāma yathāvibhavaṃ-yathāśakti &c. vyayaṃ kuru; 'having moderate m.' nātidhana alpavibhava; 'by all m.' sarvathā sarvaprakāreṇa avaśyaṃ nūnaṃ khalu avaśyameva; 'by no m.' na sarvathā na kathaṃcana na kathaṃcit; 'by any m.' yena kena prakāreṇa yathā kathaṃcit kathamapi kathaṃcana kathaṃcit kathaṃ kathamapi; 'm. of subsistence' jīvana-sādhanaṃ-upāyaḥ-hetuḥ; upajīvikā.
(2) vivakṣā vivakṣitaṃ arthaḥ; 'the m. of a word' padārthaḥ; 'literal m.' avayavārthaḥ padārthaḥ śabdārthaḥ; 'hidden m.' marman n., gūḍhārthaḥ; 'what is the m. of this laughter' kiṃnimittoyaṃ hāsaḥ. -a. arthavat sārtha pūrṇārtha caritārtha sākūta; 'casting at me a m. look' sākūtaṃ māṃ nirvarṇya.
, v. i. vakraṃ-kuṭilaṃ-jihmaṃ-gam or sṛp 1 P or yā 2 P; See Wind. -v. t. kuṭilīkṛ 8 U. -s. vakratā jihmatā kauṭilyaṃ vakra-jihma-kuṭila-gati f., sarpagatiḥ.
, s. masūrikā.
, v. t. mā 3 A, 2 P, pra-pari--; tul 10, mānaṃ nirūp 10 or jñā 9 U.
(2) gaṇ 10.
(3) vibhaj 1 U, pari-kḷp c.; See Divide.
(3) laṃgh 1 A, 10, atikram 1 U, 4 P, ati i 2 P. -v. i. Ex. by pra-pari-māṇa mātra mita parimita in comp. -s. mānaṃ pra-pari-māṇaṃ (fig. also); 'm. ing rod' mānadaṃḍaḥ; 'm. of capacity' pratīmānaṃ prasthaḥ.
(2) vi- bhāgaḥ aṃśaḥ.
(3) pramāṇaṃ paryaṃtaḥ mātrā maryādā sīmā; 'in some m.' īṣat kiṃcit alpamātraṃ; 'beyond m.' atimātraṃ nitāṃtaṃ atīva bhṛśaṃ.
(4) upāyaḥ prayogaḥ sādhanaṃ yukti f., pravṛtti f., kriyā upacāraḥ; 'take m. s' upāyaṃ prayuj 7 A, 10 or āśri 1 U or avalaṃb 1 A, kārye pravṛt 1 A; 'mild m.' sāman n., sāmopāyaḥ.
(5) chaṃdas n., vṛttaṃ.
(6) tālaḥ layaḥ; 'the steps are in m.' pādanyāso layamanugataḥ (M. 2); 'the m. of a vowel' mātrā; 'in musical m.' svarabaddha -a.
(7) apavartaḥ; 'having a common m.' sāpavarta.
, s. āmiṣaṃ māṃsaṃ māṃsāhāraḥ; 'butcher's m.' sau(śau)naṃ.
(2) annaṃ bhojanaṃ āhāraḥ; khādyaṃ; 'seller of m.' māṃsikaḥ sau(śau)nikaḥ vaitaṃsikaḥ kauṭikaḥ.
, &c. See under Machine.
s. mudrā kīrtimudrā pratiṣṭhāmudrā.
(2) labdhakīrtimudraḥ.
, v. i. avyāpāreṣu vyāpāraṃ kṛ 8 U, (anyavyāpāreṣu) vyāpṛ 6 A, parakāryāṇi nirūp 10 or carc 6 P, 10, parādhikāracarcāṃ kṛ parādhikāraṃ praviś 6 P.
(2) vyāpṛ vyāpṛta- -a. bhū.
, a. madhya See Intermediate.
, v. i. mādhyasthyaṃ kṛ 8 U, madhyasthaḥ bhū 1 P, madhye vṛt 1 A or gam 1 P, mādhyasthyena saṃ-dhā 3 U. -a. vyavahita madhyavartin madhyastha madhyasthita aṃtargata.
, a. cikitsya upakramya sādhya upacārasādhya.
, a. vaidya (dyī f.), auṣadhīya vaidyaka-āyurveda-saṃbaṃdhin vaidyakaviṣaya; 'm. science' āyurvedaḥ vaidyaśāstraṃ; 'm. treatment' vaidyabheṣaja-upacāraḥ auṣadha-bheṣaja-prayogaḥ; 'm. man' vaidyaḥ bhiṣak cikitsakaḥ.
, s.
, s. chadmavaidyaḥ kūṭacikitsakaḥ.
, v. t. auṣadhaiḥ miśr 10 or saṃsṛj 6 P, auṣadhaguṇān dā 3 U or saṃkram c.
(2) auṣadhaṃ dā; See Cure. -ion, s. auṣadhīyadravyasaṃsargaḥ-miśraṇaṃ.
, s. auṣadhaṃ bheṣajaṃ agadaḥ bhaiṣajyaṃ jāyuḥ; 'administering of m.' auṣadhopacāraḥ auṣadhopakramaḥ bheṣajaprayogaḥ cikitsā rukpratikriyā upakramaḥ upacāraḥ upacaryā vaidyakriyā-upacāraḥ-upakramaḥ.
(2) (Science) āyurvedaḥ vaidyakaṃ vaidyaśāstraṃ.
(2) auṣadhaviṣayaka.
, a. madhyamakālīna.
, a. sāmānya madhyama sādhāraṇa (ṇī f.), madhyama or sāmānya-guṇa or bhāva. -s. sāmānyaguṇaḥ naraḥ.
(2) madhyamatā sāmānyatā madhyama or sāmānya-bhāvaḥ or daśā.
, v. dhyai 1 P, ciṃt 10, bhū c., vi-mṛś 6 P, manasā-vicar c. or kḷp c. or vi-bhū c., samā-dhā 3 U, vitark 10.
(2) pari-saṃ-kḷp c., ciṃt yuj 7 U, 10, maṃtr 10 A; See Intend. -ion, s. dhyānaṃ ciṃtā vi-marśaḥ bhāvanaṃ-nā kalpanaṃ; (deep) aṃtardhyānaṃ samādhiḥ ātmaikāgratā praṇidhānaṃ prasaṃkhyānaṃ (haraḥ prasaṃkhyānaparo babhūva K. III. 40); 'religious m.' yogaḥ samādhiḥ samādhiyogaḥ &c.; 'deeply absorbed in m.' dhyānapara-magna-niṣṭha samādhistha.
, a. bhūmadhyastha bhūveṣṭita madhyadeśīya madhyadeśastha.
, s. sādhanaṃ dvāraṃ dvār f. kāraṇaṃ ni-mittaṃ hetuḥ karaṇaṃ aṃgaṃ yogaḥ mārgaḥ; 'through the m. of my friend' manmitradvāreṇadvārā; 'through the m. of air' ākāśamārgeṇa.
(2) madhyamatā sāmānya-madhya-pakṣa.
, s. saṃkaraḥ sannipātaḥ pra-saṃ-kīrṇakaṃ dravyasaṃkulaṃ nānādravyasaṃmiśraṇaṃ-samūhaḥ. -a. saṃ-pra-kīrṇa saṃkula saṃmiśrita saṃkarīkṛta.
, s. majjā medas n.
, s. pāritoṣikaṃ pratiphalaṃ.
, a. vinīta savinaya namra-śīla-vṛtti anuddhata agarva nirahaṃkāra saumya; See Humble. 2 dīna kṛpaṇa.
(2) dīnavat kṛpaṇaṃ.
, v. t. saṃ-i 2 P, saṃgam 1 A, ā-samāsad c., saṃmil 6 P, samā-upā-gam 1 P; oft. ex. by dṛś 1 P nayanapathaṃ-viṣayaṃ &c. yā 2 P or gam prati-saṃ- abhi-mukhaṃ yā or gam or prāp 5 P, abhi-saṃ-mukhībhū 1 P; 'I met a little cottage girl' uṭajanivāsinī kācidbālikā mama nayanaviṣayaṃ yātā or mayā dṛṣṭā; 'they two met each other' parasparābhimukhaṃ prāptau.
(2) (with) ā-sad c., adhi-gam prāp labh 1 A, abhiyā-i-gam; See Find, Get; 'm. With calamities' saṃprāpnuvaṃti āpadaḥ; 'm. s with death' mṛtyumabhyeti nidhanaṃ yāti maraṇamāpnoti vināśaṃ gacchati &c.; 'not easy to m. with' durlabha duṣprāpa durāsada &c.; 'go out to m.' pratyud-yā-vrajgam-i; 'to rise to m.' pratyutthā 1 P, abhyutthā -v. i. saṃmil sam-i sanni-pat 1 P, ekībhū ekatra mil; See Assemble. 2 (In hattle) saṃyudh 4 A, yuddhārthaṃ mil yuddhaṃ āraṃbh 1 A raṇe abhi-yuj pass.; 'the waters m.' āpaḥ saṃplavaṃte saṃgacchaṃte saṃbhidyaṃte. -a. ukta ucita yogya upapanna. See Proper. -ly, adv. yogyaṃ upapannaṃ.
(2) sabhā samājaḥ melā melakaḥ sadas f. n., saṃsad f., pariṣad f., loka-janasamūhaḥ-saṃghaḥ-samudāyaḥ; goṣṭī āsthānaṃ-nī (m. house); 'member of a m.' sabhyaḥ sadasyaḥ sabhāsad.
(3) saṃbhedaḥ vyati-karaḥ saṃgaḥ-gamaḥ.
, s. ahaṃ-bhāvaḥ-kṛti f. manyatā.
, s. śirovedanā ardhāvabhedakaṃ.
(2)
, a. viṣaṇṇa saviṣāda avasanna khinna udvigna durmanas vimanas dīnamanaska ciṃtāśīla ciṃtākula; See Dejected. 2 sadā-nitya-viṣaṇṇa khedavṛtti viṣādaśīla.
(3) viṣādātmaka kheda-śoka-garbha; 'to be m.' ava-vi-sad 1 P, mlai 1 P, khid pass. -s. viṣādaḥ avasādaḥ khedaḥ udvegaḥ mlāni f., nirvedaḥ dainyaṃ cittodvegaḥ vaimanasyaṃ viṣādavṛtti f.
, s. raṇasaṃkulaṃ saṃkulasaṃgrāmaḥ.
, v. See Improve.
, a. madhuprada madhudāyin.
(2) madhurākṣara madhuravāc.
, a. pakva pariṇata pākamṛdu.
(2) mṛdu komala snigdha sukhasparśa; 'm to the ear' maṃjula maṃjusvana madhura-komala-śabda. -v. i. pac pass., pakvadaśāṃ yā 2 P or prāp 5 P, mṛdūbhū 1 P. -v. t. pac 1 P or c.; mṛdūkṛ 8 U; See Mature -ness, s. pakvatā paripākaḥ pakvadaśā komalatā mārdavaṃ.
, s. susvaraḥ svaramādhuryaṃ kalatā mādhuryaṃ suśrāvyatā śrotrābhirāmatā sukhaśravatā svarānupūrvyaṃ tālaikyaṃ; 'm. of song' gītarāgaḥ.
, a. sphuṭiphalaṃ taraṃbujaṃ kāliṃgaṃ seṭuḥ.
, v. i. vi lī 9 P, 4 A, vi- dru 1 P (fig. also), gal 1 P, kṣar 1 P, dravī-ārdrī-bhū 1 P.
(2) dayārdrībhū karuṇayā dru; 'his whole soul m. s with benevolence' asya sarvātmani parahitabuddhirniṣakteva paropakāraparavaśaḥ. -v. t. vi-lī c., vi- dru c., gal c.
(2) dayārdrīkṛ 8 U, karuṇārdrīkṛ vatsalayati (D.); 'to be m. ed' ārdrībhū apādra -a. bhū dru abhi-syaṃd 1 A; 'his heart was m. ed with affection' tasya hṛdayaṃ snehārdrībhūtaṃ snehenābhyaṣyaṃdata.
(2) drāvaṇaṃ vilāyanaṃ.
, s. aṃgaṃ avayavaḥ gātraṃ pratīkaḥ apaghanaḥ; 'Veda with all its m. s' sāṃgaḥ vedaḥ.
(2) (Of a discourse &c.) aṃgaṃ prakaraṇaṃ khaṃḍaḥ-ḍaṃ deśaḥ paricchedaḥ vibhāgaḥ aṃśaḥ; 'm. by m.' avayavaśaḥ bhāgaśaḥ; 'becoming a m.' aṃgabhūta.
(3) (Of an assembly &c.) sabhyaḥ sabhāsad sadasyaḥ pāriṣadyaḥ; sabhābhyaṃtaraḥ sāmājikaḥ; 'm. of an association' gaṇābhyaṃtaraḥ.
(4) (Of a family) kulāvayavaḥ kuṭuṃbin m.; 'm. of a compound' padaṃ.
, s. tvac f., tanutvak āvaraṇatvak carman n.
, s. smaraṇaṃ smārakaṃ.
, s. vṛttaṃ caritraṃ vṛttāṃtaḥ itihāsaḥ; caritra-racanā-likhanaṃ.
, s. smṛti f., smaraṇaśakti f., dhāraṇā smaraṇaṃ saṃsmṛti f., saṃsmaraṇaṃ.
(2) smārtakālaḥ smṛtikālaḥ; 'retentive m.' medhā dhāraṇā dhāraṇāvatī dhīḥ; 'having retentive m.' medhāvin dhāraṇāvat; 'commit to m.' kaṃṭhastha -a. kṛ 8 U, hṛdaye-manasi-citte-kṛ abhyas 4 U; 'committed to m.' kaṃṭhastha hṛdayastha; 'store in m.' hṛdaye ni-upa-dhā 3 U or kṛ avadhṛ 10; 'to remain only in m.' smṛti-viṣayatāṃ-smṛtipathaṃ-smartavyaśeṣaṃkathāvaśeṣaṃ-gam 1 P or prāp 5 P; 'loss of m.' smṛtilopaḥ; 'time beyond m.' a smārtakālaḥ; 'within m.' smārte kāle.
(2) āvedanapatraṃ abhyarthanālekhaḥ vijñapti f., vijñāpanāpatraṃ. -a. smāraka anubodhaka smṛtikara (rī f.).
, v. t. tarj 1 P, 10 A, bhī c., bharts 10 A, bhayaṃ dṛś c.; See Frighten. -s. tarjanaṃ-nā bibhīṣikā bhartsanaṃ-nā bhayadarśanaṃ apakāragir f.
, s. vi(vī)taṃsaḥ; paśupakṣisaṃgrahaḥ.
, v. t. navīkṛ 8 U, saṃ-dhā 3 U, samāpratisamā-dhā uddhṛ 1 P, (jīrṇaṃ) saṃ-dhā or sādh c.
(2) śudh. c., pratikṛ; pramṛj 2 P or c.
(3) pravṛdh c., utkṛṣ 1 P, bhadratarīkṛ; See Improve; 'm. your pace' laghu laghu gaccha. -v. i. vṛddhiṃ-utkarṣaṃ-unnatiṃ-i-yā 2 P or gam 1 P, bhadratarībhū sustha -a. bhū vṛdh 1 A.
(2) (Religious) parivrāj m., parivrājakaḥ yogin m., yatiḥ saṃnyāsin m.,
, s. bhṛtyaḥ preṣyaḥ dāsajanaḥ ceṭaḥ-ṭī gṛhadāsaḥ-sī kiṃkaraḥ apakṛṣṭaḥ; parijanaḥ dāsavargaḥ bhṛtyavargaḥ (m. s). -a. (s.) in comp.; vrātīna apakṛṣṭa; See Mean; 'm. duties' dāsakarman; vrātaṃ nīcakarma.
, s. ardhacaṃdrākāraḥ kācaḥ.
, s. māsapaṃjikā.
, s. ṛtuḥ ārtavaṃ puṣpaṃ rajas n., kalā; 'first appearance of m.' rajodarśanaṃ.
, a. māsika (kī f.), māsya māsīya prātimāsika; 'm. time' ṛtuḥ ṛtukālaḥ; 'm. discharge' rajas n., puṣpaṃ ṛtuḥ.
(2) rajasvalā ṛtumatī puṣpavatī strīdharmiṇī aviḥ ātreyī; malinī udakyā asparśā.
, s. drāvaṇaṃ vidrāvakarasaḥ.
, a. prameya māpya.
, v. t. mā 3 A, 2 P, See Measure. -ion, s. pra-pari-māṇaṃ māpanaṃ miti f.
, a. mānasika (kī f.), mānasa (sī f.), manaḥstha cittagata cittaja manobhava; gen. by manas or citta in comp.; 'm. distrese' manastāpaḥ.
, v. t. kath 10, ā-khyā 2 P, ni-ā-vid c., śaṃs 1 P, abhi-dhā 3 U, udīr c., uccar c., kṝt 10, vac 2 P, nirdiś 6 P; smṛ 1 P, (as precepts); 'will be m. ed further en' agrato vakṣyate 'm. by name' nāma grah 9 U; 'not to m.' ex by kā kathā kā gaṇanā (with loc.), āstāṃ-tiṣṭhatu-tāvat followed by api; 'not to m. embodied beings' (heated by affliction) even red hot iron softens down (after a time) abhitaptamayopi mārdavaṃ bhajate kaiva kathā śarī riṣu (R. VIII. 46); kā vā gaṇanā saceta- neṣu apagatacetanānyapi saṃghattayitumalaṃ madanaḥ. (Ka. 157); tiṣṭhantu tāvatsevāparā rājānaḥ prajā api pṛṣṭhato laganti (Ka. 260) -s. abhidhānaṃ kathanaṃ ākhyānaṃ ā-ni-vedanaṃ uccāraṇaṃ kīrtanaṃ nirdeśaḥ; nāmagrahaṇaṃ-nirdeśaḥ
, s. upadeśakaḥ upadeṣṭṛ m
, See under Merchant.
, a. arthaparavaśa lābhaparāyaṇa lābhārthin dhanalubdha lābhadṛṣṭi-buddhi svārthapara svārthāpekṣaka; 'from m. motives' lābhadṛṣṭyā lābhecchayā svārthāpekṣayā.
(2) bhṛtaka vaitanika (kī f.), bhṛti-bharaṇya-bhuj vetanārthin. -s. bhṛtakaḥ bhṛti-bharaṇya-bhuj m., vaitanikaḥ vetanārthin m.
, s. kauśayaurṇavastravaṇij m.
, s. vaṇij m., vāṇijaḥ āpaṇikaḥ naigamaḥ sārthavāhaḥ paṇyājīvaḥ krayavikrayikaḥ vaidehakaḥ sārthikaḥ vyavahārin m., vāṇijyopajīvin m. śreṣṭhin m.; 'm. 's business; vāṇijyaṃ vaṇikkriyā; 'm. 's exchange' śreṣṭhicatvaraṃ; 'voyaging or seafaring m.' sāṃyātrikaḥ potavaṇik; 'company of m. s' sārthaḥ nigamaḥ.
(2) paṇyaṃ bhāṃḍāni paṇyadravyāṇi vāṇijadravyaṃ-bhāṃḍaṃ-paṇyaṃ.
, s. pāradaḥ capalaḥ rasaḥ sūtaḥ pārataḥ; 'white sublimate of m.' rasakarpūraḥ; 'sulphuret of m.' kajjalī.
(2) budhaḥ rauhiṇeyaḥ saumyaḥ.
(2) capala laghuśarīra sotsāha tejasvin.
(3) dravyaparāyaṇa dhūrta.
, s. dayā kṛpā karuṇā anukaṃpā anu-krośaḥ kāruṇyaṃ ghṛṇā dayā kṛpāśīlatā dayālutā kṣamāśīlatā dayā-kṛpā-buddhi f.
(2) prasādaḥ anugrahaḥ.
(3) kṣamā titikṣā 'fountain of m.' karuṇākaraḥ dayāsāgaraḥ; dayānidhiḥ 'an object of m.' kṛpāpātraṃ-bhājanaṃ anukaṃpya anugrāhya tapasvin; 'to show m.' day 1 A (with gen.), anu-kaṃp 1 A (with acc.), dayāṃ kṛ 8 U (with loc.); 'm., Oh king' kṣamasva rājan.
, a. kevala śuddha; gen. ex. by eva or mātra in comp.; 'by m. touch' sparśamātreṇa; 'a m. fool' mūrkha eva kevalamūrkhaḥ. -s. saras n., hradaḥ; See Lake. 2 paryaṃtaḥ sīmā; See Boundary. -ly adv. kevalaṃ eva mātra in comp.; 'by m. advising' upadeśamātrāt upadeśādeva &c.
, a. kṛtrimaśobhāmaya (yī f.), bāhyarucira kṛtrimarāgavat mithyāśobhana.
(2) paṇyāṃganīya veśyāsaṃbaṃdhin.
, v. i. ni- masj 6 P, ava-gāh 1 A (lit); nipā-gras -pass., pra-vi-lī 4 A, vi-lup pass., naś 4 P, (fig.); 'one fault m. s in a collection of good qualities' eko hi doṣā guṇasannipāte nimajjati (K. 1. 3). -v. t. masj c., (majjayati) ava-gāh c.
(2) naś c., vi-lup 6 P or c., gras 1 A, ni-pā 1 P, pra-vi-lī c.
, s madhyāhnaḥ dinamadhyaṃ madhyāhnakālaḥ-samayaḥ.
(2) khamadhyaṃ; 'distance from the first m.' rekhāṃtaraṃ; 'the sun is on the m.' nabhaso madhyamalaṃkaroti bhānuḥ
(3) parā koṭiḥ-kāṣṭhā utkarṣaḥ -a. mādhyāhnika (kī f.).
(2) khamadhyasaṃbaṃdhin.
(3) uttama parama; oft. ex. by parā koṭiḥ parā kāṣṭhā.
, a. dakṣiṇadeśīya; dakṣiṇābhimukha (khī f.).
, s. guṇaḥ yogyatā pātratā utkarṣaḥ śreṣṭhatā viśiṣṭatā viśeṣaḥ guṇotkarṣaḥ guṇavattā.
(2) (M. s) guṇāguṇau guṇadoṣau dharmādharmau.
(3) puṇyaṃ dharmaḥ sukṛtaṃ śreyas n., vṛṣaḥ; 'acquired by m.' puṇyārjita; 'efficacy of m.' puṇyapratāpaḥ-prabhāvaḥ; 'one possessing many m. s' puṇyanidhiḥ-rāśiḥ-sāgaraḥ puṇyātmā. -v. t. arh 1 P, arh-yogya -in comp.; See Deserve; 'm. ing censure' niṃdya garhaṇīya niṃdāpātraṃ.
(2) guṇin guṇavat guṇasaṃpanna guṇopeta guṇānvita.
(3) puṇyavat puṇyaśīla puṇyātman puṇyātmaka puṇyaśālin; puṇya puṇyarūpa avadāta (deed); 'a m. deed' puṇyaṃ dharmaḥ sukṛtaṃ avadātaṃ karma.
, s. matsyāṃganā matsyastrī.
, a. pra- hṛṣṭa sānaṃda sollāsa protphulla pramudita prahṛṣṭacitta; ānaṃda-ullāsa-hāsyavṛtti prasannavadana vilāsin vinodin parihāsaśīla.
(2) hāsyakara (rī f.), vinodaka; 'to make m.' utsavaṃ kṛ 8 U; 'to be m.' ullas 1 P, mud 1 A; See Delight. 'm. -andrew' bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ vidūṣakaḥ. 'm. -making' ānaṃdotsavaḥ utsavakaraṇaṃ.
, s. meruḥ sumeruḥ hemādrī ratnasānuḥ surālayaḥ.
, s. aṃtrapeśī.
, s. jālaraṃdhraṃ-chidraṃ-aṃtaraṃ. -v. t. jāle pat c. or baṃdh 9 P.
, s. miśradhānyaṃ dhānyamiśraṇaṃ. -a. miśradhānyakṛta.
, s. annaṃ annapātraṃ.
(2) gaṇānnaṃ sahabhojanaṃ; sahabhojinaḥ paṃktibhojinaḥ (pl.); sahabhojipaṃkti f. gaṇaḥ gaṇānnapaṃktiḥ.
(3) saṃkaraḥ pra-saṃ-kīrṇakaṃ sannipātaḥ saṃmiśraṇaṃ saṃkulaṃ; 'm. -mate' saha-paṃkti-bhojin m. -v. i. saha-ekatra-bhuj 7 A or aś 9 P, paṃktibhojanaṃ kṛ 8 U. -v. t. saṃmiśr 10, saṃkṝ 6 P.
, s. saṃdeśaḥ vācikaṃ saṃdeśavāc f., vārtā śāsanaṃ; 'bearing a m.' dautyaṃ dūtyaṃ preṣyabhāvaḥ; 'sending on a m.' prati-śāsanaṃ.
, s. vāsagṛhaṃ gṛhavāṭikā.
, s. karabhaḥ pīluḥ.
, s. nyūnakālanirūpaṇaṃ.
, s. dhātuḥ lohaḥ-haṃ taijasaṃ; 'base m.' kupyaṃ; 'fused m.' rasadhātuḥ dhāturasaḥ; 'inferior m.' upadhātuḥ.
(2) dhātumaya (yī f.), dhāturūpa lauha (hī f.), dhātu-loha- in comp.
, v. t. rūpaṃ pariṇam c. or parivṛt c., rūpāṃtaraṃ dā 3 U or grah c.; See Change. -ed, a. pariṇatarūpa-śarīra-ākāra.
, s. rūpakaṃ lakṣaṇā āropaḥ upa-cāraḥ.
(2) dṛṣṭāṃtaḥ nidarśanaṃ.
, s. rogasthalāṃtaraṃ.
, s. prapadaṃ.
, s. akṣara-varṇa-viparyāsaḥ-vyatyāsaḥvyatyayaḥ.
, v. t. pari- mā 3 A, 2 P; See Measure.
, s. punarjanman n., anyajanma janmāṃtaraṃ dehāṃtaraprāpti f.
, s. ulkā utpātaḥ.
, s. māpakaḥ.
, v. imp. manye tarkayāmi śaṃke; dhruvaṃ.
, s. rīti f., prakāraḥ mārgaḥ vidhā vidhiḥ; paddhati f.; See Manner. 2 vyavasthā kramaḥ anukramaḥ paryāyaḥ ānupūrvī-rvyaṃ pari-pāṭi-ṭī f., āvṛt f., paraṃparā; vyavasthayā racanaṃ-nā vyūhanaṃ vinyāsaḥ saṃvidhānaṃ krameṇa sthāpanaṃ niyamaḥ.
(2) (Of persons) kramānusārin kramānugata krama-niyama-śīla.
, a. sāśaṃka.
(2) atisāvadhāna atyavahita.
, s. chaṃdas n., vṛttaṃ.
, s. tālamāpanī.
, s. rājadhānī.
, s. tejas n., sattvaṃ utsāhaḥ vīryaṃ ojas n., prabhāvaḥ pauruṣaṃ ūrjas n.
, s. paṃjaraṃ vītaṃsaḥ.
(2) baṃdhanaṃ nirodhaḥ baṃdhanāgāraṃ gupti f. -v. t. paṃjare nirudh 7 U or baṃdh 9 P. -v. i. pakṣān pat c. or muc c.
, v. i. (śiśuvat) kraṃd 1 P, rud 2 P, ākruś 1 P.
, s. aśvagoṣṭhaṃ aśvaśālā.
, s. abhrakaṃ.
, a. bahu bahula.
, s. sūkṣmajaṃtu m.
, s. sūkṣmaṃ jagat.
, s. sūkṣmadarśanayaṃtraṃ.
, s. mūtrotsargecchā.
, a. madhya madhyama; ardha in comp.; 'm., course' ardhamārgaḥ ardhapathaḥ; 'm. day' madhyāhnaḥ; (a.) mādhyaṃdina (nī f.), mādhyāhnika (kī f.); 'm.-heaven' khamadhyaḥ; 'm.-land' madhyadeśīya deśamadhyavartin; 'm.-night' madhyarātraḥ ardharātraḥ rātrimadhyaṃ niśīthaḥ; 'm.-summer' nidāghamadhyaṃ; 'm.-way' ardhapathaḥ-mārgaḥ; (adv.) ardhamārge mārgamadhye; 'm.-wife' sūtikā; sāvikā prasavakāriṇī; 'm.-wifery' prasavakāryaṃkaraṇaṃ sūtikarman n., garbhamocanavidyā; 'm.-winter' śiśiramadhyaṃ.
(2) madhyamapadastha madhyamaguṇa sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.).
, s. avakaranikaraḥ.
, s. ākāraḥ rūpaṃ ākṛti f., vadanākāraḥ vadanākṛtiḥ mukhacaryā; 'with a dejected m.' khinna-mlāna-vadana.
, s. balaṃ śakti f., sāmarthyaṃ tejas n., śauryaṃ vi-parā-kramaḥ prabhāvaḥ; See Strength; 'with all one's m.' yathāśakti yāvacchakyaṃ a. prabala śaktimat balavat ojasvin ūrjasvala vikrāṃta balin; uruvikrama; See Strong. 2 mahat viśāla pratāpavat mahaujas vibhūtimat; 'm. lord' maheśvaraḥ adhīśvaraḥ.
(2) atīva atyaṃtaṃ balavat bhṛśaṃ atimātraṃ.
, v. i. nirgam 1 P, bhram 1, 4 P, deśāṃtaraṃ-sthānāṃtaraṃ-gam or adhi-vas 1 P or adhyās 2 A.
, a. mṛdu komala saumya aprakhara acaṃḍa anugra aparuṣa sukumāra śāṃta atīkṣṇa atīvra.
(2) sadaya kṛpālu dayālu dayārdra kṣamāśīla atīkṣṇa atīvra atīkṣṇadaṃḍa mṛdusvabhāva saumyavṛtti mṛdubhāva sāmopāyin; See Innocent also; 'm. means' sāman n., sāmopacāraḥ sāmopāyaḥ; 'm. speech' sāṃtvavādaḥ mṛdubhāṣaṇa.
(2) prakṛtimṛdutā mṛdutā mṛdukomala-svabhāvaḥ; kṛpālutā sadayatā saumyavṛtti f., dayālutā kṛpāśīlatā; kṣamā sāma.
, s. ardhakośaḥ; '3 m. s' sārdhakośaḥ; '4 m. s' krośadvayaṃ.
, a. yuddhapravṛtta raṇodyata yuddhodyukta.
, a. sāṃgrāmika-sāmarika-āyudhika (kī f.), kṣātra (trī f.), yuddha in comp.
(2) yuddhapravṛtta yodhin śastropajīvin śastrabhṛt āyudhajīvin; 'm. preparation' yuddhasāmagrī; 'm. profession or life' āyudhaśastra-vṛtti f., sainikavṛttiḥ śastrājīvaḥ; 'm. caste' kṣatriyajātiḥ; 'a man of the m. class' kṣatraḥ-traṃ kṣatriyaḥ rājanyaḥ virāṭ bāhujaḥ mūrdhābhiṣiktaḥ; 'a woman of the m. class' kṣatriyā-yāṇī; 'm. man' yodhaḥ vīraḥ sainikaḥ; 'm. duty' kṣātradharmaḥ kṣatriya-kṣatra-dharmaḥ; 'm. science' yuddhaśāstraṃ sāṃgrāmikaṃ śastrāstravidyā āyudha-raṇa-vidyā. -s. sainyaṃ sainikavargaḥ kṣatragaṇaḥ.
, v. i. vi-prati-rudh 7 U, viruddhapratikūla -a. bhū 1 P.
, s. deśarakṣiṇaḥ rakṣakayodhāḥ (pl.).
, s. payas n., dugdhaṃ kṣīraṃ stanyaṃ; godugdhaṃ gorasaḥ gavyaṃ (cow's m.); 'fresh m.' pīyūṣaḥ-ṣaṃ; 'made of m.' payasya; 'coagulated m.' dadhi kṣīrajaṃ; 'giving much m.' bahudugdhā; 'm. livered' kātara klīvahṛdaya bhīru; 'm.-maid' gopakanyā ābhīrī godohinī; gopī gopikā; 'm.-man' dogdhṛ m., dohakaḥ gopaḥ ābhīraḥ godhuk; m. -pail, -pan' dugdha or kṣīra-pātraṃ-bhāṃḍaṃ-bhājanaṃ; dohanī; 'm. -porridge' kṣaireyī; 'm.-sop' kāpuruṣaḥ bhīruḥ; 'm.-woman' gopī ābhīrī dohinī. -v. t. duh 2 U (with two acc.), dugdhaṃ niṣkṛṣ 1 P or sru c.
(2) kṣīropama dugdhatulya
(3) kṣīrada dugdhaprada bahudugdha; 'm. way' viyadgaṃgā; See Galaxy. 4 bhīru kātara sāmya; See Mild.
, s. cakraṃ peṣaṇī peṣaṇayaṃtraṃ-cakraṃ. -v. t. piṣ 7 P, cūrṇ 10.
(2) muṣṭinā taḍ 10 or prahṛ 1 P.
, s. sahasravarṣaṃ sahasrasaṃvatsaraṃ.
, a. sahasratama (mī f.), sahasrāṃśātmaka
, s. aṇuḥ priyaṃguḥ.
, s. strīvastrakṛt strīvasanakāriṇī.
, s. niyutaṃ daśalakṣaṃ; 'ten m.' koṭi f.; 'hundred m.' arbudaḥ-
, s. See Spleen.
, s. naṭaḥ nartakaḥ kuśīlavaḥ cāraṇaḥ raṃgājīvaḥ.
(2) bhaṃḍaḥ vidūṣakaḥ vaihāsikaḥ.
(2) viḍaṃbana-anu-karaṇa-rūpa. -s. bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ vidūṣakaḥ.
(2) anukārin m. -v. t. (upahāsapūrvaṃ) anukṛ 8 U, viḍaṃb 10.
, s. namaskārī gaṃḍakārī-lī samaṃgā khadirā lajjāluḥ.
, s. śikharaṃ śṛṃgaṃ prāsāda-bhavana-śikharaṃ.
, a. tarjaka bhayaṃkara bhīṣaṇa.
, v. t. khaṃḍaśaḥ-sūkṣmalavaśaḥ-kṛt 6 P or chid 7 P or khaṃḍa 10, śakalīkṛ 8 U; 'do not m. matters' yathāvṛttaṃ sarvaṃ sākalyena nivedaya sarvaṃ saṃpūrṇaṃ prakāśaya; 'm. ed meat' chinnamāṃsaṃ. -v. i. lalitagatyā cal-r 1 P or gam 1 P, bhinnagatyā gam.
(2) bhinnasvareṇa vad 1 P.
, s. manas n., mānasaṃ cittaṃ cetas n., buddhi f., mati f., dhīḥ; prajñā bodhaḥ; See Intellect. 2 hṛdayaṃ hṛd n., aṃtaḥkaraṇaṃ cittaṃ manaḥ cetaḥ aṃtaraṃ.
(3) matiḥ buddhiḥ mataṃ; kāmaḥ icchā vāṃchā ruci f., manorathaḥ vāsanā bhāvaḥ īpsitaṃ abhilāṣaḥ.
(4) abhiprāyaḥ; uddeśaḥ saṃkalpaḥ abhipretaṃ matiḥ buddhiḥ mataṃ.
(5) smaraṇaṃ smṛti f., smaraṇaśakti f., anu-bodhaḥ; 'to give the m. to' bhāvaṃ-manoniviś c. or baṃdh 9 P or ā-ni-dhā 3 U, āsakta-niviṣṭa-citta -a. bhū; See under Set; 'out of one's m.' bhrāṃta-avyava-sthita-buddhi (a.); 'fixed in the m.' cittaniṣṭha; 'of low m.' kṛpaṇa-nīca-buddhi; 'working of the m.' citta or mano-vyāpāraḥ or vṛtti f., manaśceṣṭā cetovikāraḥ; 'according to one's m.' yathākāmaṃ yatheṣṭaṃ yathepsitaṃ yathāruci; 'have a m. to ask' praṣṭumanāḥ-kāmaḥ; 'to cross the m.' manasi ud-i 2 P or udbhū 1 P, buddhau saṃjan 4 A; See Occur; 'call to m.' smṛ 1 P, saṃanu-- anuciṃt 10; 'put in m.' smṛ c., anu-ud-budh c.; 'of one m.' ekacitta -a.; 'being of one m.' ekacittībhūya; 'change of m.' buddhi-mati-bhedaḥ; 'flashing across the m.' sphuraṇaṃ sahasā āvirbhāvaḥ. -v. t. man 4 A, gaṇ 10, ādṛ 6 A, ava-apa-īkṣ 1 A, āloc 10, ava-dhā 3 U, cittemanasi-kṛ 8 U, avadhṛ 10, mano dā 3 U.
(2) sev 1 A, bhaj 1 U, anu-ṣṭhā 1 P, anurudh 4 A, anuvi-dhā 3 U.
(3) rakṣ 1 P, pā c. (pālayati); 'never m. the first question, answer the second' āstāṃ-tiṣṭhatutāvat prathamaḥ praśnaḥ dvitīyasya uttaraṃ dehi; 'never m.' agurvarthametat; See Matter.
(2) kṛtādara manyamāna avekṣaka.
(3) avadhārayat smarat citte kurvat; -'to be m. of' smṛ.
(2) naṣṭasmṛti-buddhiṃ buddhihīna.
, a. madīya māmakīna māmaka (mikā f.), mat in comp. -s. ākaraḥ kha(khā)ni-nī f., utpattisthānaṃ; 'm. for jewels' maṇibhūmi f., ratnākaraḥ (fig.) ākaraḥ nidhiḥ rāśiḥ.
(2) saṃdhiḥ suruṃgā khānikaṃ kulyā. -v. t. khan 1 P, ā-ni-- adhastāt khan ūrvīṃ bhid 7 P or vi-dṝ 9 P, suruṃgāṃ kṛ.
(2) suruṃgākāraḥ sauruṃgikaḥ.
(2) khanija ākaraja ākarodbhava.
(3) dhātumaya (yī f.), dhāturūpa.
(4) dhātusaṃsṛṣṭa dhātudharmopeta.
, v. t. miśr 10, vi-saṃ-vyā-- saṃyuj 7 U, 10, saṃsṛj 6 P, saṃpṛc 2 A, 7 P, saṃkṛ 6 P, saṃmil c., miśrīkṛ 8 U, ekīkṛ; utkaṃṭhāsādhāraṇaṃ paritoṣamanubhavāmi (S. 4) 'I experience pleasure m. ed with regret.' -v. i. saṃmil 6 P, miśrī-ekī-bhū 1 P, saṃkṝ-saṃsṛj-pass.
, a. sūkṣmākāra sūkṣma. -s. Ex. by hrasva or sūkṣma; 'world in m.' hrasvamānena viśvaṃ.
, s. sūcikā.
, s. biṃdu m.
, s. vallabhaḥ priyaḥ nṛpa-rāja-vallabhaḥ; See Favourite.
, s. sacivaḥ maṃtrin m., amātyaḥ prakṛtipuruṣaḥ dhuryaḥ dhūrvahaḥ dhurīṇaḥ dhuraṃdharaḥ mahāmātraḥ rājasacivaḥ rājāmātyaḥ.
(2) niyogin m., niyuktaḥ niyojyaḥ karmakaraḥ adhikṛtaḥ.
(3) upādhyāyaḥ ācāryaḥ purohitaḥ.
(4) rājadūtaḥ rājapratinidhiḥ; 'prime m.' pradhāna- mukhya-maṃtrī pradhānasacivaḥ; 'm. of counsel' dhīsacivaḥ amātyaḥ; 'm. for ordinary affairs' karmasacivaḥ. -v. sev 1 A, pari-upa-car 1 P, upās 2 A, upa-sthā 1 U, śru desid. (śuśrūṣate).
(2) (upa-karaṇadravyāṇi) parikḷp c., saṃbhṛ 1 P, upa-pad c., upa-sthā c. (sthāpayati).
(3) (to) saṃ-pad 4 A: kḷp 1 A: See Tend. -ial, a. maṃtrisaṃbaṃdhin niyogasaṃbaṃdhin upacārapara sevaka anuvartin gen. ex. by (s.) in comp.: 'm. duties' sacivakāyāṇi.
(2) upacāraḥ upāsanā sevā śuśrūṣā upakāraḥ.
(3) upādhyāyavṛtti f.
(2) sācivyaṃ maṃtritvaṃ maṃtrādhikāraḥ amātya-sācivya-padavī.
(3) ni-yogaḥ adhikāraḥ niyogipadaṃ.
(4) sacivamaṃḍalaṃ maṃtrigaṇaḥ-maṃḍalaṃ-vargaḥ maṃtriṇaḥ amātyāḥ sacivāḥ rājyadhūrvahāḥ.
(5) paurohityaṃ upādhyāyapadaṃ.
, s. See 'red lead' under
(2) apradhāna gauṇa (ṇī f.), amukhya.
(3) kṣudra laghu laghvartha aguru; gen. ex. by upa pr.; 'm. portion' upavibhāgaḥ upāṃgaṃ upadevatā upagrahaḥ upadharmaḥ &c.; 'm. consideration' laghvarthaḥ-aguruḥ-kṣudraḥvicāraḥ. -s. aprāptavyavahāraḥ aprāptavayaskaḥ vyavahārāyogyaḥ aprāptavyavahāradaśaḥ bālaḥ.
(2) nyūna-alpa-pakṣaḥ-saṃkhyā stokasaṃkhyā; 'being in the m.' nyūnapakṣāśritaḥ.
, s. nṛvṛṣaḥ naravṛṣabhaḥ.
, s. mā(ma)gadhaḥ vaitālikaḥ baṃdin m.; stutipāṭhakaḥ madhukaḥ saṃgītakuśalaḥ-ni-puṇaḥ; 'celestial m.' gaṃdharvaḥ cāraṇaḥ
, s. ṭaṃkaśālā mudrāṃkanaśālā; (fig.) khani f.; See Mine; 'm. -master' ṭaṃkādhyakṣaḥ ṭaṃkapatiḥ rūpyādhyakṣaḥ naiṣkikaḥ. -v. t. mudrādi aṃk 10.
(2) Forge, Invent, q. v.
(2) mudrā mudritarūpyaṃ.
, a. nyūna ūna in comp.; 'm. a cubit' hastanyūna.
(2) ṛṇaṃ kṣayaḥ; oft. ex. by viyuta varjita ūna in comp.; '10 m. 1' ekaviyutā daśa; '100 m. 1' ekonaśataṃ ekahānyā śataṃ.
, s. kṣaṇaḥ palaṃ nimi(me)ṣaḥ.
(2) kalā.
(3) lekhaḥ likhitaṃ -v. t. likh 6 P, smaraṇārthaṃ likh -a. sūkṣma aṇu atyalpa atisūkṣma alpiṣṭha kṣudra pratanu.
(2) nipuṇa sāvadhāna sūkṣma.
(3) sūkṣmadṛṣṭi sūkṣmadarśin; 'after m. inquiries' nipuṇaṃ anviṣya; 'm. description of a woman' taruṇīpṛthagavayavavarṇanaṃ or -pratyavayavavarṇanaṃ.
, s. dhṛṣṭā avinītā baṃdhakī bhraṣṭā asatī.
, s. adbhutaṃ alaukikakriyā-karman n. adbhutaṃ-lokottaraṃ-karma āścaryaṃ; camatkāraḥ ati-mānuṣaṃ karma devaṃ karma.
(2) adbhutaśaktisaṃpanna; 'm. weapon' divyāstraṃ.
, s. mṛgatṛṣṇā-tṛṣṇikā marīcikā mṛgajalaṃ.
, s. paṃkaḥ kardamaḥ jaṃbālaḥ-laṃ malaḥ-laṃ; 'get into the m.' saṃkaṭe nikṣip pass. or pat 1 P. -v. t. paṃkena duṣ c. (dūṣayati) or lip 6 P.
, s. darpaṇaḥ ādarśaḥ mukuraḥ ātmadarśaḥ
(2) (Fig.) ādarśaḥ pratimā. -v. t.
, s. hāsyaṃ pra- modaḥ ullāsaḥ ānaṃdaḥ kautukaṃ parihāsaḥ; See Merriment. -ful, a. hṛṣṭa ullasita ānaṃdita pramudita; See Merry.
, s. anyathā-viparīta-grahaṇaṃ.
, s. See Calamity.
, s. nara-jana-dveṣaḥ viśvaśatrutā sarvalokadveṣaḥ.
, v. t. anyathā-mithyā vini-pa-yuj 7 A, 10 or vyay 10 or nikṣip 6 P.
, v. t. anyathā-mithyā-graha 9 U or budh 1 P; viparītaṃ upalabh 1 A.
, v. t. apahṛ 1 P.
(2) asthāne yuj 7 P.
, v. t. na yuj pass. or upa-pad 4 A.
, a. vijāta kujanman.
, v. i. asamyak-ayuktaṃ ācar 1 P or vṛt 1 A.
, v. t. anyathā-mithyā-gaṇ 10.
, v. t. mithyā abhi-dhā 3 U or ākhyā 2 P.
, v. i. garbhaḥ sru 1 P or pat 1 P or cyu 1 A (with gen. of woman); cyutagarbhā bhū 1 P.
(2) na sidh 4 P, viphalībhū moghī-vṛthā-bhū pratihan-bhaṃj- pass.
(2) asiddhi f., vaiphalyaṃ bhaṃgaḥ; aśubhaphalaṃ durgati f.
(3) durācāraḥ kunīti f., avinayaḥ; 'to cause m.' garbhaṃ sru c. or pat c.
, a. saṃ-pra-kīrṇa nānāvidha nānājātīya vividhaprakāra nānā-bhinna-jātīya vividha.
, s. See Calamity.
, s. apakāraḥ hāni f., hiṃsā kṣati f., nāśaḥ apāyaḥ dhvaṃsaḥ doṣaḥ bādhā ahitaṃ anarthaḥ aniṣṭaṃ ariṣṭaṃ; 'm. to crops' śasyahiṃsā.
(2) kuceṣṭitaṃ pāpaṃ durācāraḥ kuceṣṭā; 'm. -maker' durjanaḥ durvṛttaḥ piśunaḥ karṇejapaḥ upajāpakaḥ kuvyāpārin kuceṣṭaḥ; 'm. -making' daurjanyaṃ paiśunyaṃ kuceṣṭā durvṛttiḥ kunīti f.
(2) kuceṣṭita kuceṣṭāpriya durguṇin duśceṣṭita; 'm. trick' kuceṣṭitaṃ; 'a m. person' lokakaṃṭakaḥ kuceṣṭāpriyaḥ.
, s. mithyāgaṇanā.
, v. t. mithyā grah 9 U, anyathā budh 1 P or upalabh 1 A or avagam 1 P.
, v. t. asamyak nirvah c. or pra-ṇī 1 P or pravṛt c.
(2) (Oneself) asamyak ācar 1 P or vṛt 1 A. -s. durṇayaḥ. asamyaṅ nirvāhaḥ.
(2) durācāraḥ duśceṣṭitaṃ kucaritaṃ kucaryā avinayaḥ maryādātikramaḥ kukṛtyaṃ.
, v. t. mithyā tark 10 or ūh 1 A. -s. mithyātarkaḥ mithyānumānaṃ.
, v. t. mithyā-anyathā-arthaṃ budh 1 P or grah 9 U, mithyā yuj 10 or arthaṃ vyā-khyā 2 P.
, s. pāpaḥ khaṃḍitavṛttaḥ khalaḥ narāpasadaḥ pāpiṣṭhaḥ durātman m., durvṛttaḥ jālmaḥ; See Villain. 2 nāstikaḥ mithyādṛṣṭiḥ.
, s. duṣkṛtaṃ apakriyā kukarman n. kukṛtyaṃkriyā duṣkṛti f., apacāraḥ kucaritaṃ pāpaṃ.
, v. i. See Misbehave.
, v. t. vimārgaṃ dṛś c. or diś 6 P, vipathaṃ diś
, s. pāpaḥ pāpakarman m., pāpakṛt m., kukarmā.
, v. t. anyathā vini-yuj 7 A, 10 or vyāpṛ c.
, s. kṛpaṇaḥ kadaryaḥ kṣudraḥ mitaṃpacaḥ kiṃpacānaḥ dṛḍha-baddha-muṣṭiḥ adānaśīlaḥ dānaśatruḥ-vimukhaḥ.
, s. duḥkhaṃ vipad-āpad -f., vyasanaṃ dainyaṃ niḥsvatā vipatti f., durgati f., durdaśā kṛcchraṃ aniṣṭaṃ kaṣṭaṃ anarthaḥ.
(2) ati-duḥkhaṃ gāḍhaśokaḥ dainyaṃ anirvṛti f., kleśaḥ ativyathā-bādhā-vedanā pari-saṃ-tāpaḥ.
(2) kṛpaṇa dīna tuccha garhaṇīya garhya kutsita niṃdya ni-apa-kṛṣṭa adhama kṣudra; See Mean.
, s. atikramaḥ vikarman n.
, s. maṃdabhāgyaṃ durdaivaṃ durbhāgyaṃ durjātaṃ.
(2) anarthaḥ aniṣṭaṃ vyasanaṃ ā-vi-pad f., kṛcchraṃ duḥkhaṃ atyāhitaṃ kaṣṭaṃ durgati-vipatti -f., apāyaḥ aniṣṭapātaḥ; 'm. s never come single' raṃdhropanipātino'narthāḥ (S. 6), chidreṣvanarthā bahulībhavaṃti.
(3) alakṣmīḥ nirṛti f.
, v. t. Ex. by vi-ā-śaṃk 1 A, na prati-i or viśvas 2 P, vikḷp 1 A, vep 1 A, See Doubt; 'my mind m. s me' udeti me manasi śaṃkā śaṃkate-vepate me hṛdayaṃ.
, a anyāyārjita.
, v. t. asamyak śās 2 P or pā c. (pālayati) or īś 2 A.
, v. t. apathe pat c., vimārgeṇakupathena-nī 1 P or pravṛt c., vimārgaṃ dṛś c.
, s. See Misfortune
, v. t. anyathā ni-vid c., mithyā kath 10 or vi-jñā c. (jñāpayati) mṛṣā budh c.
, v. t. See Misconstrue.
, v. i. mithyā-anyathā-vicar c.
, v. t. asthāne ni-dhā 8 U or rakṣ 1 P, naś c.; See Lose.
, v. t. pra-tṝ c., vaṃc 10; See Cheat; vimārgeṇa-utpathaṃ-nī 1 P or gam c. (gamayati) bhram c. (bhramayati) muh c., bhramaṃ-bhrāṃtiṃ-utpad c., vimārgaṃ dṛś c. or upadiś 6 P, anyathā upadiś.
, v. t. See Dislike.
, v. t. asamyak nirvah c. or pra-ṇī 1 P or pravṛt c.
, v. t. nāmāṃtareṇa-anyathā abhi-dhā 3 U, mithyānāma kṛ 8 U.
, s. mithyānāman n., mithyā or anyathā-saṃjñā or nāma acaritārthā saṃjñā asaṃgataṃ-ananurūpaṃ nāma.
, s. vivāhadveṣaḥ-niṃdā.
, s. strīdveṣaḥ-niṃdā.
, v. t. asthāne ni-dhā 3 U or niviś c. or nikṣip 6 P or kṛ 8 U, asamyak pra-vini-yuj 7 A, 10.
, s. aśuddhaṃ mudraṇadoṣaḥ.
, v. t. aśuddhaṃ uccar c.
, v. t. See Disproportion.
, v. t. anyathā-ayathārthaṃ-uddhṛ 1 P or ava-tṝ c.
, v. t. mithyā-anyathā-nivid c. or kath 10 or ā-khyā 2 P. -s. anyathānivedanaṃ mṛṣākathanaṃ ayathārthākhyānaṃ.
, v. t. mithyā kath 10 or varṇ 10, asatyaṃ nivid c. or khyā 2 P, arthaṃ sācīkṛ 8 U or parivṛt c.
, s. kuśāsanaṃ durṇīti f., asamyak pālanaṃ-śāsanaṃ.
, s. (As a prefixing title) ex. by bhartṛdārikā kumārī.
(2) bhramaḥ doṣaḥ aparādhaḥ bhraṃśaḥ.
(3) hāni f., abhāvaḥ virahaḥ nāśaḥ lopaḥ; See Loss. -v. i. moghī-viphalī-bhū 1 P, na sidh 4 P; 'never-m. ing arrow' amoghaḥ bāṇaḥ.
(2) bhram 1, 4 P, pra-mad 4 P, skhal 1 P.
(3) cyu 1 A; See below. -v. t. bhraṃś 1 A, 4 P, cyu vical 1 P (with abl.), hā pass. (with instr.); See Lose; 'he m. ed the mark in shooting' sa lakṣyacyutasāyakaḥ; nimittādaparāddheṣuḥ; 'm. ed his way' mārgād bhraṣṭaḥ &c.
(2) na prāp 5 P or vid 6 U or labh 1 A, (Get q. v.).
(3) kṣip 6 P, hā 3 P, tyaj 1 P, apās 4 U, visṛj 6 P; 'you have m. ed a splendid opportunity' śobhanāvasarastvayā kṣiptaḥ na gṛhītaḥ tyaktaḥ.
(4) (Feel the absence of) abhāvaṃ jñā 9 U or vi-bhū c., nyūna -a. man 4 A; utkaṃṭh 1 A, uttam 4 P, utsukāyate (D.); 'I m. him very much' tasya balavadutkaṃṭhe tasyāsannidhānāt nitarāṃ duḥkhitosmi taddarśanāya uttāmyāmi tadvirahavidhuraḥ &c.
(2) utsuka utkaṃṭhita utkalikākula.
, s. astraṃ śastraṃ praharaṇaṃ āyudhaṃ kṣipaṇiḥ.
(2) cakraṃ. -a. kṣepaṇīya.
, s. dautyaṃ preraṇaṃ preṣaṇaṃ; 'sending or on a m.' pratiśāsanaṃ.
(2) niyukta or prerita gaṇaḥ or janasamūhaḥ niyogivargaḥ.
, s. saṃdeśaḥ vācikaṃ See Message.
(2) vārtā-saṃdeśa-haraḥ. -a. mukta kṣipta asta.
(2) prerita preṣita niyukta.
, v. t. akṣrāṇi paryas 4 U, anyathā likh 6 P.
, v. t. vi-kṣip 6 P, apātre-asthāne-vyay 10 (vyayayati) or pra-vini-yuj 7 A, 10, asadvyayaṃ kṛ 8 U,
, v. t. mithyā-ayathātathaṃ-anyathākath 10 or ni-ā-vid c. or khyā 2 P.
, s. kūhā kujjhaṭi-ṭī-ṭikā f., kuheḍikā dhūmi(pi)kā khabāṣpaḥ tuṣāraḥ.
(2) gahana asugama aspaṣṭa; See Faint.
, s. bhramaḥ bhrāṃti f., vyā- mohaḥ mati-bhramaḥ mithyā-mati f. -buddhi f.
(2) pramādaḥ doṣaḥ skhalitaṃ; 'm. in calling names' gotraskhalitaṃ. -v. t. anyathā-mithyā-grah 9 U or man 4 A or budh 1 P, mithyā jñā 9 U, bhrāṃtyāsaṃdehena-man saṃdih 2 U; gen. ex. by buddhiḥ dhīḥ in comp. or by s. (1); 'why do you strike me, m. ing me for Siva' purārātibhrāṃtyā māṃ kiṃ praharasi; vyāghradhiyā-buddhyā tasmāt palāyaṃte; phenapaṭalaiḥ saṃdehitatūlarāśibhiḥ (Ka. 23); 'which were m. en for heaps of cotton'; ketakaśikhāsaṃdigdhamugdheṃdavaḥ (Mal. 1) 'the lovely moon being m. en for a Ketaka point.' -v. i. bhram 1, 4 P, muh 4 P, pra-mad 4 P, skhal 1 P, aparādh 4, 5 P; 'you m. in this opinion' ayaṃ tavābhiprāyaḥ bhrama eva bhrāṃtaḥ.
(2) ayathārtha aśuddha mṛṣā-mithyā-anyathā-in comp.; 'a m. opinion' matibhramaḥ mithyāmatiḥ.
, s. āryaḥ śrī pr.
, a. See Late.
, s. vṛkṣāśrayā tarurohiṇī.
, s. gṛhiṇī gehinī gṛhasvāminī kuṭuṃbinī; svāminī adhiṣṭhātrī śāsitrī adhyakṣā sevyā īśvarī bhaṭṭinī (of servants).
(2) adhyāpikā ācāryā upa-deśikā adhyāpayitrī upādhyāyā-yī.
(3) upastrī upapatnī bhujiṣyā avaruddhā
(4) priyā priyatamā vallabhā kāṃtā dayitā ramaṇī kāminī pramadā.
(5) kuśalā nipuṇā.
, v. t. na viśvas or prati-i 2 P, śaṃk 1 A. -s. aviśvāsaḥ apratyayaḥ ā-pari-śaṃkā apratīti f.
, v. t. mithyā-anyathā samarth 10 or kḷp c. or man 4 A or grah 9 U or saṃ-bhū c. or upalabh 1 A or avagam 1 P or budh 1 P; 'don't m. me' alamanyathā gṛhītvā (M. 1), alamasmānanyathā saṃbhāvya (S. 1).
(2) vaimatyaṃ matibhedaḥ visaṃvādaḥ dvaidhaṃ vi-asaṃ-mati f.
, v. t. mithyā-asamyak pra-vini-upa-yuj 7 A, 10, anucitaṃ-asthāne vyāpṛ c. or vyava-hṛ c., apa-vyay 10 (vyayayati). -s.,
, s. aṇuḥ lavaḥ kaṇaḥ leśaḥ kaṇikā alpamātrā.
(2) dhanalavaḥ-leśaḥ atyalpaṃ dhanaṃ kākiṇī kapardikā.
, s. viṣanāśanaṃ viṣaghnaṃ.
, v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- laghū-kṛ 8 U, laghayati (D.), nyūnīkṛ alpīkṛ; ni-yam 1 P or c.; See Moderate; 'to be m. ed' śam 4 P, laghūbhū 1 P.
, v. t. miśr 10, saṃ-vyā-vi-- saṃyuj 7 U, 10, saṃ-yu 2 P; saṃsṛj 6 P, saṃpṛc 2 A, 7 P, prakṣip 6 P, ekīkṛ 8 U, ekatra kṛ saṃmil c.
(2) saṃkṝ 6 P, saṃkulīkṛ. -v. i. miśrībhū 1 P, saṃmil 6 P, saṃkṝ-saṃyuj-saṃsṛj- pass.; saṃyogaṃsaṃsargaṃ-i-yā 2 P or gam 1 P, saṃgam 1 A, saṃgamanuvraj 1 P, saṃ-i.
(2) miśratā saṃyuktatā saṃsṛṣṭatā saṃkīrṇatā.
(3) saṃkaraḥ saṃnipātaḥ nānādravya-saṃmiśradravya-samudāyaḥ miśradravyaṃ miśraṃ.
, s. viṭ-purīṣa-rāśiḥ.
, s. paścimakūpakaḥ.
, s. tuṣāravarṣaḥ śīkarāsāraḥ.
, a. smṛtisahāyabhūta smaraṇopakārin. -s. (M. s) smaraṇavidyā.
, v. i. dīrghaṃ ru 2 P or niśvas 2 P, saśabdaṃ ākraṃd 1 P or ākruś 1 P or vilap 1 P, ārtaravaṃ muc 6 P; See Groan, La-
, s. parikhā pratikūpaḥ khātakaṃ upakulyā.
, s. prākṛtajanāḥ janasamūhaḥ aprabuddhajanagaṇaḥ loka or jana-saṃghaḥ or saṃkulaṃ janatā bahujana-melakaḥ pṛthagjanāḥ nīca-adhama-janāḥ.
, a. asthira caṃcala capala cariṣṇu gatiyogya jaṃgama.
(2) asthiratā cāṃcalyaṃ gatikṣamatā.
, v. t. viḍaṃb 10, ava-upa-has 1 P; sopahāsaṃ anukṛ 8 U.
(2) garh 1, 10 A, ava-jñā 9 U, avakṣip 6 P, avaman 4 A, avahāsāspadaṃ man; See Contemn. 3 vaṃc 10, pratṝ c., vipralabh 1 A, muh c.; See Cheat. -a. kṛtrima kṛtaka kapaṭa-vyāja in comp.; 'm. fight' kṛtrimayuddhaṃ vyājayuddhaṃ.
(2) upahāsapātraṃ-āspadaṃ-bhūmi f. -padaṃ avahāsasthānaṃ-viṣayaḥ tiraskārapadaṃ-viṣayaḥ.
(3) vaṃcanaṃ-nā vyājaḥ kapaṭaṃ chalaṃ viḍaṃbanā vi-ḍaṃbanahetuḥ; anarthakāraṃbhaḥ vṛthodyamaḥ vṛthoprayatnaḥ niṣphalaceṣṭā.
, s. rīti f., prakāraḥ mārgaḥ paddhati f., vidhiḥ vṛtti f., kalpaḥ kramaḥ vidhā in comp.; See Manner. 2 rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f.
(3) ācāraḥ vyavahāraḥ pracāraḥ rītiḥ saṃpradāyaḥ.
(4) sabhya-śiṣṭa-mārgaḥ vyavahāraḥ śiṣṭācāraḥ.
(5) vācyaṃ arthaḥ.
(6) rāgaḥ rāgiṇī.
, s. ādarśaḥ pratirūpaṃ pratimā-mānaṃ upamā-mānaṃ; 'a m. prince' ādarśaḥ sarvanṛpāṇāṃ.
(2) saṃskāraḥ saṃsthānaṃ ākāraḥ ākṛti f. -v. t. saṃskṛ 8 U, rūp 10, sarūpa -a. kṛ; takṣ 1, 5 P: kḷp c.
, a. pari- mita samaryāda ni-saṃ-yata alpa sāvadhika.
(2) niyatavṛtti maryādānati-krāmin; 'm. in expenses' mitavyayin alpavyaya; 'm. in desires' alubdha alpasaṃtuṣṭa alpākāṃkṣin; 'm. in eating' mitāhāra mitāśana svalpāhāra; 'm. in speech' mitavāc-bhāṣin.
(2) (Middling) madhyama sāmānya anati-nāti. in comp.; 'trees of a m. height' nātituṃgā vṛkṣāḥ. -v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- laghayati (D.). laghūkṛ 8 U, nyūnī-alpī-kṛ niyam 1 P or c.; chāyādrumairniyamitārkamayūkhatāpaḥ (S. 4) 'the heat of the sun's rays being m. ed by shady trees.'
(2) ni-saṃyam nigrah 9 P, saṃhṛ 1 P, ā-vṛ 5 U. -v. i. śam 4 P, nivṛt 1 A, vigam 1 P, alpī-laghū-bhū 1 P.
(2) saṃyamaḥ nigrahaḥ damaḥ anatikramaḥ maryādānatikramaḥ pari- mitatā-tvaṃ.
(3) samatā samavṛtti f., samabhāvaḥ kṣamā kṣāṃti f; 'm. in desires' alobhaḥ alpasaṃtoṣaḥ alpākāṃkṣā.
, a. ādhunika (kī f.), adhunātana-idānīṃtana- (nī f.), arvācīna aprācīna apurāṇa nūtana nava navīna nūtanakālīna.
, a. vinīta lajjāvat lajjāśīla salajja savrīḍa śālīna vinayavat satrapa hrīmat lajjā-trapā-vrīḍā-anvita or yukta savi-naya apragalbha adhṛṣṭa.
(2) (not proud) agarva namra nirabhimāna nirahaṃkāra savinaya anu-ddhata vinata namraśīla.
(3) avyabhicārin sādhuśīla sadvṛtta.
(4) pari- mita alpaparimāṇa.
(2) namratā agarvaḥ anahaṃkāraḥ nirabhimānatā anauddhatyaṃ namraśīlatā vinayaḥ.
(3) avyabhicāraḥ sadvṛtti f.
(4) parimitatā.
, s. alpāṃśaḥ alpabhāgaḥ lavaḥ leśaḥ kiṃcit kiṃcana.
, v. t. rūpaṃ parivṛt c. or pariṇam c. (-ṇamayati) vikṛ 8 U or c,; rūpāṃtaraṃ-rūpabhedaṃ-kṛ or vi-dhā 3 U.
(2) niyam 1 P, saṃhṛ 1 P, śam c.; See Limit, Moderate.
(2) vikāraḥ vikṛti f., pariṇāmaḥ parivṛtti f., rūpāṃtaraṃ rūpabhedaḥ viśeṣaḥ.
(3) bhedaḥ vibhedaḥ viśeṣaḥ.
, v. t. svaralayaṃ utpad c., svarānupūrvyaṃ kṛ 8 U.
(2) svarabhedaṃ kṛ.
(2) svarabhedaḥ-layaḥ-anukramaḥ; svarānupūrvyaṃ.
, s. ardhaḥ-rdhaṃ ardhabhāgaḥ-aṃśaḥ.
, v. t.
, a. ārdra klinna sarasa unna utta sadrava sikta jalārdra timita; 'to be m.' klid 4 P, stim 4 P.
, s. daṃṣṭrā carvaṇadaṃtaḥ.
, s. guḍaḥ ikṣusāraḥ mastyaṃḍī-ḍikā phāṇitaṃ.
, s. See Mould.
, s. tilakaḥ jaḍulaḥ kālakaḥ pipluḥ.
(2) vapraḥ-praṃ setuḥ cayaḥ piṃḍalaḥ āli f.
(3) chuchuṃdarī gaṃdhamukhī dīrghatuṃḍī divāṃdhikā; 'm eyed' sūkṣmanayana 'm.-hill' valmīkaḥ-ka vāmalūraḥ kṛmiśailaḥ kūlakaḥ syamīkaḥ; 'he makes mountains of m.-hills' tile tālaṃ paśyati.
, s. aṇuḥ paramāṇuḥ kaṇaḥ.
, s. vyaṃgaṃ.
, v. t. bādh 1 A, ard 1 P or c., pīḍ 10, upadru 1 P, ā-yas c., uparudh 7 U; See Harass. -ation, s. bādhā pīḍā upadravaḥ āyāsaḥ kleśaḥ.
, a. mṛdukārin śamaka śāṃtida.
, v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- sāṃtv 10, mṛdūkṛ 8 U, laghūkṛ.
, a. vilīna; See Liquid.
, s. kṣaṇaḥ muhūrtaḥ nimi(me)ṣaḥ palaṃ; 'pleasant for the m.' āpātaramaṇīya; 'but for a m.' kṣaṇamātraṃ; 'this very m.' asminneva kṣaṇe; 'the m. he is here' atra tasminnāgatamātre or āgata eva; 'for the present m.' āpātataḥ; 'in a m.' kṣaṇāt kṣaṇena nimeṣamātrāt ekapadaṃ; 'auspicious m.' śubhamuhūrtaḥ lagnaṃ; See Instant also.
(2) gurutvaṃ mahattvaṃ prabhāvaḥ gauravaṃ mahiman m.; See Importance; 'of little m.' aguruka akiṃcitkara (rī f.), laghvartha kṣudra.
, s. javaḥ vegaḥ ā-saṃ-vegaḥ.
, s. maṭhavāsaḥ saṃsāratyāgaḥ āraṇyakavṛtti f.
, s. abhedya-acchedya-vastu n.
, s. rājan m., īśaḥ īśvaraḥ patiḥ adhipaḥ adhīśaḥ svāmin m.; See Lord; 'm. of the herd' yūthapatiḥ-pālaḥ.
(2) adhīśvaraḥ nṛpaḥ nṛpālaḥ bhūpatiḥ See King. -al,
(2) ekaprabhuka ekarājāyatta samrāḍadhīna.
(2) rājyaṃ viṣayaḥ rāṣṭraṃ.
, s. vihāraḥ maṭhaḥ āśramaḥ muni-vāsaḥ vānaprasthāśramaḥ.
, s. somavāraḥ-vāsaraḥ iṃduvāsaraḥ.
, a. dravyasaṃbaṃdhin maudrika (kī f.).
, s. dhanaṃ arthaḥ vittaṃ dravyaṃ vibhavaḥ vasu n.; See Wealth. 2 mudrā niṣkaḥ-ṣkaṃ nāṇakaṃ ṭaṃkakaḥ; 'm. -bag' kośaḥ-ṣaḥ mudrākoṣaḥ; 'm. -changer' mudrāparivartakaḥ; 'm.-lender' kusīdikaḥ vārddhuṣikaḥ vṛddhyājīvaḥ vārddhuṣiḥ; uttamarṇaḥ.
, s. vyāpārin m., vyavahārin m. krayavikrayikaḥ vaṇij m.
, s. See 'Mungoose.'
, a. saṃkīrṇa saṃkarajātīya saṃkaraja.
, s. advaitavādaḥ.
, s. śāsakaḥ bodhakaḥ upadeśakaḥ śikṣakaḥ.
(2) upaguruḥ.
, s. yatiḥ saṃnyāsin m., muniḥ yogin m., maṭhavāsin m., tapasvin m., vānaprasthaḥ.
, s. vānaraḥ kapiḥ markaṭaḥ plavaṃ(va)gaḥ śākhāmṛgaḥ balīmukhaḥ kīśaḥ vanaukas m.; 'm.-like' kāpeya (yī f.).
, s. ekataṃtrīvādyaṃ.
, a. ekavarṇa-raṃga.
, a. samakālīna vartamāna.
, s. adhīśvaraḥ anāyattaśāsanaḥ.
, a. ekākṣa (kṣī f.), ekanayana kāṇa.
(2) ekanetropayukta.
, s. sakṛdvivāhaḥ ekapatnīvrataṃ ekastrīvivāhaḥ.
, s. ātma-sva-gatabhāṣaṇaṃ.
, s. dvaṃdvaṃ niyuddhaṃ dvaṃdvayuddhaṃ.
, s. ekaviṣayāsakti f., ekavi-ṣayonmādaḥ.
, a. ekadalaviśiṣṭa.
, s. ekatalaṃ vimānaṃ.
, s. ekādhikāraḥ ananyasādhāraṇaḥ adhikāraḥ ekavyāpāraḥ-vyavasāyaḥ.
, s. ekākṣaraṃ.
, s. advaitavādin m.
, s. ekasvaraḥ-svanaḥ svarābhedaḥ ekasvarasaṃtānaḥ svarasamatā svarabhedābhāvaḥ.
(2) ekasama-samāna-rūpatā viśeṣābhāvaḥ ekavyāpārasaṃtati f.
(2) eka-sama-samāna-rūpa ekaprakāra nirvikāra nirviśeṣaṃ.
, s. varṣāḥ (f. pl.). varṣākālaḥsamayaḥ prāvṛṣ f., meghakālaḥ parjanyakālaḥ.
, s. rākṣasaḥ krūra-ghora-karman m.
(2) rākṣasa-vikaṭa-bhīma-śarīraḥ-vigrahaḥ bṛhatpari-māṇaḥ vikaṭākāraḥ; See Giant. 3 adbhutaṃ apūrvavastu n., aparūpaṃ virūpaviṣayaḥ; 'm. s in the form of men' mānavarākṣasāḥ; 'm. s of the deep' makarādayaḥ yādāṃsi.
(2) apa-vi-rūpa vikṛtākṛti.
(3) rākṣasarūpa ghoradarśana vikaṭa-bhīma-karāla-rūpaśarīra atimahat ghorarūpa ghorākṛti vikaṭā- kāra bhīma-ugra-raudra-darśana.
(4) (Of acts) dāruṇa ghora atibībhatsa vikaṭa.
, s. māsaḥ; 'half a m.' pakṣaḥ; 'bright half of the m.' śukla-śuddha-sita-pakṣaḥ pūrvapakṣaḥ; 'dark half' kṛṣṇa-uttara-tamisra-pakṣaḥ bahulaḥ tamisraḥ; 'a m. old' māsajāta.
, s. kīti-yaśaḥ-staṃbhaḥ smārakacihnaṃ.
(2) caityaṃ samādhiḥ; stūpaḥ.
(2) caityasaṃbaṃdhin.
, s. bhāvaḥ vṛtti f., prakṛti f., ava-sthā daśā cittavṛttiḥ manobhāvaḥ; 'an angry m.' kopavṛttiḥ.
(2) vācyaṃ arthaḥ.
(2) svacchaṃda svairin; See Humorsome,
, s. caṃdraḥ śaśin m., iṃduḥ somaḥ vidhuḥ caṃdramas m., niśākaraḥ rajani(nī)karaḥ glauḥ śaśadharaḥ śaśāṃkaḥ mṛgāṃkaḥ himāṃśuḥ sudhāṃśuḥ śubhrāṃśuḥ oṣadhīśaḥ oṣadhīpatiḥ kumudabāṃdhavaḥ dvijarājaḥ kalānidhiḥ-nāthaḥ abjaḥ jaivātṛkaḥ nakṣatreśaḥ kṣapākaraḥ; and comp. of patiḥ īśaḥ nāthaḥ paḥ with words for 'Night,' 'Star,' or of 'Ray' with 'Cold' or 'Nectar,' q. v.; kṣapānāthaḥ śītakaraḥ tārānāthaḥ uḍupaḥ; 'orb of the m.' biṃbaḥ-baṃ maṃḍalaṃ; 'digit of the m.' kalā re(le)khā; 'full m.' pūrṇimā paurṇamāsī; 'new m.' amā amāva(vā)sī amāva(vā)syā darśaḥ sūryendusaṃgamaḥ; 'm.-beam' caṃdrapādaḥ śaśikaraḥ-raśmiḥ sudhāṃśuḥ (Ray, q. v.); 'm.-light' kaumudī caṃdrikā jyotsnā caṃdra-śaśi-prabhā caṃdrātapaḥ; (a.) jyotsnāvat jyotsnāyukta caṃdraprakāśita; 'enjoys m.-light evenings' jyotsnāvato nirviśati pradoṣān (R. VI. 34); 'm. plant' somalatā somavallī vallarī brāhmī matsyākṣī; 'm.-shine' caṃdraprabhā-dyuti-kāṃti f.; 'm.-stone' caṃdrakāṃtaḥ somakāṃtaḥ caṃdramaṇiḥ; 'm.-struck' vikṣipta-bhrāṃta-buddhi vipluta-hata-mati.
, v. t. rajjvā baṃdh 9 P or gatiṃ rudh 7 U. -s. 'm.-land' kacchaḥ kaccha-anūpa-bhūḥ.
, v. t. vicar c., parīkṣ 1 A, vi-tark 10; See Discuss. 2 upakṣip 6 P, upanyas 4 U; 'm.-case', 'm.-point' vicāraviṣayaḥ-padaṃ-āspadaṃ-sthānaṃ saṃdigdha-vivādaviṣayaḥ.
, s. saṃmārjanī śodhanī.
(2) bālikā taruṇī. -v. t. mṛj 2 P or c., śudh c.
, v. i. vi-ava-sad 1 P, mlai 1 P, durmanāyate (D.), viṣaṇṇībhū 1 P.
, s. vasrapāṃcālikā paṭaputrikā.
, a. sādhu sādhuvṛtta sadācāra dhārmikasātvika- (kī f.); nītimat nayānusārin; dharmya puṇya nyāyānusārin dharmānurūpa nyāyya; gen. ex. by sat nīti naya in comp., 'm. instruction' nayopadeśaḥ nīti f.; 'm. lessons' nītipāṭhāḥ; sometimes by citta mānasa in comp.; 'm. freedom' cittasvātaṃtryaṃ; 'm. advancement' mānasonnati f.; 'm. science' nītiśāstraṃ; 'm. duties' śāśvatadharmaḥ sadācāraḥ.
(2) niyamādhīna.
(3) anumāna-yukti-siddha. -s. tātparyaṃ abhiprāyaḥ bhāvārthaḥ tātparyārthaḥ.
(2) dharmānuṣṭhānaṃ sādhuvṛttaṃ puṇyaśīlatā sadācāraḥ su-satcaritaṃ dharmavṛtti f.
(3) nyāyyatā dharmyatā dharmanyāya-anusāraḥ.
(2) yuktyā manasā anumānena.
(2) ācāraḥ ācaraṇaṃ vṛttiḥ caritaṃ vṛttaṃ vyavahāraḥ rīti f.; 'good m.' suśīlaṃ sadācāraḥ sādhuvṛttaṃ vinayaḥ sādhu-su-sat-caritaṃ.
, s. kacchaḥ anūpaḥ anūpabhūḥ.
, a. dūṣita udbhrāṃta vikṛta asvastha asustha rogākrāṃta vyādhita.
, a. roga-vyādhi-kara (rī f.), rogada.
, a. rogajanita vyādhyudbhava.
, a. daṃśaka.
, a. ugra aruṃtuda tīkṣṇa niṃdāgarbha.
, a. adhika bhūyas adhikatara; uttara atirikta para anya; oft. ex. by tara or īyas affixed; 'm. in strengh' balīyas prabalatara; 'something m.' kiṃcit anyadapi; 'what m.' kimaparaṃ kimanyat; 'after m. than three years' samadhikādvarṣatrayāt; 'm. or less' nyūnādhika; 'for m. than 1,000 years' paraḥ sahasrāḥ śaradaḥ. -s. adhikaṃ ādhikyaṃ atirekaḥ atiśayaḥ; oft. ex. by aparaṃ anyat; See above; 'm. or less' nyūnātirekaḥ nyūnādhikyaṃ; 'no m. of solicitation' alaṃ-kṛtaṃatiprārthanayā; 'what m.' kimanyat; kiṃbahunā. -adv. (With adj.) ex. by adhika in comp.; adhikamanojña; or gen. by compar. degree in tara or īyas.
(2) (With verbs) by adhikaṃ adhikataraṃ ataḥparaṃ punaḥ bhūyaḥ; 'm. and m.' uttarottaraṃ adhikādhikaṃ; 'no m.' na ataḥ-itaḥ paraṃ or ūrdhvaṃ; alaṃ kṛtaṃ; See Enough: 'how much m.' kiṃ punaḥ kimuta.
, a. anuloma (vivāhaḥ).
, a. mṛtakalpa-prāya mumūrṣu.
, s. so(sau-śo-śau)bhājanaṃ śigruḥ tīkṣṇagaṃdhakaḥ a(ā)kṣīvaḥ mocakaḥ.
, s. śiraskaṃ śirastrāṇaṃ śīrṣakaṃ.
, s. vi-pra-bhātaṃ pratyu(tyū)ṣaḥ-ṣas n., uṣā uṣas f., vyuṣṭaṃ kalyaṃ aruṇodayaḥ prātar ind., aharmukhaṃ prabhāta or uṣaḥ-kālaḥ or samayaḥ.
(2) (Opposed to afternoon) pūrvāhṇaḥ prāhṇaḥ; 'it is broad m.' suprabhātā rajanī; 'in the m.' prātaḥ prātaḥkāle prabhāte pratyūṣe vyuṣṭaṃ prage; 'l bid you good m.' 'good m. to you' śubhaste prātaḥkālaḥ (bhūyāt); 'early in the m.' suprātaḥ mahati pratyūṣe atiprage prātareva. -a. prātaḥ-uṣaḥkālīna prābhātika auṣika (kī f.), uṣasya prabhātīya; gen. ex. by prātar or (s.) in comp.; 'm. breeze' vibhātavāyuḥ; 'm. devotion' prātarupāsanā; 'm. star' pra-bhātatārā; 'm. twilight' prātaḥsaṃdhyā.
, a. karkaśa-kaṭu-vakra-svabhāva-prakṛti vāma or vakra-bhāva or śīla rūkṣasvabhāva sadāvakra pratīpa udāsīna duḥśīla udāsavṛtti.
, s. para or uttara-divasaḥ or dinaṃ; 'on the m.' śvaḥ paredyuḥ paredyavi kalye uttaredyuḥ.
, s. kavalaḥ grāsaḥ piṃdaḥ.
(2) khaṃḍaḥ lavaḥ śakalaḥ-laṃ kṣudrabhāgaḥ.
, s. daṃśanaṃ.
, s. martyaḥ manuṣyaḥ martyadharman janmin prāṇin śarīrin dehin all m,. deha-tanu-bhṛt mṛtyuvaśaḥ; See Man. -a. martya martyadharman maraṇaśīla mṛtyuvaśa naśvara nāśa-maraṇa-adhīna maraṇa-kāla-āyatta anitya vināśin; 'men are m.' manuṣyā martyadharmāṇaḥ.
(2) prāṇahara (rī f.), jīvitāpaha prāṇāṃtaka mārātmaka marmabhedin aṃtakara (rī f.), prāṇāpaha prāṇaghna (ghnī f.), maraṇāvaha.
(3) martya mānuṣa (ṣī f.), manuṣyadharman; See Human. 4 atyaṃtadāruṇa atikleśaka; 'm. enemy' āmaraṇāṃtavairin m., dṛḍha-baddha-vairaḥ.
(2) mṛtyumaraṇaṃ nāśaḥ jīvitanāśaḥ
(3) mānuṣyaṃ mānuṣatā
, s. ulū(dū)khalaṃ; 'm. and pestle' ulūkhalamusale.
(2) lepaḥ sudhā cūrṇalepaḥ.
, s. ādhiḥ kṣetra-sthāvara-ādhiḥ bhūminikṣepaḥ baṃdhakaḥ nyāsaḥ. -v. t. ā-dhā 3 U, ādhīkṛ 8 U, baṃdhe dā 3 U, (sthāvaradhanaṃ) nyāsīkṛ.
, a. maraṇāvaha; See Mortal.
, v. t. abhibhū 1 P, avaman c., apa-kṛṣ 1 P, mānaṃ-garvaṃ-bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10; See Humble. 2 nigrah 9 P, saṃ-ni-yam 1 P, dam c. (damayati) vaśīkṛ 8 U, āvṛ 5 U ji 1 P.
(3) kliś 9 P, saṃ-pari-tap c., āyas c.; See Afflict. 4 caitanyaṃ naś c. or hṛ c. -v. i. naś 4 P. caitanyaṃ naś c.
(2) tap 4 A, tapastap or car 1 P, tapasyati (D.).
(2) dāṃta vaśīkṛta jita; 'whose passions are m.' jiteṃdriyaḥ vaśin m., dāṃtaḥ vītakāmaḥ vītarāgaḥ niḥ-spṛhaḥ.
(3) kliṣṭa savyatha pīḍita.
(4) naṣṭa-caitanyamāṃsa kothībhūta.
(2) damaḥ nigrahaḥ saṃyamaḥ-manaṃ jayaḥ iṃdriyadamaḥ-jayaḥ; kāmavirakti f., vi-ṣayavimukhatā vairāgyaṃ.
(3) tapaścaryā tapasyā kṛcchraṃ.
(4) duḥkhaṃ kleśaḥ āyāsaḥ vyathā.
(5) āśābhaṃgaḥ-nāśaḥ manobhaṃgaḥ.
(6) māṃsapākaḥ māṃsakothaḥ caitanyanāśaḥ.
, s. kāṣṭhasaṃdhiḥ dārusīvanaṃ dāru-kāṣṭha cchidraṃ. -v. t. kāṣṭhadvayaṃ saṃ-dhā 3 U.
, s. anyādeyabhogaḥ.
, s. śmaśānaṃ paretabhūmi f.- vāsaḥ.
, a. nānāvarṇa (vidha) prastarakhacita 'm. work' s. citrakarman n.
, s. yāvanadharmamaṃdiraṃ yavanīyaṃ devatāyatanaṃ.
, s. maśaḥ maśakaḥ.
, s. śaiva(vā)laḥ śeva(vā)laḥ-laṃ jalanīlī-likā 'm.-grown' rūḍhaśaivala śaivalāvṛta.
, a. bhūyiṣṭha adhikatama bahu (pl.); prāyeṇa sarva; 'm. people think so' prāyeṇa sarve (bahavaḥ) evaṃ manyaṃte.
(2) niratiśaya atyadhika parama uttama; 'for the m. part' bhūyiṣṭhaṃ prāyaḥ prāyeṇa bahuśaḥ. -s. bhūyiṣṭha parama bhāgaḥ bahutama-adhika-bhāgaḥ prāyaḥ sarvabhāgaḥ; bahutarabhāgaḥ; 'm. of the spot is green' prāyaśaḥ sā sthalī haridvarṇā; 'to the m. of one's power' yāvacchaktitaḥ yāvacchakyaṃ. -adv. bhūyiṣṭhaṃ paramaṃ atyaṃtaṃ atīva su-ati-atyaṃta -in comp.; gen. ex. by superlative of adj.
(2) adhikaṃ sarvādhikaṃ (with verbs).
, s. biṃduḥ aṇuḥ lavaḥ aṇureṇuḥ paramāṇuḥ kaṇikā; 'the m. thou seest in the eyes of others, but not the beam in thine own' khalaḥ sarṣapamātrāṇi paricchidrāṇi paśyati . ātmano bilvamātrāṇi paśyannapi na paśyati.
, s. śalabhaḥ pataṃgaḥ kīṭaḥ.
, s. mātṛ f., jananī aṃbā janayitrī prasūḥ prasavitrī janī prasavinī; 'm. of offspring' putravatī sutinī apatyavatī; 'm.-in-law' śvaśrūḥ; 'm. of a hero' vīrasūḥmātā vīraprasavā; 'born of a different m.' bhinnodara anyodara asodara.
, a. cala jaṃgama.
, s. gati f., gamanaṃ calanaṃ sarpaṇaṃ caraṇaṃ.
(2) ceṣṭā vyāpāraḥ aṃgavikṣepaḥ; 'to set in m.' īr c., ā-dhū 5, 9 U, 6 P, kaṃp c.
(3) kṣobhaḥ; vegaḥ saṃ-ā-vegaḥ manovikāraḥ manovṛttiḥvegaḥ bhāvaḥ vāsana kalpanā.
(4) preraṇaṃ-ṇā protsāhanaṃ pracodanā.
(5) upanyāsaḥ upakṣepaḥ kāryopakṣepaḥ sūcanā.
(6) rekaḥ recanaṃ-nā uccāraḥ. -v. i. saṃjñāṃ dā 3 U or kṛ 8 U, saṃketaṃ dā.
, a. cālaka preraka pravartaka hetuka in comp., kāraṇībhūta. -s. hetuḥ kāraṇaṃ nimittaṃ prayojanaṃ kāryaṃ arthaḥ nidānaṃ nibaṃdhanaṃ prava-rtakaṃ pravṛtti-nimittaṃ-hetuḥ; 'without m. s' niṣkāraṇaṃ animittaṃ ahetukaṃ niṣprayojanaṃ akasmāt.
, a. citravicitra nānāvidha-varṇa bahuprakāra vividha.
, s. cālakaḥ prerakaḥ.
, v. t. citr 10, karburīkṛ 8 U.
, s. vākyaṃ vacanaṃ ādarśavākyaṃ.
, s. saṃskāraḥ ākāraḥ ākṛti f., saṃsthānaṃ rūpaṃ; mūtri f.
(2) mṛd f., mṛttikā; mṛducūrṇaṃ.
(3) prakṛti f., kāraṇaṃ. -v. t. saṃskṛ 8 U, kḷp c., ākāraṃ-rūpaṃ-dā 3 U, pravṛt c., rac 10, rūp 10.
, v. i. viśṝ pass., jṝ 4 P, cūrṇibhū 1 P, ava-sad 1 P, śanaiḥ naś 4 P or kṣi pass.
, v. i. pakṣān pat c. or muc 6 P or c.
, s. vapraḥ-praṃ cayaḥ setuḥ āli f., piṃḍalaḥ.
(2) mṛdrāśiḥ mṛttikācayaḥ kṣudraparvataḥ vāmalūraḥ nākuḥ valmīkaḥ-kaṃ.
, v. t. ā-adhi-ruh 1 P, adhikram 1 U, 4 P.
(2) āruh c. (ropayati) urdhvaṃ gam c. (gamayati) uccīkṛ 8 U, niviś c.
(3) khac 10 (khacayati); See Inlay. -v. i. (aśvaṃ rathaṃ &c.) ā-adhi-ruh adhikram adhyās 2 A.
(2) urdhvaṃ gam 1 P or cal 1 P.
, s. parvataḥ adriḥ giriḥ śailaḥ nagaḥ acalaḥ mahīdhraḥ ahāryaḥ dharaḥ gotraḥ grāvan śiloccayaḥ sānumat śikharin; and comp. of bhṛt or dhara with 'Earth,' q. v; kṣmābhṛt mahīdharaḥ kṣitidharaḥ &c.; 'western m.' astaḥ astācalaḥ caramakṣmābhṛt; 'eastern m.' udayaḥ udayagiriḥ-parvataḥ; 'hill near a m.' pādaḥ pratyaṃtaparvataḥ; 'te make m. s out of trifles' aṇumapi parvatīkṛ 8 U, tile tālaṃ dṛś 1 P. -a. parvatīya śaila (lī f.), (s.) in comp.
(2) (Huge) parvatapramāṇa.
, s. mithyā-chadma-vaidyaḥ kūṭacikitsakaḥ.
, v. anu- śuc 1 P, vilap 1 P, pari-dev 1 A, paridiv 10 A, rud 2 P, ākraṃd 1 P, ākruś 1 P. See Lament. -er, s. paridevakaḥ vilāpin m., śocakaḥ vilapanakṛt.
(2) śokāvaha śokaprada duḥkhada duḥkhāvaha śocya śokārha.
(3) (Of persons) śokārta śokākula saśoka khinna duḥkhita khedayukta-anvita udvignamanas vimanas viṣaṇṇa samanyu.
, s. mūṣa(ṣi)kaḥ ākhuḥ uṃdaruḥ bileśayaḥ khanakaḥ; 'small kind of mice' girikā bālamūṣikā.
, See Mustache.
, s. mukhaṃ (in all senses); darīmukhaṃ ghaṭamukhaṃ nadīmukhaṃ &c.; vaktraṃ vadanaṃ ānanaṃ āsyaṃ; tuṃḍaṃ lapanaṃ (of animate beings only); 'corner of the m.' sṛkkan n., sṛkkaṃ oṣṭhaprāṃtaḥ; 'rinsing the m.' ācamanaṃ; 'stop the m.' vācaṃ staṃbh 9 P or c.
(2) chidraṃ raṃdhraṃ dvāraṃ mukhaṃ; 'm.-piece' mukhanālī; mukhaṃ (fig.). -v. sagarvaṃ-uddhataṃ-vad 1 P.
(2) carv 1 P, 10; gras 1 A, bhakṣ 10.
, v. i. cal-r 1 P, sṛp 1 P, pra-vi-- sṛ 1 P, gam 1 P, yā 2 P, i 1 P.
(2) bhram 1, 4 P, parivṛt 1 A.
(3) sthānāṃtaraṃ-gṛhāṃtaraṃ gam or yā.
(4) ceṣṭ 1 A, yat 1 A; 'm. on' pra-sṛ pra-gam pra-yā pra-sthā 1 A; 'm. about' paribhram itastataḥ gam; 'm. off' apa-yā apakram 1 U, 4 P, apa-sṛ-gam; 'don't m. even a step further' asmātsthānātpadātpadamapi na gaṃtavyaṃ (Ka. 147). -v. t. cal c., pra-vi-saṃ- pra-sṛ c., īr c.
(2) pari- bhram c. (bhramayati); sthānāṃtaraṃ gam c. (gamayati).
(2) kṛṣ 1 P, prer c., pravṛt c.; protsah c., nud 6 P or c., pracud 10, ceṣṭ c., ud-pra-yuj 10.
(3) dayāṃ-karuṇāṃ-utpad c., hṛdayaṃ spṛś 6 P or ārdrīkṛ 8 U, dru c., upahan 2 P; ākṣubh c.
(4) upanyas 4 U, upa-kṣip 6 P, upa-sthā c. (sthāpayati); 'to be m.-ed' ārdrībhū 1 P, (karuṇayā) dru 1 P or dravībhū; See Melt, Affect; 'he appears to be m.-ed' dravībhūta iva lakṣyaṃte; 'let my presence m. (you)' māmavalokyāpi tāvatkaruṇārdrā bhavata; 'she was m-ed to tears'. tathā dravībhūtā yathā aśrūṇi vyamuṃcat; 'he was deeply m. ed by what l said' mama vacasā tasya cetasi dṛḍhaṃ padaṃ cakre; 'm. ed with grief' śokopahata duḥkhābhibhūta śokaspṛṣṭa; 'm. a chess-man' śāriṃ pari-ṇī 1 P. -s. gamanaṃ calanaṃ saraṇaṃ &c.; 'm. at chess' pari(rī)ṇāyaḥ.
(2) upakṣepakaḥ upanyāsakṛt m.
(3) pravartakaḥ prayojakaḥ prerakaḥ.
(2) calat; gāmin yāyin visarpin in comp.
(3) hṛdayaspṛś hṛdayagrāhin marmaspṛś-bhid hṛdayaṃgama dayāvaha karuṇātmaka hṛdayadrāvin.
(2) vyāpāraḥ ceṣṭā kriyā kṛti f., ceṣṭitaṃ pravṛtti f.; 'graceful m.' vilāsaḥ vi-bhramaḥ; See under Graceful. 3 cālanaṃ bhramaṇaṃ; 'circular m.' maṃḍalabhramaṇaṃ.
(4) kṣobhaḥ kaṃpaḥ.
(5) grāmaḥ mūrchanā.
, v. t. (dātreṇa) chid 7 P; lū 9 P, do 4 P, kṛt 6 P. -s. tṛṇa-dhānya-rāśiḥ tṛṇotkaraḥ dhānyacayaḥ.
, a. bahu bahula pracura bhūri vipula pra- -gāḍha atyaṃta nirbhara mahat atyartha atirikta utkaṭa atimātra nitāṃta prājya puru adabhra; gen. ex. by su ati pr., atiśaya in comp. -s. bahu n. or in comp., bāhulyaṃ bahubhāgaḥ bhūyiṣṭhaṃ bhūyiṣṭhabhāgaḥ; 'talking m.' bahubhāṣin; 'as m. as' tāvat-yāvat; 'as m. as may lie in one's power' yathāśakti yāvacchakyaṃ; 'how m.' kiyat; 'so m.', 'this m.' iyat etāvat; tāvat (as correlative of yāvat); 'that m.' tāvat 'm. more', 'm. less' kimuta kimu kiṃpunaḥ. -adv. bahu bhṛśaṃ atyaṃtaṃ bhūri gāḍhaṃ nirbharaṃ nitāṃtaṃ atimātraṃ su-ni-tarāṃ balavat ati-su- pr.; See Exceed-
(2) śleṣman m., cikkaṇavastu.
(2) śleṣmala-ṇa.
, s. purīṣaṃ; See Dung. 2 malaṃ kardamaḥ kalkaṃ amedhyaṃ kaluṣaṃ; 'm. -heap, or-hill' malarāśiḥ-saṃcayaḥ avakaranikaraḥ; 'm.-sweat' atisvedaḥ atyaṃtagharmaḥ 'm.-worm' paṃkajaḥ kīṭaḥ. -v. t. malena lip 6 P.
, s. śleṣman m., malaṃ iṃdriyamalaṃ; 'm. of the nose' siṃghāṇaṃ siṃhāṇaṃ-naṃ nāsāmalaṃ; 'm. of the throat' kaphaḥ śleṣmā; 'm. of the bowels' āmaḥ; 'm. of the urethra' puṣpaṃ ṛtuḥ
(2) śleṣma-kapha-kara (rī f.).
, s. paṃkaḥ-kaṃ kardamaḥ jaṃbālaḥ-laṃ śādaḥ niṣadvaraḥ.
(2) (Fig.) ākulayati (D.), ākulīkṛ īṣat muh c or mad c.
, s. lomamayaṃ hastatrāṇaṃ.
(2) mūḍhaḥ maṃdadhīḥ.
, v. t. (vastreṇa) avaguṃṭh 10, pari-āveṣṭ 1 A or c., ācchad 10, avarudh 7 U, baṃdh 9 P, prāvṛ 5 U; See Cover. -er, s. ācchādanaṃ avaguṃṭhanaṃ mukhācchādanaṃ.
, s. pānapātraṃ-bhājanaṃ kaṃsaḥ jalapātraṃ-bhājanaṃ.
, a. klinna klinnanirvāta.
, s. tū(nū)daḥ yūpaḥ kramukaḥ brahmaṇyaḥ brahmadāru n.
, s. daṃḍaḥ artha-dhana-daṃḍaḥ. -v. t. daṃḍ 10. daṃḍaṃ dā c. (dāpayati).
, s. aśvataraḥ veśa(sa)raḥ vegasaraḥ; See Donkey also; 'm.-driver (muleteer)' vesarapālaḥ aśvatarapālaḥ.
, s. strībhāvaḥ strītvaṃ nārītvaṃ.
, v. t. vās 10, bhū c.
, s. śilā śilāpaṭṭaḥ peṣaṇaśilā peṣaṇi-ṇī f.
, s. aṃtraśūlaṃ-vedanā.
, a. bahukoṇa anekāsra.
, a. vividha bahuprakāra-vidha nānā-vidha-prakāra nānā-bahu-rūpa aneka bahu.
, a. bahu or nānā-rūpa nānā or bahuprakāra or vidha.
, a. anekabhuja-pārśva.
, a. bahurekha.
, a. bahuprasava bahvapatya bahupraja.
, a. bahupada.
, s. ādhāraḥ.
, s. bāhulyaṃ anekatvaṃ prācuryaṃ prabhūtatvaṃ; 'm. of business' anekakāryavyāpṛtatvaṃ kāryavaividhyaṃ.
, v. t. guṇayati (D.), han 2 P or c. (ghātayati) ā-ni-- pūr 10; 'm. ing 4 by 3 we get 12' triguṇitāḥ-tribhirāhatāḥ-catvāraḥ dvādaśa saṃpadyaṃte; trighneṣu caturṣu dvādaśa phalaṃ.
(2) vṛdh c., upa-ci 5 U, bahulīpracurī-kṛ 8 U. -v. i. vṛdh 1 A, sphāy 1 A, pra-upa-ci pass., bahulī-bhū 1 P; See In-
(2) vardhita vardhitasaṃkhya.
(2) vardhanaṃ vṛddhi f., upa-cayaḥ.
, a. bahukāryakṣama.
, a. bahukiraṇa.
, a. bahusvana-dhvani-nāda.
, s. samūhaḥ samuccayaḥ gaṇaḥ nivahaḥ saṃghātaḥ samudā(da)yaḥ samāhāraḥ oghaḥ pra-ni-saṃ-cayaḥ stomaḥ nikaraḥ samavāyaḥ cayaḥ saṃhati f., kadaṃbakaṃ vṛṃdaṃ saṃgrahaḥ samājaḥ vyūhaḥ saṃdohaḥ visaraḥ vrajaḥ vrātaḥ vāraḥ nikuraṃbaṃ; vargaḥ (of similar things); saṃghaḥ sārthaḥ (of animals); kulaṃ yūthaḥ-thaṃ (of lower animals); samajaḥ (of beasts); nikāyaḥ; puṃjaḥ rāśiḥ utkaraḥ kūṭaḥ-ṭaṃ (of corn &c.); jālaṃ maṃḍalaṃ pūgaḥ grāmaḥ in comp.
(2) jana or loka-saṃmardaḥ-nivahaḥ-saṃghaḥ janamelakaḥ janatā lokagrāmaḥ.
(3) bāhulyaṃbahutvaṃ.
, a. bahu bahula pracura; See Many.
, a. bahurūpadhārin.
, a. bahunetra-locana.
, a. niḥśabda anālāpa. -interj. tūṣṇīṃ bhava niḥśabdo bhava vācaṃ yaccha.
, v. aspaṣṭaṃ vad 1 P or uccar c., avyaktaṃ udīr c., nīcaiḥ vad jap 1 P.
, s. dāṃbhikaḥ chadmaveśin m.
, s. rakṣitaṃ mṛtaśarīraṃ.
, v. aspaṣṭaṃ vad 1 P or uccar c.,
(2) carv 1 P, 10.
, v. t. carv 1 P, 10.
, a. sāṃsārika-laukika-aihika-aihalaukika- (kī f.): 'm. existence' saṃsāraḥ bhavaḥ saṃsṛti f., loka-jīva-yātrā.
, s. nakulaḥ babhrūḥ aṃgūṣaḥ.
, a. nagarīya nagara-pūra- in comp.
, a. udāra vadānya dānaśauṃḍa dāna-tyāga-śīla.
, s. durgaṃ koṭaḥ.
, s. yuddhasāmagrī-sajjā.
, a. bhitti-prākāra-saṃbaṃdhin.
, s. (sadveṣaṃ) vadhaḥ hatyā ghātaḥ hananaṃ sūdanaṃ hiṃsā. -v. t. han 2 P or c. (ghātayati) vyāpad c.
(2) niṣṭhura dāruṇa atighora.
(3) ghātaka prāṇāṃtaka jīvitanāśin.
(4) mārātmaka ātyayika (kī f.).
, s. maṃdadhvaniḥ-ravaḥ marmaradhvaniḥ kalaravaḥ-svanaḥ-rutaṃ kalakalaḥ guṃjitaṃ gaṃbhīranādaḥ; 'm. of applause' praṇādaḥ.
(2) aṃtar-gūḍhavilāpaḥ asaṃtoṣadhvaniḥ. -v. i. asaṃtoṣaṇasaviṣādaṃ-sanirvedaṃ-vilap 1 P or pari-dev 1 A or paridiv 10 A.
(2) guṃj 1 P, kalaṃ-maṃdaṃgaṃbhīraṃ-ru 2 P.
(3) jap 1 P, nīcaiḥ vad 1 P.
, s. mārī mahāmārī.
, s. snāyu f.; māṃsapeśī snasā vasnasā peśī śirā
(2) śaṃbūkaḥ.
(2) māṃsala dṛḍhāṃga (gī f.), upacitagātra.
, v. i. dhyai 1 P, ciṃt 10, vimṛś 6 P, vicar c., See Meditate. -s. dhyānaṃ ciṃtā.
(2) vāgdevī sarasvatī vidyādhiṣṭhātrī vidyādevatā.
, s. kautukāgāraṃ durlabhavastusaṃgrahaḥ.
, s. chatraṃ chatrakaḥ; See Fungus. -a. acirasthāyin kṣaṇadhvaṃsin utpadyaiva vilīyamāna.
, s. gītaṃ saṃgītaṃ saṃgīta or vādya-vidyā or śāstraṃ (science of m).
(2) (Melody) tālaikyaṃ svarānupūrvyaṃ susvanaḥ-svaraḥ mādhuryaṃ; tauryaṃ vādyaghoṣaḥ; 'vocal m.' saṃgītaṃ; 'instrumental m.' vādanaṃ; 'set to m.' svara-tāla-baddha; 'm.-room' saṃgītaśālā; 'fond of m.' nādalubdha.
(2) vādakaḥ vāditrakuśalaḥ saṃgītajñaḥ susvarābhijñaḥ.
, s. kastūrī kastūrikā mṛganābhiḥ mṛgamadaḥ nābhi m. f., gaṃdhadhūli f., vātāmodā aṃḍajā; 'm. -deer' gaṃdhamṛgaḥ kastūrīmṛgaḥ; 'm.-rat' gaṃdhamūṣakaḥ gaṃdhākhuḥ.
, s. āgneyanāli-lī f. gulikāprakṣepiṇī.
, a. sūkṣmavastraṃ sūkṣmāṃśukaṃ aṃśukaṃ.
, v. ex. by pot. pass. part. with or without avaśyaṃ niyataṃ nūnaṃ; 'I m. worship god' (avaśyaṃ) mayeśvaraḥ pūjanīyaḥ 'he m. have now come home' adhunā tena gṛhamāgatena bhavitavyaṃ; oft. by arh 1 P; 'he m. be honoured' mānamarhatyeva; 'it m. be so' evaṃ khalu tatsyāt evaṃ nāma. -s. drākṣārasaḥ. -v. i. virasībhū 1 P.
, s. śmaśru n., guṃphaḥ oṣṭhaloman n.
, s. sarṣapaḥ taṃ (tu) tubhaḥ kadaṃbakaḥ; black m. kṛṣṇikā rājikā kṣavaḥ kṣutā (dhā) bhijananaḥ āsurī rājasarṣapaḥ; 'white m.' siddhārthaḥ-rthakaḥ.
, v. t. saṃgrah 9 P, samā-hṛ 1 P, samānī 1 P, saṃ-ūh 1 U; samāhve 1 P, ekīkṛ 8 U, saṃgam c., (gamayati).
(2) (sainikān) parisaṃ-khyā 2 P or parigaṇ 10, ekatra samānī. -v. i. saṃ-i 2 P, saṃmil 6 P, saṃgam
(1) A; See Assemble; 'm.-roll' nāmāvali-lī f., parisaṃkhyā parigaṇanā.
, a. vikāravat asthira parivartanīya vikāraśīla aniyata anavasthita asthāyin vyayin.
(2) lola caṃcala tarala; See Fickle.
(2) laulyaṃ cāṃcalyaṃ taralatā.
, a. mūka jaḍa jaḍavāc vākśūnya avāc vāṇīhīna niḥśabda mudritamukha; 'm. with wonder' āścaryajaḍīkṛta. -s. mūkajanaḥ mūkaḥ.
(2) pakṣipurīṣaṃ.
, v. t. vyaṃgīkṛ 8 U, vikalīkṛ; (aṃgāni) khaṃḍ 10, vyava-cchid 7 P, kṛt 6 P.
(2) nyūnāṃgatā vyaṃgatā vaikalyaṃ.
, s. sainyadrohaḥ- aparāgaḥ-virakti f. kṣobhaḥ-prakopaḥ saṃkṣobhaḥ vyutthānaṃ; 'let him raise a m. in Jambudwipa' jaṃbudvīpe kopaṃ janayatu (H. 3). -v. i. abhi-druh 4 P, prakopaṃ dṛś c., virāgaṃ dṛś c., kṣubh 4 P, vyutthā 1 P, śāsanaṃ laṃgh 1 A, 10.
, v. asphuṭaṃ-aspaṣṭaṃ vad 1 P or jalp 1 P, avyaktaṃ uccar c., nīcaiḥ vad; 'm. prayers' jap 1 P.
(2) garj 1 P, stan 1 P, gaṃbhīraṃ svan 1 P. -s.
(2) japaḥ jāpyaṃ svādhyāyaḥ.
(3) garjitaṃ stanitaṃ nirghoṣaḥ.
, s. meṣamāṃsaṃ avimāṃsaṃ.
, a. paraspara anyonya mithaḥ itaretara in comp.; 'm. help' anyonyasāhāyyaṃ; oft. by prati pr.; 'm. obligation' pratyupakāraḥ; pratighātaḥ pratyabhiyogaḥ &c
, s. ghoṇā.
(2) mukhaṃ praveśaḥ; chidra dvāra.
(3) mukhabaṃdhanī-rodhanī. -v. t. mukhaṃ baṃdh 9 P or rudh 7 U.
, s. snāyuvarṇanaṃ.
, s. alpadṛś m., adīrghadṛṣṭiḥ.
, s. ayutaṃ daśasahasraṃ.
, s. paricaraḥ krūraparicaraḥ.
, s. āmalakaḥ-kī-kaṃ tiṣyaphalā amṛtā vayasthā; (beleric m.) vibhītakaḥkī-kaṃ akṣaḥ tuṣaḥ karṣaphalaḥ bhūtāvāsaḥ kalidrumaḥ; 'yellow m.' avyathā abhayā pathyā kāyasthā pūtanā amṛtā harītakī haimavatī cetakī śreyasī śivā.
, s. bolaḥ gaṃdharasaḥ rasagaṃdhaḥ prāṇaḥ piṃḍaḥ goparasaḥ gopaḥ rasaḥ gosaḥ.
, s. rahasyaṃ ni- gūḍhaṃ guhyaṃ gūḍhārthaḥ gūḍhatattvaṃ gahanavastu-viṣayaḥ.
, a. gūḍha gupta gahana; See Mysterious. -ally, adv. gūḍhaṃ gahanaṃ.
, s. purāṇaṃ purāvṛttaṃ purāṇa-purāvṛtta-kathā purāvṛttākhyānaṃ paurāṇikī kathā.
(2) kalpitakathā kūṭārthakathā.
(2) kālpanika (kī f.), kūṭārtha.
, v. t. akasmāt dhṛ 1 P or grah 9 U.
, s. muktāsphoṭaḥ śuktipuṭaṃ.
, s. adhobiṃduḥ.
, s. aśvakaḥ ghoṭakaḥ; See Horse. -v. t. kliś 9 P, ard 1 P.
, s. jaladevatā apsaras f.
, s. nakhaḥ-khaṃ nakharaḥ-raṃ kararuhaḥ punarbhavaḥ punarnavaḥ; 'to fight tooth and n.' atyāveśena (nakhānakhi) vivad 1 A or yudh 4 A.
(2) kīlakaḥ kīlaḥ śaṃkuḥ lohakīlaḥ śaṃkuḥ -v. t. kīl 10, (sā naścetasi kīliteva Mal. 5), kīlaiḥ baṃdh 9 P; 'n. ed to the spot' tatsthānakīlita.
, a. sarala dakṣiṇa nirvyāja nirvyalīka. ṛju saralamati sujana; See Frank. -ly, adv. nirvyājaṃ amāyayā sāralyena.
, a. nagna vivastra nir or a-vastra or vasana vivasana vivāsas aparicchanna digvāsas digaṃbara vastra or vasana-hīna-rahita-śūnya; vivṛta anāvṛta anācchādita.
(2) asajja asaṃbaddha abhūṣita.
(3) kevala anāvṛta śuddha mātra in comp.
(4) spaṣṭa suprakāśa sphuṭa; 'by then. eye' netramātreṇa; 'a n. woman' nagnā koṭavī; 'he would not have left me n. to my enemies' śatruprahāravaśaṃ-śatruvaśāyattaṃ-māṃ nākariṣyat.
, s. nāman n., nāmadheyaṃ; abhidhā abhidhānaṃ ākhyā saṃjñā abhidheyaṃ āhvayaḥ āhvā upādhiḥ lakṣaṇaṃ vyapadeśaḥ; 'do you know them by n.' api jñāyaṃte te nāmadheyataḥ; 'I shall ask his mother's n.' asya mātaraṃ nāmataḥ; pṛccheyaṃ (S. 7); 'call by n.' nāma grah 9 U, saṃbudh c., nāmnā āhve 1 P: 'calling by n.' nāmagrahaḥ-haṇaṃ saṃbodhanaṃ; 'he calls me by my n.' nāmagrāhaṃ māmāhvayati; 'family n.' upanāma kulanāma; 'in one's n.' vacanena vacanāt; 'say to the king in my n.' vācyastvayā madvacanātsa rājā (R. xiv. 61); 'what is the n. of the sage' kiṃnāmadheyosau muniḥ; 'in the n. of' (in oaths) sākṣīkṛtya.
(2) pratiṣṭhā kīrti-khyāti-prasiddhiviśruti- f., pra- vi- khyātiḥ yaśas n.; 'who has made a n.' labdhapratiṣṭhaḥ; 'good n.' sukīrtiḥ sukhyātiḥ; 'bad n.' apa-a-kīrtiḥ duṣkīrtiḥ apratiṣṭhā. -v. t. abhi-dhā 3 U, āhve 1 P, ā-khyā 2 P, ā-pra-cakṣ 2 A, udāhṛ 1 P, vyapa-diś 6 P, saṃjñāṃ-nāma-kṛ 8 U (with gen.); See Call; 'hence his father n. ed his son Aja after the Creator' ataḥ pitā brahmaṇa eva nāmnā tamātmajanmānamajaṃ cakāra (R. v. 36).
(2) nāmnā nirdiś 6 P or udā-vyā-hṛ nāmataḥ kath 10 or vac 2 P or brū 2 U or kṝt 10, nāma grah; See Tell also.
(2) nāmadhārin kṛta-labdha-prāpta-nāman.
, s. alpa-svalpa-nidrā adīrghanidrā.
(2) ro(lo) man n.
(3) gaṃḍaḥ. -v. i., 'take a n.' alpakālamātraṃ svap 2 P.
(2) nidrālu.
(3) svāpa or nidrā-kārin or āvaha.
, s. manyā ghāṭā avaṭuḥ kṛkāṭikā.
, s. mukha-vadana-mārjanavastraṃ naktakaḥ.
, a. nidrā or svāpa-kārin or janana (nī f.). -s. nidrāvahaṃ auṣadhaṃ nidrauṣadhaṃ.
, s. jaṭilā jaṭāmāṃsī tapasvinī lomaśā miśī (ṣī.)
, v. t. varṇ 10, pari-kṝt 10, kath 10, ākhyā 2 P, ni-ā-vid c., abhi-dhā 3 U, vyāhṛ 1 P, vad 1 P, cakṣ 2 A; See Tell-
(2) kathā; See below.
, a. avistṛta avistīrṇa saṃ-ni-ruddha saṃkaṭa saṃbādha saṃku (ko) cita saṃvṛta apṛthu avipula anāyata nirāyata alpapari-māṇa avitata.
(2) alpa pari- mita saṃyata niyata nibaddha; See Limited; 'a n. pass' saṃkaṭaṃ saṃbādhaḥ saṃkaṭamārgaḥ.
(3) (Fig.) kṣudra alpa laghu kṛpaṇa anudāra; 'of n. views', 'n. minded' kṣudramanas laghucetas kṛpaṇabuddhi-dhī-mati-cetas anudāraśīla.
(4) sūkṣma atisūkṣma nipuṇa suviśuddha. -v. t. saṃkṣip 6 P, saṃkuc 1 P, saṃbādh 1 A, saṃhṛ 1 P, saṃvṛ 5 U, ākuṃc c., pari-mā 3 A, 2 P, saṃ-ni-yam 1 P; See Limit. -v. i. Pass. of roots above.
(2) kṛcchreṇa kathamapi kaṣṭena īṣadūnaṃ; by kalpa-prāya- in comp; 'he n. escaped being foiled' jitaprāyaḥ-kalpaḥ.
(3) sūkṣmaṃ nipuṇaṃ.
, a. anunāsika (kī f.), nasya nāsikya sānusvāra. -s. anunāsikaṃ.
, a. prādurbhavat; vardhiṣṇu.
, a. malina aśuddha samala apavitra amedhya; kutsita garhita aślīla.
, a. janma in comp.; 'n. country' janmabhūḥ.
, a. tarat plavat.
, s. rāṣṭraṃ janapadaḥ deśaḥ viṣayaḥ; (people) lokaḥ janāḥ prajāḥ janatā janaḥ lokaḥ deśajanaḥ-lokaḥ deśavāsinaḥ.
(2) deśābhimānin.
(3) sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.), sarvajanīna; See General. -ality, s. svadeśābhimānaḥ.
(2) deśīyatā deśodbhavatā.
, a. deśaja deśīya deśodbhava svadeśotpanna.
(2) sahaja akṛtrima naisargika (kī f.), svabhāvaja; See Natural.
(3) janmaprāpta janmasiddha janma-sva in comp.; 'n. country' janmabhūmi f. -deśaḥ svaviṣayaḥ-rāṣṭraṃ; 'n. place' janmasthānaṃ utpattisthānaṃ. -s. deśavāsin m., deśajaḥ deśodbhavaḥ deśīyajanaḥlokaḥ.
(2) janmapatrikā jātakaṃ; 'cast one's n.' jātakaṃ nirūp 10; 'star at one's n.' janmanakṣatraṃ; 'name given at one's n.' janmanāma.
, s. sarji f., sarjikā sarjikākṣāraḥ kāpotaḥ sukhavarcakaḥ.
, a. śobhana parimṛṣṭa surekha vinīta.
, s. sṛṣṭi f., jagat n., bhūmaṃḍalaṃ viśvaṃ brahmāṃḍaṃ sargaḥ.
(2) mārgaḥ rīti f., kramaḥ vidhiḥ niyamaḥ dharmaḥ sṛṣṭikramaḥ.
(3) prakṛti f., māyā śakti f., nirmātrī devatā ādiśaktiḥ-māyā pradhānaṃ (according so Sānkhyas).
(4) prakāraḥ rūpaṃ jāti f., rītiḥ vidhā in comp.
(5) bhāvaḥ prakṛtiḥ svabhāvaḥ nisargaḥ dharmaḥ tattvaṃ sattvaṃ guṇaḥ prakṛti-nisarga-jāti-svabhāvaḥ saṃsiddhi f., svarūpaṃ svadharmaḥ; śīlaṃ.
(6) svabhāva or prakṛti-guṇaḥ or dharmaḥ; 'preperties of n.' guṇatrayaṃ (sattvaṃ rajaḥ tamaḥ); 'good n.' sadbhāvaḥ suśīlaṃ saujanyaṃ; 'of this n.' evaṃvidha; 'by n.' prakṛtyā jātyā janmataḥ svabhāvataḥ; 'blind by n.' janmāṃdha jātyaṃdha januṣāṃdha; 'functions of n.' deha-śarīradharmaḥ.
(2) yogya yathāmārga-nyāya yukta ucita.
(3) svabhāvānugata anuloma prakṛtyanu-sārin svabhāvayogya.
(4) akṛtrima akṛtaka ayatnakṛta ayatnanirmita; 'n. cavity' devakhātaṃ; 'n. loveliness' avyājasauṃdaryaṃ.
(5) akliṣṭa ayatnakṛta sulabha
(6) (Child) gūḍhaja anaurasa (sī f.), jāraja upastrījāta vijāta; See Illegltimate. 7 satya yathārtha sarala akṛtrima prakṛta.
(8) yathākālaḥ 'n.' death' yathākālaṃ maraṇaṃ; 'n. day' sāvanadinaṃ; 'n. form' svarūpaṃ; 'n. disposition' svabhāvaḥ janmasvabhāvaḥ; 'n. history' jaḍājaḍaśāstraṃ sthāvarajaṃgamaśāstraṃ; 'n. philosophy' padārthavijñānaṃ; 'n. to' sulabha; 'levity n. to mortals' mānuṣatāsulabho laghimā (Ka. 134). -s. mūḍhaḥ mūrkhaḥ jaḍaḥ.
(2) yathākramaṃ anu-lomaṃ sṛṣṭikramānusāreṇa.
(3) akṛtrimaṃ akliṣṭaṃ ayatnataḥ sahajaśaktyā-gatyā.
(4) svataḥ svayaṃ aṃtaḥpravṛttyā abalāt sahajāvabodhena.
(5) avaśyaṃ nirvivādaṃ niyataṃ anāyāsenaiva; nūnaṃ khalu.
, s. na kimapi na kiṃcit-kiṃcana.
(2) śūnyaṃ khaṃ; 'set at n.' ava-jñā 9 U, tṛṇīkṛ 8 U; See Contemn, Defy. -adv. na kimapi na kiṃcidapi na īṣadapi-stokamapi. -a. asāra nirguṇa.
, a. duṣṭa upadravin durvṛtta pratīpa avineya avaśya hiṃsāśīla apakārapriya; See Mischievous. -ily, adv. pratīpaṃ duṣṭabhāvena.
, s. nauyuddhaṃ.
, s. vamanaṃ utkledaḥ vamanecchā.
(2) vaikṛtaṃ bībhatsaḥ kutsā ghṛṇā nirvedaḥ.
(2) vamanotpādin.
, a. nāvika (kī f.), nau in comp.
, a. samudra in comp., nāvya nāvika.
(2) naukātmaka naurūpa.
, s. nābhi-bhī f., piṃḍi-ḍī f., piṃḍikā.
(2) (devālayasya) madhyabhāgaḥ.
, s. nābhi-bhī f., tuṃdaḥ-di-dī f., tuṃdikā udarāvartaḥ; 'hollow of the n.' nābhyāvartaḥ; 'having a protuberant n.' tuṃdin tuṃdila-bha tuṃdavat; 'n.-string' nālaḥ nābhinālaḥ.
, a. nāvya nautārya naugamya.
, v. nāvā tṝ 1 P or plu 1 A. or gam 1 P or bhram 1, 4 P.
(2) (A ship) cal c., vah c., nī 1 P, prer c.
(2) nauvāhanaṃ-cālanaṃ-nayanaṃ.
(3) nāvikavidyā naukāgamanavidyā-śāstraṃ.
(2) nauvāhaḥ naunāyakaḥ.
, s. (yuddha-) nausamūhaḥ-sādhanaṃ potāvali f., naukāsamūhaḥ.
, adv. na nahi; 'n. more' nedameva anyacca anyadapi punaḥ na kevalaṃ idaṃ; 'say n.'
, a. nīca nimna.
, prep. samīpaṃ-pe (with gen.), ārāt (with abl.), samayā nikaṣā (with acc.), upa in comp.; (with verbs) ex. by upa ā abhi prati. -a. āsanna pratyāsanna sannihita samīpa nikaṭa samīpa-nikaṭa-stha upāṃta aṃtika samīpa-nikaṭa-vartin upakaṃṭha saṃnikṛṣṭa savidha abhyāsa-śa sadeśa saveśa abhyarṇa abhyagra sanīḍa samaryāda adūra; 'quite n.' saṃsakta avyavahita apadāṃtara; 'very n.' nediṣṭha; aṃtikatama.
(2) dṛḍhasaṃbaddhasaṃsakta paricita.
(3) svārthasaṃbaṃdhin.
(4) kṛpaṇa alpavyayin; (relation) nikaṭa āsanna; 'who is n. her delivery' āsannaprasavā; 'n. his death' āsannamṛtyuḥ. -adv. samīpaṃpe aṃtikaṃ-ke nikaṭaṃ-ṭe abhitaḥ upāṃte ārāt nikaṣā adūraṃ-re saṃnidhau sakāśe upa in comp.; 'n. at one's side' pārśve pārśvataḥ.
(2) Nearly, See below. -v. i. upa-gam 1 P, upasṛ 1 P, samīpaṃ-gam; See Approach. -ly, adv. prāyaḥ prāyeṇa prāyaśaḥ īṣadūnaṃ kalpa-prāya-bhūyiṣṭha-upa- in comp.; 'n. like Kumara' kumārakalpaḥ; 'n. dead' mṛtaprāya-kalpa; 'n. five years old' paṃcavarṣadeśīya; 'n. four' upacatura. dṛḍhaṃ gāḍhaṃ 'n. connected' dṛḍhasaṃbaddha.
(2) dṛḍhasaṃsargaḥsaṃbaṃdhaḥ saṃsakti f., paricayaḥ.
(3) kārpaṇyaṃ dainyaṃ.
, a. śuddha śobhana pariṣkṛta vinīta parimṛṣṭa surekha.
(2) kuśala pravīṇa.
(3) gojātīya; 'n.-herd' gopālaḥ
, s. śuklaṃ śuklapaṭalaṃ.
, a. meghāvṛta meghācchanna; See Cloudy.
, a. avaśya avaśyaṃbhāvin apari-hārya avaśyakaraṇīya avaśyaka āvaśyaka (kī f.), bhavitavya bhāvya anivārya.
(2) apekṣita ākāṃkṣita.
(3) vidhi-daiva-vaśa daivādhīna; 'the n. result of acts' kārya-karma-vaśaḥ; oft. ex. by pot. pass. part. or arh 1 P. -s. śaucakūpaḥ.
, s. avaśyaṃbhāvitā ananyagatitvaṃ āvaśyakatvaṃ avaśyakatā niyatatvaṃ ava-śyakartavyatā kāryavaśaḥ
(2) dainyaṃ dīnatā durgati f., dāridryaṃ āpannadaśā.
(3) prayojanaṃ hetuḥ kāraṇaṃ arthaḥ nimittaṃ kāryaṃ; apekṣā ākāṃkṣā.
(4) bhavitavyatā niyati f., daivaṃ vidhiḥ daivādhīnatā.
(2) pravṛt c., avaśyaṃ kṛ c.; See Compel. -ous, a. durgata dīna daridra.
, s. grīvā galaḥ kaṃṭhaḥ kadharā-raḥ śirodharā śirodhiḥ; 'back of the n.' avaṭuḥ ghāṭā kṛkāṭikā; 'n. of a pitcher' pātrakaṃṭhaḥ; 'seize by the n. and turn out' ardhacaṃdraṃ datvā niḥsṛ c.; 'n.-cloth' 'n.-kerchief' grīvāvastraṃ galāveṣṭanaṃ graiveyakaṃ; 'n.-lace,' hāraḥ mālā sūtraṃ graivaṃ graiveyakaṃ kaṃṭhamālā-bhūṣā-ābharaṇaṃ; 'n.-lace of jewels' maṇimālā ratnāvali-lī f.; 'n.-lace of pearls' muktāvaliḥ muktālatā mauktikasaraḥ; 'n.-lace of gold' kanakasūtraṃ.
, s. mṛtajanavṛttāṃtaḥ.
, s. pretasiddhi f., piśācavidyā bhūtavidyā
, s. prayojanaṃ kāryaṃ arthaḥ upayogaḥ or ex. by kiṃ (with instr.) kāraṇaṃ nimittaṃ hetuḥ apekṣā ākāṃkṣā; 'rich persons have n. of (even) a straw' tṛṇenakārya bhavatīśvarāṇāṃ (P. I. 1); 'according to n.' yathākāryaṃ prayojanavaśāt.
(2) vyasanaṃ āpad f., kṛcchraṃ kaṣṭaṃ durgati f., duḥkhaṃ dāridryaṃ kleśaḥ saṃkaṭasamayaḥ; 'times of n.' āpatsamayaḥ; 'a friend in n. is a friend indeed' sa suhṛd vyasane yaḥ syāt. -v. t. apekṣ 1 A, ākāṃkṣ 1 P; prārth 10 A, iṣ 6 P; oft. ex. by (s.); 'he n. s help' tasya sāhāyyena prayojanaṃ.
(2) (Must) ex. by avaśyaṃ or by arh 1 P, or pot. pass. part.; 'you n. not come to me' māṃ pratyāgamanaṃ na te'vaśyakaṃ.
, s. sūci-cī f., sevanī; 'the eye of a n.' sūciraṃdhraṃ-chidraṃ; 'a magnetic n.' lohamaṇiśalākā; 'n.-maker' sūcikāraḥ; 'n.-woman' sūcikā; 'n.-work' sūcikarman n. sūtrakarman n.
, a. atighora atiduṣṭa niṃdya dāruṇa duṣṭatama pāpiṣṭha mahā-ati-pātakin.
, a. asvīkārārthaka niṣedhārthaka nāstigarbha niṣedhadyotin abhāvarūpa akaraṇarūpa abhāvātmaka; 'n. quantity' kṣayarāśiḥ. -s. nañ niṣedhārthaka-asvīkārārtha ka-śabdaḥ.
(2) nāsti-abhāva-pakṣaḥ niṣedhavākyaṃ; 'two n.s make one affirmative' dvau nañau prakṛtārthaṃ gamayataḥ; 'to reply in the n.' neti vad 1 P. -v. t. ni-prati-ṣidh 1 P, pratyādiś 6 P, pratyā-khyā 2 P, niras 4 U, apalap 1 P; See Confute, Reject. -ly, adv. neti nāstīti saniṣedhaṃ asvīkāreṇa.
(2) abhāvaḥ.
, -v. t. upekṣ 1 A, na anuṣṭhā 1 P or ācar 1 P, vi-smṛ 1 P, pra-mad 4 P (with abl.), na ava-dhā 3 U or śru 5 P (words); pramādataḥ tyaj 1 P; 'n. ed his duty' svādhikārātpramattaḥ (Me. 1).
(2) aticar ativṛt 1 A, ati-vyati-kram 1 U, 4 P, ut -laṃgh 1 A, 10; tyaj hā 3 P, apās 4 U.
(3) ava-jñā 9 U, ava-man 4 A, avagaṇ 10, ava-dhīr 10, tiraskṛ 8 U, na gaṇ or ādṛ 6 A; See Contemn. -s.
(2) tyāgaḥ ananuṣṭhānaṃ lopaḥ ati-vyati-kramaḥ atipātaḥ laṃghanaṃ upātyayaḥ utsarjanaṃ.
(3) avajñā avamānaḥ anādaraḥ avadhīraṇaṃ-ṇā.
, v. i. vyavahṛ 1 P, paṇ 1 A.
(2) saṃdhaye saṃvad 1 P. -v. t. saṃvi-dhā 3 U, vyavahāreṇa saṃ-dhā.
(2) vi-krī 9 A.
(2) saṃdhikramaḥ sāman n., śamanaṃ madhyasthāśrayaḥ.
(2) madhyasthaḥ saṃdhisāma-vid m. sāmakuśalaḥ.
, s. śyāmadehaḥ kṛṣṇāṃgaḥ.
, v. i. heṣ-hreṣ-reṣ 1 A. -s.,
, s. prativeśin m., prativeśaḥ-śyaḥ prativāsin m. prātiveśikaḥ nikaṭa or samīpasthaḥ-vartin m. vāsin m., sāmaṃtaḥ; 'next door n.' prātiveśyaḥ anaṃtaravāsī. -a prativāsin samīpastha &c. -v. t. nikaṭe sthā 1 P or vṛt 1 A or vas 1 P; See Border. -hood, s. saṃnidhiḥ upakaṃṭhaḥ sāṃnidhyaṃ sāmīpyaṃ saṃni-karṣaḥ upāṃtaḥ-taṃ naikaṭyaṃ abhyāsaḥ.
(2) samīpasaṃnihita-deśaḥ sāmaṃtaṃ prativeśaḥ adhivāsaḥ.
(3) samīpa-nikaṭa-vāsinaḥ prātiveśyāḥ prati-vāsinaḥ (pl.).
a., conj. na-na va na ca na ca (na ca na paricito na cāpyagamyaḥ M. 1), or simply na-na (mā-mā with Imperative).
(2) eka ekatara anyatara with na or by ubhau.
, s. navoḍhaḥ-ḍhā navabhāryā navapatiḥ.
, s. nūtananyāyaḥ-mataṃ.
(2) nūtanaśabdāśrayaḥ.
, s. navaśiṣyaḥ-chātraḥ anabhyastaḥ prāthamakalpikaḥ aparicitaḥ.
, s. duḥkhaśamanaṃ.
, s. bhrātrīyaḥ bhrātṛvyaḥ-jaḥ bhrātṛpatraḥsutaḥ.
(2) (Sister's son) bhāgineyaḥ svastrīyaḥ bhaginī or svasṛ-putraḥ or sutaḥ.
(2) vṛkkarogahara.
, s. jñātyatisnehaḥ kulapakṣapātaḥ.
, s. jala-samudra-devatā.
, s. śirā vasnasā snasā; dhamani-nī f., majjā-jñāna-taṃtuḥ.
(2) balaṃ vīryaṃ tejas-ojas n., śarīradṛḍhatā.
(3) dhairyaṃ dhṛti f., manaḥsthairyaṃ. -v. t. balaṃ-dhairyaṃ dā 3 U or vṛdh c.
(2) ojasvin sabala vīryavat ūrjasvala sudṛḍha dhīra.
(3) kṣiprakṣobha kaṃpa-vepana-śīla dhairyahīna.
(2) sakaṃpaṃ dhairyaṃ vinā.
(2) snāyuvikāraḥ kaṃpaśīlatā adhṛtiḥ.
, s. See Ignorance.
, s. nīḍaḥ-ḍaḥ kulāyaḥ nilayaḥ pakṣisthānaṃgṛhaṃ.
(2) gṛhaṃ sthānaṃ ādhāraḥ āśayaḥ; 'find a mare's n.' śaśaviṣāṇaṃ āsad c. or labh 1 A.
, s. jālaṃ pāśaḥ baṃdhanaṃ-nī pāśabaṃdhaḥ vi-(vī)taṃsaḥ; 'n. for deer' vāgurā mṛgabaṃdhanī mṛgajālaṃ; 'n. for fish' ānāyaḥ jālaṃ; 'n. -work' jāla-sūtra-karman n.
(2) kūṭayaṃtraṃ unmāthaḥ. -a. śuddha aśeṣa niruddhāra abhagna. akhaṃḍa anyūna. -v. t. jāle baṃdh 9 P or grah 9 U.
(2) jālīkṛ 8 U.
, a. adhas in comp.; adhara avara adhaḥstha adhobhava adhastana (nī f.); 'n. world' adholokaḥ; 'n, garment' adhovāsaḥ.
, s. pītaparṇī. -v. t. saṃ-pari-tap c., prakup c., ruṣ c.; See Enrage, Excite.
, a. vasnasā-śirā-saṃbaṃdhin
, s. śirāvarṇanaṃ.
, s. śirācchedavidyā.
, a. napuṃsaka klība tṛtīya (yā)prakṛti ṣaṃḍha; 'n. gender' klībaṃ napuṃsakaṃ; See below.
(2) udāsīnīkṛ.
(2) udāsīnīkaraṇaṃ.
, adv. na kadācit na kadāpi na kadācana na jātu na karhicit; 'n.-fading' ajara; 'n.-failing' amogha akṣayya; 'n. more' na bhūyaḥ netaḥparaṃ na punaḥ.
conj. tathāpi kiṃtu punaḥ paraṃtu paraṃ.
, a. nava navīna abhinava nūtana pratyagra (of flowers &c.).
(2) ādhunika (kī f.), idānīṃtana-adhunātana-(nī f.), arvācīna.
(3) apūrva abhūta-adṛṣṭa-pūrva aśrutapūrva.
(4) anabhyasta aparicita avijñānin; 'n. comer' āgaṃtukaḥ navāgataḥ; 'n. -born' navotpanna sadyojāta; 'n. -fangled' 'n. fashioned' navaghaṭita navakalpita-sṛṣṭa; 'n. year's day' varṣapratipad f.
(2) nūtanārītiḥ navācāraḥ.
, s. vārtā vṛttāṃtaḥ pravṛtti f., udaṃtaḥ samācāraḥ vṛttaṃ.
(2) saṃvādaḥ janavādaḥ-śruti f., lokapravāṃdaḥ kiṃvadaṃtī; 'good n.' bhadraṃ śubhaṃ śubhavārtā; 'ill n.' aśubhaṃ aśubhavārtā; 'ill n. travels fast' aśubhavārtā satvaraṃ bahulībhavati; 'n.-monger' vārtāvṛttiḥ vārtāyanaḥ vārtāvahanavṛttiḥ 'n. paper' vārtā-samācāra-patraṃ vṛttapatraṃ.
, s. kṣudragodhā.
, a. (Of time) āgāmin; 'on Monday n.' āgāmini somavāsare.
(2) anaṃtara avyavahita avyavadhāna saṃsakta niraṃtarāla; 'n. to the skin' śarīrasaṃsakta.
(3) sannihita; pārśvastha aṃtika samīpa or nikaṭastha or vartin; See Near; oft. ex. by para anya aṃtaraṃ in comp.; 'n. born' anaṃtaraja 'in the absence of the first, the n. and so on' pūrvābhāve paraḥ paraḥ; 'on the n. day' parāhe paredyuḥ; 'the n. world' paralokaḥ lokāṃtaraṃ; 'n. door to' adūra īṣadūna (with abl.); kalpa in comp.; 'in the n. world' amutra paratra; 'n. moment' kṣaṇāṃtaraṃ; 'n. but one' ekāṃtaraṃ. -adv. anaṃtaraṃ paraṃ parataḥ (with abl); tataḥ tadanaṃtaraṃ atha parastāt tataḥ-paraṃ-ūrdhvaṃ; 'what n.' tataḥ kiṃ tatastataḥ.
, s. baṃdhaḥ sāṃdhiḥ.
, s. caṃcu f., tuṃḍaṃ.
(2) agraṃ aṇi f., agrabhāgaḥ.
, v. t. (alpālpaṃ) daṃś 1 P, avakṛt 6 P, carv 1 P, 10; kramaśaḥ-alpālpaśaḥ-khād 1 P or kṛt or bhakṣ 10.
(2) chidraṃ anviṣ 4 P, doṣaṃ grah 9 U, asūyati (D.) (with dat.).
, a. lalita śobhana su in comp., subhaga ramya ramaṇīya rucira manohara sādhu.
(2) svādu surasa miṣṭa āsvādavat rucira rucikara.
(3) sūkṣmadṛṣṭi-darśin kuśāgrabuddhi.
(4) sūkṣma ati-sūkṣma supariśuddha samyac.
(5) asthūla sūkṣma virala (cloth).
(6) komala mṛdu pelava sukumāra.
(7) atisūkṣma atinipuṇa.
(2) sūkṣmaṃ sūkṣmatvena.
, s. (pratimā-) ādhāraḥ niketanaṃ sthānaṃ.
, s. graṃthiḥ; avacchedaḥ.
(2) śubha-anukūlasamayaḥ yukta-ucita-kālaḥ śubhayogaḥ-kālaḥlagnaṃ. -v. t. avacchid 7 P.
(2) śubhalagne āsad c.
, s. saṃjñā upādhiḥ upādhināman n. -v. t. upādhiṃ dā 3 U.
, v. i. nimiṣ 6 P; ni-mīl 1 P.
, s. nīḍakaraṇaṃ kulāyaracanaṃ.
, s. bhrātṛkanyā-sutā bhrātrīyā.
(2) (Sister's daughter) bhāgineyī svasrīyā.
, s. kṛpaṇaḥ kṣudraḥ kadaryaḥ. -a.,
, v. i. kālāpavyayaṃ kṛ 8 U
, a., adv. See Near.
, s. rātri-trī rajaniḥ-nī kṣapā niśā vibhāvarī śa (śā) rvarī yāminī triyāmā niśīthinī kṣaṇadā tamasvinī tamiḥ-mī-mā (all f.); 'a dark n.' tamisrā tāmasī; 'moon'light n.' jyautsnī jyotiṣmatī; 'by n.', 'at n.' rātrau niśi naktaṃ doṣā; 'number of n. s' gaṇarātraṃ; 'beginning of n.' pradoṣaḥ rajanīmukhaṃ niśāmukhaṃ; 'n. and day' rātriṃdivaṃ naktaṃdivaṃ; 'a n. and 2 days' pakṣiṇī; 'sitting up at n.' rātrijāgaraḥ; 'n.-attack' sauptikaṃ sauptikākramaḥ; 'n.-blindness' rātryaṃdhatā; 'n.-dress' rātriveśaḥ; 'n.-fall' pradoṣaḥ niśā-rajanīmukhaṃ saṃdhyākālaḥ rātriyogaḥ; 'n.-hag' rātricarā rātryaṭā; 'n.-man' khala-mala-pūḥ; 'n. mare' duḥsvapnaḥ kusvapnaḥ; 'n.-shade' nidigdhikā spṛśī vyāghrī bṛhatī kaṃṭakārikā pracodanī kulī kṣudrā duḥsparśā rāṣṭrikā; 'n-wandering' niśācara rātri(triṃ)cara; 'n.-watch' nagararakṣiṇaḥ (pl.); yāmaḥ praharaḥ.
(2) pratirātraṃ niśiniśi rātrau rātrau.
, s. priyagītaḥ bulbulaḥ.
, s. śūnyaṃ abhāvaḥ.
, a. capala laghu laghugati laghuśarīra capaladeha kṣipra-capala-gati; 'n.-footed' laghupād; 'n.-handed' laghuhasta; 'n.-witted' capala-śīghra-buddhi.
, a., s. navan; 'n.-fold' navaguṇa.
, s. alpadhīḥ mūrkhaḥ jaḍaḥ.
, v. t. ni- kṛt 6 P, avachid 7 P.
(2) saṃdaṃś 1 P, carv 1 P, 10.
(3) pīḍ 10, ard 1 P or c.
(4) naś c., ucchid viśṝ 6 P or c.; mlānīkṛ 8 U; 'n. in the bud' kalikāvasthāyāṃ eva naś c., jātamātraṃ han 2 P or praśamaṃ nī 1 P, (jātamātraṃ na yaḥ śatruṃ vyādhiṃ ca praśamaṃ nayet P. III. 1). -s.,
(2) himārtīkaraṇaṃ.
(3) himārta himapīḍita.
, s. cūcukaḥ-kaṃ stana-kuca-agraṃ stanamukhaṃ.
, s. likṣā yūkāṃḍaṃ.
, s. yavakṣāraḥ yavāgrajaḥ pākyaḥ.
, s. nirguṇavāyu m.,
, adv. na no nahi; 'n., n.' mā maivaṃ. -a. (Before nouns) ex. by na; a an nir pr.; hīna śūnya rahita in comp., 'n. one' na kopi na kaścana; 'n.-body' na kaścit na kācana; 'having n. issue' anapatya vaṃśahīna &c.
, a. kulīna abhijāta ārya abhijanavat mahākula satkulajāta sadvaṃśaja kula-ja or jāta kulaprasūta vaṃśaviśuddha.
(2) (N.-minded) udāra mahātman mahāmanas udātta udāra-dhīmati mahānubhāva mahāśaya maheccha.
(3) mahat dhīra śreṣṭha utkṛṣṭa viśiṣṭa uttama mahābhāga unnata pramukha praśasta vi-pra-khyāta pratipattimat supratiṣṭha kīrtimat yaśasvin; śrīmat mahāpratāpa mahātejas tejasvin ojasvin; See Majestic also; oft. ex. by ṛṣabhaḥ siṃhaḥ vyāghraḥ puṃgavaḥ śārdūlaḥ in comp.; See,
(2) audāryeṇa udāratayā māhātmyena udāracetasā udāttaṃ dhīraṃ.
(3) sapratāpaṃ atitejasā mahāvibhūtyā aiśvaryeṇa.
(2) audāryaṃ māhātmyaṃ mahānubhāvaḥ udāradhīḥ; mahāśayaḥ mahiman m.
(3) mahattvaṃ mahimā utkarṣaḥ viśiṣṭatā śreṣṭhatvaṃ prakarṣaḥ unnatiḥ pratipatti f., pratiṣṭhā pra-vi-khyāti f.
(4) pratāpaḥ aiśvaryaṃ vibhūti f., ojas-tejas n., dhīratā śrīḥ.
(5) śiṣṭa-kulīna-janaḥ kulīnalokāḥ-janāḥ.
, a. See Mischievous.
, a. rātricara.
, a. See Nightly.
, s. śiraḥ-kaṃpaḥ-cālanaṃ śiraḥsaṃjñā-saṃketaḥ.
(2) śiraḥ-mastaka-praṇāmaḥ. -v. (mastakaṃ śiraḥ) cal c.; 'Mālati n. s her head' mālatī mūrdhānaṃ cālayati (Mal. 8); śirasā saṃketaṃsaṃjñāṃ kṛ 8 U or dā 3 U; 'n. consent' śiraḥkaṃpena anuman 4 A or anumatiṃ sūc 10.
(2) (śiraḥ) pra-ā-vi-ava-nam c. (namayati).
, a. graṃthila graṃthimat.
, s. See Head.
, s. See Idiot.
, s. pātaḥ.
(2) asthigulmaḥ gaṃḍaḥ piṃḍaḥ.
, a. graṃthila graṃthimat.
, s. ghanaḥ piṃḍaḥ; śarkarā loṣṭaḥ.
, s. ni- nādaḥ dhvaniḥ śabdaḥ ni- svanaḥ ghoṣaḥ mahā-ucca-svaraḥ utkrośaḥ vi- rāvaḥ ravaḥ nihrādaḥ; 'rattling n.' raṇitaṃ raṇatkāraḥ; 'jingling n.' kvaṇaḥ kvaṇanaṃ kvaṇitaṃ; 'loud n.' kalakalaḥ kolāhalaḥ tumulaṃ mahāśabdaḥ-svanaḥ-ghoṣaḥ.
(2) janaravaḥ-pravādaḥśruti f.; 'make n.' nad 1 P, dhvan 1 P, vi- ru 2 P, raṇ 1 P, śabdāyate (D.), kolāhalaṃ-kalakalaṃ-kṛ 8 U; 'shallow water makes great n.' ardho ghaṭo ghoṣamupaiti nūnaṃ. -v. t. ghuṣ 10, ut-vi-- prakāś c., pra- khyā c. (khyāpayati) prakaṭīkṛ.
(2) ninādapūrita kalakalavyāpta mukhara saśabda nādin saṃ-ni-hrādin.
, a. durgaṃdha pūtigaṃdhi kutsita duṣṭa samala.
(2) māraka mārātmaka kṣayakara (rī f.), nāśāvaha ghātuka bādhaka.
, a. paśucāraṇopajīvin; asthiravāsa.
, s. pra- deśaḥ deśabhāgaḥ.
, s. paribhāṣā pāribhāṣikaśabdasaṃgrahaḥ.
, a. nāmasaṃbaṃdhin nāmaviṣayaka.
(2) śābda (bdī f.), śābdika-vācanika-(kī f.).
(3) nāmamātra nāmadhārin-bhṛt nāmamātradhārin śabda-nāma-in comp.; 'I am but a n. lord of the earth' nanu śabdapatiḥ kṣiterahaṃ (R. VIII. 52); 'n. verb' nāmadhātuḥ.
, v. t. nāma-saṃjñāṃ-kṛ 8 U, nāma nirdiś 6 P; See Call, Name. 2 (To an office) niyuj 7 A, 10 or prati-ṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati).
, (a prefix) Ex. by a an; 'n. -acceptance' aparigrahaḥ asvīkāraḥ; 'n. -appearance, n.-attendance' anupasthiti f, asaṃnidhānaṃ adarśanaṃ avidyamānatā; 'n. -attainment' aprāpti f., alābhaḥ; 'n. attention' anavadhānaṃ pramādaḥ; 'n. -chalant' nirutsuka anape(ve)kṣa udāsīna niḥspṛha; 'n.-compliance' ananurodhaḥ ananuvartanaṃ virodhaḥ; 'n.-conductor' avāhakraḥ anāyakaḥ; 'n.-conformist' ananurodhin m., ananuvartin; sāmānyadharmavirodhin m. matāṃtaragrāhin m. 'n.-comformity' ananurodhaḥ matāṃtaragrahaṇaṃ; 'n.-descript' avarṇita akṛtalakṣaṇa; 'n. resistance' apratīkāraḥ; &c. &c.
, s. bālyaṃ bālyadaśā; See Minority.
, s. navativarṣīyaḥ.
, s. navakoṇākṛti f.
, s. avasaraḥ kālaḥ; 'for the n.' asminsamaye.
, s. audāsīnyaṃ anapekṣā.
, a. vicitra aparūpa vilakṣaṇa.
, a. na kaścit na kopi na kaścana na kācit &c.; oft ex. by na with other words; 'n. other' nānya netara; 'n. but' eva; (with compar. adj.) na kimapi na īṣadapi na manāgapi na stokamapi.
, s. abhāvaḥ asaṃbhavaḥ asattā asadbhāvaḥ śūnyatā.
(2) śūnyaṃ avastu n.; 'he is a n. in the kingdom' rājye akiṃcitkaraḥ saḥ.
, s. nirupamaṃ or advitīyaṃ vastu n.
, s. akarman n.
, a. apratima anupama advitīya.
, v. i. kuṃṭh 10, vi- muh c., ākulīkṛ 8 U, niruttarīkṛ. -s. kuṃṭhatā vi- mohaḥ niruttaratā agati f., nirupāyatā.
, s. asaṃbaddha-anarthaka-vākyaṃ-vacanaṃbhāṣaṇaṃ mṛṣākathā-ālāpaḥ pralāpaḥ jalpitaṃ asatyaṃ ayāthārthyaṃ anarthakaṃ; 'to talk n.' pralap 1 P, prajalp 1 P, asaṃbaddhaṃ bhāṣ 1 A; 'talking n.' asaṃbaddhapralāpin vācāla jalpaka.
, a. naṣṭa-hīna-vāda avasanna arthād hīna; 'to be n.' avasad 1 P, arthātvādād hā pass.
, s. mūḍhaḥ mūrkhaḥ alpadhīḥ jaḍamatiḥ.
, s. koṇaḥ asraḥ; viviktasthānaṃ.
, s. (N. -time) madhyāhnaḥ madhyadinaṃ madhyāhnakālaḥ. -a. mādhyāhnika (kī f.), mādhyaṃdina (nī f.).
, s. pāśaḥ vāgurā baṃdhanaṃ; See Snare; 'n. for the neck' kaṃṭhapāśaḥ. -v. t. pāśena baṃdh 9 P, pāśe grah 9 U or pat c.
, conj. na ca na vā; See Neither.
, s. ādarśaḥ nidarśanaṃ.
(2) vidhiḥ niyamaḥ sūtraṃ.
(2) vidyāraṃbhaśikṣaka.
, s. uttarā udīcī uttaradiś-diśā uttarāśā kauberī; 'to the n.' uttaraṃ (with abl.), uttarataḥ (with gen.); 'facing the n.' udaṅmukha -a. (khī f.), -a.,
, s. nāsā nāsikā ghrāṇaṃ ghoṇā nasā nasyā gaṃdhavahā gaṃdhajñā; 'led by the n.' nasyota nastita; (fig.) yathecchaṃ kṛṣṭa svecchayā nīta; 'aquiline n.' śukanāsā; 'having a sharp n.' kharaṇas kharaṇasa; 'having a hoof-like n.' khuraṇas khuraṇasa; 'having a flat n.' natanāsika; See under Flat; 'having a prominent n.' pralaṃbaghoṇa ghoṇonnata; 'breathing through the n.' nāsikaṃdhama; 'n.-string' nāsyaṃ; 'n.-cut' chinnanāsa; 'n.-gay' kusumastabakaḥ puṣpagucchaḥ gucchaḥ gutsaḥ; 'n.-ring' nāsābharaṇaṃ.
, s. roganidānaśāstraṃ.
, s. guptauṣadhaṃ.
, adv. na no na hi.
(2) (Prohibitive) mā; oft. by alaṃ with instr. or gerund; 'do n. fear' alaṃ bhayena mā bhaiṣīḥ; 'do n. boast much' alamalaṃ bahu vikathya (M. 1); 'do n. do so', 'do n. say so' mā mā evaṃ; (rather angrily) mā tāvat.
(3) (Privative) a nir an vi pr.
, s. chedaḥ daṃtaḥ bhaṃgaḥ; 'n. of a bow' aṭani-nī f. -v. t. ava- chid 7 P, daṃturībhaṃgurī-kṛ 8 U.
, s. liṃgaṃ lakṣaṇaṃ cihnaṃ aṃkaḥ; abhijñānaṃ.
(2) smaraṇacihnaṃ smaraṇaṃ.
(3) ṭīkā vyākhyā bhāṣyaṃ ṭippanī vṛtti f.; 'edited with n. s' ṭippanīsamavetaṃ prakāśitaṃ (pustakaṃ).
(4) svaraḥ kvaṇaḥ; 'a wrong n.' apa-vi-svaraḥ; 'high n.' tāraḥ tārasvaraḥ; 'cracked n.' kākasvaraḥ; 'key-n' vādin m.; (the seven n. s being niṣādaḥ ṛṣabhaḥ gāṃdhāraḥ ṣaḍjaḥ madhyamaḥ dhaivataḥ paṃcamaḥ); 'sweetn.' kākalī; 'sweet indistinct n.' kalaḥ; 'deep n.' maṃdraḥ; 'continued n.' ekatālaḥ.
(5) khyāti f., kīrti f., yaśas n., pratiṣṭhā. 'of n.' viśruta labdhakīrti-pratiṣṭha.
(6) vi- rutaṃ rāvaḥ nādaḥ svanaḥ śabdaḥ dhvaniḥ.
(7) avekṣā avadhānaṃ manoyogaḥ abhiniveśaḥ; 'take n. of' avekṣ 1 A, ava-dhā 3 U, manasi-citte-kṛ 8 U, avadhṛ 10. 8 patraṃ patrakaṃ lekhaḥ lekhyaṃ; 'n.-book' smaraṇa-aṃkana-pustakaṃ; 'n.-worthy' smaraṇīya smaraṇārha avekṣaṇīya. -v. t. nirvarṇ 10, ālakṣ 10, nirūp 10, avekṣ āloc 10, ālok 1 A, 10.
(2) likh 6 P, (lekhye) āruh c. (ropayati), (patre) niviś c.
(3) aṃk 10, cihnayati (D.),
(2) viśiṣṭa utkṛṣṭa parama; khyāta prasiddha viśeṣa in comp.; 'a n. guest' atithiviśeṣaḥ. -s. kulīna-viśiṣṭajanaḥ āryaḥ; See Noble. -ably, adv. prasiddhaṃ viśeṣeṇa viśeṣataḥ.
(2) pra-vi-khyāta suviśruta prasiddha labdhapratiṣṭha prathita.
, s. abhāvaḥ śūnyaṃ asat n., avastu n., asattvaṃ.
(2) na kiṃcit na kimapi na stokamapi.
(3) alpa-laghu-viṣayaḥ alpārthaḥ agurvarthaḥ; 'for n.' akāraṇaṃ animittaṃ vṛthā mudhā nirarthakaṃ; 'good for n.' vyartha nirarthaka akiṃcitkara (rī f.); 'n. but' nānyat kimapi (with abl.). -adv. na manāgapi na kiṃcidapi na stokamapi na manāk na kimapi.
, v. t. lakṣ 10, saṃ-ā-- nirūp 10, ālok 1 A, 10, pra-ava-nir-pari-īkṣ 1 A, dṛś 1 P, nirvarṇ 10.
(2) mano dā 3 U, ava-dhā 3 U, sāvadhāna -a. bhū 1 P.
(3) abhi- dhā nirdiś 6 P, uddiś kath 10, varṇ.
(4) saṃbhū c., ādṛ 6 A, saṃman c., satkṛ 8 U. -s. ālokanaṃ nirūpaṇaṃ avekṣā-kṣaṇaṃ parīkṣā-kṣaṇaṃ.
(2) nirdeśaḥ ullekhaḥ abhidhānaṃ uddeśaḥ kathanaṃ varṇanaṃ.
(3) avekṣā manoyogaḥ avadhānaṃ cittābhiniveśaḥ vicāraḥ gaṇanā; 'take n. of' ādṛ avekṣ vicar c., āloc 10; See Consider. 4 sūcanā nivedanaṃ bodhanaṃ bodhaḥ.
(5) vijñāpanā vijñapti f., ghoṣaṇaṃ-ṇā khyāpanā; 'written n.' ghoṣaṇa-vijñapti-prasiddhipatraṃ.
(6) ādaraḥ satkāraḥ saṃbhāvanā saṃmānaḥ.
, v. t. vi- jñā c. (jñāpayati) budh c., prakāś c., sūc 10, ghuṣ 10, pra-khyā c., (khyāpayati) ni-ā-vid c., kṝt 10.
, s. mati f., buddhi f., bodhaḥ manogataṃ mataṃ kalpanā bhāvaḥ abhiprāyaḥ bhāvanā āśayaḥ vāsanā; 'under the n. that' iti buddhyā.
, a. prasiddha pra-vi-khyāta prathita viśruta vijñāta lokaprasiddha-viśruta laukika (kī f.); 'a n. report' sārvalaukikaḥ pravādaḥ.
(2) durnāman kukhyātimat khyātagarhaṇa kuprasiddha; 'a n. thief' sarvavijñātaḥ cauraḥ; 'to become n.' bahulībhū 1 P, prakaṭībhū sarvaprakāśatāṃ gam 1 P.
(2) durnāman n., kukīrti f., vācyatā apakīrtiḥ.
, part. tathāpi tadapi evaṃ satyapi; gen. ex. by gen. or loc. abs. or by anādṛtya (with acc.); 'n. his teacher's presence' vidyamānepi gurau ; See 'In spite of' under
, s. nāman n., viśeṣyaṃ sup vācakaḥ.
, v. t. pari- puṣ 1, 4, 9 P or c., saṃvṛdh c., pari- pā c. (pālayati) saṃ- bhṛ 1, 3 U; (annādinā) āpyai c., bṛṃh c., vṛdh c., saṃtṛp c.
(2) āhāraḥ bhojanaṃ bhakṣyaṃ annaṃ pauṣṭikaṃ jīvanasādhanaṃ.
, a. nava nūtana navīna apūrva adṛṣṭa-aśruta-pūrva adbhuta; See New. -s. kalpitakathā ākhyāyikā prabaṃdhakalpanā kūṭārthakathā.
(2) adṛṣṭapūrvaṃ vastu kautukaṃ adbhutaṃ.
, s. kārtikamārgaśīrṣaṃ.
, a. navavarṣīya.
, a. vaimātrīya vaimātṛka (kī f.), vimātṛyogya.
, s. śaikṣaḥ prāthamakalpikaḥ navaśiṣyaḥchātraḥ anabhyastaḥ alabdhakauśalaḥ.
(2) navābhyāsakālaḥ vidyāraṃbhāvadhiḥ.
, adv. adhunā idānīṃ saṃprati sāṃprataṃ prastuta-vartamāna-kāle ihasamaye.
(2) atha athātaḥ ataḥparaṃ ataḥ; 'n. -n.' kvaṃcit-kvacit kadācit-kadācit aṃtarā-aṃtarā (aṃtarā pitṛsaktamaṃtarā mātṛsaṃbaṃdhamālāpaṃ kurvan Ka. 118); 'n. and then' kāle kāle kadācit kadāpi; 'till n.' adya yāvat; 'from n.' adyārabhya adya prabhṛti ataḥparaṃ; 'just n.' adhunaiva acirāt idānīmeva; 'n.-a-days' eṣu divaseṣu saṃprati adhunātanakāle; 'n.-adays people' idānīṃtanā-ādhunikājanāḥ.
, adv. na sarvathā na kathamapi.
, a. hiṃsra upadravin hiṃsaka duṣṭa hiṃsālu ghātuka apakārin hiṃsātmaka ahita-aniṣṭa-kārin; See Harmful.
, s. nāsāgraṃ prothaḥ nastaḥ; agraṃ agrabhāgaḥ.
, a. See Marriageable.
, a. meghāvṛta abhrācchanna; See Cloudy.
, s. bījaṃ garbhaḥ; saṃcayāspadaṃ.
, a. nagna vivastra; See Naked. -ation s. vivastrīkaraṇaṃ.
, v. t. kūrpareṇa cal c.
, a. vyartha mogha nirarthaka niṣphala viphala niṣprabhāva apramāṇa aniṣpanna.
, s. piṃḍaḥ ghanaḥ.
, s. utpātaḥ kaṃṭakaḥ (of persons); bādhā pīḍā pīḍā-kleśa-hetuḥ; 'public n.' lokakaṃṭakaḥ; 'family n.' kulādhiḥ gṛhotpātaḥ.
, a. mogha vyartha niṣphala viphala nirbala niṣprabhāva aniṣpanna lupta vṛthā-mudhā in comp.
(2) abhāvaḥ śūnyatā.
, s. praṇālī.
, a. jaḍa supta stabdha aspaṃda acetana caitanya-rahita stabdhagati; 'n. with cold' śītākula. -v. t. jaḍīkṛ 8 U, jaḍayati (D.), caitanyaṃ hṛ 1 P or staṃbh 9 P or c.
, s. saṃkhyā rāśiḥ.
(2) saṃkhyā gaṇanā parimāṇaṃ.
(3) gaṇaḥ samūhaḥ nivahaḥ saṃghaḥ; See Multitude; oft. ex. by bahu bahula pracura aneka or janaḥ in comp.; 'a n. of young women' yuvatijanaḥ taruṇīgaṇaḥ; 'in n. s' saṃghaśaḥ gaṇaśaḥ bahuśaḥ anekaśaḥ; 'a whole n.' abhinnaṃ.
(4) aṃkaḥ.
(5) chaṃdas n., padyaṃ kavitā.
(6) vacanaṃ; 'science of n.' gaṇitaṃ vyaktagaṇitaṃ aṃkavidyā; '100 in n.' śataṃ śatasaṃkhyaka. -v. t. saṃ-parisaṃkhyā 2 P, gaṇ 10, saṃkal 10 (kalayati).
(2) aṃk 10, aṃkaṃ likh 6 P or sthā c. (sthāpayati); oft. ex. by saṃkhyā in comp.; 'the enemy's force n. ed 500' paṃcaśatasaṃkhyaṃ śatrusainyaṃ.
, s. mṛgāṃtrāṇi.
, s. saṃkhyā aṃkaḥ. -a. saṃkhyātmaka saṃkhyāvācaka-viṣaya saṃkhyā in comp.
, a. niyatasaṃkhyaka.
, s. saṃkhyānaṃ gaṇanā.
, s. aṃśaḥ lavaḥ.
, a. saṃkhyā in comp.; 'n. superiority' saṃkhyādhikyaṃ-utkarṣaḥ.
, a. bahu bahusaṃkhya bahula bhūri aneka pracura naika; See Many. -ly, adv. bahuśaḥ bāhulyena anekaśaḥ.
, s. mudrāvidyā.
, s. See Idiot, Fool.
, s. parivrājikā tapasvinī maṭhavāsinī brahmacāriṇī taponiṣṭhā.
, s. dharmādhyakṣadūtaḥ.
, a. śābdika vācika alikhita.
, a. vaivāhika-audvāhika (kī f.), vaivāha (hī f.), vivāha-pariṇaya- in comp.; 'n. ceremony' pariṇayavidhiḥ vivāhakriyā; 'n. gift' yautakaṃ audvāhikaṃ pāriṇāyyaṃ; 'n. s' vivāhaḥ udvāhaḥ pariṇayaḥ pāṇigrahaṇaṃ.
, s. dhātrī upamātṛ f., mātṛkā aṃkapālī.
(2) paricārikā upacārikā rugṇapālikā.
(3) pālakaḥ poṣakaḥ. -v. t. (rogiṇaṃ) upacar 1 P, sev 1 A, pari-pā c. (pālayati; yatnādupacaryatāmasau (S. 3) 'let her be carefully n. ed.'
(2) pā c. (pālayati) puṣ 1, 4, 9 P, vṛdh c., lal 10; See Nourish.
(3) dugdhaṃ pā c. (pāyayati) stanyaṃ dā 3 U or dhe c. (dhāpayati).
(2) pālanaṃ poṣaṇaṃ lālanaṃ
, v. t. vinī 1 P, śikṣ c., upadiś 6 P.
(2) pā c. (pālayati) puṣ 1, 4, 9 P or c. vṛdh c,; See Nourish. -s. āhāraḥ bhakṣyaṃ.
(2) śikṣaṇaṃ vinayaḥ upadeśaḥ.
(3) poṣaṇaṃ pālanaṃ vardhanaṃ.
, s. phalaṃ; bījaṃ garbhaḥ (internal contents); 'cocoa-n.' nārikelaphalaṃ; 'n. crackers' saṃdaṃśaḥ-śakaḥ; 'n.meg' jāti(tī)phalaṃ puṭakaṃ; 'n.-shell' bījakavacaḥ-puṭaṃ.
, a. praṇataśiras.
, s. poṣaṇaṃ pālanaṃ puṣṭi f., āpyāyanaṃ.
, s. āhāraḥ puṣṭidaṃ annaṃ.
, a. puṣṭikara (rī f.), puṣṭida pauṣṭika (kī f.), poṣaka dhātu-bala vardhana (nī f.).
, s. varasvarā.
, v. i. nāsāṃ avanam c. (namayati).
, s. apsaras f., apsarā svargastrī; devatā in comp.; 'wood-n.' vanadevatā; 'sea- n.' jaladevatā.
, s. utkaṭā suratecchā.
, interj. he bhoḥ ayi aye are; hā ahaha (sorrow).
(2) aho (joy and surprise), haṃta aho bata.
(3) āḥ (anger &c.).
(4) ā āṃ; 'oh for' ex. by api nāma; 'oh for a lodge in a wilderness' api nāma vipine nivāsaṃ labheya; 'oh that' See Would.
, s. See Fool.
, s. siṃdūraḥ.
, s. khaṃḍitarajju f.
, s. kṣe(kṣi)paṇi-ṇī f., nau-naukā-daṃḍaḥ. -v. t. kṣepaṇyā cal c. or vah c.; See Row.
, s. (marumadhye) śādvalasthalaṃ ramyasthānaṃ.
, s. śapathaḥ abhiśāpaḥ vacanaṃ pratijñā samayaḥ; 'bind by an o.' śap c.; 'to take an o.' śap 1, 4 U, śapathaṃ śap; 'with an o.' saśapathaṃ śapathapūrvaṃ.
, a. anamya kaṭhina kaṭhinahṛdayacitta anutāpavimukha (khī f.), durāgraha; See Hard. -Obduracy, s. cittakāṭhinyaṃ kaṭhorahṛdayatā anutāpavimukhatā; kāṭhinyaṃ kaṭhoratā.
, s. namaskāraḥ; praṇāmaḥ praṇati f., vaṃdanaṃ praṇipātaḥ namasyā; abhivādanaṃ; 'prostrate o.' sāṣṭāṃgapraṇāmaḥ-namaskāraḥ aṣṭāṃgapātaḥ; 'to make an o.' praṇam 1 P, praṇipat 1 P, namaskṛ 8 U, abhivad c.
, s. sūcyākāraḥ staṃbhaḥ.
, a. pīna pīvara sthūla; See Fat.
, v. t. (Orders) kṛ 8 U, anu-ṣṭhā 1 P, anuvṛt 1 A, anuvi-dhā 3 U, pā c. (pālayati) anurudh 4 A, man c., pratigrah 9 P, abhyupa-i 2 P or gam 1 P; (persons) vacanaṃ śru 5 P, śāsane sthā ājñāṃ-vacanaṃanuvṛt yathādiṣṭaṃ vi-dhā; śru desid. (śuśrūṣate) upacar 1 P, sev 1 A, upās 2 A, ājñāṃ kṛ or anurudh &c.
, s. See 'Death,' -uary, a. mṛtyusaṃbaṃdhin. -s. mṛtyulekhaḥ.
, s. dravyaṃ vastu n., arthaḥ viṣayaḥ iṃdriyārthaḥ; 'visible o.' cakṣurviṣayaḥ; (fig.) pātraṃ padaṃ sthānaṃ āspadaṃ bhājanaṃ bhūmi f., viṣayaḥ; 'o. of contidence' viśvāsāspadaṃ viśvāsabhūmiḥ; 'the sole o. of my affection' snehasyaikāyanībhūtā (M. 2); 'o. of dispute' vivādaviṣayaḥ vyavahārāspadaṃ.
(2) arthaḥ phalaṃ hetuḥ; (dosired o.) abhīṣṭaṃ iṣṭaṃ samīhitaṃ kāṃkṣitaṃ īpsitaṃ kāmaḥ manorathaḥ; See Desire. 3 nimittaṃ kāraṇaṃ prayojanaṃ kāryaṃ.
(4) abhiprāyaḥ āśayaḥ tātparyaṃ uddeśaḥ lakṣyaṃ; 'with what o. in view' kimapekṣya phalaṃ kena hetunā kimuddiśya kiṃnimittaṃ kimarthaṃ; 'accomplishment of one's o.' kṛtārthatā caritārthatā iṣṭasiddhi f., phalaprāpti f.; 'highest o.' paramārthaḥ; 'o. of hearing' śrutiviṣayaḥ.
(5) karman n.; 'a root governing two o. s' dvikarmakaḥ dhātuḥ. -v. vi prati-rudh 7 U, bādh 1 A, khaṃḍ 10, niras 4 U, adharīkṛ 8 U, apavad 1 A, na anumana 4 A or anumud 1 A, doṣaṃ grah 9 U, 'the sage will not o. to this' nātra doṣaṃ grahīṣyati kulapatiḥ (S. 3); ni-prati-ṣidh 1 P, (tadeṣa sargaḥ na bhavadbhiḥ pratiṣedhanīyaḥ R. xiv. 42); in discussions gen. ex. by nanu iti cet or kathaṃ tarhi followed by ucyate or atrocyate (we reply); pratyava-sthā 1 A, vitaṃḍ 1 A.
, s. śapathaḥ.
, v. t. niṃd 1 P, bharts 10 A, upālabh 1 A, ā-adhi-kṣip 6 P, tiraskṛ 8 U.
, s. baliḥ upahāraḥ upāyanaṃ; havyaṃ havanaṃ hutaṃ āhuti f., iṣṭi f., yāgaḥ ni-rvapaṇaṃ; 'o. of eatables' naivedyaṃ; 'o. to all deities' vaiśvadevaḥ; 'to make o. s to fire' hu 3 P.
, v. t. See Oblige, below.
, v. t. Ex. by causal of verbs, gen. with balena or balāt; prayuj 10, pravṛt c.; See Compel. 2 niyamapūrvaṃ-sapra-tijñaṃ baṃdh 9 P.
(3) anugrah 9 P, upakṛ 8 U, upakāreṇa baṃdh hitaṃ-prasādaṃ-upakāraṃ kṛ; 'I. am much o. ed to you for this reward' etena pāritoṣikadānena bhavatā sutarāmupakṛtosmi-anugṛhītosmi; 'I am much o. ed' anugṛhītosmi mahānayaṃ prasādaḥ.
(2) saṃvid f., samayaḥ pratijñā niyamaḥ abhyupagamaḥ saṃdhā saṃ-ā-śravaḥ.
(3) anugrahaḥ upakāraḥ upakṛti f. -taṃ hitaṃ priyaṃ; 'under o.' upakṛta-anugṛhīta -a.; 'my o. s to you are immense' tava mayi upakārāḥ saṃkhyātītāḥ; 'to lay under o. s' upakṛ; See (v.).
, a. vakra kuṭila jihma asarala tiryac anṛju viṣama; 'o. speech' vakrokti f., bhaṃgi-gī f., uparodhavacanaṃ; 'o. case' apradhānakārakaṃ.
, v. t. vi- lup 6 P or c., pra-pari-ava-mṛj 2 P or c., vyāmṛś 6 P or c., vi-naś c., ucchid 7 P, unmūl 10.
, s. a-vi-smṛti f., a-vi-smaraṇaṃ; 'to bury into o.' vismṛ 1 P.
(2) doṣavismaraṇaṃ.
(2) vismaraṇaśīla.
, a. dīrghākāra āyata dīrghacaturasra. -s. āyataḥ.
, s. niṃdā pari (rī) vādaḥ apavādaḥ; vācyatā bhartsanā garhā; See Censure,
(2) dveṣyatā garhyatā.
, a. aślīla grāmya anakṣara avācya garhya kutsita durukta bībhatsa aśrāvya viyāta vrīḍāvaha.
(2) aśubha abhadra amaṃgala alakṣaṇa.
, a. tamovṛta sāṃdhakāra niṣprabha malina satimira nistejas tamasvin.
(2) aprasiddha nātiviśruta avijñāta akhyāta alpakīrti laghupratiṣṭha.
(3) ni- gūḍha durbodha kliṣṭa durjñeya gahana durgama viṣama aprakāśa aspaṣṭa asphuṭa gūḍhārtha avyakta. -v. t. (tamasā) pra-ā-cchad 10, ā-vṛ 5 U, upa-rudh 7 U, aṃtarayati (D.), malinī-timirī-kṛ 8 U, malinayati-timirayati- (D.), prabhāṃ-tejaḥ-hṛ 1 P or kṣi 1, 5 P.; 'o. with clouds' meghaiḥ ācchad or āvṛ
(2) gahanīkṛ gūḍhīkṛ; ex. by (a.).
(3) (Fig.) pratyā-diś 6 P, pratyā-khyā 2 P, pracchad; See Eclipse. 'o. er of Śri' pratyādeśaḥ śriyaḥ (V. 1).
(2) tejaḥ or prabhā-kṣayaḥ or hāni f., niṣprabhatā sāṃdhakāratā.
(2) gūḍhatā gahanatā asphuṭatā durbodhatā.
(3) aprasiddhi-avikhyāti -f., alpapratiṣṭhā-kīrti f.
(2) gūḍhaṃ durbodhaṃ asugamaṃ aspaṣṭaṃ avyaktaṃ.
, v. t. See Entreat.
, s. uttarakāryaṃ-kriyā aṃtyakṛtyaṃ preta-kāryaṃ-kriyā; aṃtyeṣṭikriyā aurdhvadehikakriyā aṃtyeṣṭi f., preta-saṃskāraḥ pāralaukikaṃ.
, a. chaṃdonuvartin atyanuvartin atyunurodhin vaśavartin vaśānuga vinata namra; See Obedient. -ly, adv. atyanu-rodhāt chaṃdonuvartanena.
, v. t. dṛś 1 P, īkṣ 1 A, vi-ā-ava-lok 1 A, 10, nirūp 10, ā- lakṣ 10, nirvarṇ 10, āloc 10 (o. carefully); See Look.
(2) upalabh 1 A, vi-bhū c., vi-jñā 9 U, avadhṛ 10.
(3) anu- pā c. (pālayati) rakṣ 1 P, ā-ava-laṃb 1 A, ā-śri 1 U, ācar 1 P, anu-ṣṭhā 1 P, sev 1 A, niṣev vi-dhā 3 U, kṛ 8 U;, 'o- silence' maunamācar; 'o. a fast' upavas 1 P; (rules) anuvṛt 1 A, anusṛ 1 P, anurudh 4 A.
(4) abhi-dhā 3 U, vac 2 P, brū 2 U, vākyaṃ vad 1 P or uccar c.
(2) anuṣṭheya niṣevya.
(2) ācāraḥ vyavahāraḥ rīti f., caritaṃ ācārakarman n.; 'religious o.' vrataṃ niyamaḥ vidhiḥ.
(2) pālaka niṣevaka anusārin āśrita; āsthita; 'o. of benefits' kṛtajña kṛtavedin.
(2) vacanaṃ ukti f., udāhāraḥ vākyaṃ; lekhaḥ likhitaṃ (in writing).
, v. t. ā-viś 6 P.
(2) pīḍ 10, dū 5 P, ard 1 P.
, a. luptaprayoga lupta apracalita apracala gatavyavahāra vyavahārātīta avyava-hārya.
, s. aṃtarāyaḥ pratyūhaḥ vyāghātaḥ pratibaṃdhaḥ vi-prati-ṣṭaṃbhaḥ vāraṇaṃ vighnaḥ rodhaḥ upa-prati-ava-ni-- vighātaḥ bādhaḥ-dhā vyava-dhānaṃ pratyarthin m., 'though an o. to his meditation' pratyarthibhūtāmapi samādheḥ (K. I. 59).
, a. prasavasaṃbaṃdhin. -s. (O. s) garbhamocanaśāstraṃ prasavakarman n.
, a. pratiniviṣṭa avineya avaśya ananunetavya nirbaṃdhavat nirbaṃdhaśīla svairin durdama āgrahin durāgraha pratīpa kaṭhina dṛḍha.
(2) duḥsādhya durupacāra.
, s. staṃbhanaṃ avarodhaḥ.
, a. bahughoṣakārin mahāsvana tārasvara tumula atyucca atiparuṣa (of noise).
, v. t. rudh 7 U, ni-vi-saṃ-prati-upa- vi-prati-vyā-han 2 P, vṛ c., or vār 10, vi- -staṃbh 9 P, or c., pra-saṃ-bādh 1 A, vighnayati (D.), ni-prati-ṣidh 1 P.
(2) vighnaḥ aṃtarāyaḥ pratyūhaḥ pratibaṃdhaḥ vyāghātaḥ; See Obstacle. 3 ā- nāhaḥ avarodhaḥ pratibaṃdhaḥ
, v. t. āp 5 P, labh 1 A, vid 6 U, aś 5 A, adhigam 1 P, arj 1 P or c., ā-samā-sad c., ā-prati-pad 4 A, saṃpad c.; oft. by i-yā -2 P; See Get. -v. i. pracal-r 1 P, pravṛt 1 A, saṃ-sthā 1 A; See Hold. -able, a. prāpya labhya adhigamya; 'easily o.' sulabha susādhya; 'hardly o.' duṣprāpa durlabha durāpa.
, v. t. See Entreat.
, v. i. haṭhāt-āgaṃtukatayā-balenapraviś 6 P or gam 1 P or ākram 1 U, 4 P. -v. t. balena praviś c. or pra-sṛ c.
(2) atinirbaṃdhena grah c. or pra-dā 3 U or upanyas 4 U.
, v. t. ghanīkṛ 8 U, jaḍīkṛ tejaḥ hṛ 1 P.
(2) atīkṣṇa atīvra aprakhara dhārāhīna nirdhāra ghana sthūla nistejas aniśita; 'o. angle' bahirlaṃbaḥ-viṣamaḥkoṇaḥ.
, v. t. adhomukhīkṛ 8 U; abhimukhīkṛ.
, v. t. parihṛ 1 P, ni- vṛ c., niras 4 U, pratikṛ 8 U, prativi-dhā 3 U, vihan 2 P, nivṛt c., vi-prati-rudh 7 U; See Obstruct.
, a. spaṣṭa vyakta sphuṭa parisphuṭa suspaṣṭa-vyakta sugama suprakāśa bhinnārtha spaṣṭārtha; 'o. to the sight' dṛṣṭigocara pratyakṣa sulakṣya.
, v. t. utpad c., jan c. (janayati) āvah 1 P, udbhū c., bhū 1 P (with dat.). -s. avasaraḥ samayaḥ kālaḥ avakāśaḥ prastāvaḥ prasaṃgaḥ prasaraḥ velā sthānaṃ 'according to the o.' yathāvasaraṃ yathākālaṃ prasaṃgānurūpaṃ prastāvasadṛśaṃ.
(2) prayojanaṃ apekṣā ākāṃkṣā upayogaḥ kāryaṃ kāraṇaṃ.
(3) vṛttaṃ saṃgati f., ghaṭanaṃ-nā.
(4) nimittaṃ hetuḥ prayojanaṃ kāraṇaṃ upādhiḥ.
(2) āgaṃtuka-āpatika- (kī f.,) aniyata anitya aniyatakāraṇa anukāla virala kādācitka (kī f.); better by 'o.-ly'.
, s. paścimā pratīcī paścimā dik.
, s. mastaka-śiraḥ-pṛṣṭhaṃ.
, a. ni- gūḍha durjñeya durbodha gahana gupta ajñāta gūḍhārtha.
, s. ācchādanaṃ grāsaḥ.
, v. t. ādhi-ṣṭhā 1 P, adhi-vas 1 P, adhyās 2 A, āśri 1 U, āviś 6 P, ā-adhyā-kram 1 U, 4 P (all with acc.); vyāp 5 P, pūr 10, vyaś 5 A; vṛt 1 A (with loc.), padaṃ kṛ 8 U or vi-dhā 3 U, sthā; 'o. a throne' rājyamāruh-rājapadamadhiruh 1 P; 'o. ing the honourable position of a housewife' ślāghye gṛhiṇīpade sthitā (S. 4).
(2) (Possess) bhuj 7 A, dhṛ 1 P, 10, dhā.
(3) pra-ni-yuj 7 A, 10, vyā-pṛ c., pravṛt c., vyāpṛta -a. kṛ; 'o. oneself' vyāpṛ 6 A, vyāpṛta-nirata-āsakta -a. bhū 1 P, pravṛt (with loc.); ātmānaṃ vyāpṛ c.
(2) kriyā kṛtyaṃ pravṛttiḥ caritaṃ ceṣṭā.
(3) niyogaḥ adhikāraḥ svakarman n. dharmaḥ.
(4) adhivāsaḥ āveśanaṃ adhiṣṭhānaṃ vyāpti f., ākramaṇaṃ bhogaḥ bhuktiḥ; 'daily o.' nityakṛtyaṃ; 'to do the usual morning o. s.' uciteṣu prabhātakaraṇīyeṣu (S. 4).
(2) vyāpṛta vyāpārin vyavasāyin pravṛtta karma-niṣṭha-rata-udyukta kriyāvat; gen. ex. by rata niṣṭha magna vyāpṛta para in comp., or by vyāpṛ pravṛt.
, v. i. vṛt 1 A, vid 4 A; jan 4 A, utpad 4 A, saṃ-bhū 1 P.
(2) upa-sthā 1 U, āgam 1 P, upa-nam 1 P; See Befall. 3 saṃ- vṛt samā-pad ghaṭ 1 A, ā-ni-pat 1 P, saṃ-bhū; 'o. to the mind' manasi ud-i 2 P, or bhū or jan or sphur 6 P, or āviḥ-prāduḥbhū; 'this did not o. to his mind' iti tasya buddhau na saṃjātaṃ iti tasya hṛdaye nāpatitaṃ (Ka. 288); 'the following (thoughts) o. ed to my mind.' āsīt-samabhūt-me manasi; 'these two verses o. to our memory (mind)' smṛtyupasthitau imau dvau ślokau (U. 6).
, s. samudraḥ sāgaraḥ siṃdhuḥ udanvān arṇavaḥ ratnākaraḥ akūpāraḥ pārāvāraḥ; and comp. of dhiḥ nidhiḥ patiḥ rāśiḥ with 'Water' q. v.; vārirāśiḥ jalanidhiḥ abdhiḥ aṃbudhiḥ vārdhiḥ apāṃpatiḥ saritpatiḥ toyarāśiḥ aṃburāśiḥ &c.; 'o.-bound' sāgarāṃta samudravalaya-rasana-mekhala; 'o. of misery' duḥkha-sāgaraḥ vyasanārṇavaḥ. -a.,
, s. suvarṇagairikaṃ.
, s. prākṛtajanaprabhutvaṃ.
, s. aṣṭāsraṃ aṣṭakoṇākṛti f.
, s. aṣṭakaṃ.
, a. aṣṭavārṣika (kī f.), aṣṭavarṣīya.
(2) aṣṭavarṣasthāyin.
, āśvinakārtikaṃ.
, a. aśītivayaska.
, s. aṣṭapṛṣṭhaḥ.
, a. aṣṭadala.
, s. aṣṭākṣaraṃ.
, a. aṣṭaguṇa aṣṭavidha.
, a. cākṣuṣa (ṣī f.), pratyakṣa; 'o. evidence' pratyakṣa-cākṣuṣa-pramāṇaṃ cākṣuṣajñānaṃ.
, a. viṣama asama ayugma.
(2) vilakṣaṇa asādhāraṇa (ṇī f.), aparūpa asaṃgata apūrva vi- citra adbhuta asāmānya lokottara; 'game of o. and even' muṣṭidyūtaṃ.
(2) vailakṣaṇyaṃ vaicitryaṃ asaṃgati f., apūrvatā ācāravailakṣaṇyaṃ.
(3) kautukaṃ.
(2) ādhikyaṃ utkarṣaḥ viśeṣaḥ śreṣṭhatā viśiṣṭatā; 'fight at o.' ādhikabalena śatruṇā yudh 4 A.
, s. gītaṃ gānaṃ geyaṃ.
, a. garhita kutsita niṃdya garhya dveṣya apriya dveṣapātraṃ-bhājanaṃ-āspadaṃ; kaśmala (report).
(2) dveṣāvaha dveṣotpādin.
, s. daṃta-śūlaṃ-pīḍā-vyathā.
, s. gaṃdhaḥ vāsaḥ; 'strong or fragrant o.' sugaṃdhaḥ suvāsaḥ saurabhaṃ-bhyaṃ ā- modaḥ parimalaḥ; 'bad o.' durgaṃdhaḥ pūtigaṃdhaḥ.
, s. See 'Gullet.'
, prep. Gen. ex. by genitive or by comp.; 'o. great strength' mahābala.
(2) (Showing reference) adhikṛtya uddiśya (with acc.), or by gata in comp.; 'by thinking o. her husband' bhartṛgatayā ciṃtayā.
(3) (Made of) by Tat. comp.: or maya (yī f.), nirmita in comp.; or by derivatives; 'pot o. gold' hemapātraṃ hemamayaṃ or haimaṃ pātraṃ.
(4) (Partitive sense) by gen. or loc., or madhye madhyāt with gen.
(5) (Apposition) ex. by comp. or by nāma ind.; 'the island o. Ceylon' siṃhaladvīpaṃ siṃhalaṃ nāma dvīpaṃ.
(6) (Showing cause) by instr. or abl.; 'died o. fever' jvareṇa mṛtaḥ.
, adv. dūre dūraṃ dūrataḥ; (with verbs) ex. by apa vi niḥ ava ut; 'o. with his head' ucchedyatāmasya śiraḥ; 'o. with him to the prison' apanīyatāmasau kārāgṛhaṃ. -a., 'far o.' dūravartin dūrasthita-stha. -interj., 'get o.', 'be o.' dūraṃ apehi apasara; 'o.-hand' pratyutpanna aciṃtitapūrva ākasmika (kī f.), asāvadhāna nirapekṣa; 'badly o.' duḥsthita durgata āpanna kṛcchragata; 'well o.' sustha susthita saṃpanna.
, s. ucchiṣṭaṃ bhuktāvaśeṣaḥ-ṣaṃ śeṣānnaṃ malaṃ ucchiṣṭānnaṃ; māṃsocchiṣṭaṃ avaśiṣṭamāṃsaṃ.
, v. aparādh 4, 5 P (with gen. or loc.), vipriyaṃ-anāryaṃ kṛ 8 U or ācar 1 P, aprasādaṃ utpad c.; kasminnapi pūjārhe aparāddhā śakuṃtalā (S. 4) 'Sakuntalā has o. ed (committed an offence against) some respectable person'.
(2) pīḍ 10, vyath c. (vyathayati) kliś 9 P, du 5 P, saṃ-pari-tap c.
(3) (Against) aticar ati-vyati-kram 1 U, 4 P, laṃgh 1 A, 10, ativṛt 1 A, bhid 7 P, bhaṃj 7 P, lup c.
(4) ruṣ c., krudh c., pra- kup c., kṣubh c., kupita-kṣubdha- a. kṛ kopaṃ jan c. (janayati); ava-apa-man c.
(5) rudh 7 U, bādh 1 A, skhal c. (skhalayati).
(2) bādhita vyāhata pratiruddha; 'to be o.' kup-krudh-ruṣ 4 P.
(2) kopaḥ krodhaḥ roṣaḥ amarṣaḥ manyuḥ asaṃtoṣaḥ; 'easily taking o.' śīghrakopin sulabhakopa.
(3) vipriyaṃ avamānaḥ avajñā.
(4) rodhaḥ bādhā-dhaḥ skhalanaṃ; See Obstacle. -less, a. nirdoṣa niraparādha.
(2) bībhatsa jugupsāvaha garhya kutsita garhita dur pr.; 'o. smell' durgaṃdhaḥ pūtigaṃdhaḥ.
(3) pīḍākara (rī f.), aniṣṭāvaha ahita apa-kāraka upaghātin; 'act on the o.' apa-rādhe agresaraḥ bhū 1 P: 'o. weapon' ghātopayuktaṃ śastraṃ.
(4) ākrāmaka ā-abhighātin.
, v. t. upa-nī 1 P, upa-hṛ 1 P, pra-upa-kḷp c., upa-sthā c. (sthāpayati); pra-dā 3 U, 1 P, prati-pad c., nivid c., ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P. spṛś c., upahāraṃ dā upaḍhauk c.
(2) upanyas 4 U. upa-kṣip puro ni-dhā 3 U, abhi-dhā nir-ud-diś 6 P.
(3) pra- dṛś c., prakaṭīkṛ; prasṛ c., prakṣip.
(4) dā desid. (ditsati-te).
(5) (As an oblation) upahṛ nivap 1 U, nirvap utsṛj 6 P, ṛ c., upahārīkṛ upāyanīkṛ; 'o. mango-sprouts in memory of Smara' smaramuddiśya nivapeḥ sahakāramaṃjarīḥ (K. IV. 38); 'water o. ed to the Manes' ni-vāpasalilaṃ; 'o. a burnt oblation' hu
(3) P; 'o. a price' mūlyaṃ nirdiś or abhi-dhā; 'o. violence' balātkāraṃ kṛ. -v. i. upa-sthā 1 U, āviḥ-prāduḥ-bhū 1 P, upanam 1 P, dṛś-lakṣ pass., ā-ni-pat 1 P.
(2) (Show willingness) ex. by desid. form, or vad 1 P, with future; 'he o. -ed to aid me' tava sāhāyyaṃ kariṣyāmīti uvāda.
(3) prayat 1 A, udyam 1 A, ceṣṭ 1 A, ut-jṛṃbh 1 A; See Attempt. -s. upanyāsaḥ upakṣepaḥ prastāvaḥ abhidhānaṃ nirdeśaḥ vacanaṃ nivedanaṃ; sometimes prārthanā; 'o. for marriage' vivāhaprārthanā; 'makes an o. of' ditsati.
(2) prayatnaḥ udyamaḥ pravṛtti f.
(2) balidānaṃ balikarman n. nirvapaṇaṃ havanaṃ.
(3) upāyanaṃ upa-hāraḥ utsargaḥ baliḥ dānaṃ; See Oblation,
(5) arghaḥ upāyanaṃ prābhṛtaṃ.
, s. karman n., kāryaṃ niyogaḥ kriyā kṛtyaṃ vyāpāraḥ dharmaḥ pra- vṛtti f
(2) adhikāraḥ padaṃ padavī sthānaṃ āspadaṃ niyogaḥ adhikārapadaṃ.
(3) vidhisaṃgrahaḥ.
(4) udyogasthānaṃ kāryānuṣṭhānagṛhaṃ kāryasthānaṃ; 'good o.' upakāraḥ upakṛtaṃ-ti f., sukṛtaṃ anugrahaḥ hitaṃ; 'ill o.' apakāraḥ apakriyā aniṣṭaṃ; 'holding o.' 'in o.' prāptādhikāra avi-kārāpanna padārūḍha adhikṛta; 'dismissed from o.' cyuta-bhraṣṭa-adhikāra padabhraṣṭa-cyuta; 'permanent o.' sthirādhikāraḥ; 'temperary o.' calapadaṃ.
(2) upakāraśīla anukūla hita.
(3) atyupacāra atyupakārin.
, s. See Dirt.
, s. prarohaḥ aṃkuraḥ. -v. t. samīkṛ 8 U.
, s. prarohaḥ aṃkuraḥ śākhā (lit. and fig.)
, s. saṃtānaḥ saṃtati f., prasūti f., prajā apatyaṃ prasavaḥ tokaṃ; 'male o.' putraḥ sūnuḥ pumapatyaṃ puṃsaṃtānaḥ; 'female o.' kanyā sutā stryapatyaṃ; 'having no o.' nirvaṃśa nirapatya niḥsaṃtāna.
, v. t. See Obscure.
, (O.-times), adv. asakṛt bahuśaḥ-dhā bahu-aneka-vāraṃ muhurmuhuḥ bhūyo bhūyaḥ anekaśaḥ anekadā vāraṃvāraṃ abhīkṣṇaṃ; 'how o.' katiśaḥ kativārān; 'as o. as so o.' yativāraṃ-tativāraṃ.
, s. kaṭākṣaḥ kaṭākṣa-apāṃga-darśanaṃ nayanopāṃtavilokitaṃ ardhavīkṣaṇaṃ bhrūvilāsaḥ. -v. t. kaṭākṣeṇa īkṣ 1 A or avalok 1 A, 10, tiryak-sāci-dṛś 1 P.
, s. kravyād m., daityaḥ dānavaḥ rākṣasaḥ.
, s. tailaṃ snehaḥ abhyaṃjanaṃ; 'pour o. on burning fire' kṣate kṣāraṃ prakṣip 6 P; 'o.-bottle' kutū f.; 'o. cake' tailakiṭṭaṃ piṇyākaḥ tilakalkaṃ; 'o.-man' telikaḥ tailin m taila-sneha-kāraḥ cākrikaḥ; 'o.-mill' tailapeṣaṇī. -v. t. tailena lip 6 P or aṃj 7 P or dih 2 U.
, s. aṃjanaṃ vi- lepaḥ-panaṃ pra-anu-lepaḥ abhyaṃjanaṃ upadehaḥ; 'perfumed o.' gātrānulepanī varti f., varṇakaṃ.
, a. (Person) vṛddha sthavira pravayas pari-ṇata pariṇatavayas jīrṇa vayovṛddha; jaraṭha jarat jarātura gatavayaska jīna jaraṇa jaraṃḍa; 'to grow o.' ja 4, 9 P, jyā 9 P, pari-ṇam 1 P; 'o. age' jarā pariṇāmaḥ pari-ṇati f., vārdhakaṃ-kyaṃ; vṛddhāvasthā vṛddhabhāvaḥ jyāni f., jīrṇi f.; 'o. lady' jaratī sthavirā vṛddhā palitā paliknī; 'o. man' sthaviraḥ jaraṭha. vṛddhaḥ jaran palitaḥ.
(2) (Showing age) ex. by varṣa vatsara varṣīṇa-ya in comp; '8 years o.' aṣṭavarṣīya aṣṭavarṣa-varṣātmaka; 'a year o.' varṣajāta; '2 days o.' dvyahajāta; 'how o. are you' kiṃ te vayaḥ pramāṇaṃ kiṃvarṣīyosi.
(3) (Not new) bahu-cira-kālika (kī f.:), cira-dīrgha-kālīna cirakāla-cira-sthāyin ciraṃtana (nī f.); oft. by cira in comp.; 'o. servant' cirasevakaḥ mūlabhṛtyaḥ maulaḥ; 'o. friend' ciramitraṃ ciraṃtanasuhṛd.
(4) jīrṇa jarjara jarjarita; 'o. cloth' cīraṃ jīrṇavastraṃ paṭaccaraṃ.
(5) (Ancient) purāṇa prācīna pūrva pūrvatana (nī f.), prāktana purātana pratana pratna paurāṇa (ṇī f.), prāk-pūrvakālīna purāvṛtta; 'of o.' 'in olden times' purā purākalpe pūrvaṃ.
, a. snigdha cikkaṇa medura masṛṇa.
, s. prati(tī)hāsaḥ karavīraḥ śataprāsaḥ caṃḍātaḥ hayamārakaḥ.
, a. śākaviṣayaka.
, s. nasya nāsā in comp.
, s. turuṣkaḥ piṃḍakaḥ sihlaḥ yāvanaḥ; See Incense also.
, s. alpajanādhipatyaṃ-prabhutvaṃ.
, s. See Medley.
, s. jitavṛkṣaḥ.
, s. nimittaṃ śakunaḥ-naṃ lakṣaṇaṃ cihnaṃ ajanyaṃ pūrvalakṣaṇaṃ-cihnaṃ śubhāśubhalakṣaṇaṃ; 'of good o.' śubha maṃgala sulakṣaṇa; 'good o.' sulakṣaṇaṃ; 'ill o.' duścihnaṃ durlakṣaṇaṃ apaśakunaḥ ajanyaṃ avalakṣaṇaṃ aśubhalakṣaṇaṃ.
(2) śubha-maṃgala -śaṃsin.
(3) śākunika (kī f.), śakunani-mitta in comp.
, v. t. vṛj 10, vi-pari-- pari-tyaj 1 P, ut- kṣip 6 P, muc 6 P, utsṛj 6 P, apās 4 U, hā 3 P,
(2) atikram 1 U, 4 P, upekṣ 1 A, laṃgh 1 A, 10, aticar 1 P, ativṛt 1 A, lup c., na kṛ 8 U or vi-dhā 3 U or anu-ṣṭhā 1 P.
, a. sarvavidha-prakāra.
, a. sarvaprakāra-jātīya.
, a. sarvaśaktimat sarvasamartha-śakti amita-apāra-śakti.
, a. sarvagata sarvātmaka sarvaviśva-vyāpin viśvātman viśvarūpa.
, a. sarvajña sarvavid-vedin-budh sarvadarśin-sākṣin viśvanetra trikālajña.
, a. sarvagata sarvagāmin.
, a. sarvabhakṣa sarvabhojin.
, a. nābhya nābhi in comp.
, s. nābhisphoṭaḥ.
, prep. Gen. ex. by loc., adhi pr., upari (with gen.).
(2) (Time, place) by loc.; 'o. the shore' tīre tīropāṃte upatīraṃ.
(3) (With verbs of motion) by loc. or instr., (skaṃdhena or skaṃdhe chāgaṃ gṛhītvā); 'go o. foot' padbhyāṃ gam 1 P.
(4) (Direction) by loc. or by tas tra affixed; 'o. the left' vāmataḥ; 'o. all sides' sarvataḥ sarvatra samaṃtataḥ.
(5) (After) ex. by abl. or loc. abs.; 'o. his arrival' tasmin āgate tadāgamanāt; or by gerund; 'o. hearing his speech' tasya vacaḥ śrutvā.
(6) (Concerning) viṣaya-saṃbaṃdhin in comp. or by comp.; 'a work o. morale' nītigraṃthaḥ; 'so o.' ityādi (a.); 'hence, o. thy life' svajīvitaṃ yadi vāṃchasi tarhi drāgapasara apasarāsmātsthānānno cet tvaṃ jīvitena viyokṣyase; 'o. o., to the combat' nanu yuddhāya prayāta. -adv. agrataḥ agre pra pr.; 'having clothes o.' parihitavasra.
, s. kila ind.; See Rumour.
, a. eka; 'o. of two' ekatara; 'o. of many' ekatama; 'only o.' ananya; 'fixed on o. object' ananyaviṣaya ananyavṛtti.
(2) (Any) kaścana kopi.
(3) (Same) eka tad with eva; 'at o. time' yugapat samaṃ ekakāle 'having o. meaning' ekārtha. -s. janaḥ naraḥ manuṣyaḥ; 'gen not ex.;' 'o. should always protect oneself' ātmānaṃ satataṃ rakṣet; 'o. by o.' ekaikaśaḥ ekaikaṃ pratyekaṃ pṛthakpṛthak; 'o. day' kadācit kadāpi kāle; 'young or little o. s.' śiśujanaḥ bālāḥ; 'in o. way' ekadhā; 'o.-self' ātman m., svayaṃ ind.; 'o. s own' sva nija ātmīya svīya ātma in comp.; 'to be at o.' saman 4 A; 'o.-eyed' ekākṣa kāṇa ekākṣihīna; 'o. -sided' asama ekapakṣīya ekadeśīya; 'o. another' anyonyaṃ parasparaṃ itaretaraṃ; 'to be o.-self again' prakṛtimāpad 4 A, saṃjñāṃ labh 1 A; See 'come to senses.' under
(2) (O. upon a time) ekadā athaikadā atha kadācit.
(3) purā pūrvaṃ prākkāle; 'at o.' samaṃ yugapat ekakāle samakāle-laṃ; sadyaḥ sapadi tatkṣaṇāt tatkṣaṇena tatkāle; 'all at o.' akasmāt ekapade; 'o. more' punarapi bhūyaḥ punaḥ.
, a. svapnavicārin.
, s. svapnārthavicāraḥ svapnārthajñāpanaṃ.
, a. durbhara guru gurubhāra durvaha duḥsaha.
, s. palāṃḍuḥ sukaṃdakaḥ.
, a. eka eva ekākin kevala mātramātraka in comp., advitīya ananya; 'having that as the o. recourse' tadaikaśaraṇa ananyagatika. -adv. kevalaṃ eva mātra in comp.; 'not o. but' na kevalaṃ followed by api or kiṃtu.
, s. anukāraḥ; anukaraṇaṃ.
, s. ā-abhi-kramaḥ-maṇaṃ avaskaṃdaḥ abhisaṃpātaḥ āpātaḥ abhigrahaḥ abhyāghātaḥ.
, s. abhyāghātaḥ; See Onset.
, s. sattvavidyā bhūtavicāraḥ.
, v. i. (śanaiḥ) sru-kṣar-gal- 1 P, syaṃd 1 A, pra-snu 2 P, rī 4 A. -v. t. sru c., syaṃd c., &c. -s. kṣaratpaṃkaḥ mṛdumṛttikā.
(2) sravaḥ dravaḥ dhārā.
, a. prakāśābhedya kiraṇābhedya; asvaccha kaluṣa niṣprabha sāṃdhakāra.
(2) śuklaṃ.
, s. pulakaḥ vimalakaḥ.
, v. t. (Door &c.) apā-vi-vṛ 5 U, ud-ghaṭ c., nirargalīkṛ 8 U, (lotus) vikas c., prabudh c., bhid 7 P or c., (sūryāṃśubhirbhinnamivāraviṃdaṃ K. 1. 32), sphuṭ c.; (eyes) unmīl c., utphal c., unmiṣ c.; (mouth) vyā-dā 3 P, jṛṃbh c., ut-vi--; (hand) prasṛ c., vitan 8 U, vistṝ c.
(2) vi-aṃj 7 P or c., vivṛ prakaṭīkṛ āviṣkṛ vyaktīkṛ prakāś c., 'o. the heart', 'o. oneself' hṛdgataṃ nivid c.
(3) (As meaning) vyā-khyā 2 P, vyācakṣ 2 A, vyākṛ vyaktīkṛ vivṛ.
(4) chid 7 P, nirbhid.
(5) śudh c., vi-pari-.
(6) prārabh 1 A, prastu 2 U, pra-upa-kram 1 A. -v. i. unmīl 1 P, vikas 1 P, sphuṭ 6 P, dal 1 P, bhid pass., phull 1 P.
(2) vistṝ-vivṛ- pass., vi-jṛṃbh 1 A, prasṛ c. vitan- pass.; (in other senses) pass. of roots in (v. t.).
(4) (Ground) sphuṭ vidal dvidhābhū vidṝ-bhid- pass.
(5) pravṛt 1 A, prārabh pass. -a. vi-apā-vṛta asaṃvṛta udghāṭita; (eyes) unmīlita unmiṣita; (hand) prasārita vitata vistṛta vistīrṇa; (mouth) vijṛṃbhita sajṛṃbha ujjṛṃbha vyātta; (letter) unmudra nirāveṣṭana akośastha.
(2) niryaṃtraṇa asaṃbādha nirargala anargala aruddha ut-vi-śṛṃkhala niravagraha; vi- -śuddha nirvighna; See Free. 3 nirvyāja uttāna niṣkapaṭa sarala ṛju nirmāya udāra śuddhamati vimalātman; See Frank; 'o.-minded person' uttānahṛdayaḥ janaḥ.
(4) su- -prakāśa vi- spaṣṭa vyakta prakaṭa agūḍha agupta.
(5) nirvṛkṣa apādapa; anāśraya.
(6) gamya upasarpaṇīya; See Accessible, 'lays him o. to his enemy' śatrugocare (viṣaye) taṃ pātayati; 'o. to dispute' vivādāspadaṃ vi-vādagrasta -a.; 'lay o' prakāś c.; See (v. t.) 'o. air' anāvṛtapradeśaḥ-bhūbhāgaḥ; 'o. at one end' ekamukha; 'having gone out into the o. air' prakāśaṃ nirgataḥ (S. 4); 'o. -eyed' vivṛtākṣa utphullanayana sacetana (fig.); 'o.-handed' udāra muktahasta; 'o.-hearted' udāra uttānahṛdaya nirvyāja; 'o.-mouthed' vyāttamukha.
(2) chidraṃ raṃdhraṃ dvāraṃ vidaraḥ sphu(spho)ṭanaṃ bhidā.
(3) prāraṃbhaḥ upakramaḥ prastāvaḥ upodghātaḥ. -a. vikasat sphuṭat.
(2) prathama ādya āraṃbhaka.
, s. saṃgītanāṭakaṃ.
, v. i. guṇaṃ āvah 1 P, kāryaṃ utpad c. or dṛś c., phalaṃ saṃ-pad c. or sādh c., pra-bhū 1 P, prabalībhū; See Effect. 2 kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, ceṣṭa 1 A, pravṛt 1 A pra-yat 1 A vyāpṛ 6 A.
(3) śastreṇa upacar 1 P or sādh c.
(2) ceṣṭitaṃ pravṛtti f., udyamaḥ udyogaḥ prayatnaḥ vyāpāraḥ.
(3) pravartakattvaṃ hetutā kāraṇaṃ sādhanaṃ; 'mental o.' manovyāpāraḥ; 'quick in o.' āśukārin sadyaḥphala āśuguṇāvaha.
(4) (Surgical) śastrakriyākarman n. śastropāyaḥ śastropacāraḥ.
(2) guṇāvaha guṇakārin siddhikara (rī f.), prabala saprabhāva prabhaviṣṇu kāryakṣama. -s. karmaśilpa-kāraḥ kāruḥ.
, a. śrama-kaṣṭa-sādhya.
, s. sarpavidyā.
, s. netrābhiṣyaṃdaḥ.
, a. nidrāvaha nidrā-svāpa-kārin svāpana. -s. nidrāvahaṃ auṣadhaṃ svāpanaṃ.
, v. i. man 4 A, tark 10; See Think.
, s. ahiphenaṃ aphenaṃ.
, a. viruddha pratikūla vi-prati-pakṣa vairin. -s. śatruḥ ariḥ vairin vi-prati-pakṣaḥ; pratiyoddhṛ pratiyogin pratirodhakaḥ all m.
, a. samayocita prāptakāla kālayogya prastāvasadṛśa (śī f.), prāptāvasara sāmayika-prāstāvika- (kī f.).
(2) sādhanaṃ upāyaḥ prayukti f.; 'lose an o.' kālaṃ kṣip 6 P or hṛ 1 P; 'seizing an o.' avasaraṃ gṛhītvā gṛhītāvasara labdhāvakāśa; 'to await an o.' avasaraṃ prati-pā c. (pālayati).
, v. t. vi-ni-prati-rudh 7 U, pratibaṃdh 9 P, pratikṛ 8 U, pratikūlayati (D.), pratyava-sthā 1 A, vi-prati-han 2 P, bādh 1 A, nivṛ c.; (in fighting) pratiyudh c.; saṃmukhī-abhimukhī-kṛ 8 U or bhū.
(2) itara in comp.; 'o. to false' mithyetara.
(2) viruddha virodhin viparīta patikūla vi-prati-pakṣa pratidvaṃdvin viparyasta vyatyasta itara in comp. 'o. of natural' sahajetara; savyetara &c.
(3) para apara aṃtara in comp.; 'the o. bank' pāraṃ tīrāṃtaraṃ aparatīraṃ. -s. viparyayaḥ vyatyāsaḥ viparītaṃ; by (a.).
(2) virodhaḥ pratikriyā pratibaṃdhaḥ pratiyogaḥyatnaḥ vyāghātaḥ bādhaḥ-dhā.
(3) virodhakajanāḥ pratiyogipakṣaḥ virodhijanavargaḥ.
(4) viruddhadveṣa-bhāvaḥ vairaṃ.
, v. t. pīḍ 10, ard 1 P or c., upadru 1 P, bādh 1 A, ni-apa-kṛ 8 U, vipra-kṛ upaplu 1 A, upa mṛd 9 P or c., kṛṣ c., abhidruh 4 P, abhibhū 1 P.
(2) atibhāravat.
, s. niṃdā garhā kutsā tiraskāraḥ apavādaḥ avajñā paribhavaḥ vācyatā dhikkāraḥ.
, See Oppose &c.
, a. icchārthaka.
, a. cākṣuṣa (ṣī f.), cakṣuḥ-netra in comp.
(2) dṛkśāstrasaṃbaṃdhin. -s. cakṣuriṃdriyaṃ dṛgiṃdriyaṃ.
, s. kulīnavargaḥ-janāḥ.
, s. uttamatā utkṛṣṭatā.
, s. abhi- ruci f., icchā kāmaḥ abhilāṣaḥ īpsitaṃ; vikalpaḥ vibhāṣā (in grammar); 'it is left to your o' atra svarucyā vartatāṃ bhavān yathābhilāṣaṃ kriyatāṃ.
, a. śrīmat dhanin dhanāḍhya vittavat dhana-vitta-saṃpanna dhanika samṛddha saṃpanna dhaneśvara bahudhana.
, conj. athavā yadvā vā (never at beginning) repeated after each word, or after the last; (in questions) nu (svapno nu māyā nu matibhramo nu); uta āho āhosvit (correl. of kiṃ 'whether').
(2) anyathā itarathā athavā nocet.
, s. daivī vāk deva-ākāśa-vāṇī ākāśabhavā-aśarīriṇī-sarasvatī.
(2) praśnadevatā-devaḥ.
(3) praśna- śakuna-sthānaṃ.
(4) pramāṇaṃ āptaḥ pramāṇapuruṣaḥ; āptavacanaṃ.
, a. vācika (kī f.), ukta alikhita; 'o. message' vācikaṃ.
, s. nāraṃgaḥ nāgaraṃgaḥ airāvataḥ nādeyī bhūmijaṃbukā; (fruit) nāraṃgaphalaṃ; 'o.-col. ured' picchila kausuṃbha (bhī f.).
, s. vākprabaṃdhaḥ sālaṃkāraṃ vacanaṃ pravacanaṃ sarasvatīniṣyaṃdaḥ (fluent o.).
(2) prārthanāgāraṃ upāsanāsthānaṃ bhajanālayaḥ.
s. maṃḍalaḥ-laṃ biṃbaḥ-baṃ vartulaṃ cakraṃ vṛttaṃ golaḥ-laṃ; 'the moon with entire (undiminished) o.' pūrṇa-avikala-maṃḍalaḥ caṃdraḥ akhaṃḍakalaḥ śaśī (Mal. 2).
, s. kakṣā-kṣaḥ grahapathaḥ-mārgaḥ.
, s. vāṭikā vāṭaḥ-ṭī upavanaṃ vṛkṣodyānaṃ vṛkṣavāṭikā; 'fruit o.' puṣpavāṭikā.
, s. vāditrasthānaṃ-sthalaṃ.
(2) vādakasamūhaḥ vāditragaṇaḥ.
, v. t. vi-dhā 3 U, ādiś 6 P, nirdiś saṃvyava-sthā c. (sthāpayati) pra-pari-kḷp c; pracud 10, vac 2 P, smṛ 1 P; 'o. ed by Sastras' śāstrokta śāstravihitasmṛta śāstranirdiṣṭa &c.
(2) (adhikāre) niyuj 7 A, 10, adhikṛ 8 U, or c., abhiṣic 6 P, vyā-diś; (religiously) dīkṣ 1 A, dharmakarmaṇi niyuj.
, s. divyaṃ satyaṃ parīkṣā pramāṇaṃ; 'o. by fire' kośaḥ-ṣaḥ taptadivyaṃ; 'subjecting, oneself to o.' divyagrahaṇaṃ; 'trying o.' (fig.) tattvanikaṣā āpad.
, v. t. ādiś 6 P, nir-ni-samā-vyādiś śās 2 P, ā-jñā c. (jñāpayati) pracud 10.
(2) vi-dhā 3 U, praṇī 1 P, nirvah c.; See Manage. 3 parikḷp c., krameṇa vinyas 4 U or c. or sthā c. (sthāpayati) or ni-dhā saṃvi-dhā vyava-sthā c., vi- rac 10; vyūh 1 U.
(2) pra- codanaṃ-nā vidhiḥ niyamaḥ vidhānaṃ preraṇā vacanaṃ.
(3) kramaḥ anukramaḥ paripāṭi-ṭī f., ānupūrvyaṃ-rvī paryāyaḥ paraṃparā pāraṃparyaṃ āvṛt f.; vyavasthā vinyāsaḥ viracanaṃ-nā saṃvidhānaṃ; 'natural o.' ānulomyaṃ; 'inverted o.' 'reverse o.' prātilomyaṃ vyutkramaḥ vyatikramaḥ viparyayaḥ viparyāsaḥ vyatyāsaḥ vyatyayaḥ; 'o. of battle' vyūhaḥ sainyaracanā balavinyāsaḥ; 'natural o. of words' anvayaḥ; 'in natural or direct o.' anulomaṃ-mataḥ; 'in inverted o.' pratilomaṃ-mataḥ; 'in good o. susthita surakṣita suvihita; 'in o.' suvi-nyasta suviracita vyavasthita krameṇa sthāpita; (adv.) krameṇa kramaśaḥ yathākramaṃ kramānurūpaṃ anupūrvaśaḥ ānupūrvyeṇa paripāṭyā; 'in o. to' ex. by arthe-rthaṃ in comp.; by dat. or by inf.; 'out. of o.' avyavasthita bhagnakrama asustha.
(3) mārgaḥ sthiti f., rīti f., paddhati f., ācāraḥ niyamaḥ; 'not breaking the (established) o.' sthiterabhettā (R. III. 27) sthityai daṃḍayato daṃḍyān (R. I. 25) 'for maintaining o. &c.;' 'breaking the o.' sthitibhedaḥ atipātaḥ paryayaḥ upātyayaḥ.
(5) gaṇaḥ vargaḥ varṇaḥ jāti f.; 'the lower o. s' avara-adhama-varṇāḥ aṃtyavargaḥ adhamajātīyāḥ.
(6) āśramaḥ varṇāśramaḥ; 'head of a religious o.' āśramaguruḥ.
, a. kramavācaka. -s. kramikasaṃkhyā.
(2) vidhisaṃhitā.
, s. vidhiḥ maryādā kalpaḥ pra- codanaṃ-nā sthiti f., dharmaśāstravidhiḥmaryādā niyamaḥ sūtraṃ.
(2) ni-ā-deśaḥ śāsanaṃ niyogaḥ.
, a. pracalita prasiddha prāyika (kī f.), lokaprasiddha.
(2) sādhāraṇa (ṇī f.), sāmānya vya(vyā)vahārika-ācārikanaiyamika -(kī f.), nitya yathāvyavahāra yathāpaddhati; 'something more than o.' viśeṣaḥ.
(3) sāmānya madhyama prākṛta avara nītiviśiṣṭa; 'an o. woman' nātirūpavatī strī sāmānyalāvaṇyopetā. -s. dharmādhyakṣaḥ.
(3) sādhāraṇabhojanasthānaṃ.
, a. yathānukrama anupūrva.
(2) dīkṣā; See Ordain.
, s. yuddhāstrasāmagrī yuddhayaṃtrasamūhaḥ.
, s. purīṣaṃ viṣṭhā uccāraḥ; See Dung; 'to void o.' purīṣaṃ utsṛj 6 P or uccar 1 P.
, s. dhātuḥ khanija-asaṃskṛta-dhātuḥ.
, s. iṃdriyaṃ karaṇaṃ hṛṣīkaṃ viṣayin n.; (of action) sādhanaṃ karaṇaṃ upakaraṇaṃ karmasādhanaṃ karmeṃdriyaṃ; 'intellectual or internal o.' dhīṃdriyaṃ aṃtariṃdriyaṃ.
(2) dvāraṃ mukhaṃ sādhanaṃ.
(3) vaṃśī.
(2) vi-dhā 3 U, saṃvi-dhā vinyas 4 U, krameṇa sthā c. (sthāpayati) vyava-sthā c., vyūh 1 U.
(3) iṃdriyaiḥ saṃyuj 7 U, 10.
(2) bhāgaviracanaṃ-kalpanā-vinyāsaḥ.
(3) seṃdriyatā.
, s. ā-saṃ-vegaḥ kṣobhaḥ uttāpaḥ atyaṃtāvegaḥ.
, s. rātryutsavaḥ naiśotsavaḥ praharṣaḥ pramodaḥ.
, a. ujjvala bhāsvat; See Bright.
(2) udyat udayamāna. -s. prācī pūrvadeśaḥ.
, s. mukhaṃ chidraṃ raṃdhraṃ dvāraṃ suṣiraṃ vivaraṃ; 'o. of the ear' ṛṣabhaḥ.
, s. mūlaṃ prabhavaḥ ā-prā-raṃbhaḥ utpatti f., udbhavaḥ udgamaḥ saṃbhavaḥ janman n., jāti f., ādiḥ yoni f., bījaṃ hetuḥ ādikāraṇaṃ utpattisthānaṃ.
(2) prayojakaḥ pravartakaḥ; 'of low o.' hīnajāti-janman duryoni; 'of good o.' maula (lī f.), utkṛṣṭajāti.
(2) apūrva apūrvakalpita aciṃtitapūrva svataḥ-svayaṃ-kalpita.
(3) apūrvaracaka svataḥ kalpaka. -s. mūlaṃ ādarśaḥ mūlapatraṃgraṃthaḥ-lekhaḥ; See (s.).
(2) apūrvatā.
, s. mṛgaśīrṣaṃ.
, s. prārthanā stavaḥ stuti f., upāsanā stotraṃ.
, s. alaṃkāraḥ vi- bhūṣaṇaṃ ābharaṇaṃ maṃḍanaṃ; (decoration) alaṃkaraṇaṃ bhūṣā alaṃkriyā saṃskāraḥ pariṣkāraḥ parikarman n., pratikarman n. prasādhanaṃ kalpanā lajjā nepathyaṃ śobhā; (fig.) lalāmaṃ avataṃsaḥ alaṃkāraḥ tilakaḥ; 'o. to the Kshatriya family' kṣatriyakulāvataṃsaḥ; āśramalalāmabhūtā; paṃḍitakulatilakaḥ &c. -v. t. alaṃkṛ 8 U, pariṣkṛ maṃḍ 10; bhūṣ 10, prasādh c., śubh c., raṃj c.
, a. kāṃtimat vicitra śobhita vi- bhūṣita sālaṃkāra alaṃkāramaya (yī f.), alaṃkṛta kṛtālaṃkāra.
, s. pakṣividyā.
, s., a. anāthaḥ mātāpitṛrahitaḥhīnaḥ gatamātṛkaḥ gatapitṛkaḥ.
(2) anāthāśrayaḥ anāthālayaḥ.
, s. (Yellow) piṃjaraṃ pītanaṃ tālaṃ ā(a)laṃ haritālakaṃ.
, s. grahamālānukaraṇayaṃtraṃ.
, s. vacā ugragaṃdhā ṣaḍgaṃdhā golomī śataparṇikā; (white) haimavatī śvetavacā.
, a. śāstrīya śāstrasaṃmata śāstramatānusārin dharmaparāyaṇa satyadharmānurodhin.
, s. śuddhoccāraḥ-raṇaṃ.
, s. samacaturasraṃ.
, s. akṣara-varṇa-vinyāsaḥ varṇavinyāsaśāstraṃ-vicāraḥ.
, s. See Offal.
, v. i. dolāyate (D.), preṃkh 1 P, itastataḥ cal 1 P or kaṃp 1 A or sphur 6 P or spaṃd 1 A; See Waver. -ion, s. āṃdolanaṃ preṃkhaṇaṃ itastataḥ calanaṃ gatāgataṃ.
, a. vi- jṛṃbhamāṇa jṛṃbhita.
(2) ni-drālu taṃdrālu.
, s. kuraraḥ-rī utkrośaḥ.
, a. asthimaya (yī f.).
, a. vyakta suprakāśa prakaṭa prasiddha agūḍha.
, s. āḍaṃbaraḥ daṃbhaḥ darpaḥ vi-katthanaṃ ātmaślāghā.
, s. asthivedanā.
, s. asthivarṇanaṃ-vidyā.
, s. See Groom.
, v. t. vi-nir-vas c.
, a. anya apara itara para anyatara (pron. a.) aṃtaraṃ in comp.
(2) bhinna vyatirikta.
(3) ava- śiṣṭa 'the o. s' apare anye itare śiṣṭajanāḥ; 'at o. times' anyadā; 'the o. day' anyedyuḥ nāticiraṃ.
(2) vā nano-cet anyathā athavā.
, a. anavahita nirutsāha pramatta avyāpṛta.
, s. udraḥ jalamārjāraḥ.
, v. Ex. by arh 1 P; gen. by pot. pass. part. or by pot.; See Must.
, s. ṭaṃkadvayaṃ paṇārdhaṃ.
(2) dvīpin m.
, v. t. niḥsṛ c., niṣkas c., apās 4 U, nirākṛ 8 U, bahiṣkṛ; See Dispel,
(2) nirvāpita -a.; 'to be o.' praśam 4 P, nirvā 2 P; 'the lamp was o.' dīpaḥ praśaśāma-nirvavau.
(3) kṣīṇa-vigata-ava-sita -a.
(4) aṃtaṃ-śeṣaṃ-yāvat āvasānāt; 'hear me o.' śṛṇu me sāvaśeṣaṃ vacaḥ (M. 4); 'let me speak o.' vacaḥ samāpayāni tāvat.
(5) uccaiḥ ucca-tāra-svareṇa muktakaṃṭhaṃ.
(6) vyaktaṃ prakaṭaṃ spaṣṭaṃ sphuṭaṃ; 'o. upon (with) the thief' dūrīkriyatāṃ-niḥsāryatāṃasā cauraḥ; 'o. of' bahiḥ with abl., or by abl.; (among) madhyāt with gen., or by gen. or loc.; (exclusion) ex. by a nir vi apa gata naṣṭa tyakta in comp.; 'o. of the road' tyakta-bhraṣṭa-mārga; 'o. of one's mind' hata-naṣṭa-buddhi buddhibhraṣṭa; 'o. of place' asthāna anucita; 'o. of order' utsūtra kramahīna vidhivi-ruddha avyavasthita; 'o. of tune' apa-vi-svara; (showing motive) ex. by instr. or abl.; (beyond) atīta agocara in comp., ati pr.; 'o. of sight' nayanaviṣayātīta dṛgagocara aṃtarhita; 'o. of one's reach' aviṣaya aprāpya; 'o. of one's power' atiśakti; 'o. of use' gata-lupta-vyavahāra avyavahārita; 'o. of fashion' lokācāraviruddha 'o. of time' gatakāla kālātita; 'o. of hope' gatāśa nirāśa; 'o. of man's strength' ati-mānuṣa; 'to pass o. of sight' nayanaviṣayaṃ ati-i 2 P or atikram 1 U, 4 P; stand o. of hearing' śravaṇāgocarastiṣṭha; 'o. of. employment' kṣīṇavṛtti nirvyāpāra niyogahīna; 'o. of office' bhraṣṭa-cyuta-adhikāra adhikārabhraṣṭa-cyuta; 'o. of hand' sadyaḥ sapadi; 'o. -door' dvārabahiḥstha bahiḥpradeśakṛta; 'o.-house' upagṛhaṃ bahirgṛhaṃ. -interj. apehi apasara dhik (with acc.).
(2) dṛśya āvirbhūta prakaṭa prakāśa.
(3) avāntava (ṣī f.), mithyā-mṛṣā in comp. -adv. (O. s) bahiḥ bahirbhāge-deśe.
(2) avastutaḥ mṛṣā mithyā kṛtakaṃ kṛtrimaṃ.
, v. t. atyācar 1 P, atikṛ 8 U.
, v. t. See Outweigh.
, v. t. adhikamūlyadānena abhi-bhū 1 P.
, s. udbhedaḥ nirgamaḥ prādurbhāvaḥ udayaḥ āsphoṭaḥ.
, s. niṣkāsitaḥ bahiṣkṛtaḥ jātibāhyaḥ-bhraṣṭaḥ jāti-varṇa-patitaḥ apāṃktaḥ apāṃkteyaḥ patitaḥ.
(2) caṃ (cāṃ) ḍālaḥ apa-sadaḥ hīnajātiḥ-varṇaḥ vihīnaḥ vivarṇaḥ nīca-adhama-varṇaḥ See Mean.
, s. phalaṃ pariṇāmaḥ udarkaḥ.
, s. utkrośaḥ ākrośaḥ kolāhalaḥ kalakalaḥ tumulaṃ saṃhūti f., udghoṣaḥ; 'popular o.' janaravaḥ-saṃhūtiḥ.
(2) ārtanādaḥ-ravaḥ.
, v. t. ati-śī 2 A, atikram 1 U, 4 P; See Excel.
, s. sajjā sāmagrī upakaraṇasaṃbhāraḥ paricchedaḥ.
, v. t. ati-i 2 P, aticar 1 P, atigam 1 P.
, v. t. atītya vṛdh 1 A, ati-vṛdh.
, s. bhramaṇaṃ paryaṭanaṃ vihāraḥ.
, s. vaideśikaḥ.
, a. vijātīya videśīya vi-deśaja para-anya-deśīya.
(2) asaṃgata grāmya aśiṣṭa asabhya.
, s. niṣiddhāgnyudakaḥ nyāyarakṣaṇabāhyaḥ. -v. t. nyāyād bahiṣkṛ 8 U, agnyudakadānaṃ niṣidh 1 P.
, s. (dravyādeḥ) vyayaḥ apacayaḥ vi-niyogaḥ; dhanotsargaḥ dravyavyayaḥ.
, s. dvāraṃ mukhaṃ nirgamaḥ pari(rī)vāhaḥ jalocchvāsaḥ nirgamadvāraṃ; svajanasya hi duḥkhamagrato vivṛtadvāramivopajāyate (K. IV 26) 'finds an o.' &c.
, s. bāhyale(re)khā ākāramātraṃ vastumātraṃ.
(2) pāṃḍulekhyaṃ citrāraṃbhaḥ.
(3) sthūlavarṇanaṃ asūkṣmavicāraḥ.
, v. t. ati-jīv 1 P.
, s. avekṣaṇaṃ avekṣā.
, a. dūrastha.
(2) asaṃsakta.
, v. t. abhi-bhū 1 P, ati-ric 7 U.
, v. i. agre yā 2 P, ati-yā.
, v. t. saṃkhyayā ati-śī 2 A, adhikasaṃkhya-a. bhū 1 P, adhikībhū.
, v. t. vṛṣ 1 P, niṣic 6 P, utsṛj 6 P. -s.,
, s. phalaṃ utpannaṃ lābhaḥ.
, s. sāhasaṃ ādharṣaḥ-rṣaṇaṃ balātkāraḥ anyāyaḥ atyācāraḥ upamardaḥ upadravaḥ abhi- drohaḥ upaghāraḥ pramāthaḥ maryādātikramaḥ.
(2) nyakkāraḥ dhikkāraḥ avalepaḥ utsekaḥ. -v. t. kalaṃkayati (D.); (a woman) satītvād bhraṃś c. or cyu c., duṣ c. (dūṣayati) ādhṛṣ c.; upamṛd c., pramaṃth 9 P or c., upa-dru 1 P, abhidruh 4 P, nyakkṛ 8 U, dhikkṛ; See Insult also.
, v. t. atigam 1 P, ati-i 2 P.
, s. aśvārūḍhaḥ paricaraḥ.
, adv. sadyaḥ sapadi tatkṣaṇaṃ-ṇe avilaṃbitaṃ.
(2) sarvathā sādyaṃtaṃ samyak su-ati pr.
(3) spaṣṭaṃ vyaktaṃ avakraṃ.
, v. t. See Eradicate.
, v. t. atidhāv 1 P, dhāvane ati-śī 2 A.
, s. prāraṃbhaḥ upa-pra-kramaḥ ādiḥ upodghātaḥ; 'at the very o.' prathamameva ādāveva upodghātarūpeṇa.
, v. t. adhikaṃ prakāś 1 A or dyut 1 A, ati-śubh 1 A or ruc 1 A.
, s. bahirbhāgaḥ bahiḥpradeśaḥ bāhyabhāgaḥ; oft. by bahiḥ 'charming on the o. only' bahireva manorama.
(2) paramāvadhiḥ. -adv. bahiḥ (with abl.), bahirbhāge. -a. bāhya bahistha bahiḥ in comp.
, s. upāṃtaḥ paryaṃtaḥ sīmā parisaraḥ prāṃtaḥ utsaṃgaḥ; 'o. of a village' grāmāṃtaḥ upakaṃṭhaṃ; 'o. of a forest' vanāṃtaḥ.
, a. spaṣṭa-sphuṭa-vādin sphuṭavaktṛ; See Candid, Frank.
, v. t. vistṝ c., pra-vi-sṛ c., vitan 8 U.
, a. aśodhita aniṣpanna ani-stīrṇa.
, v. t. pra-sṛ c., ucchri 1 U or c.; oft. by ut in comp.; 'with the neck o. ed' utkaṃdhara; 'with hands o. ed as far as the wrist' āpūrvabhāgotthitaiḥ karatalaiḥ (S. 4).
, v. t. ati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P. ativṛt 1 A, aticar 1 P, laṃgh 1 A, 10; oft. by ati in comp. 'o. s the senses' iṃdriyagocaro na vartate atīṃdriyaḥ.
, v. t. See Excel.
, v. t. bhāreṇa-bhārataḥ-atiric pass. (with abl.), adhikabhārībhū 1 P; (Excel, q. v.).
, v. t. pra-tṝ c., vaṃc 10, vi-pra-labh 1 A; See Cheat.
, a. aṃḍākāra aṃḍākṛti. -s. aṃḍākāraḥ aṃḍākṛti f., kakṣā-kṣaḥ.
, a. aṃḍayukta aṃḍarūpa.
, s. loka-saṃbhāvanā-satkāraḥ.
, s. culli-llī f., kaṃdu m. f., āpākaḥ ukhā.
, prep. upari (with gen.) or in comp., adhi-ūrdhvaṃ in comp.; adhika in comp.; 'o. 20' viṃśatyadhika; gen. ex. by ati adhi abhi ut saṃ with verbs; 'cross o. a river' nadīpāraṃ gam 1 P.
(2) (Superiority), pra adhi vi in comp.; 'wander o.' paribhram 1, 4 P. paryaṭ 1 P; 'o. against' abhi-saṃ-mukhaṃ abhi-prati pr. -adv. parapāre anyatīraṃ pāraṃ-re
(2) prati saṃ ni with verbs; 'hand o. to another' anyasmin nikṣip 6 P or saṃkram c.
(3) adhikaṃ bhūyaḥ atiriktaṃ.
(4) (Beyond) ati pr.
(5) ava- śiṣṭa udvṛtta aṃtarita (a.); adhika in comp.
(6) sādyaṃtaṃ śeṣaṃ yāvat ex. by pāra; 'to read o.' adhi-i 2 A, pāraṃ gam.
(7) atyaṃtaṃ ati-su -pr., adhikaṃ atiśaya-ekāṃta in comp.; as a prefix of verbs, ex. by ati atyaṃtaṃ.
(8) atīta gata atikrāṃta vṛtta bhūta; 'o. again' punarapi; 'o. and o. again' punaḥ punaḥ muhurmuhuḥ vāraṃvāraṃ; 'o. and above' aparaṃ ca ava-śiṣṭa -a.; 'to be o.' ex. by avasita-atītasamāpta -a.; See Finish; 'my work is o.' samāptakāryosmi; 'in a moment all will be o. with him' kṣaṇena sa samāptajīvitaḥparāsuḥ-bhavet.
, v. t. atiśayena kṛ 8 U, atyācar 1 P.
, v. t. ākulīkṛ 8 U, bhayena upahan 2 P or abhibhū 1 P.
, v. t. See Outweigh. -s. ati-adhika-bhāraḥ.
, v. t. vaśīkṛ 8 U, dam c. (damayati); ni-pat c., dhṛṣ c.
, adv. naupṛṣṭhāt naukāyā bahiḥ madhyesamudraṃ arṇavamadhye.
, v. t. atibhāraṃ nyas 4 U, atibhāreṇa pīḍ 10 or ard 1 P or c.
, v. t. (meghaiḥ) ā-vṛ 5 U, pra-ācchad 10; kaluṣīkṛ 8 U, timirīkṛ sābhra -a. kṛ. -a. meghāvṛt meghācchanna tamovṛta sābhra satimira ghanāvaruddha.
, a. atyavahita.
, v. t. atimūlyaṃ arth 10 A.
(2)
, v. t. See Overcast.
, v. t. atikram 1 U, 4 P, tṝ 1 P, pāraṃ gam 1 P, ā-adhi-ruh 1 P, ati-i 2 P; ati-śī 2 A, atiric pass.
(2) ji 1 P, parāji (A), parā-abhi-bhū 1 P, vaśīkṛ 8 U, dam c. (damayati).
(3) pradhṛṣ c., paryāmṛś 6 P; (with fatigue &c.) ākulīkṛ ākram khid c., ava-sad c., better by (a.); 'o. by the force of truth' satyabalenābhibhūta bhūtārthavacanena kuṃṭhitamati or kiṃvaktavyatāmūḍha; 'I am o. by sleep caused by fatigue' apahriye pariśramajani-tayā nidrayā (U. 1). -a. parā- jita dāṃta vaśīkṛta &c.
(2) abhibhūta vyākula paryākula ākula ārta ātura grasta ākrāṃta āviṣṭa parigata gen. in comp.
, v. t. atiśayena kṛ 8 U.
(2) ati-pac 1 P.
(2) ati-śrāṃta pariklāṃta.
, v. t. ujjvalaveśaṃ dhṛ c., udāranepathyaṃ bhṛ 3 P.
, a. atikrāṃtakāla.
, v. t. ati-khād 1 P or ad 2 P.
, v. t. ati-gaṇ 10 or man 4 P. -s. atigaṇanā.
, v. t. ati-khid c. or śram c. -s. atikhedaḥ atiśramaḥ.
, v. t. jalena ā-saṃplu c., parivah c., upari sru c., utsic 6 P or c. -v. i. parivah 1 P; utsic pass., pravṛdh 1 A, sphāy 1 A; gen. ex. by ati- -pūrṇa utsikta ā-saṃ-pluta sphīta-vṛddha-jala pracura upacita āḍhya ghana atirikta udrikta vṛddha sphīta; 'with an eye o. ing with joy' ānaṃdaparivāhiṇā cakṣuṣā (S. 4); 'a heart o. ing with kindness' dayāghanaṃ hṛdayaṃ; 'my curiosity first o. ed' prathamaṃ kutūhalaṃ saparivāhamāsīt (S. 2); 'her eyes o. ed with tears' aśrupariplutekṣaṇā sā aśrujalenāplute netre. -s. pūrotpīḍaḥ āplāvaḥ utsekaḥ jalavṛddhi f., toyāplāvaḥ jalotsekaḥ.
(2) udrekaḥ atirekaḥ vṛddhi f., sphīti f., upacayaḥ ādhikyaṃ prācuryaṃ.
, v. atiruh 1 P, ativṛdh 1 A, atyaṃtaṃ vṛdh.
, v. t. upari laṃb 1 A, ava-pra-laṃb bahiḥ laṃb or sthā 1 P.
, a. atisāhasin sāhasaparāyaṇa.
, v. t. punaḥ punaḥ parīkṣ 1 A or nirūp 10.
, adv. ūrdhvaṃ upari uparisthāne; mastakopari adhiśīrṣaṃ; 'the sun being o.' nabhomadhyārūḍhe savitari madhyāhnakāle.
, v. t. alakṣitaṃ-nibhṛtaṃ śru 5 P, pracchannaṃ ākarṇ 10.
, v. t. prahṛṣ c., atyaṃtaṃ ānaṃd c. -s. praharṣaḥ atyaṃtapramodaḥ.
, v. t. ativyāp 5 P.
, a. ativipula atimahat.
, a. sthala in comp.; 'o. route.' sthalavartma (pratasthe sthalavartmanā R. IV. 60.)
, v. t. ā- chad 10, ā-vṛ 5 U, pidhā 3 U, pi-nah 4 P.
(2) atibhāreṇa pīḍ 10.
, v. t. ut-laṃgh 1 A, 10, utplu 1 A.
, a. ekāṃta-ati-mṛdu.
, v. t. atibhāreṇa pīḍ 10, ni-pat 1 P.
, v. t. atipūr 10, atibhāraṃ nyas 4 U or āruh c. (ropayati); atibhāreṇa ākram 1 U, 4 P or pīḍ 10.
, v. t. upekṣ 1 A, na gaṇ 10 or dṛś 1 P, na ādṛ 6 A, kṣam 1 A, 4 P, ava-sṛj 6 P, muc 6 P.
(2) avekṣ adhi-ṣṭhā 1 P, adhyakṣaḥ bhū 1 P.
(3) ā-ava-lok 1 A, 10; See Command.
, a. atimātra atyaṃta atyadhika ekāṃta atirikta ati pr. -s. ādhikyaṃ atibāhulyaṃ atirekaḥ. -adv. atyaṃtaṃ ati-mātraṃ ati-su pr.
, adv. atītarātrau gataniśāyāṃ.
, v. t. aticar 1 P, atigam 1 P.
, v. t. adhikamūlyaṃ dā 3 U.
, a. atijanākīrṇa.
, s. See Surplus.
, v. t. parā-abhi-bhū 1 P, parāji 1 A, ākram 1 U, 4 P; See Overcome.
, v. t. adhikaṃ man 4 A or c., atimūlyaṃ sthā c. (sthāpayati).
, v. t. pra-tṝ c., vaṃc 10, vipra-labh; 1 A.
, v. t. ati-dhāv 1 P.
(2)
, v. t. adhaḥ kṣip 6 P, nirākṛ 8 U, adharīkṛ pratyādiś 6 P; See Reject.
(2) pra-bhū 1 P. īś 2 A (with gen.), adhiṣṭhā 1 P, śās 2 P, niyam 1 P.
, v. t. upa-plu 1 A, ākram 1 U, 4 P, upa-abhi-dru 1 P, vyāp 5 P, ākṝ 6 P; See Harass, Oppress.
, v. t. avekṣ 1 A, adhi-ṣṭhā 1 P.
, v. t. vi-paryas 4 U, parivṛt c.; adharīkṛ 8 U, nipat c., adhaḥ kṣip 6 P. -v. i. parivṛt 1 A, ni-pat 1 P.
, v. t. ā- chad 10, chāyayā āvṛ 5 U.
, v. t. lakṣyaṃ atikram 1 U, 4 P, lakṣyād bhraṃś 1 A, 4 P or cyu 1 A.
, s. anavekṣā pramādaḥ bhramaḥ; bhrāṃti f., skhalitaṃ dṛṣṭidoṣaḥ.
, v. i. ati-dīrghaṃ-svap 2 P.
, v. t. ācchad 10, ā-vṛ 5 U, āstṛ 5 U, āstṝ 9. U, pūr 10, ākram 1 U, 4 P, ā-saṃ-kṝ 6 P, vi-ava-tan 8 U, vyāp 5 P. -a. ācchanna ācchādita āvṛta āstīrṇa ākrāṃta ākīrṇa vyāpta pūrita pūrṇa.
, v. t. atiśayena vac 2 P; See Exaggerate.
, v. t. atikram 1 U, 4 P, laṃgh 1 A, 10.
, v. t. ati-pūr 10 or saṃgrah 9 P or upakḷp c., pra-saṃ-ci 5 U. -s. ati-saṃcayaḥ-saṃgrahaḥ-saṃbhāraḥ.
, v. i. atyaṃtaṃ yat 1 A or udyam 1 A.
, a. atyaṃtaṃ ātata.
, a. prakāśa sphuṭa vyakta spaṣṭa agūḍha prakaṭa pratyakṣa.
, v. t. ā-sad c., (pūrvaprasthitaṃ vainateyamapyāsādayeyaṃ V. 1), laṃgh 1 A, 10; ātmoddhatairapi rajobhiralaṃghanīyāḥ (S. I); 'not to be o.-n' &c.; saṃ- prāp 5 P, ākram 1 U, 4 P, grah 9 U.
(2) abhibhū 1 P, dhṛ 1 P, 10, gras 1 A; sahasā-akasmātāpat 1 P or ākram; See Attack,
, v. t. atibhāraṃ-ati-karaṃ nyas 4 U or nikṣip 6 P.
, v. t. naś c., vi-pra-- kṣi 1, 5 P, dhvaṃs c., pra-vi-ut- ucchid 7 P, ava-ut-sad c.
(2) parivṛt c., pari-vipari-as 4 U, parākṣip 6 P or c., adhomukhīkṛ 8 U, nipat c.
(3) ji 1 P, parāji (A.), abhi-parā-bhū 1 P, dam c. (damayati) vaśīkṛ 8 U, parās 4 U, bhaṃj 7 P, parāhan 2 P. -s. nāśaḥ dhvaṃsaḥ pra-vi-- ucchedaḥ utsādaḥ kṣayaḥ.
(2) ghātaḥ bhaṃgaḥ bhedaḥ parā-abhi-bhavaḥ parājayaḥ vyasanaṃ.
(3) parivartanaṃ paryāsaḥ nipātanaṃ.
, v. t. mūrdhni-śikhare-sthā 1 P, ati-śī 2 A, abhi-bhū 1 P; See Excel.
, s. prastāvaḥ upanyāsaḥ upakṣepaḥ nivedanaṃ prārthanā vacanaṃ; 'secret o.' upa-jāpaḥ.
(2) prastāvanā upodghātaḥ.
, v. t. pari-vipari-as 4 U, pari-vṛt c., nipat c., adhomukhīkṛ 8 U, adharottarīkṛ.
, v. t. adhikaṃ man 4 A or c., bahu man adhikamūlyaṃ kṛ 8 U or sthā c. (sthāpayati).
, a. atyabhimānin atidṛpta atyavalipta atiślāghin.
, v. t. abhi-bhū 1 P, ākulīkṛ 8 U, gras 1 A, ākram 1 U, 4 P; ava-sad c. ava-saṃ-mṛd 9 P or c., ava-ni-pat c. niṣpiṣ 7 P.
(2) ā-vṛ 5 U, āstṛ-stṝ 5, 9 U, ācchad 10, ākṝ 6 P.
(3) ni- masj c. (majjayati) gāh c., ava-vi-- plu c., āsaṃ-pari--.
, v. t. adhikaṃ karma kṛ c., atyaṃtaṃ āyas c. or khid c.; (oneself) atyaṃtaṃ pariśram 4 P. -atyāyāsaḥ atikleśaḥ-śramaḥ.
, a. atipariṣkṛta.
, s. atyautsukyaṃ atyutkaṃṭhā.
, a. aṃḍākṛti kośākāra.
, a. aṃḍaja dvija dvijanman aṃḍotpanna.
, s. See Egg.
, v. t. dhṛ 10, (with dat. of creditor).
(2) ṛṇabaddha -a. bhū 1 P, anugṛhīta -a. bhū; oft. ex, by pot. pass. part.; 'you o. respect to your elders' gurujanastvayā pūjyaḥ.
(2) janita jāta udbhūta prayukta kāraṇa-prabhava-hetu-in comp.; 'o. to' ex. by abl. or instr.; 'to whom is your deliverance o.' kastvanmuktihetuḥ-kāraṇaṃ kena tvaṃ mocitaḥ.
, s. kauśikaḥ ulūkaḥ pecakaḥ divābhītaḥ divāṃdhaḥ ghūkaḥ niśāṭanaḥ vāyasārātiḥ; 'o.-light' maṃdaprabhā īṣatprakāśaḥ.
, a. svīya svakīya ātmīya svaka nija ātmabhūta; sva ātman in gen. or in comp.; 'my o.' madīya -so tvadīya tadīya yuṣmadīya asmadīya; 'of one's o. accord' svayaṃ svecchayā; 'to make one's o.' ātmasāt kṛ 8 U. -v. t. svīkṛ aṃgīkṛ prati-pad 4 A, abhyupa-gam 1 P or i 2 P, grah 9 U, See Acknowledge. 2 (To be master of) ex. by svāmī īśvaraḥ patiḥ adhikārī with gen. or by (a.); or by gen. alone; 'I o. much land' vipulabhūmeḥ svāmyahaṃ; 'who o. s. this treasure' ko'sya vittasya svāmī-patiḥ kasyedaṃ vittaṃ
(3) svatvaṃ prati-pad c. or budh c., svīya -a. iti vad 1 P; See Claim. -ed, a. svīkṛta; svatvaviśiṣṭa; 'o. by me' matsvatvaviśiṣṭa matsvāmika madadhīna.
, s. vṛṣabhaḥ vṛṣaḥ ukṣan m., balī(rī)vardaḥ ṛṣabhaḥ anaḍuh m., gauḥ bhadraḥ saurabheyaḥ; 'a herd of oxen' aukṣakaṃ; 'a large o.' mahokṣaḥ; 'an old o.' vṛddhokṣaḥ jaradgavaḥ; 'head of a herd of oxen' ārṣabhyaḥ; 'an o. allowed to go at liberty' ṣaṃḍaḥ gopatiḥ iṭcaraḥ 'his shoulder' vahaḥ; 'the dewlap of an o.' sāsnā galakaṃbalaḥ; 'who bears the yoke' yugyaḥ; dhūrvoḍhā; 'who draws a cart' śākaṭaḥ; 'who draws a plough' hālikaḥ sairikaḥ; 'who bears a burden' dhūrvahaḥ dhūryaḥ dhurīṇaḥ dhaureyaḥ dhuraṃdharaḥ.
, v. t. ja c.
, s. śukti f., śuktikā muktāsphoṭaḥ; 'o.-shell' śuktipuṭaṃ.
, s. bhojanaṃ āhāraḥ pauṣṭikaṃ.
, s. padaṃ caraṇanyāsaḥ padavikṣepaḥ-pātaḥkramaḥ pādavikṣepaḥ-nyāsaḥ vikramaḥ.
(2) gati f., gamanaṃ ayanaṃ calanaṃ cāraḥ.
(3) gativegaḥkramaḥ; 'a quick p.' drutapadaṃ; 'at a rapid p.' drutagatyā.
(4) (Of horses) dhārā gatiḥ; See under Horse; 'a horse with a good P.' sukhāyanaḥ sukhacāraḥ; 'keep p. with' saha gam or cal 1 P. -v. i. pari-ati-kram 1 U, 4 P; krameṇa krameṇa gam-vrajcal 1 P; 'p. up and down' itastataḥ cal or bhram 1, 4 P; 'p. ing to and fro' itastataḥ parikramya.
, s. kaṭhinacarman -a. paśuḥ.
(2) (Fig.) sahiṣṇu maṃda.
, v. t. sāṃ(śāṃ)tv 10, śam c. (śamayati) pra-upa-- pra-sad c., saṃ-pari-tuṣ c., ārādh c.
(2) sāṃtvapraśama-śīla; sāṃtvanakārin sāma in comp.; 'p. words' sāmavādaḥ.
(2) saṃdhānaṃ saṃdhikaraṇaṃ.
, s. bhāraḥ kūrcaḥ bhāṃḍaṃ gucchaḥ poṭalikā paṭalaṃ.
(2) gaṇaḥ saṃghaḥ vargaḥ samūhaḥ vṛṃdaṃ saṃcayaḥ; See Multitude; 'p. of hounds' śvagaṇaḥ kukkurasaṃghaḥ; 'a p. of persons' maṃḍalaṃ janasamūhaḥ; 'p.-horse' pṛṣṭhyaḥ sthaurin; 'p.-saddle' paryāṇaṃ palyānaṃ; 'p.-thread' śaṇasūtraṃ; 'p.-cloth' veṣṭanaṃ paṭaḥ. -v. t. paṭalīkṛ 8 U, puṭīkṛ puṭayati (D.), sapiṃḍ 10, kūrcīkṛ; 'p. in a box' samudgake ni-dhā 3 U or niviś c.
(2) kukarmārthaṃ-upa daṃśapūrvaṃ-saṃmil c. or samāhṛ 1 P or ekīkṛ or saṃyuj 7 U, 10.
(3) (Off) apa-niḥ-sṛ c., sahasā apagam c. (gamayati) or pra-sthā c. (sthāpayati). -v. i. puṭībhū 1 P, piṃḍībhū ekībhū.
(2) sahasā apagam 1 P or pra-sthā 1 A.
(2) patravāhinī nauḥ.
, s. See Contract.
, s. kūrcaḥ.
(2) upadhānaṃ upabarhaḥ.
(3) sukhāyanaḥ sukhacāraḥ.
(4) pādavikaghnaḥ.
(5) mṛduvastu n., tulādidravyaṃ. -v. t. mṛduvastunā ā-stṛ 5 U or yuj 7 U, 10. -v. i. maṃdaṃ or śanaiḥ-gam or vraj 1 P.
, s. kṣepaṇi-ṇī f., naudaṃḍaḥ; 'p.-box' kṣepaṇyādhāraḥ; 'p.-wheel' naucālanī. -v. t. naudaṃḍena prer c. or cal c. or praṇud 6 P or c. -v. i. kṣepaṇyā jalaṃ cal c. or āhan 2 U or taḍ 10.
(2) jale krīḍ 1 P.
, s. vāṭaḥ vāṭikā.
, s. dhānyaṃ.
, s. tālakaṃ.
, s. See Patron.
, s. jayaśabdaḥ-dhvaniḥ-ghoṣaḥ.
, s. devatā-pratimā-pūjakaḥ.
, s. pṛṣṭhaṃ patraṃ.
(2) ceṭaḥ kiṃkaraḥ bhṛtyaḥ pārśvānucaraḥ paricaraḥ bālānucaraḥ.
, s. āḍaṃbaraḥ śobhā; camatkāraḥ kautukaṃ. -a. Ex. by (s.).
, s. See Temple.
, s. bhāṃḍaṃ pātraṃ bhājanaṃ.
, s. duḥkhaṃ vedanā pīḍā vyathā ātaṃkaḥ ruj f., rujā a(ā)rti f., saṃ-pari-tāpaḥ bādhā yātanā kleṣaḥ kaṣṭaṃ kṛcchraṃ udvegaḥ khedaḥ; 'bodily p.' vyādhiḥ; 'mental p.' ādhiḥ manastāpaḥ manovyathā cittodvegaḥ; 'causing p.' pīḍā-duḥkha-kara (rī f.); 'suffering p.' duḥkhabhāk duḥkhita; 'sharp p.' śūlaḥ-laṃ tīvravedanā.
(2) (Pains) pari- śramaḥ pra- yatnaḥ udyogaḥ vyavasāyaḥ udyamaḥ utsāhaḥ ā-pra-yāsaḥ kaṣṭaṃ; 'to take p. s' prayat 1 A, udyam 1 A, ceṣṭ 1 A, ghaṭ 1 A, vyava-so 4 P.
(3) daṃḍaḥ sāhasaṃ. -v. t. pīḍ 10, du 5 P, vyath c. (vyathayati) tap c, saṃ-pari-upa-- bādh 1 A, kliś 9 P, ard 1 P or c., duḥkhayati (D.).
(2) duḥkhada kaṣṭa pīḍā-duḥkha-kaṣṭavyathā-kara (rī f.), duḥkhāvaha kaṣṭa or kleśa-da or prada bādhaka saṃtāpaka.
(3) śrama-kaṣṭa-sādhya duṣkara kaṭhina.
(2) saśramaṃ sāyāsaṃ kṛcchreṇa kaṣṭena.
, v. t. ā-likh 6 P, citr 10.
(2) raṃj c., varṇ 10, raṃgeṇa lip 6 P, varṇaiḥ śubh c.
(3) varṇ; See Describe. -s. varṇakaḥ-kaṃ; varṇikā raṃgaḥ lepaḥ; 'p. -brush' vartikā tūlikā tūli f., varṇatūlī īṣikā.
(2) ālekhanaṃ varṇanaṃ raṃjanaṃ citralekhanaṃ.
(3) ālekhyaṃ citraṃ; 'drawn in a p.' ālekhyagata; 'p. on the body' patrarekhā patraracanā patrāvali-lī f.
, s. yugaṃ yugalaṃ yugmaṃ dvitayaṃ dvayaṃ yamalaṃ-kaṃ yutakaṃ; dvaṃdvaṃ mithunaṃ daṃpatī in comp. (of animate beings only); 'a p. of swans' haṃsadaṃpatī; 'a married p.' bhāryāpatī jāyāpatī daṃpatī jaṃpatī strīpuruṣau. -v. t. saṃyuj 7 U, 10; oft. ex. by
, s. prāsādaḥ harmyaṃ saudhaḥ-dhaṃ rājakulaṃ rāja or nṛpa-gṛhaṃ-bhavanaṃ-maṃdiraṃ (House, q. v.)
, s. śilājātavidyā.
, s. mallabhūmi f.
, s. narayānaṃ śibikā caturasrayānaṃ yāpyayānaṃ.
, s. tālu n., kākudaṃ; 'soft p.' śuṃḍikā alijihvā.
(2) ruci f., abhiruciḥ.
, See Flatter, -y.
, a. pāṃḍu pāṃḍura vivarṇa gatavarṇa nīrakta maṃdacchāya gataśrīka; 'he grew or turned p.' vivarṇabhāvaṃ prapede pāṃḍucchāyo babhūva.
(2) maṃdaprabha maṃdadyuti-kāṃti hatatejas nistejas malina or mlāna-prabha or kāṃti.
(3) (Of colours) śveta īṣat ā in comp.; 'p. blue' ānīla śvetanīla. -s. śalākā śalyaṃ śūlaḥ-laṃ śaṃkuḥ sthāṇuḥ.
(2) vṛti f., āvaraṇaṃ veṣṭanaṃ varaṇaḥ. -v. t (śaṃkupaṃktyā) ā-pari-vṛ 5 U or c., pariveṣṭ 1 A or c.' avarudh 7 U.
(2) tejaḥprabhā-hāni f., kāṃtikṣayaḥ; nyūnaprabhā.
, s. See 'Pallet.'
, s. laghuvājin m., kṣudraghoṭakaḥ.
, s. murajabaṃdhaḥ.
, s. rūpāṃtaraṃ rūpaparivṛtti f.
, s. staṃbha or śaṃku-paṃkti f. or valayaḥyaṃ avarodhakaṃ.
, s. vāsas n., prāvāraḥ pracchadapaṭaḥ.
(2) pretapaṭaḥ pretavāsas n., śavācchādanaṃ. -v. t. virasīkṛ 8 U, aruciṃ utpad c. -v. i. virasībhū 1 P.
, s. pura-nagara-devatā rakṣādevatā.
(2) rakṣā-kṣaṇaṃ.
, s. khaṭvā laghutalpaḥ.
(2) varṇa-raṃga-patraṃ.
, v. i. (doṣaṃ) laghūkṛ 8 U, pra-upa-śam c. (śamayati) laṃghayati (D.), pramṛj 2 P, kṣal 10, ācchad 10.
(2) upaśamanaṃ śūlaghnaṃ kleśāpahaṃ.
, See Pale, -ness.
, s. talaḥ-laṃ prahastaḥ prapāṇiḥ pratalaḥ capeṭaḥ carpaṭaḥ karatalaḥ; 'the p. s joined' saṃhatatalaḥ saṃtalaḥ; 'the hollowed p.' prasṛtaḥ-tiḥ culukaḥ; 'joining the p. s together' baddhāṃjali kṛtāṃjali aṃjalipuṭaṃ kṛtvā.
(2) (Tree) tālaḥ tṛṇadrumaḥ drumeśvaraḥ; (the fruit) tālaṃ; 'p. of victory' jayadhvajaḥ-lakṣaṇaṃ; 'p. of superiority' guṇādhikyapatākā. -v. t. karatale gup 1 P or guh 1 U.
(2) (Off) pratṝ c., vaṃc 10; See Cheat; 'the trick was p. ed off upon him' tena chadmanā asau samyag vipralabdhaḥ.
(2) samṛddha śrīmat vibhava-bhūti in comp.; 'p. days' vibhavakālaḥ vibhavaḥ.
, s. eraṃḍaḥ uruvūkaḥ rūvū(vu)kaḥ rucakaḥ citrakaḥ caṃcuḥ paṃcāṃgulaḥ maṃḍaḥ vardhamānaḥ vyaḍaṃbakaḥ.
, s. sāmudrajñaḥ sāmudrikaḥ.
, a. jālapāda (padī f.).
, s. See Palm (2).
, a. sparśajñeya-gocara spṛśya.
(2) sthūla ghana gāḍha nibiḍa.
(3) spaṣṭa suvijñeya pratyakṣa vyakta.
, v. i. vep 1 A, kaṃp 1 A, spaṃd 1 A, sphur 6 P, ucchvas 2 P.
, s. staṃbhaḥ saṃ-vi-- svāpaḥ supti f.
(2) pakṣāghātaḥ pakṣavāyuḥ. -v. t. staṃbh 9 P or c., jaḍīkṛ 8 U, svap c., caitanyaṃ naś c.
, v. See Prevaricate.
, a. kṣudra laghu tuccha asāra apakṛṣṭa adhama ku pr., kutsita.
, a. anūpa jalamaya.
, v. t. (atyaṃtaṃ) sphāy c. (sphāvayati) saṃvṛdh c., āpyai c., pari- puṣ c., saṃtṛp c., pūr 10.
, s. patrikā laghupustakaṃ.
, s. bhājanaṃ pātraṃ bhāṃḍaṃ ādhāraḥ; 'frying p.' aṃbarīṣaṃ bhrāṣṭraḥ; See under Fry; 'p.-cake' bhṛṣṭāpūpaḥ.
(2) viśvamūrtiḥ.
, s. sarvarogaghnaṃ auṣadhaṃ trailokyaciṃtāmaṇiḥ.
, s. mallayuddhaṃ-krīḍā.
, s. vidyāsaṃgrahaḥ.
(2) smṛtisaṃhitā.
, a. sarvajanīna sārvalaukika (kī f.), sarvasāmānya; 'p. disease' janapadoddhvaṃsaḥ.
, s. rakṣaḥsabhā piśācasabhā.
, s. narmasacivaḥ viṭaḥ suratadūtaḥ kuṃḍāśin m., saṃcārakaḥ. -v. t. suratakāmān saṃ-pad c., lāṃpaṭyaṃ prayuj 7 A, 10.
, s. See Stretching.
, s. kācaphalakaḥ-śilā.
, s. stuti f., ślāghā praśaṃsā stutivādaḥ-pāṭhaḥ guṇavarṇanaṃ-kīrtanaṃ.
, s. kapāṭaḥ-ṭaṃ araraḥ-rī-raṃ; śākhā bhāgaḥ.
(2) stheyagaṇaḥ -patraṃ.
, s. vedanā yātanā vyathā pīḍā; (extreme) kāraṇā ativyathā; See Pain
, s. saṃtrāsaḥ samudvegaḥ mahāsādhvasaṃ viplavaḥ ākasmikabhayaṃ trāsaḥ; 'p.-struck or -seized' saṃtrasta bhayavipluta vidrāvita; 'p. in an army' piṃjalaḥ samutpiṃjaḥ
(2) aṇuḥ priyaṃguḥ.
, s. paryāṇaṃ.
, s. kaṃḍolaḥ piṭaḥ pe(pi)ṭakaḥ karaṃḍaḥ.
, s. sarvāṃgatraṃ sarvāṃgakavacaḥ.
, s. viśvadṛśyaṃ.
, v. i. vep 1 P, spaṃd 1 A, kaṃp 1 A, ud-dhmā 1 P, sphur 6 P, ucchvas 2 P.
(2) kṛccheṇa niśvas dīrghaṃ-sthūlasthūlaṃ-niśvas.
(3) sotkaṃṭhaṃ spṛh 10 or abhilaṣ 1, 4 P; See Long. -s.,
, s. jaṃghāvastraṃ-paridhānaṃ.
(2) bhaṃḍaḥ vidūṣakaḥ vaihāsikaḥ.
, s. upaskara-saṃgrahaḥ-paṇyaśālā.
, s. viśvadevatāvādin m.
, s. dvīpin m.
, s. mugdhanartakaḥ kevalaṃ abhinetṛ m., mūkābhinetā.
(2) mugdhābhinayaḥ lāsyaṃ niḥśabdalāsyaṃ-hāvaḥ.
, s. annakoṣṭhaḥ bhakṣyāgāraṃ.
, s. cūcukaṃ stanāgraṃ.
(2) stanaḥ kucaḥ.
(3) mṛdu khādyaṃ.
, s. tātaḥ pitṛ m. See Father.
s. patraṃ patrakaṃ; 'written p' lekhaḥ likhitaṃ patrikā lekhyaṃ. -v. t. patreṇa ācchad 10 or āstṛ 5 U.
, a. majjāyukta mṛdu komala.
, s. vi- sphoṭaḥ piṭi(ṭa)kā.
, s. samatā tulyatā sāmyaṃ sama-tulya-bhāvaḥ; 'at p.' sama tulya.
, s. upamā dṛṣṭāṃtaḥ nidarśanaṃ.
, s. anuvṛttaṃ.
, s. vimānāt avataraṇārthaṃ chatraṃ.
, s. āḍaṃbaraḥ daṃbhaḥ bāhyaśobhā.
(2) yātrā sainyayātrā.
(3) śastrābhyāsaḥ astra-raṇa śikṣā yuddhābhyāsaḥ vyāyāmaḥ yogyā; 'p.-ground' vyāyāmabhūmi f. -v. t. sadaṃbhaṃsāḍaṃbaraṃ-dṛś c.
(2) sainikān vyāyam c. or śastravyāpāraṃ śikṣ c. -v. i. sadaṃbhaṃ paryaṭ 1 P or bhram 1, 4 P.
, s. nidarśanaṃ rūpanidarśanaṃ; 'p. of verbs' dhāturūpādarśaḥ.
, s. vaikuṃṭhaṃ svargaḥ svarlokaḥ sukhabhavanaṃ; See Heaven.
(2) naṃdanavanaṃ.
, s. asatyābhāsaḥ viruddhamataṃ.
, s. pratimā upamā ādarśaḥ pratirūpaṃ; See Model.
(2) anupamaṃ vastu.
, s. paricchedaḥ khaṃḍaḥ bhāgaḥ vākyakhaṃḍaḥ-vicchedaḥ.
, s. laṃbanaṃ.
, a. samāṃtara.
(2) sadṛśa (śī f.), samāna sama tulya saṃvādin samarūpa anu-rūpa. -s. samāṃtararekhā; 'p. of latitude' akṣavṛttaṃ.
(2) sādṛśyaṃ sāmyaṃ samatā ānurūpyaṃ upamā pratimā pratirūpaṃ; 'having no p.', 'un-p ed' anupama advitīya; See Matchless. -v. t. samāṃtarīkṛ 8 U.
(2) upa-prati-mā 3 A, 2 P, tul 10.
(3) samībhū 1 P, saṃvad 1 P.
, s. samāṃtaracaturbhujaḥ.
, s. staṃbhaḥ svāpaḥ jāḍyaṃ sādaḥ pakṣāghātaḥ; 'p. of limbs' aṃgabhaṃgaḥ gātropaghātaḥ gātrasādaḥ.
, a. pradhānatama sarvādhīśa parama viśiṣṭa pramukha pradhāna; 'p. lord' adhīśvaraḥ samrāṭ sarveśaḥ sārvabhaumaḥ; 'p. sway' sāmrājyaṃ.
, s. bhujaṃgaḥ jāra viṭaḥ upapatiḥ.
(2) (Female) upapatnī upastrī.
, s. vakṣodaghnaḥ prākāraḥ.
, s. sāmagrī paricchadaḥ upa-karaṇaṃ; 'royal p.' chatracāmarādi rājacihnaṃ rājalakṣaṇāni; 'woman's p.' strīdhanaṃ yautakaṃ.
, v. t. vistareṇa vyā-khyā 2 P, anuvad 1 P, śabdāṃtareṇa vipari-ṇam c. (ṇamayati). -s. anuvādaḥ mūlaśabdavistāraḥ-vivaraṇaṃ.
, s. parānnabhojin m., parānnapuṣṭaḥ parapiṃḍādaḥ pātresamitaḥ.
(2) viṭaḥ cāṭukāraḥ; See Flatterer. 3 vaṃdā vṛkṣādanī vṛkṣaruhā jīvaṃtikā.
, s. chatraṃ ātapatraṃ.
, v. t. īṣat kvath 1 P.
, s. poṭalī poṭalikā kūrcaḥ bhāṃḍaṃ.
(2) bhāgaḥ aṃśaḥ khaṃḍaḥ uddhāraḥ.
(3) rāśiḥ cayaḥ saṃghaḥ gaṇaḥ samūhaḥ vṛṃdaṃ; 'part and p.' aṃgabhūta a, śarīrāvayavabhūta a.; 'she forms, as it were, part and p. of my body' avyatirikteyamasmaccharīrāt (Ka. 151); menakāsaṃbaṃdhena śarīrabhūtā me śakuṃtalā (S. 6). -v. t. (Out) vibhaj 1 U, vibhāgaśaḥ vinyas 4 U or kḷp c.
, s. samāṃśin m., samādhikārin m.
, v. t. tap c., dah 1 P, pluṣ 1 P, bhrasj 6 P; ut- śuṣ c. (throat &c.).
, s. carmapaṭaḥ-patraṃ.
, s. See '
, v. t. kṣam 1 A, 4 P, sah 1 A, mṛṣ 4 P, 10, muc 6 P, ava-sṛj 6 P, tij desid. (titikṣate). -s. kṣamā kṣāṃti f., titikṣā marṣaṇaṃ mocanaṃ doṣamukti f., aparā-dhakṣamā; 'I beg your p.' kṣaṃtavyohaṃ bhavatā; 'to beg p. of' kṣamāṃ prārth 10 A.
, v. t. tanūkṛ 8 U, avakṛt 6 P, takṣ 1, 5 P, tvakṣ 1 P, avacchid 7 P, khaṃḍ 10, ullikh 6 P, vi-lū 9 U.
(2) (Skin) nistvacīkṛ nistuṣīkṛ tvacayati (D.), tvacaṃ niṣkṛṣ 1 P, 'having p. ed nails' kḷptanakhaḥ.
(2) taṣṭaṃ khaṃḍaḥ bhinnaṃ vidalaṃ śakalaḥ-laṃ.
, a. śūlāpaha śūlaśāmaka.
, s. mātṛ f., pitṛ m.; See Mother,
(2) prabhavaḥ kāraṇaṃ bījaṃ hetuḥ utpādakaḥ janmahetuḥ.
, s. nikṣepacihnaṃ; nikṣiptavākyaṃvacanaṃ upa-ananvita-vākyaṃ prāsaṃgika-apradhānavacanaṃ.
, s. śeṣapūraṇaṃ.
, s. lepaḥ sudhā.
, s. sūryābhāsaḥ mithyāsūryaḥ.
, s. aṃtyajaḥ hīnajātiḥ.
, s. paurohityabhūmi f. -pradeśaḥ; 'p.-priest' grāmayājakaḥ-purohitaḥ.
, s. upavanaṃ kṛtrimavanaṃ; krīḍā-pramada-vanaṃ ākrīḍaḥ mṛgayāsthānaṃ-bhūmi f.
, v. i. saṃbhāṣ 1 A, saṃvad 1 P, saṃlap 1 P. -s.,
(2) saṃdhiprasaṃgaḥ.
, s. vicāra-maṃtraṇa-sabhā pratinidhisabhā.
, s. ālāpa-saṃkathā-sthānaṃ saṃlāpakoṣṭhaḥ.
, a. bhayāvaha bhayaṃkara bhītiprada.
, a. grāmya grāmīya grāmika (kī f.).
, s. anukaraṇakāvyaṃ. -v. t. śabdān parivṛt c.
, s. ukti f., vacanaṃ pratijñā.
, s. śleṣaḥ.
, s. cipyaṃ.
, s. lālādhāraḥ.
, s. vegaḥ saṃ-ā-vegaḥ āveśaḥ ākramaḥ; 'p. of rage' krodhāveśaḥ; 'in a p. of rage' krodhāveśavaśāt.
, s. pitṛ-hatyā-vadhaḥ-ghātaḥ.
(2) pitṛhan m., pitṛghātin m., pitṛghnaḥ.
(2) pitṛvadhātmaka.
, s. śukaḥ kīraḥ kiṃkirātaḥ vakratuṃḍaḥcaṃcuḥ.
, v. t. ni-vṛ c., parihṛ 1 P, prati han 2 P.
, v. t. (padāni) bhaṃj 7 P, chid 7 P.
, s. alpa-mita-vyayaḥ.
, s. ajamodā.
, s. grāmapurohitaḥ grāmopādhyāyaḥ grāmaguruḥ.
, s. vi- bhāgaḥ aṃśaḥ khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ lavaḥ vi- dalaṃ bhinnaṃ kalā.
(2) pra- deśaḥ ekadeśaḥ avayavaḥ aṃgaṃ.
(3) (Allotted) vi- bhāgaḥ aṃśaḥ uddhāraḥ vaṃṭaḥ.
(4) karman n., kāryaṃ niyogaḥ dharmaḥ svakartavyaṃ-dharmaḥ; 'perform one's p.' karma nirvah c., niyogamanuṣṭhā 1 P.
(5) bhūmikā; pātraṃ; 'assignment of p.s' bhūmikākalpanaṃ.
(6) aṃgaṃ avayavaḥ ghaṭakaḥ ghaṭakāvayavaḥ; 'consisting of 4 P. s' caturaṃgaṃ (balaṃ).
(7) vāraḥ paryāyaḥ; See Turn. 8 pakṣaḥ.
(9) saṃbaṃdhaḥ anuṣaṃgaḥ; 'to have a p. in-' saṃbaṃdh-anuṣaṃj -pass.
(10) (P. -s) mati f., matiguṇaḥ buddhi f., dhīśakti f., See In-
(3) vi- -dal 1 P, sphuṭ 6 P, vi-dṝ pass., śakalībhū.
(4) (With) ā-maṃtr 10 A, āpracch 6 A; tyaj 1 P, kṣip 6 P (place); 'let me now p. with you' anujānīhi māmadhunā gamanāya.
(2) vi-apa-gamaḥ prasthānaṃ prayāṇaṃ apa-yānaṃ; 'p. of the hair' sīmaṃtaḥ sīmaṃtaracanaṃ.
(2) pakṣapātin pakṣasnehin pakṣānukūla pakṣānurāgin ekadeśīya sapakṣapāta saṃgin asamadṛṣṭi asamadarśin.
(2) snehaḥ anurāgaḥ praṇayaḥ preman m. n.; 'speak without any p.' madhyasthatāṃ gṛhītvā bhaṇa (M. 3).
(2) nipātaḥ avyayaḥ-yaṃ.
(2) vi- bhāgaḥ vibhāgakalpanaṃnā vibhajanaṃ vaṃṭanaṃ vyaṃśanaṃ.
(3) vyavacchedanaṃ bhitti f., vyavadhā-dhānaṃ koṣṭhaḥ saṃdhiḥ. -v. t. vicchid 7 P, vibhaj 1 U, aṃśāṃśi dā 3 U; See (v. t.).
, s. puṣpavāṭī-ṭikā kusumākaraḥ.
, s. kṛdaṃtaḥ; 'present p.' śatṛ śānac; 'past p.' niṣṭhā; 'potential passive p.' kṛtyaḥ (all being names of terminations).
, a. See under Party.
, a. viśiṣṭa sviśeṣa viśeṣaka ava-pari-cchedaka viśeṣa in comp.
(2) vyakta vibhinna vivikta uddiṣṭa pṛthagātmaka amuka in comp.
(3) avyāpaka anautsargika (kī f.); viśiṣṭa not General q. v.
(4) asādhāraṇa (ṇī f.), asāmānya lokottara aprākṛta (tī f.).
(5) vilakṣaṇa apūrva.
(6) sūkṣma sūkṣmadṛṣṭi sūkṣmadarśin 'at a p. time' viśiṣṭasamaye samayaviśeṣe; 'a p. rule' viśeṣavidhiḥ; 'he is very p. about his dress' veṣakriyāyāṃ so'tīva sūkṣmadṛṣṭiḥ. -s. viśeṣaḥ ava-pari-cchedaḥ; 'give p. s of the man' tasya narasya viśeṣaṃ brūhi; 'he told all the p. s of the battle' yuddhaṃ sa vistareṇa avarṇayat akhilaṃ yuddhavṛttāṃtaṃ akathayat; 'in p.' viśeṣataḥ viśeṣeṇa.
(2) asāmānyatā avyāpakatvaṃ.
(3) pārthakyaṃ bhinnatā vyakti f., viśiṣṭatā.
(4) vivaraṇaṃ vistaraḥ.
(2) vistareṇa savistaraṃ; sūkṣmatayā atisūkṣmaṃ.
(3) pṛthak avayavaśaḥ ekaikaśaḥ.
, s. tittiraḥ-riḥ cakoraḥ-rakaḥ.
, a. āsannaprasavā prāptaprasavavedanā.
, s. pakṣaḥ; 'one's own p.' sva-ātmapakṣaḥ; 'of one's p.' svapakṣāvalaṃbin svapakṣapātin; 'of the opposite p.' vi-prati-pakṣaḥ.
(2) saṃsargaḥ sapakṣāṇāṃ gaṇaḥ-saṃghaḥ kṛtasaṃsargā janāḥ śākhā pakṣaḥ.
(3) gaṇaḥ samūhaḥ dalaṃ saṃghaḥ vṛṃdaṃ maṃḍalaṃ gulmaḥ-lmaṃ paṃkti f.
(4) arthin m., pratyarthī vādī prativādī.
(5) sabhā samājaḥ paṃktiḥ f., gaṇaḥ; 'dinner (convivial) p.' sagdhi f., saha-saṃ-bhojanaṃ; sapīti f., tulyapānaṃ (drinking p.).
(6) viśiṣṭajanaḥ vyakti f., vivakṣitapuruṣaḥ.
(7) saṃbaṃdhin m., anuṣaṃgī bhāgī aṃśī sahakārī sahāyaḥ; 'a p. to a plot' kūṭasahāyaḥ. -a. pākṣika(kī f.), pakṣa in comp. by (s.); 'p.-coloured' citravicitra nānāvarṇa-raṃga vicitra; 'p. -man' pakṣapātin m. pākṣikaḥ; 'p.-spirit' pakṣapātaḥ; See Par-
, s. See Upstart.
, s. niṃdātmako lekhaḥ upahāsalekhaḥ.
, v. t. ati-vyati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P; 'they two p. ed each other' parasparamatītya-ullaṃghya-tau nirgatau; tṝ 1 P, saṃut-niḥ-- ut- laṃgh 1 A, 10, pāraṃ gam 1 P, atigam; 'p. ed his examination' parīkṣāpāraṃ gataḥ parīkṣāmuttatāra.
(2) (Time) gam c. (gamayati) nī 1 P, ati-vah c., kṣai c. (kṣapayati) yā c. (yāpayati); 'he with difficulty p. ed eight years' tenāṣṭau pari-gamitāḥ samāḥ kathaṃcit (R. VIII. 92); 'p. ing (staying for) three nights' tisro vasatīruṣitvā (R. VII. 33).
(3) saṃ- car-l c., saṃkram c.
(4) niṣpad c., vyava-sthā c. (sthāpayati) sidh c. (sādhayati); saṃ-anu-man 4 A, parigrah 9 P (bill &c.); 'p. sentence' nirṇayaṃ dā 3 U, daṃḍaṃ ādiś 6 P.; 'this p. es conception' vicāraviṣayātikrāṃtametat dhiyaḥ pathi na vartate. -v. i. gam i-yā- 2 P, cal-car 1 P, pra- sṛ 1 P, ati-vyati-i atikram; 'let it p. now' tiṣṭhatu tadadhunā yātu kimanena.
(2) pra-cal-i pracalita -a. bhū 1 P, pra-sṛ pracalībhū.
(3) sidh 4 P, niṣpannī-siddhībhū anu-saṃ-man pass.; parigrah pass.
(4) upa- saṃkram saṃcar.
(5) saṃvṛt 1 A, samā-pad 4 A, saṃ- bhū ā-pat 1 P, ghaṭ 1 A; See Happen, Occur. -away, ati-vyati-i gam yā atikram ativṛt.
(2) pra- naś 4 P, pra-vi-lī 4 A, tirobhū kṣi pass., kṣar 1 P.
(2) upekṣ 1 A, na gaṇ 10, tyaj 1 P, apās 4 U; See Neglect.
(2) darī vidaraḥ raṃdhraṃ.
(3) (Passport) anujñā anumati f., anujñāpatraṃ mudrā; 'why do you leave the camp without (taking) a p.' kimarthamagṛhītamudraḥ kaṭakānniṣkrāmasi; 'without a p.' amudrālāṃchitaḥ (Mu. 2).
(4) prahāraḥ āghātaḥ tāḍanaṃ.
(5) daśā avasthā sthiti f., durdaśā durgati f., kaṣṭaṃ kṛcchraṃ kaṣṭāvasthā.
(2) sahya soḍhavya upekṣaṇīya viguṇa.
(2) mārgaḥ; See Way.
(3) saṃkramaḥ saṃcāraḥ atikramaḥ pāragamanaṃ ullaṃghanaṃ; See (s.).
(4) gamana-saṃkramaṇa-kālaḥ.
(5) saṃcaraḥ saṃkramaḥ durgasaṃcaraḥ.
(6) gamanādhikāraḥ anujñā- patraṃ- mudrā; See Pass. 7 vacanaṃ sthānaṃ sthalaṃ deśaḥ.
(8) vṛttaṃ bhūtaṃ vṛttāṃtaḥ; 'p.-money' ātā(ta)raḥ taramūlyaṃ-paṇyaṃ tārikaṃ tāryaṃ.
(2) (As excrement) uccārita hanna gūna.
(2) atikrāmaka.
(3) uttama parama śreṣṭha viśiṣṭa. -adv. atīva atimātraṃ nitāṃtaṃ ati pr., atiśaya in comp.
(2) nau or pota-gāmī or yāyī.
(3) pathikaḥ yātrikaḥ pāṃthaḥ; See Traveller. -Past, a. gata atīta bhūta vyatīta atikrāṃta vṛtta parokṣa; 'p. time' bhūtakālaḥ.
(2) pūrva pūrvatana (nī f.); 'in p. times' purā pūrvaṃ purākalpe.
(3) siddha niṣpanna samāpta kṛta. -s. bhūtaṃ atītaṃ samatītaṃ atikrāṃtaṃ gata-atīta-bhūta-kālaḥ. -prep., ati pr., atīta atikrāṃta naṣṭa hīna in comp., a-nir -pr.; 'p. cure' asādhya nirupacāra; 'p. the range of sight' cakṣurviṣayātikrāṃta nayanapathātīta; 'p. all shame' nirlajja naṣṭa-tyakta-lajja; 'p. human strength' atimānuṣaśakti; See Beyond also.
, a. vedanakṣama.
, s. bhāvaḥ vikāraḥ vikṛti f., vṛtti f., rāgaḥ rasaḥ mano-vikāraḥ-dharmaḥ-bhāvaḥ-vṛttiḥrāgaḥ iṃdriyavṛttiḥ.
(2) iṃdriyaṃ; 'the p. s' iṃdriyāṇi iṃdriyavargaḥ 'subduing the p. s' iṃdriyanigrahaḥ; 'p. of love' kāmavikāraḥ śṛṃgārabhāvaḥ; 'void of p. s' vītaraga virakta; 'absence of p. s' virāgaḥ virakti f.
(3) prakopaḥ saṃraṃbhaḥ krodhaḥ roṣaḥ amarṣaḥ ut-saṃ-tāpaḥ; caṃḍatā ugratā kṣobhaḥ vyā-saṃkṣobhaḥ citta-kṣobhaḥ-tāpaḥ-vegaḥ.
(4) lālasā lobhaḥ lolupatā autsukyaṃ utkaṃṭhā utkaṭecchā gāḍhābhilāṣaḥ vyasanaṃ āsakti f.; 'quality of (tendency to) p.' rajoguṇaḥ rajas n.
(5) kāmaḥ madanaḥ smaraḥ kāmavikāraḥ smaramohaḥ rajaḥ rajovṛttiḥ madaḥ kāmukatvaṃ abhilāṣaḥ anurāgaḥ; See Love, Lust. 6 duḥkhānubhavaḥ duḥkhabhogaḥ.
(7) sahanaṃ karmāśrayatā grahaṇaṃ.
(2) tīvra tīkṣṇa ugra atyutkaṭa uccaṃḍa prakhara ati-rikta parama nitāṃta gāḍha utkaṭa; 'p. love for gambling' dyūte gāḍhābhiniveśaḥ 'p. lover of music' nitāṃtaṃ saṃgītapriyaḥ.
(3) rāgayukta vikārādhīna sarāga rāgānvita utkaṃṭhita sānurāga rajoguṇin kāmārta; 'a p. woman' bhāminī kopanā.
(2) caṃḍhaṃ atyutkaṭaṃ tīkṣṇaṃ balavat.
(3) sarāgaṃ sānurāgaṃ rāgapūrvaṃ.
, a. karmavācyaṃ (p. voice); 'impersonal p.' bhāvavācyaṃ.
(2) sahana sahiṣṇu sahanaśīla-vṛtti-dharmaka titikṣu anivāraka; oft. ex. by sah 1 A.
(3) niśceṣṭa niṣkriya apravartaka karmāśraya karmapātra.
(2) niśceṣṭatā karmāśrayatā karmapātratā.
, s. See Pass, s.
, s. aśvakhurasaṃdhiḥ.
, s. krīḍā vinodaḥ līlā keli f., vihāraḥ khelā khelanaṃ vilāsaḥ kautukaṃ.
, s. avi-ajā-pālaḥ meṣapālaḥ.
(2) ācāryaḥ guruḥ upādhyāyaḥ.
, s. miṣṭānnaṃ āpūpikaṃ piṣṭakāḥ (pl.); 'p. cook' āpūpikaḥ bhakṣyaṃkāraḥ.
, s. śādvalaṃ śādvala-tṛṇāvṛta-bhūmi f., yavasakṣetraṃ gopracaraḥ.
(2) tṛṇaṃ yavasaṃ ghāsaḥ paśavyaṃ gavādanaṃ paśubhojanaṃ. -v. i. car 1 P, tṛṇaṃ khād 1 P or bhakṣ 10. -v. i. car c., tṛṇaṃ bhuj c. or khād c.
(2) śasyaṃ ghāsaḥ yavasaṃ See (s.).
, s. māṃsapūpaḥ.
, a. yukta ucita. -adv. yuktaṃ ucitaṃ samyak. -v. t. hastena spṛś 6 P or parāmṛś 6 P; laghu pra-hṛ 1 P or taḍ 10. -s. laghvāpātaḥ laghuprahāraḥ.
, v. saṃ-graṃth 9 P, vastrakhaṃḍān niṣiv 4 P or saṃ-dhā 3 U; 'p. ed up garment' nānākhaṃḍairgrathitaṃ vastraṃ karpaṭaḥ kaṃthā; 'wearing p. ed garment' kaṃthādhārin karpaṭika. -s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ vastra-paṭa-khaṃḍaḥ grathitakhaṃḍaḥ; 'p.-work' saṃgraṃthanaṃ khaṃḍa-karman n. kaṃthākaraṇaṃ.
(2) bhūbhāgaḥ pradeśaḥ bhūmi f., kṣetraṃ.
, s. muṃḍaṃ mastakāgraṃ; See Head.
, a. spaṣṭa vyakta sphuṭa suprakāśa suvyakta suspaṣṭa pratyakṣa. -s. asāmānyādhikāraḥ viśiṣṭādhikārapatraṃ.
, s. kulapatiḥ kauṭuṃbikaḥ.
, a. paitṛka (kī f.), paitra (trī f.), pitrya pitṛ in comp., pitrāgata pitṛprāpta; 'p. estate' paitṛkī bhūmiḥ; 'p. aunt' pitṛṣvasā.
(2) pitranurūpa pitṛtulya-sannibha.
, s. pitṛtvaṃ pitṛdharmaḥ.
(2) prabhavaḥ prasūti f.
, s. (P.-way) pathin m., mārgaḥ paddhati f., saraṇi-ṇī f., vartman n., padavi-vī f.; See Way; 'the p. of a planet' kakṣā-kṣaḥ; 'the wrong p.' utpathaḥ kāpathaḥ vimārgaḥ; 'good p.' supathaḥ; 'to seduce from the right p.' utpathaṃ nī 1 P.
, s. roganidānaśāstraṃ.
, a. karuṇa hṛdayadrāvin-grāhin hṛdispṛś hṛdayaṃgama karuṇātmaka.
, s. roganidānaśāstraṃ.
, a. kṣamin sahiṣṇu titikṣu sahanakṣamā-śīla sahana kṣamāvat marṣin kṣamāyukta kṣama-saha in comp.
(2) dhīra śāṃta dhṛtimat; 'very p.' bahusaha; 'p. of labour' kleśasaha-kṣama; 'to be p.' sah 1 A, kṣam 1 A; See Endure. -s. āturaḥ rugṇaḥ rogin m.
(2) dhīratā praśāṃti f., dhṛti f., dhairyaṃ utsāhaḥ.
, s. aṃgaṇaṃ-naṃ.
, s. kulapatiḥ ādi-mūla-puruṣaḥ.
(2) vṛddha-guru-janaḥ.
, s. kulīnaḥ abhijātaḥ kulīnajanaḥ śiṣṭaḥ. -a. kulīna śiṣṭa sadvaṃśaja abhijāta.
, s. See Parricide.
, s. paitṛkarikthaṃ-dhanaṃ gotradhanaṃ paitṛkaṃ dāyaḥ pitrāgatadhanaṃ.
, s. svadeśānurāgin m.; svadeśahitaparāyaṇaḥ svadeśābhimānin m. svadeśabhaktaḥ.
, v. i. (rakṣaṇārthaṃ) rātrau parikram 1 U, 4 p or paribhram 1, 4 P. -s. rakṣiṇaḥ nāgarikāḥ (pl.), rakṣakaḥ rakṣin m., rātripari-caraḥ.
, s. saṃbhāvayitṛ m., pālakaḥ upakārakaḥ. saṃvardhakaḥ āśrayaḥ puraskartṛ m., rakṣakaḥ śaraṇaṃ; nāthaḥ poṣakaḥ piṃḍadaḥ.
, s. paitṛkanāman n., gotranāma apatyavācakaḥ; 'chapter treating of Taddhita p. terminations' taddhitāpatyādhikāraprakaraṇaṃ.
, s. kāṣṭhapādukā.
, v. i. paṭapaṭāyate (D.). -s. paṭapaṭāśabdaḥ.
, s. ādarśaḥ nidarśanaṃ upamā pratimā pratirūpaṃ-kṛti f.
(2) ākāraḥ rūpaṃ saṃskāraḥ; See Model.
, s. alpatā stokatā ex. by 'few' q. v.
, s. piciṃḍaḥ udaraṃ jaṭharaḥ-raṃ tuṃdaṃ laṃbodaraṃ; 'having a p.' laṃbodara tuṃdin piciṃḍila; See Corpulent. -v. t. ni-raṃtrīkṛ 8 U.
, s. anāthaḥ akiṃcanaḥ daridraḥ bhikṣuḥ bhikṣājīvin; See Beggar, Poor. -ism, s. bhikṣāvṛtti f., bhaikṣyājīvaḥ bhaikṣyaṃ.
, v. i. vi-up-ram 1 P, nivṛt 1 A; viśram 4 P, śam 4 P, vicchid pass.; 'p. upon' saṃ- ciṃt 10; See Consider. -s. virāmaḥ virati f., nivṛtti f., vicchedaḥ viśrāmaḥ pra-upa-śamaḥ.
(2) aṃtaraṃ vyavadhānaṃ avakāśaḥ aṃtarālaṃ.
(3) avasānaṃ yatiḥ (in poetry).
, v. t. prastaraiḥ-iṣṭakābhiḥ-khac 10 (khacayati) or āstṝ 9 U, -stṛ 5 U, (bhūmiṃ) nibaṃdh 9 P.
, s. maṃḍapaḥ-paṃ paṭamaṃḍapaḥ-vāsaḥ; See Tent.
, s. pādaḥ sanakhaḥ pādaḥ.
(2) hastaḥ karaḥ capeṭaḥ. -v. pādena-khureṇa (bhūmiṃ) abhihan 2 P or vilikh 6 P.
(2) kareṇa spṛś or parāmṛś 6 P.
, v. t. nikṣip 6 P, nyas 4 U, ā-dhā e U, nyāsīkṛ 8 U, ādhīkṛ. -s. nyāsaḥ nikṣepaḥ ādhiḥ baṃdhakaḥ paṇaḥ; See Pledge.
(2) (At chess) śā(sā)raḥ-riḥ; 'p.-broker' nikṣepavyavasāyin m.
, v. t. dā 3 U, 1 P.
(2) saṃ-pad c., saṃpṝ c., sādh c.; (a person) vetanaṃ-mūlyaṃ-dā; (debt) pari- śudh c., apākṛ 8 U, apavṛj 10, pratikṛ; 'p. for' nistṝ 1 P, niṣkṛ; 'he paid for the book' tasya pustakasya mūlyaṃ sa dadau; 'they paid for their offence with their lives' jīvitavyayena svāparādhasya niṣkrayaḥ kṛtaḥ; See Cost. -s. vetanaṃ bhṛti f., mūlyaṃ nirveśaḥ; See Hire; 'p.-day' vetanadānadivasaḥ; 'p.-master' vetanādhyakṣaḥ.
, s. kalāyaḥ sa(sā)tīnakaḥ satīlakaḥ hareṇuḥ reṇukaḥ.
, s. saṃdhiḥ saṃdhānaṃ; 'to make p.' saṃ-dhā 3 U.
(2) śamaḥ pra-upa-śamaḥ-śāṃti f., nirvṛti f., svāsthyaṃ svasthatā śāṃtatā sukhaṃ; nirudvegaḥ upaplavābhāvaḥ.
(3) aikyaṃ sakhyaṃ maitrī avirodhaḥ saṃvādaḥ.
(4) maunaṃ tūṣṇīṃbhāvaḥ; 'p. of mind' svāsthyaṃ cittaprasādaḥ manaḥśāṃtiḥ; 'hold p.' tūṣṇīṃ bhū vācaṃ yam 1 P, maunībhū; 'p.-maker' saṃdhātṛ m. 'p.-offering' śāṃtihomaḥ. -interj. śāṃtaṃ tūṣṇīṃ bhava.
(2) śāṃtipriya yuddha-kalaha-vimukha (khī f.).
(2) yuddhadveṣaḥ kalahavimukhatā.
(2) (Life &c.) nirvṛta svastha nirudvega sukha in comp.; See Peaceable.
(2) yuddhaṃ vinā sāmnā sāmopāyena.
, s. mayūraḥ nīlakaṃṭhaḥ śikhaṃḍin m., śikhī barhī barhiṇaḥ śikhāvalaḥ kekī bhujaṃgabhuk kalāpī meghanādānulāsī pracalākī; 'p.' s tail' śikhaṃḍaḥ barhaḥ picchaṃ kalāpaḥ; 'p.' s creat' śikhā cūḍā; 'eye in the tail' caṃdrakaḥ; mecakaḥ; 'p.' s cry' kekā.
, s. śikharaḥ-raṃ śṛṃgaṃ kūṭaḥ-ṭaṃ sānu m. n., cūḍā kakudaḥ-daṃ parvatāgraṃ.
(2) (Generally) agraṃ śikharaṃ śikhā cūḍā.
(2) tīkṣṇāgra śūcyagra.
, s. dhvaniḥ ravaḥ ni- nādaḥ mahādhvaniḥ nirghoṣaḥ; See Noise; 'p. of thunder' ghanagarjitaṃ meghanirghoṣaḥ stanitaṃ; 'p. of bells' ghaṃṭānādaḥ kvaṇitaṃ. -v. i. nad svan kvaṇ dhvan 1 P; stan garj 1 P (of thunder)
, s. muktā muktāphalaṃ mauktikaṃ śuktijaṃ; 'p.-shell' śukti f., muktāsphoṭaḥ śuktikā muktāgāraṃ.
(2) muktopama muktābha.
, s. kṛṣakaḥ kṛṣīvalaḥ kṣetrikaḥ grāmyaḥ grāmīṇaḥ jānapadaḥ; See Farmer.
, s. pl. See Pea.
, s. upalaḥ dṛṣatkaṇaḥ cūrṇakhaṃḍaḥ śarkarākhaṃḍaḥ.
, a. pāpavaśa-adhīna.
, s. skhalitaṃ alpa or kṣudra-doṣaḥ or aparādhaḥ.
, a. pāpin aparādhin doṣin sadoṣa pāpaśīla.
(2) duṣṭa dūṣita vikṛta.
, s. doṣasvīkāraḥ.
, v. (caṃcupuṭena) abhihan 2 P, tud 6 P, pra-hṛ 1 P, vi- likh 6 P, daṃś 1 U, tuṃḍena khaṃḍ 10, caṃcuprahāraṃ kṛ 8 U, caṃcuprahāreṇa jajarīkṛ.
(2) (Grain) caṃcvā grah 9 U or ā-dā 3 A or lih 2 U; 'p. at' satataṃ prahṛ 1 P, niṃd 1 P; See Censure. -s. droṇapādaḥ.
, a. urasya.
(2) kāsaghna (ghnī f.). -s. kāsaghnaṃ kapha-śleṣma-ghnaṃ.
, v. i. chalena ātmasātkṛ 8 U or gras 1 A, or muṣ 9 P or apahṛ 1 P.
, a. viśeṣa in comp.; viśiṣṭa asādhāraṇa (ṇī f.), asāmānya avyāpaka; ātmīya svīya; See Particular. -s. asādhāraṇadhanaṃ svīyaṃ dhanaṃ.
, a. artha-dhana-dravya-in comp.; 'p. loss' arthahāniḥ; 'p. difficulty' arthakṛcchraṃ.
(2) dhana-dravya-rūpa arthātmaka.
, s. bālaśikṣakaḥ-pāṭhakaḥ.
(2)
, a. pādaviṣayaka pādasaṃbaṃdhin.
, s. paṃḍitaṃmanyaḥ paṃḍitamānin m., vidyāgarvitaḥ.
, s. See Pedler.
, s. (staṃbhādeḥ) pādaḥ ādhāraḥ; staṃbhatalaṃ phalakaḥ.
, s. padātiḥ pādacārin m., pa(pā)dagaḥ pādātaḥ; See Foot-soldier. -a. pādaga pādacārin-gāmin pāda in comp.
, s. maṃjari-rī f.
(2) vṛṃtaṃ. prasavabaṃdhanaṃ.
, a. yūkāpūrṇa.
, s pādarogavaidyaḥ.
(2) pādāvekṣā.
, s. vaṃśāvali-lī f., anvayaḥ vaṃśaḥ kulaṃ.
(2) vaṃśāvalipatraṃ vaṃśacaritaṃ.
, s. (bhraman) bhāṃḍavāhaḥ kṣudradravyavikrayin m.
, s. vṛṃtaṃ prasava-puṣpa-baṃdhanaṃ.
, s. tvac f., valkaṃ carman n., śalkaṃ. -v. t. tvacaṃ apa-nī 1 P or niṣkṛṣ 1 P or nirhṛ 1 P, tvacayati (D.), nistvacīkṛ 8 U, tvakṣ 1 P. -v. i. nistvacībhū 1 P.
, v. i. jālamārgeṇa dṛś 1 P or vīkṣ 1 A, pracchannaṃ īkṣ sūkṣmaṃ nirūp 10; jālāṃtarapreṣitadṛṣṭiranyā (R. VII. 9) 'another p. ing through a window.'
(2) śanaiḥ ud-gam 1 P or ud-i 2 P or pra-nir-bhā 2 P, prakāś 1 A, dṛś-lakṣ-pass., prāduḥ-āviḥ-bhū 1 P.
(3) viru 2 P, kūj 1 P. -s. jālamārgeṇa vīkṣaṇaṃ sūkṣmanirūpaṇaṃ-vīkṣaṇaṃ-dṛṣṭiḥ f.
(2) pūrvaprathama-darśanaṃ-ālokaḥ-prakāśanaṃ; 'p.-hole' jālamārgaḥ-raṃdhraṃ sūkṣmaraṃdhraṃ jālāṃtaraṃ.
, s. vayasyaḥ sahāyaḥ tulyaḥ tulya-samapadasthaḥ.
(2) kulīnaḥ abhijātaḥ śiṣṭajanaḥ. -v. i.
, a. piśuna pratīpa vakra vakra-vāmaśīla duḥśīla karkaśa rūkṣabhāva duṣṭaprakṛti.
(2) kalahapriya kopana.
, s. See Lapwing.
, s. nāgadaṃtaḥ bhārayaṣṭi f., vihaṃgikā; 'p. of a lute' kūṇikā; 'iron p.' kīlaḥlakaḥ. -v. t. nāgadaṃte avalaṃb c. or baṃdh 9 P.
, s. anyāyārjitaṃ dhanaṃ.
, s. See Skin, or
, s. See Pill.
, s. tanutvac f., sūkṣmacarman n., paṭalaṃ puṭaḥ-ṭaṃ.
, adv. saṃkulaṃ saṃkīrṇaṃ kramaṃ vinā.
, a. svaccha nir-vi-mala viśada prasanna śuddha.
, v. t. (loṣṭaiḥ) prahṛ 1 P, taḍ 10, abhi- han 2 P, āhan 2 U; 'he was p. ed to death' loṣṭaghātaṃ hataḥ.
(3) tīvraṃ-balavat-vṛṣ 1 P, dhārāsāreṇa vṛṣ; 'there was a p. ing shower of rain' dhārāsāreṇa mahatī vṛṣṭirbabhūva (H. 3). -s. carman n., dṛti f., kṛtti f.
(2) prahāraḥ āghātaḥ.
, s. vastideśaḥ.
, v. t. likh 6 P, patre niviś c.
(2) (vraje) ni-ava-rudh 7 U. -s. lekhanī kalamaḥ akṣaratūlikā tūlikā varṇikā (painter's p.).
(2) vrajaḥ avarodhaḥ; 'cow-p.' gośālā goṣṭhaṃ; 'p.-man' lipijñaḥ lekhakaḥ lekhanakuśalaḥ; 'p.-manship.' lipi f., lekhanavidyā lekhanacāturyaṃ-kauśalaṃ.
, a. daṃḍārha daṃḍanīya daṃḍya.
(2) daṃḍaviṣayaka.
(2) sāhasaṃ artha-dhana-daṃḍaḥ.
, s. tapas n., tapasyā tapaścaryā kṛcchraṃ yamaḥ kāyakleśaḥ; 'imposed p.' prāyaścittaṃ; 'practise: p.' tapaḥ tap 4 A or ācar 1 P, tapasyati (D).
, s. See Inclination.
, s. tūlikā tūli f., vartikā īṣikā; lekhanī. -v. t. likh 6 P, vartikayā likh or aṃk 10.
, s. karṇāvataṃsaḥ kuṃḍalaṃ prālaṃbaḥ lolakaḥ.
, s. vi- lola cala pralaṃbamāna pralaṃba ālaṃbin ā-pra-laṃbita.
, a. anirṇīta aniścita aniṣpanna; 'p. the decision' yāvannirṇayo na kathyate.
, a. pra- laṃba laṃbin laṃbita lola.
, s. lolakaḥ loladaṃḍaḥ.
, v. t. pra-ā-viś 6 P, nir- bhid 7 P, vyadh 4 P, chid 7 P, gāh 1 A (forest &c.); nikhan 1 P.
(2) vyāp 5 P, murch 1 P, (chāyā na mūrcchati malopahataprasāde darpaṇatale S. 7).
(3) arthaṃ budh 1 P or jñā 9 U, āśayaṃ grah 9 U.
(2) vyāpti f., mūrcchanaṃ.
(3) arthabodhaḥ artha-āśaya-jñānaṃ.
(4) (Power of p.) grahaṇasāmarthyaṃ kuśāgrasūkṣma-mati f. or buddhi f., tīkṣṇa or sūkṣmabuddhitvaṃ or matitvaṃ vaidagdhyaṃ; 'a man of p.' sūkṣmamatiḥ kuśāgrabuddhiḥ vidagdhaḥ marmajñaḥ mārmikaḥ.
(2) vyāpaka vyapin.
(3) sūkṣma or tīkṣṇa-mati or buddhi kuśāgramati-buddhi vidagdha marmajña marmavedin.
, s. dvīpakalpaḥ-lpaṃ.
, s. liṃgaṃ upasthaḥ śiśnaḥ meḍhraḥ mehanaṃ śephas n., carmadaṃḍaḥ.
, a. anuśayin anutāpadagdha jātakṛta-anutāpa.
, s. dhvajaḥ patākā ketuvasanaṃ; See Banner, -Pennate, a. sapakṣa pakṣayukta.
, s. mudrā.
, a. See Pendent.
, s. (bhūta-pūrva-sevārthaṃ) vṛtti f., vetanaṃ vārṣikaṃ. -v. t. (bhūta-pūrva-sevārthaṃ) vṛttiṃ dā 3 U.
, a. ciṃtā or dhyāna-para or parāyaṇa saciṃta ciṃtākrāṃta unmanaska udāsīna; 'in a p. mood' saciṃtavṛttyā gaṃbhīraṃ.
, s. paṃcataṃtrīvādyaṃ.
, s. paṃcabhujaḥ.
, a. paṃcakoṇa paṃcāsra.
, s. upāṃtyākṣaraṃ.
, s. khaṃḍacchāyā.
, s. dāridryaṃ nirdhanatā durgati f.
, s. bhṛtyaḥ padātiḥ; See Servant.
, s. janaḥ lokaḥ prajā (pl. also); janatā deśavāsinaḥ prakṛtayaḥ (pl.); 'country p.' grāmīṇāḥ grāmīyajanaḥ jānapadāḥ; 'common p.' prākṛtāḥ itare-pṛthagjanāḥ sāmānya or prākṛta-janāḥ or lokāḥ.
(2) vargaḥ gaṇaḥ varṇaḥ janaḥ lokaḥ.
(3) sevakajanaḥgaṇaḥ parivāraḥ. -v. t. janaiḥ pūr 10 or ākṝ 6 P, vas c.
, s. marī(ri)caṃ kālakaṃ vellajaṃ kṛṣṇaṃ ūṣaṇaṃ dharmapattanaṃ; 'long p.' pippalī; See under Long. -v. t. avakṝ 6 P.
, s. jāṭhararasavikāraḥ.
, a. pācaka pācana dīpana agnida.
, a. atitīkṣṇa atitīvra.
, adv. kadāpi kadācit daivāt daivavaśāt.
, v. t. pari-i 2 P, parikram 1 U, 4 P, paribhram 1, 4 P, paryaṭ 1 P, pari-sṛ-gam 1 P; itastataḥ cal-car 1 P.
, adv. prativarṣaṃ prativatsaraṃ.
, v. t. upalabh 1 A, jñā 9 U, vi-bhū c., budh 1 P, grah 9 U, avagam 1 P, ava-i 2 P, anubhū 1 P, vid 2 P; See Know.
(2) (By the eye) dṛś 1 P, īkṣ 1 A, nirūp 10, ā- lakṣ 10, ālok 1 A, 10; See See. -ed, a. jñāta vidita upalabdha gocara; 'p. by the senses' iṃdriyagocara.
(2) (Power of p.) grāhakatvaṃ grahaṇa-vedana-śakti f., viṣayānubhavaḥ caitanyaṃ cicchakti f.
, adv. Ex. by uttara in comp; '5 P.' paṃcottaraṃ śataṃ.
, s. vāsayaṣṭi f., saṃḍīnayaṣṭiḥ yaṣṭiḥ daṃḍaḥ. -v. i. adhyās 2 A (with acc.), ni-lī 4 A, niṣad 1 P (with loc.); saṃ-ḍī 1 A (of birds.).
, adv. See Perhaps.
, v. i. kaṇaśaḥ-lavaśaḥ sru-kṣar-gal 1 P or syaṃd 1 A. v. t. śudh c., biṃdukrameṇalavaśaḥ sru c. or gal c.
, s. samāghātaḥ saṃghaṭṭaḥ ā-prati-ghātaḥ.
, s. ucchedaḥ kṣayaḥ vi-pra-nāśaḥ.
(2) adhogati f., adhaḥpātaḥ naraka-niraya-pātaḥ; 'p. (ruin) seize thee' (cf. 'Murrain take thee') akaraṇiḥ-ajīvaniḥ-avagrāhaḥ-nigrāhaḥ-te bhūyāt.
, a. pracchanna gūḍha.
, a. cirasthāyin.
, See Travel.
, a. suniścita nirṇīta niyata; aviśaṃkya avaikalpika (kī f.), paricchinna avaśyaka.
(2) spaṣṭa parisphuṭa suvyakta bhinnārtha; 'p. orde' alaṃghanīyaḥanatikramaṇīyaḥ-ādeśaḥ; 'the command of elderly persons is (to be considered as) p.' ājñā gurūṇāṃ hyavicāraṇīyā (R. XIV. 46).
(3) dṛḍha-sthira-mati sakṛdvādin dṛḍhasaṃkalpa.
, a. varṣāvadhi varṣasthāyin
(2) nitya akṣayya niraṃtara avirata.
, a. siddha saṃpanna niṣpanna samāpta pariṇata.
(2) aśeṣa samagra sakala saṃ-pari-pūrṇa samasta avikala akhaṃḍa akṣata anyūna nirdoṣa.
(3) parama utkṛṣṭa viśiṣṭa uttama; nipuṇa kuśala abhijña pāraṃgata viśārada pravīṇa paripakva saṃpanna.
(4) (In grammar) lid. -v. t. sādh c., sidh c. (sādhayati) saṃ-niḥ-pad c., pari-saṃ-pūr 10, samāp c., nirvṛt c.; ex. by kṛ 8 U with (a.).
(2) pari- pākaḥ pariṇati f., pakvāvasthā utkṛṣṭatā utkarṣaḥ viśiṣṭatā prakarṣaḥ parā koṭiḥ-kāṣṭhā.
(3) naipuṇyaṃ saṃpannatā kauśalaṃ vijñānaṃ prāvīṇyaṃ.
(4) guṇaḥ parama-uttama-guṇaḥ viśeṣaḥ pra-ut-karṣaḥ.
, s. viśvāsaghātaḥ-bhaṃgaḥ-bhedaḥ asatyasaṃghatā pratijñā-samaya-bhaṃgaḥ; śatrusevā kāpaṭyaṃ vaṃcanaṃ-nā.
(2) (Of acts) anārya.
, v. t. ā- vyadh 4 P, chidrayati (D.), nirbhid 7 P, ut-samut-kṝ 6 P, (maṇau vajrasamutkīrṇe R. I. 4); 'un-p. ed jewel' anāviddhaṃ ratnaṃ (S. 2.)
(2) chidraṃ raṃdhraṃ vivaraṃ suṣiraṃ.
, adv. balāt balena prasabhaṃ prasahya balavat balātkāreṇa.
, v. t. kṛ 8 U, nirvṛt c., ācar 1 P, saṃ-niḥ-pad c., sādh 5 P or c., vi-dhā 3 U, anu-ṣṭhā 1 P, nirvah c.; (promise) pūr 10, tṝ 1 P śudh c., apavṛj 10; (a sacrifice) ātan 8 U, āhṛ 1 P.
(2) (On the stage) naṭ 10, abhi-nī 1 P, prayuj 7 A, 10; See Act; 'has not been (seen) p. ed on the stage' na prayogato dṛṣṭaṃ (Rat. 1).
(2) kāryaṃ karman n., kriyā kṛti f., vyāpāraḥ ceṣṭā ceṣṭitaṃ pravṛtti f., caritaṃ.
(3) prayogaḥ abhinayaḥ nāṭanaṃ.
(2) (In dramas) abhinetṛ m., naṭaḥ; prayojakaḥ.
(3) vādakaḥ.
, v. t. adhi- vās 10, dhūp 1 P, 10, dhūpena vās surabhīkṛ 8 U, parimalayati-āmodayati- (D.), bhū c. -s. parimalaḥ āmodaḥ sugaṃdhaḥ su- vāsaḥ saurabhaṃ-bhyaṃ.
(2) (Thing scented) gaṃdhaḥ gaṃdhadravyaṃ gāṃdhikaṃ.
(3) (For the person) gātrānulepanī; varti f., anu-vi-lepanaṃ varṇakaṃ; 'p. artificially Made' kṛtrima vṛka-dhūpaḥ.
(2) (With unguents) carcā cārcikyaṃ anu-vi-lepanaṃ sthāsakaḥ aṃgarāgaḥ.
, a. anavahita nirutsāha pramatta anutkaṃṭha; See Negligent. -ily, adv. anavadhānena nirutsāhaṃ.
, adv. kadācit daivāt kadāpi nu vā kiṃsvit syāt or by pot.
, s. rakṣākaraṃḍaḥ.
, s. hṛdayakośaḥ hṛdāśayaḥ.
, s. bījakośaḥ-gupti f.
, s. kapālāvaraṇaṃ.
, s. nīcatamaṃ nediṣṭhaṃ-sthānaṃ.
, s. bhayaṃ śaṃkā saṃdehaḥ saṃśayaḥ. -v. t. saṃśaye pat c.
, s. samayaḥ kālaḥ velā kālāvadhiḥ aṃtaraṃ avadhiḥ niyatakālaḥ.
(2) kālacakraṃparyāyaḥ-āvartaḥ varṣacakraṃ yugaṃ.
(3) aṃtaḥ ava-sānaṃ virāmaḥ.
(4) pūrṇavākyaṃ vākyoccayaḥ pūrṇavirāmaḥ; 'p. of life' vayaḥ vayovasthā; 'last p.' caramavayaḥ aṃtyāvasthā.
, s. asthitvac f.
, a. itastataḥ-bhraman-bhramaṇaśīla.
, s. pariveśaḥ-ṣaḥ paridhiḥ pariṇāhaḥ.
(2) nemi-mī f., pradhiḥ.
, s. vāgupacayaḥ vāgvistaraḥ vāgbāhulyaṃ-prapaṃcaḥ. -v. t. prapaṃcayati (D.), vāgvistareṇa varṇ 10 or vyā-khyā 2 P.
, v. i. naś 4 P, pra-vi-- kṣi -pass.; pramī 4 A, dhvaṃs 1 A, kṣayaṃ-nāśaṃ-layaṃ-gam 1 P or i-yā 2 P, pra-vi-lī 4 A; mṛ 6 A, vyāpad 4 A; See Die. -able, a. vi- -naśvara (rī f.), vināśadharman bhaṃgura kṣayin vi- dhvaṃsin kṣayiṣṇu kṣaya-nāśa-śīla layādhīna; 'p. in a moment' kṣaṇika kṣaṇabhaṃgura.
, s. staṃbhapaṃkti-śreṇī f.
, s. aṃtraveṣṭanaṃ.
, v. t. sākṣye mithyā-anṛtaṃ vad 1 P, mithyā śap 1, 4 U, kūṭasākṣyaṃ kṛ 8 U.
, a. See Saucy.
, a. nitya sthira nitya-cirasthāyin dhruva akṣaya sthāyin; See Last-
(2) pratiṣṭhā sthiti f., (kulasya sthitaye K. I. 18), (daśarathasya kulaṃ pratiṣṭhāṃ gataṃ U. 5).
, v. t. vyāp 5 P, vyaś 5 A; See Pervade. 2 pra-viś 6 P, bhid 7 P, gāh 1 A.
, v. t. anu-jñā 9 U, anuman 4 A, anumud 1 A, ājñāṃ dā 3 U. See Allow. -s. anujñā-anumati-patraṃ anujñā.
(2) dharmya nyāyya grāhya yukta; See Lawful.
, v. t. vi-ni-me 2 A, pari-vṛt 1 A.
(2) aṃkapāśaḥ.
, a. ghātaka apakāraka vi- -nāśaka hiṃsra hiṃsaka apakārin duṣṭa garhya; See Injurious. -ly, adv. sāpakāraṃ sāpāyaṃ sanāśaṃ.
, s. upasaṃhāraḥ.
, a. laṃba laṃbarūpa; sarala ṛju akuṭila. -s. laṃbaḥ.
, v. t. kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, ācar 1 P; See Commit.
, a. nitya satata śāśvata (tī f.), avicchinna avirata saṃtata niraṃtara sanātana (nī f.), anaṃta nitya-cira-sthāyin.
, v. t. muh c., ākulīkṛ 8 U, saṃ-vi bhram c. (bhramayati) mohaṃ-saṃbhramaṃ-utpad c.
(2) saṃkulīkṛ saṃkīrṇīkṛ kliś 9 P; See Embarrass, Confuse. -ed, a. ā-vyākula saṃbhrāṃta vi- mūḍha kātara vyagra udvigna adhīra; vyākulacitta saṃbhrāṃtamanas vyastamūḍha-vikṣipta-citta.
, s. adhikalābhaḥ puraskāraḥ; See Gift.
, v. t. pra-saṃ-bādh 1 A, upa-plu 1 A, pīḍ 10, upa-dru 1 P, kliś 9, P, pīḍārthaṃ anusṛ 1 P. abhi- druh 4 P.
, v. i. manaḥ-cittaṃ-abhiniviś c. sadā pravṛt 1 A, abhiyuj pass., abhinive- śena saṃ-pad c., satataṃ prayat 1 A, anavarataṃ ceṣṭ 1 A, nirbaṃdhaṃ kṛ sāgrahaṃ pravṛt; 'p. in your opposition' sthirapratibaṃdho bhava (S. 2); 'he who p. s in good actions' sadācārapravṛttaḥ sadā sanmārgayāyī.
(2) anavarataceṣṭhā pravṛtti f., prasakti f., dhairyaṃ āgrahaḥ udyogaḥ udyamaḥ vyayasāyaḥ.
, v. i. sāgrahaṃ pravṛt 1 A, atini-rbaṃdhena ācar 1 P, paryava-sthā 1 A; See below; 'do not p. in your wickedness' durācariteṣu mā te nirbaṃdho bhūt; See Persevere.
, s. puruṣaḥ naraḥ janaḥ vyakti f.; 'this p.' ayaṃ janaḥ (referring to the speaker); 'a female p.' strījanaḥ. aṃganājanaḥ.
(2) śarīraṃ aṃgaṃ vapus n., dehaḥ kāyaḥ tanu f., gātraṃ; See Body. 3 rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f., mūrti f.; 'an enemy in the p. of Krishna' kṛṣṇarūpaḥ śatruḥ.
(4) pātraṃ bhūmikā.
(5) puruṣaḥ (in grammer); 'in p.' svayaṃ svataḥ ātmanā sākṣāt. pratyakṣaṃ.
(2) śreṣṭha-viśiṣṭa-janaḥ.
(2) śārīrika-daihika- (kī f.), śarīra-aṃga in comp. 'p. beauty' aṃgasauṣṭhavaṃ; 'p. graces' śarīralāvaṇyaṃ 'p. union' śarīrasaṃbaṃdhaḥ; 'p. attendant' āsannaparicārakaḥ; 'p. attendance' śarīracaryā-śuśrūṣā.
(3) svayaṃkṛta sva-ātma-kṛta sākṣātkṛta.
(4) ātman sva nija in comp.; 'for p. profit' ātma-sva-hitāya; 'p. experience' svānubhavaḥ
(5) puruṣa-vyakti- vācin puruṣa in comp.
(6) asthāvara jaṃgama.
(2) vyaktiḥ pṛthaktvaṃ svatvaṃ.
(2) vyaktitaḥ pṛthak.
(2) abhi-nī 1 P, naṭ 10, rūp 10.
(2) abhinayaḥ nāṭanaṃ.
(2) abhinetṛ m.
, s. kāryakārivargaḥ.
, a. tīkṣṇa-sūkṣma-dṛṣṭi sūkṣmadarśin.
(2) tīkṣṇa or sūkṣma-buddhi or mati kuśāgrabuddhi.
(2) sūkṣmamatitvaṃ.
, a. spaṣṭa viśada prasanna vyakta suprakāśa subodha.
, v. i. pra- svid 4 P, svedaṃ-gharmaṃ-sru c. -v. t. romadvārā niḥsṛ c. or sru c., svid c.
(2) svedaḥ gharmaḥ sveda-gharma-jalaṃ-biṃduḥ-udakaṃ; 'excessive p.' prasvedaḥ.
, v. t. anu-nī 1 P, prabudh c., anu-śās 2 P, pra-vṛt c., niyuj 10, protsah c., ākṛṣ 1 P; 'oft. by causal of roots.'
(2) prati-i c., pratītiṃ-viśvāsaṃ jan c. (janayati) saṃśayaṃ-saṃdehaṃ-chid: 7 P; See Convince. -ed, a. anunīta; jātaniścaya-viśvāsa pratīta chinnasaṃśaya jātapratyaya; 'I feel p.' iti me pratītiḥ iti dṛḍhaṃ manye.
(2) saṃdeha-saṃśayacchedaḥ śaṃkānivṛtti f., dṛḍhaniścayaḥ pratyayaḥ nirṇayaḥ.
(3) mataṃ mārgaḥ pathin m., saṃpradāyaḥ.
(2) pratyayakārin saṃśayacchid.
, a. capala laghu; See Lively. 2 dhṛṣṭa pragalbha avinīta.
, v. i. saṃbaṃdh pass., saṃbaṃdhin -a. bhū 1 P; See Belong.
, a. nirbaṃdhaśīla āgrahin sthira-dṛḍha-pratijña; dhīra dṛḍha.
, a. prāstāvika (kī f.), yukta yathāyogya upapanna yogya prastāvasadṛśa (śī f.); 'to be p.' upa-pad 4 A, yuj pass.
, v. t. saṃ- kṣubh c., ākulīkṛ 8 U, upahan 2 P, vi-muh c., vyagrīkṛ vyas 4 A, saṃkarīkṛ; See Confuse. -ation, s. saṃ- kṣobhaḥ vyagratā upaplavaḥ vyā- mohaḥ ākulatvaṃ vaiklavyaṃ udvegaḥ.
, v. t. samagraṃ paṭh 1 P or adhi-i 2 A, nipuṇaṃ vac c.; See Read. -al, s. adhyayanaṃ paṭhanaṃ pārāyaṇaṃ.
, v. t. abhi- vyāp 5 P, vi-aś 5 A, sarvataḥ ākram 1 U, 4 P or praviś 6 P, vi-gāh 1 A, murcch 1 P; mūrcchaṃtyamī vikārāḥ aiśvaryamatteṣu (S. 5) 'p. (the minds of) those' &c., '(the freshness of) youth has p. ed her limbs' yauvanamaṃgeṣu sannaddhaṃ (S. 1).
, a. vāma kuṭila pratīpa viparīta vakra pratikūla vi-prati-loma vakra-vāma-śīla kuṭilamati piśuna; See Obstinate. -ly, adv. vāmatayā kauṭilyena pratīpaṃ viparītaṃ vāmaśīlatayā.
, v. t. vi-kṛ 8 U, parivṛt c., sācīkṛ virūp 10, vilomīkṛ anyathā kṛ; bhraṃś c., viparyas 4 U or c., kaluṣayati (D.), kaluṣīkṛ; duṣ c. (dūṣayati) vipari-ṇam c. (ṇamayati).
, a. vyāpya bhedya praveśya.
, s. māri-rī f., ma(mā)rakaḥ; (fig.) ādhiḥ kaṃṭakaḥ utpātaḥ śalyaṃ; vāmāḥ kulasyādhayaḥ (S. 4) 'are a p. to the family' 'p., of the people' lokakaṃṭakaḥ.
, s. musa(śa)laḥ-laṃ ayograṃ.
, s. prema-prīti-pātraṃ premāspadaṃ krīḍāmṛgaḥ.
(2) īṣatkopaḥ kopāveśaḥ. -a. priya premāspadībhūta vallabha; See Favourite. -v. t. lal 10; See Fondle.
, s. dalaṃ patraṃ.
, v. t. arth 10 A, pra-ābhi-- yāc 1 A; nivid c., vi-jñā c. (jñāpayati). -s. prārthanā yācñā nivedanaṃ vijñapti f., vi-jñāpanā.
(2) (Written) vijñaptiḥ prārthanānivedana-patraṃ.
, v. t. pāṣāṇī-prastarī-kṛ 8: U, kaṭhinīkṛ jaḍīkṛ saṃstaṃbh c.; 'p. ed with astonishment' āścaryajaḍīkṛta. -v. i. pāṣāṇībhū 1 P.
, s. śilātailaṃ-rasaḥ.
, s. aśma-vidyā or śāstraṃ.
, s. śāṭī śāṭakaḥ caṃḍātakaṃ ardhorukaṃ (girl's); 'p. government' strīśāsanaṃ; 'under p. government' strījitaḥ strīvaśaḥ.
, s. kṣudra-adhama-vṛttiḥ.
, a. karkaśa vakraśīla-bhāva paruṣasvabhāva pratīpa; See Peevish. -ly, adv. karkaśaṃ paruṣaṃ.
, a. laghu kṣudra alpa; See Small; oft. by upa or kalpa in comp.; 'a p. king' uparājā nṛpakalpaḥ.
, a. karkaśa pratīpa duḥśīla vāma; See Peevish. 2 avinīta pragalbha dhṛṣṭa.
, s. See Lapwing.
, s. kāṃsyaṃ pītalohaṃ.
, s. vyūhaḥ; paṃkti f.
, s. ā- bhāsaḥ chāyā māyā manorathasṛṣṭi f.
, s. māyājālaṃ.
, s. See Fancy.
, s. bhūtaḥ vetālaḥ piśācaḥ rātricaraḥ.
(2) ā- bhāsaḥ manorathasṛṣṭi f., māyā kalpanā.
, s., a. See Hypocrite.
, s. auṣadhatattvaśāstraṃ bheṣajasaṃskāragraṃthaḥ.
, s. auṣadhikriyā-saṃskāraḥ-vidyā.
, s. dīpasthānaṃ-gṛhaṃ.
, s. darśanaṃ vastu n.; 'p. s of the moon' caṃdrasya kṣayavṛddhī.
(2) (Point of view) dṛṣṭi f.; See View.
, s. vījanaḥ jīvaṃjīvaḥ.
, s. dṛgviṣayaḥ gocaravastu n., darśanaṃ ālokaḥ.
(2) utpātaḥ adbhutaṃ.
, s. laghukūpī kācakūpī-pātraṃ.
, v. i. strījanasamāgamaṃ abhyas 4 P, vi-las 1 P, vilāsaṃ-vibhramaṃ-dṛś c.
, s. lokahitecchā loka-janaprīti f., sarvabhūtadayā viśvaprītiḥ viśvasauhṛdaṃ.
, s. bhartsanavākyaṃ niṃdātmakaḥ prabaṃdhaḥ.
, s. bhāṣāvijñānaṃ-tattvaṃ śabdavyutpattiśāstraṃ-vidyā.
, s. vidyāpriyaḥ-bhaktaḥ jñānasevin m.
, s. darśanaṃ; 'six systems of p.' ṣaḍdarśanaṃ.
(2) tattvajñānaṃ vijñānaṃ tattvavidyā-śāstraṃ; tattvaṃ jñānaṃ vidyā śāstraṃ in comp.; 'moral p.' nītiśāstraṃ 'logical p.' tarkaśāstraṃ-vidyā &c.
(2) vijña tattvajñānapara jñāna-vidyā-para.
, s. maṃtrauṣadhaṃ vaśīkaraṇacūrṇaṃ.
, s. See Face.
, s. śirāvedhaḥ-mokṣaḥ-chedaḥ raktamokṣaṇaṃ-srāvaḥ.
, s. kaphaḥ śleṣman m., siṃghāṇakaṃ.
(2) māṃdyaṃ jāḍyaṃ; 'a medicine removing p.' (phlegmagogue) śleṣmaghnaṃ kaphanāśanaṃ.
(2) kaphakara (rī f.), śleṣmajanana (nī f.).
(3) śleṣmaja.
(4) jaḍa maṃda śīta; See Indifferent.
, a. svarasaṃvādin dhvani-svara-in comp.
, s. svaralekhanayaṃtraṃ.
, s. ālokalekhyaṃ.
, s. vākyaṃ ukti f., vacanaṃ. -v. t. abhi-dhā 3 U, uddiś 6 P; See Call.
, a. unmatta; See Frantic.
, s. mastiṣkavidyā.
, s. śvāsāvarodhaḥ śvāsākṛcchraṃ; kṣayaḥ kṣayarogaḥ śoṣaḥ yakṣman m., rājayakṣmā.
, s. rakṣākaraṃḍaḥ.
, s. cikitsā upacāraḥ vaidyakriyā auṣadhopacāraḥ.
(2) auṣadhaṃ bheṣajaṃ agadaḥ. -v. t. kit desid, (cikitsati-te) upa-car 1 P, bheṣajaṃ dā 3 U.
, s. ākṛti f., vadanākṛtiḥ mukhaṃ vadanaṃ.
(2) vadanalakṣaṇanirūpaṇaṃ.
, s. bhūvarṇanaṃ.
, s. prāṇyoṣadhijīvanaśāstraṃ.
, s. śarīrasthiti f.
, a. agha-pāpa-nāśin.
, s. samudrīyadasyuḥ.
, v. t. ci 5 U, grah 9 U, samāhṛ 1 P, ā-dā 3 A, ud-dhṛ 1 P, 10, lū 9 U, chid 7 P, (flower &c.).
(2) śudh c., mṛj 2 P or c., pariṣkṛ 8 U.
(3) (Up) vṛ 5 U, uddhṛ 1 P, udgrah; pṛthak kṛ; 'p. a bone' asthimāṃsaṃ carv 1 P, 10; 'p. out' utpaṭ 10, niṣkṛṣ 1 P; 'p. a quarrel' kalahaṃ ut-sthā c. (utthāpayati); 'p. holes' (in another's coat) parasya chidrāṇi dṛś 1 P, raṃdhrāṇi-chidrāṇi-anviṣ 4 P; 'p. the pocket' graṃthiṃ chittvā apahṛ. -s.
(2) uddhāraḥ varaṇaṃ.
(3) viśiṣṭabhāgaḥ utkṛṣṭabhāgaḥ; 'ear-p.' kaṃḍūyanakaṃ; 'tooth-p.' daṃtollekhanī; 'p.-axe' ṭaṃkaḥ pāṣāṇabhedanī pāṣāṇadāraṇaḥ; 'p. -pocket' graṃthicchedakaḥ-cauraḥ.
, s. senārakṣaḥ rakṣakadalaṃ.
(2) śaṃkuḥ sthāṇuḥ.
, s. saṃdhitaṃ saṃdhānaṃ saṃdhitadravyaṃ.
(2) lavaṇaṃ. -v. t. saṃ-dhā 3 U, upaskṛ 8 U.
, s. viharaṇaṃ vanabhojanaṃ.
, a. sacitra citropeta citralikhita.
, s. citraṃ ālekhyaṃ pratimā pratikṛti f., pratirūpaṃ praticchaṃdaḥ-dakaṃ praticchāyā; 'as if drawn in a p.' ālikhita iva; 'p.-board' citraphalakaḥ; 'p.-frame' citrādhāraḥ citrāvaraṇaṃ; 'p.-gallery' citrāvalī citraśālā; 'p.-maker' citraka(kā)- raḥ. -v. t. manasi kṛ 8 U, āloc 10, manasā kḷp c. or vicar c. or vi-bhū c.
(2) citr 10, ālikh 6 P, varṇ 10.
(2) manasā kalpita.
, a. See Variegated.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ vibhāgaḥ; aṃśaḥ lavaḥ śakalaḥ-laṃ vi- dalaṃ bhinnaṃ.
(2) racanā pra- baṃdhaḥ 'to break in p s' śakalīkṛ 8 U, khaṃḍaśaḥ kṛ khaṃḍ 10; 'to fall to p. s' vi- dal 1 P; 'p. of poetry' kāvyaprabaṃdhaḥ kavitā; 'p. of work' kāryaṃ; 'p. of money' mudrā; 'p. of water' jalādhāraḥ jalāśayaḥ; 'in p. s' khaṃḍaśaḥ lavaśaḥ; 'p. at chess' śā (sā) riḥ-raḥ; 'a p. to each' ekaikaṃ pratyekaṃ pṛthak pṛthak; 'what a p. of work in man' aho nirmāṇaviśeṣaḥ narajīvaḥ; 'of a p.' ekarūpa-prakāra; 'of a p. with' sadṛśa (śī f.), anurūpa-; See Like. -v. t. saṃyuj 7 U, 10, saṃdhā- samādhā-3 U.
, a. See.
(2) staṃbhaḥ vapraḥ-praṃ.
, v. t. vyadh 4 P, nir-bhiṭ 7 P, pra-bhaṃj 7 P, chid 7 P; See Perforate. 2 ā-upa-han 2 U, śītavātopahataḥ 'p. ed by cold winds'.
(2) vedhanikā vedhanī.
, s. See under Pious.
, s. śūkaraśāvaḥ-vakaḥ śūkaraḥ; See Hog.
(2) kuśī lohapiṃḍaḥ: 'p.-iron' asaṃskṛtaṃ ayaḥ; 'p. -headed' sthūla sthūladhī.
, s. kapotaḥ pārāvataḥ kalaravaḥ; 'wood p.' hāri(rī)taḥ; 'p. -hearted' bhīruhṛdaya kātara; 'p.-hole' kapotabilaṃ; 'p.-house, -cot' kapotapālikā viṭaṃkaḥ.
, s. varṇakaḥ varṇaḥ raṃgaḥ.
, s. vāmanaḥ hrasvaḥ kharvaḥ. -a. vāmana hrasva kharva laghutanu alpamūrti.
, s. prāsaḥ kuṃtaḥ śūlaḥ-laṃ; See Lance; 'p.-man' prāsikaḥ kauṃtikaḥ śāktīkaḥ śūlin m.
, s. caturasraḥ staṃbhaḥ.
, s. rāśiḥ cayaḥ nikaraḥ puṃjaḥ pūgaḥ stomaḥ samūhaḥ.
(2) citā citi f., cityā.
(3) sthūṇā staṃbhaḥ śaṃkuḥ kīlaḥ
(4) harmyaṃ bhavanaṃ mahāmaṃdiraṃ.
(5) ūrṇā. -v. t. samāci 5 U, rāśīkṛ 8 U.
, s. arśas n., durnāmakaṃ arśorogaḥ gudakīlakaḥ gudāṃkuraḥ; 'affected by p.' arśasa.
, v. t. muṣ 9 P, cur 10, apahṛ 1 P.
, s. yātrikaḥ tīrthasevin m.
, s. vaṭikā guṭikā gulikā.
, -v. t. vi- luṃṭ-ṭh 1 P, 10, apahṛ 1 P. -s. viluṃṭhanaṃ loptraṃ lotraṃ apahāraḥ.
, s. staṃbhaḥ sthāṇuḥ sthūṇā avaṣṭaṃbhaḥ; yūpaḥ (sacrificial); 'p. of state' rājyasya ādhārastaṃbhaḥ; 'p. s of justice' nyāyādhārāḥ dharmāvaṣṭaṃbhāḥ.
, s. upadhānaṃ upabarhaḥ bāliśaṃ; 'p.-case' upadhānakośaḥ-āveṣṭanaṃ; 'I slept, making my left arm serve as a p.' vāmabhujamupa-dhāya aśayiṣi (D. K. II. 5). -v. t. upa-dhā 3 U, upadhānīkṛ 8 U.
, a. lomaśa pracuraloman.
, s. karṇadhāraḥ-grāhaḥ karṇikaḥ karṇin m., nāvikaḥ nauvāhaḥ
, s. viṭaḥ saṃcārakaḥ; See Pander.
, s. piṭikā sphoṭaḥ kṣudra-tanu-vraṇaḥ raktasphoṭaḥ- gaṃḍaḥ raktavaṭī.
, s. sūci f., kīlaḥ-lakaḥ-kaṃ śalākā śaṃkuḥ śalyaṃ
(2) (Of a carriage) aṇiḥṇī akṣāgrakīlaḥ; 'p.-maker' sūcikāraḥ. -v. t. sūcyā baṃdh 9 P, kīl 10.
, s. saṃdaṃśaḥ-śakaḥ kaṃkamukhaṃ.
, v. t. pīḍ 10, bādh 1 A, kliś 9 P, saṃkuc 1 P (the body), ārtīkṛ 8 U; 'p. ed with cold' śītārta himapīḍita 'p. ing poverty' duḥsahaṃ dāridryaṃ.
(2) aṃgulyagreṇa pīḍ.
(3) muṣṭinā saṃgrah 9 P, saṃgrah; 'none but the wearer knows where the shoe p. es' na hi vaṃdhyā vijānāti gurvī prasavavedanāṃ. -s. aṃgulipīḍanaṃ; saṃgrāhaḥ grahaṇaṃ; 'p. of snuff' nasyakūrcaḥ.
(2) saṃkaṭāvasthā durgati f., kaṣṭaṃ kṛcchraṃ; 'p.-fist.' baddha-dṛḍha-muṣṭiḥ amuktahastaḥ.
, s. devadāruḥ-ru pītadruḥ saralaḥ pūtikāṣṭhaṃ; See Fir also. -v. i. (Away) avasad 1 P, pari- mlai-glai 1 P, kṣi-pass., khid-pralī 4 A.
(2) (For) uttam 4 P, utkaṃṭh 1 A, utsukāyate (D.); oft by utka utsuka utkaṃṭha in comp.; 'a heart p. ing away in absence' virahotkaṃṭhaṃ hṛdayaṃ; 'p. ed for his home' gṛhaṃ gaṃtumudatāmyat; adrisutāsamāgamotkaḥ (K. VI. 95) 'p. ing to be united with Parvati'; aṃtaḥpuravi-rahaparyutsukasya rājarṣeḥ (S. 3) 'who is p. ing by separation &c.'
, s. pakṣaḥ parṇaṃ
(2) bāhupāśaḥ-baṃdhaḥ. -v. t. pakṣau baṃdh 9 P, bāhū baṃdh.
, s. pāṭalavarṇaḥ pāṭalaḥ.
(2) agraṃ śikharaṃ parākāṣṭhā. -a. pāṭala pāṭalavarṇa; 'p.-eyed' gaja-sūkṣma-netra. -v. t. vyadh 4 P; See Perforate.
, s. kṣudra-laghu-naukā.
, s. aṭṭaḥ prāsādāgraṃ-śṛṃgaṃ procchritaṃ harmyaṃ.
(2) śikharaṃ śṛṃgaṃ agraṃ.
, s. āṭavikaḥ kāṣṭha-taru-chid m.
(2) mārgadarśakaḥ agresaraḥ agravāyin m. See Forerunner. -v. t. sainyamārgaṃ śudh c.
, a. dhārmika (kī f.), puṇya-dharma-śīla dharmātman puṇya puṇyātman bhaktimat śucivrata bhakti or dharma-niṣṭha or parāyaṇa dharmācāra; 'led a p. life' dharmācaraṇena āyurakṣapayat; 'p. action' dharmyakriyā; 'for p. purpose' dharmārthaṃ.
(2) dharma-bhakti-mūlaka.
(2) pitṛsevā putradharmaḥ.
, s. bījaṃ.
(2) biṃduḥ aṃkaḥ. -v. i. kūj 1 P, vi-ru 2 P.
, s. vaṃśaḥ veṇuḥ suṣiraṃ.
(2) nālaḥ nāḍiḍī-li-lī f., praṇālaḥ-lī; 'water-p.' sāraṇi f., praṇālikā. -v. i. veṇuṃ vad c. or dhmā 1 P.
, a. ugra tigma kaṭu tīkṣṇa pra- khara.
(2) miṣṭa svādu sarasa.
, s. kaliḥ kalahaḥ īṣatkopaḥ. -v. t. īṣat kup c. or ruṣ c.
(2) uttij c., utpad c., protsah c., pra-vṛt c.
(3) (Oneself) abhiman 4 A; vikatth 1 A; 'he p. s himself upon his learning' paṃḍitaṃmanyo'sau.
, s. samudradasyuḥ.
(2) sāhasikanaukā.
(3) śabdacauraḥ. -v. t. apahṛ 1 P, luṃṭ-ṭh 1 P, 10.
, s. See Fisherman.
, s. mīnaḥ mīnarāśiḥ.
, a. matsyāśana matsyāda.
, s. See Ant.
, s. mūtraṃ mehaḥ. -v. t. mūtraṃ utsṛj c., mih 1 P, mūtr 10.
, s. garbhakesaraḥ-raṃ.
, s. gartaḥ-rtā vivaraṃ bilaṃ avaṭaḥ; 'p.-coal' ākarāṃgāraḥ; 'p.-fall' gūḍha or channa-kūpaḥ or gartaḥ aṃdhakūpaḥ. -v. t. sūkṣmagartaiḥ aṃk 10 or cihnayati (D.).
(2) yoddhuṃ protsah c., pratiyudh c.
, v. t. rac 10, prativi-dhā 3 U; ruh c. (ropayati) sthā c. (sthāpayati) niviś c.
(2) kṣip 6 P, pra- as 4 P, ni- pat c.
(3) arālena aṃj 7 P. -v. i. ā-ava-pat 1 P, avaruh 1 P, ava-tṝ 1 P, adhyās 2 A.
(2) niviś 6 A, śibiraṃ adhyās.
(3) adhomukhena pat avāk gam 1 P.
(4) (Upon) vṛ 5 U; See Choose. -s. tiṃduḥ rālaḥ arālaḥ yakṣadhūpaḥ sarjarasaḥ sarvarasaḥ bahurūpaḥ
(2) koṭi f., kāṣṭhā agraṃ; śikharaṃ; 'highest p.' parā kāṣṭhākoṭiḥ.
(3) parimāṇaṃ paryaṃtaḥ; See Degree.
(4) utsaṃgaḥ kaṭakaḥ-kaṃ.
(5) svaraḥ; 'mineral p.' śilājatu n.
(2) sūcibhedya aṃdha atikṛṣṇa.
, s. kuṃbhaḥ ghaṭaḥ ghaṭī kalasaḥ-śaḥ puṭagrīvaḥ; See Jar.
, s. majjā garbhaḥ sāraḥ.
(2) sāraḥ sārāṃśaḥ sattvaṃ tattvaṃ.
(3) niryāsaḥ rasaḥ.
(4) sattvaṃ vīryaṃ balaṃ utsāhaḥ.
(2) saprabhāva tejasvin vīryavat sasattva.
, s. stokāṃśaḥ atyalpabhāgaḥ; alpamūlyaṃ-vetanaṃ grāsācchādanamātraṃ.
, s. dayā anukaṃpā karuṇā ghṛṇā kṛpā anukrośaḥ; 'in p. to my passion' (rāgajanitaṃ) duḥkhaṃ me niravekṣya (Mr. 5); 'what a p. it is' aho nu kaṣṭametat. -v. t. 'take p. on' day 1 A (with gen.); anukaṃp 1 A, dayāṃ kṛ 8 U (with loc.); prasad 1 P.
(2) varāka (kī f.), tapasvin (of persons).
(2) karuṇa dīna śocya.
, s. vivartanakīlaḥ.
, s. ghoṣaṇāpatraṃ. -v. t. ghoṣaṇāpatreṇa prakāś c.
, v. t.
, s. sthānaṃ sthalaṃ pra- deśaḥ sthalī bhū-bhūmi f., dhiṣṇyaṃ.
(2) padaṃ āspadaṃ viṣayaḥ.
(3) padaṃ padavi-vī f., adhikāraḥ niyogaḥ adhikārapadaṃ; See Office. 4 avakāśaḥ avasaraḥ prasaraḥ; 'p. of honour' saṃmānapadaṃ gaurava-padaṃ; 'in one p.' ekatra; 'in many p. s' bahutra; 'p. of residence' nivāsasthānaṃ; vasati f.; 'p. for dancing' nṛtyaśālā-sthānaṃ; 'out of p.' asthāne anu-citaṃ; 'in the p. of a father' pitṛsthāne-bhūmau; 'p. for fear' bhayasthānaṃ-kāraṇaṃhetuḥ; 'in one p.-in another p.' kvacitkvacit itaḥ-itaḥ ekatra-anyatra; 'in the first p.' prathamaṃ prathamataḥ prathamaṃ tāvat; 'in the next p.' aparaṃca punaḥ punaśca; 'to give p.' sthānaṃ tyaj 1 P, vyapa-sṛp 1 P, apa-sṛ 1 P; 'to take p.' See Happen,
, s. śāṃta pra-upa-- prasanna nirākula anudvigna jitakrodha asaṃbhrama śāṃtātman prasannacitta.
, s. śabdacauryaṃ vāgapahāraḥ.
, s. mārī mahāmārī ma(mā)rakaḥ.
(2) utpātaḥ ariṣṭaṃ anarthaḥ śalyaṃ upadravaḥ kaṃṭakaḥ upaplavaḥ; See Pest. -v. t. māryā gras 1 A or ākram 1 U, 4 P.
(2) bādh 1 A, pīḍ 10, tap c., du 5 P; See Harass,
, s. samabhūmi f. -deśaḥ-sthalaṃ-lī samabhūbhāgaḥ; See Level. -a. sama sapāṭa.
(2) vi-nīta niralaṃkāra abhūṣita nirbhūṣaṇa.
(3) spaṣṭa vyakta viśada pari- sphuṭa subodha spaṣṭārtha bhinnārtha prakāśa pratyakṣa prakaṭa.
(4) kevala mātra in comp.
(5) (Style) analaṃkṛta śuddha analaṃkāra avyaṃjana.
(6) (Food) upaskarahīna-śūnya asaṃskṛta.
(7) amāya dakṣiṇa niṣkapaṭa nirvyāja sarala kapaṭa-māyā-hīna nirvyalīka akṛtrima ṛju; See Frank.
(8) sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.); madhyamarūpa nātisuṃdara (rī f.); 'a p. woman' 'one p. in person' sāmānyalāvaṇyopapannā nātisubhagā anatisuṃdarī; 'p. dealing' nyāyācāra śuddha-sarala-mati nirvyalīka dakṣiṇa amāya ṛju; (s.) sāralyaṃ niṣkāpaṭyaṃ. -v. t. samīkṛ 8 U.
(2) nirvyājaṃ nirvyalīkaṃ avakraṃ sāralyena amāyayā niṣkapaṭaṃ.
(3) vinītaṃ analaṃkāraṃ; 'p. dressed' vinītaveṣa.
, s. pratijñā abhiyogaḥ bhāṣāpādaḥ bhāṣā pūrvapakṣaḥ pakṣaḥ.
(2) vilāpaḥ vilapanaṃ paridevanaṃ-nā śokaḥ.
(2) śokāvaha śokārthaka śokaduḥkha-garbha; karuṇa dīna sakaruṇa; 'in p. words' paridevitākṣaraiḥ.
, s. bhaṃgi-gī f., bhaṃgaḥ ūrmi f., puṭaḥ cūṇaḥ.
(2) veṇi-ṇī f., kabarī dhammillaḥ. -v. t. graṃth 9 P, vyā-vṛt c., puṭīkṛ 8 U, saṃve 1 P, veṇīkṛ veṇīrūpeṇa graṃth.
, s. upāyaḥ prayogaḥ pra- yukti f., kalpanā.
(2) sūtrapātaḥ citralekhanaṃ; ālekhyaṃ sthūlavarṇanaṃ. -v. t. pra-saṃ-kḷp c., pra- yuj 10, ciṃt 10, maṃtr 10 A, anusaṃdhā 3 U, āloc 10, manasā vicar c. or vi-bhū c.
(2) ālikh 6 P, sūtrapātaṃ kṛ 8 U.
, See Plank.
, a. sama samastha. -s. samaṃ samakṣetraṃ dharātalaṃ.
(2) takṣaṇī tvakṣaṇī. -v. t. samīkṛ 8 U.
(2) takṣ 1, 5 P.
, s. grahaḥ jyotis n.; 'minor p.' upagrahaḥ; 'passage of a p.' saṃkramaḥ saṃkrāṃti f.; 'aspect of a p.' grahadaśā; 'influence of a p.' grahāveśaḥ.
, v. t. samīkṛ 8 U., tij c., pra-mṛj c.
, s. phalakaḥ-kaṃ; dāru-kāṣṭha-phalakaḥ. -v. t. phalakaiḥ āstṝ 9 U or ācchad 10.
, s. oṣadhi f., latā; taruḥ vṛkṣaḥ. -v. t. (Seeds) ā- ruh c.
(2) prati- sthā c. (sthāpayati) vi- nyas 4 U, niviś c., ni-khan 1 P, ni-dhā 3 U, ruh c.
(3) adhi- vas c.
(2) kṣetraṃ in comp., vāṭaḥ-ṭī vāṭikā; śākaṭaṃ-śākinaṃ in comp., vṛkṣavāṭikā; 'sugar-p.' ikṣuśākaṭaṃ-vāṭikā.
(2) vāṭikeśvaraḥ.
, s. kadalī-laḥ raṃbhā vāraṇabusā-ṣā mocā aṃśumatphalā kāṣṭhīlā; 'p. fruit' kadalīphalaṃ mocaṃ; 'wild p.' kāṣṭhakadalī.
, a. pādatalacārin.
, s. āghātaḥ āsphālanaṃ.
(2) kṣudrajalāśayaḥ. -v. i. jale krīḍ 1 P, jalaṃ āsphal c. -v. t. avacchid 7 P, lū 9 U, kṛt 6 P.
(2) saṃgraṃth 9 P.
, s. lepaḥ sudhā cūrṇalepaḥ.
(2) upanāhaḥ upadehaḥ. -v. t. lip 6 P, vi-anu-pra-- dih 2 U, upa-nah 4 P.
, a. ākārada kalpaka.
(2) namya sukhanamya.
, s.
(2) pra-saṃ-kḷp c., ciṃt 10.
, s. pātraṃ bhājanaṃ.
(2) kośaḥ-ṣaḥ hemarūpyaṃ.
(3) phalakaḥ-kaṃ patraṃ; paṭṭaḥ-ṭṭaṃ paṭṭikā; 'copper p.' tāmrapaṭṭaḥ tāmrapatraṃ; 'p. s of grant' śāsana-niyama-patrāṇi. -v. t. rajatapatreṇa āvṛ 5 U or ācchad 10; rajatena alaṃkṛ 8 U.
, s. samasthalī adhityakā; See Level.
, s. vedi f., vedikā unnatasthānaṃ.
, s. gulmaḥ-lmaṃ.
, s. pātraṃ bhājanaṃ.
, s. praśaṃsā dhanyavādaḥ jayaghoṣaḥ.
, a. satyābhāsa satyasaṃkāśa bāhyataḥ ramaṇīya.
, v. i. krīḍ 1 P, ram 1 A, vi-hṛ 1 P, vilas 1 P, khel 1 P.
(2) (At dice) div 4 P, krīḍ glah 1 A; 'p. s at dice' akṣaiḥ -akṣān-dīvyati.
(3) vad c. (instrument).
(4) ceṣṭ 1 A, vṛt 1 A, cal 1 P. -v. t. rūp 10, naṭ 10, abhinī 1 P, ex. by denom.; 'p. s the king' nṛpāyate; 'p. s the woman' strīvācarati.
(2) pra- cal-r c., pravṛt c., prasṛ c.
(3) vi-dhā 3 U, kṛ 8 U, anu-ṣṭhā 1 P. -s. krīḍā khelā-lanaṃ līlā keli f., vinodaḥ vilāsaḥ vihāraḥ kautukaṃ parihāsaḥ; 'in p.' līlayā parihāsena.
(2) nāṭakaṃ.
(3) akṣakrīḍā dyūtaṃ devanaṃ.
(4) abhinayaḥ gati f.
(5) ācaraṇaṃ ceṣṭitaṃ; vṛtti f., vyāpāraḥ kṛtyaṃ ceṣṭā; 'foul p.' duśceṣṭitaṃ.
(6) calanaṃ saraṇaṃ.
(7) prasaraḥ avakāśaḥ avasaraḥ; 'p.-day' anadhyāyadivasaḥ-tithiḥ viśrāmadivasaḥ; 'p. house' nāṭaka-raṃga-śālā; 'p.-thing' kīḍanakaṃ krīḍādravyaṃ-vastu.
(2) naṭaḥ kuśīlavaḥ nartakaḥ abhinetṛ m. pātraṃ.
, s. kāraṇottaraṃ uttaraṃ uttarapādaḥ.
(2) vyapadeśaḥ chadman n., apadeśaḥ nimittaṃ kāraṇaṃ mocanahetuḥ.
(3) vādaḥ vyavahāraḥ kāryaṃ.
(4) prārthanā; 'raising a p.' dhvajīkaraṇaṃ.
(3) U or pratipad 4 A or vad 1 P, nimittaṃ dṛś c., vi- apa-diś 6 P; 'p. guilty' aparādhī asmīti vad or pratipad; 'tears shall p. in vain' aśrupāto nirguṇo bhavet.
(2) vinayena prārth or abhyarth 10 A, savinayaṃ yāc 1 A; 'p. ed for his life' jīvitadānārthaṃ prārthayāmāsa.
(3) upa-kṣip 6 P, upanyas 4 U, vyapadeśārthaṃ puraḥ kṣip. 4 (Cause) prati-pad c., parārthaṃ uttaraṃ vad parapakṣaṃ samarth; 'p. ing headache as an excuse' śiraḥśūlasparśaṃ vyapa-diśan; 'p. ing illness' asvāsthyavyājenavyapadeśena.
, v. t. prī 9 P, 10 (prīṇayati) tṛp c., saṃ-pari-- ram c. (ramayati) pramud c., sukhayati (D.), ā-naṃd c., saṃ- tuṣ c., prasad c., āhlād c., hṛṣ c., ārādh c., anuraṃj c.; oft. by icchā prasādaḥ kṛpā; viṣamapyamṛtaṃ kvacidbhavedamṛtaṃ vā viṣamīśvarecchayā (R. VIII. 46) 'if it p. God to do so' &c.; 'he was p. ed to accept my presents' mamopāyanāni sa suprītamanasā-suprasannaṃ-svīcakāra; 'may it p. your ladyship' prasīdatu bhaṭṭinī (M. 4).
(2) (Like) See below. -v. i. 'to be p. ed' tuṣ 4 P, tṛp 4 P; ram-mud 1 A, naṃd 1 P.
(2) arh 1 P or prasad 1 P, with inf., or simply by Imperative; 'p. sit here' atropavi-śatvāryaḥ: 'worthy Sir, p. to wait for 2 or 3 days' dvitrāṇyahānyarhasi soḍhumarhan (R. v. 25)
(3) ruc 1 A, iṣ 6 P; See Like; 'just as my friend p. s' yadabhirocate vayasyāya; 'do as you p.' yathābhilaṣitaṃ kriyatāṃ.
(2) abhi- ruci f., icchā abhilāṣaḥ chaṃdaḥdas n., kāmaḥ; 'at one's p.' svecchayā kāmataḥ yathākāmaṃ yadṛcchayā svairaṃ; 'wandering at p.' kāmacārin svacchaṃdagāmin; 'sensual p.' bhogaḥ viṣayasukhaṃ viṣayānurāgaḥ; 'sexual p.' rati f., rati-sukhaṃ su- rataṃ; 'p.-boat' keli-krīḍā-naukā; 'p.-ground' ārāmaḥ krīḍā-keli-vilāsavanaṃ-kānanaṃ pramadavanaṃ krīḍodyānaṃ; 'p.-mansion' keligṛhaṃ-bhavanaṃ līlāgāraṃ vilāsamaṃdiraṃ.
(3) prasādaḥ anugrahaḥ.
, a. prākṛta (tī f.), sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.), avaravarṇa akulīna. -s. prākṛtaḥ prākṛtajanaḥ pṛthagjanaḥ; nīca-avarajanaḥ.
, s. koṇaḥ śārikā.
, s. nyāsaḥ nikṣepaḥ ādhiḥ upanidhiḥ upanyāsaḥ-nikṣepaḥ paṇaḥ.
(2) abhijñānaṃ; 'p. of love' prītyabhijñānaṃ.
(3) pratijñā kṣaṇaḥ paripaṇaḥ-ṇanaṃ; 'I have given a p.' vihitapratijñaḥ-gṛhītakṣaṇaḥ-ahaṃ.
(4) pratibhūḥ lagnakaḥ baṃdhakaḥ. -v. i. nyas 4 U, nikṣip 6 P, ā-ni-dhā 3 U, pari- paṇ 1 A, ādhī-nyāsīkṛ 8 U.
(2) (One's word) prati-śru 5 P, prati-jñā 9 A, (with dat. of person), urīkṛ vacanena baṃdh 9 P; ex. by (s.); asmatsaudāminīsamakṣamanayorvṛtteyaṃ pratijñā (Mal. 1) 'they two p. ed their word' &c.; 'he has p. ed his virtue (honor) that he would not harm you' tava virūpakaraṇe tena sukṛtamaṃtare dhṛtaṃ (P. IV. 1); 'he who has p. ed his word' kṛtavihita-pratijñaḥ pratijñā-vacana-baddhaḥ dattavacanaḥpratijñaḥ gṛhītakṣaṇaḥ.
, s. paṭṭaḥ āveṣṭanaṃ.
, s. kṛttikāḥ.
, a. saṃ-pari-pūrṇa samagra.
, a. pūrṇaśaktiyukta.
, v. t. upaskṛ 8 U, pari-chad 10.
, s. pūrṇatāvādin m.
, s. pūrṇatā prācuryaṃ vaipulyaṃ samṛddhi f., atirekaḥ utsekaḥ parā koṭiḥ-kāṣṭhā.
, s. bāhulyaṃ prācuryaṃ vaipulyaṃ bahutvaṃ samṛddhi f., udrekaḥ atirekaḥ utsekaḥ sphītivṛddhi- f.
, s. adhikapadadoṣaḥ; śabdādhikyaṃ śabdātiśayaḥ.
, s. raktapittaṃ.
(2) bāhulyaṃ prācuryaṃ ativṛddhi f.
, pārśvaśūlaṃ.
, s. nāḍī-śirā-jālaṃ.
, a. ā- namya sukhanamya mṛdu śithila adṛḍha āyamya.
, s. See 'Pincers.'
, s. daśā avasthā sthiti f., bhāvaḥ vṛtti f., gati f.; 'sorry p.' durdaśā durgatiḥ.
, s. staṃbhamūlaṃ-talaṃ; prākāramūlaṃ.
, v. i. avirataṃ śram 4 P or s. āyāsaṃ kṛ 8 U, maṃdaṃ maṃdaṃ āyas 1, 4 P.
, s. bhū-bhāgaḥ-pradeśaḥ kṣetraṃ sthalaṃ-lī bhūbhūmi -f.
(2) kapaṭaprabaṃdhaḥ kūṭaprabaṃdhaḥ kapaṭopāyaḥ maṃtraṇā ku-saṃkalpaḥ-maṃtraṇā-kalpanā kūṭopāyaḥ upajāpaḥ; (generally) upāyaḥ saṃkalpaḥ prayogaḥ.
(3) kathā vastu n.; 'arrangement of p.' vasturacanā-vinyāsaḥ; 'the p. of which is composed by Kālidāsa' kālidāsagrathitavastu nāṭakaṃ (S. 1.) -v. i. kapaṭaprabaṃdhān ciṃt 10 or yuj 10, upāyān kḷp c. or nirūp 10 or anusaṃ-dhā 3 U; 'p. against' druh 4 P (with dat.), abhidruh (with acc.); 'p. against one s life' jīvitāpaharaṇāya kapaṭaprabaṃdhānracayaṃti.
, s. halaṃ lāṃgalaṃ sī(śī)raḥ hālaḥ godāraṇaṃ; 'body of a p.' nirīśaṃ-ṣaṃ; kuṭakaṃ phālaḥ kṛṣakaḥ; 'pole of a p.' īṣā-śā (lāṃgalīṣā) lāṃgaladaṃḍaḥ; 'handle of a p.' īṣādaṃḍaḥ; 'furrow made by a p.' sītā lāṃgalapaddhati f.; 'p.-boy' bālakarṣakaḥ; 'p.-gear' halasajjā-upakaraṇaṃ; 'p.-land' sītyaṃ halyaṃ phālakṛṣṭaṃ halyakṣetraṃ; 'p.-man' hālikaḥ lāṃgalin m., halin m. lāṃgalikaḥ sairikaḥ haladharaḥ-bhṛt m. kṛṣakaḥ karṣakaḥ; 'p.-share' kuśī phālaḥ kṛṣakaḥ. -v. i. kṛṣ 1 P, 6 U, bhid 7 P, vidṝ 9 P or c., utkaṣ 1 P, (sadyaḥ sīrotkaṣaṇasurabhi Me. 16). -v. i. halaṃ vah c. or cal c.
, v. t. (Off) lū 9 U, niṣkṛṣ 1 P; 'crows with feathers p. ed off' lūnapakṣāḥ kākāḥ; (out) utpaṭ 10, saṃ- uddhṛ 1 P, nirhṛ; (hair) luṃc 1 P, ava-ut-- utpaṭ. c.; (up) unmūl 10, ut-khan 1 P, ucchid 7 P, utpaṭ uddhṛ kṛṣ.
(2) (Gather) ci 5 U, ava-saṃ-- lū chid ā-dā 3 A, grah 9 U. -s. sattvaṃ vīryaṃ pauruṣaṃ utsāhaḥ; See Courage, -ing, s. utpāṭanaṃ uddharaṇaṃ ulluṃcanaṃ ava- cayaḥ.
, s. rodhanī staṃbhanī. -v. t. pi-dhā 3 U, staṃbh 9 P.
, a. karkaṃdhūḥ -phalaṃ; See Jujube.
, s. pakṣāḥ (pl.), picchakalāpaḥ barhabhāraḥ pakṣaḥ parṇaṃ patatraṃ garut n.
, s. laṃbaḥ -sūtraṃ. -a. laṃba ṛju laṃbarūpa. -v. t. sūtreṇa samāyuj 7 U, 10.
(2) vedhaṃ pari-mā 3 A, 2 P.
, s. pakṣaḥ parṇaṃ picchaṃ; See Feather.
(2) śikhā cūḍā śekharaḥ. -v. t. parṇāni rac 10.
(2) pakṣān nirhṛ 1 P or utpaṭ 10.
(3) (Oneself upon) ātmānaṃ ślāgh 1 A, vikatth 1 A; 'p. s himself upon his learning' jñānena ātmānaṃ atīva ślāghatevikatthate paṃḍitaṃmanyaḥ paṃḍitamānī.
, s. laṃbaḥ laṃbasūtraṃ laṃbasīsakaṃ sīsakasūtraṃ.
, a. pīna pīvara puṣṭa sthūla ucchūna āpyāna sphīta; See Fat. -adv. akasmāt. -v. t. āpyai c., śvi c., sphāy c. (sphāvayati).
, v. t. (dhanādi) apa- hṛ 1 P, muṣ 9 P, cur 10, vi- luṃṭ-ṭh 1 P, 10. -s. vi-luṃṭhanaṃ lotraṃ loptraṃ apahāraḥ apahṛtaṃ dhanaṃ.
, v. i. masj 6 P, ni-ava-- āplu 1 A, gāh 1 A, vi-ava-- praviś 6 P. -v. t. Causal of roots above. -s. avagāhaḥhanaṃ ni- majjanaṃ āplavaḥ praveśaḥ.
, s. plavaḥ plāvin m.
, a. (Number) bahuvacanaṃ.
(2) aneka bahu.
, s. dhanaṃ; sahita saṃkalita in comp.
, s. yamaḥ kālaḥ kṛtāṃtaḥ.
, s. dhanavatsattātmakaṃ rājyaṃ.
, a. vṛṣṭimat pracura-bahuvṛṣṭi.
, v. t. pat c., dhā 3 U, nyas 4 U, prayuj 7 A, 10; punaḥ punaḥ prayuj or vyāpṛ c., satataṃ vyāpṛ c.; 'p. thy work' kāryavyāpṛto bhava kāryaṃ nirvāhaya; 'p. thy needle' sūcyā kārye pravartasva.
(2) (prayatnena) cal c., saṃcar-l c.
(3) āgraheṇa upa-sthā 1 U, anu-nirbaṃdh 9 P; See Importune; 'p. with entreaties' atiprārthanayā udvij c. -v. i. avirataṃ vyāpṛ 6 A or pravṛt 1 A or udyam 1 A or ceṣṭ 1 A. -s. puṭaḥ bhaṃgaḥ; See Fold.
, a. vāyurūpa vāyumaya (yī f.), vāyava (vī f.), vāyu in comp. -s. (P. s) vāyuvidyā-śāstraṃ.
, s. klomapākaḥ.
, v. t. īṣat pac 1 P.
(2) (Game) kūṭopāyena grah 9 U or apahṛ 1 P or cur 10.
(3) grahaṇārthaṃ anusṛ 1 P or anugam 1 P; See Pursue. -er, s. mṛgayācauraḥ jāṃgalacauraḥ.
, s. See Pimple. -mark, s. masūrikākṣataṃ-cihnaṃ.
, s. koṣaḥ ādhāraḥ. -v. t. koṣe ni-dhā 3 U, (chalena) ātmasātkṛ 8 U.
(2) (Insult) sah 1 A; See Bear. -ed, a. koṣagupta koṣāṃtargata aṃtarhita.
, s. bījakośaḥ-gupti f., śiṃbā śiṃbi-bī f., śiṃbikā.
, a. vātakin vātarogin.
, s. kaviḥ sūriḥ; 'a ready p.' śīghra- kaviḥ.
(2) śloka-kavitā-rūpa-baddha padyamaya (yī f.), chaṃdobaddha-rūpa padyātmaka; 'p. work' padyātmako graṃthaḥ.
(2) padyaṃ (opp. of prose).
(3) kāvyaracanā kavitvaṃ kavitāvidyā.
(2) kāvyaracanā kavitāśakti f.
, a. ugra tīkṣṇa tīvra tigma aruṃtuda marmaspṛś-bhid.
, s. agraṃ aṇiḥ-ṇī f., dhārā koṭi f., aśri f., pāli-lī f.; śikhā śikharaṃ.
(2) (Of land) udagrasthalaṃ bhūnāsikā.
(3) marman n., rahasyaṃ rasaḥ.
(4) diś-śā kakubh āśā harit kāṣṭhā (all f.).
(5) biṃduḥ cihnaṃ aṃkaḥ.
(6) āśayaḥ abhiprāyaḥ uddeśaḥ arthaḥ lakṣyaṃ
(7) paryaṃtaḥ aṃtaḥ; avadhiḥ parimāṇaṃ.
(8) viṣayaḥ padaṃ vastu n., arthaḥ sthānaṃ sthalaṃ āspadaṃ prakaraṇaṃ prastāvaḥ; 'p. at issue' vi-vādavastu-viṣayaḥ.
(9) lakṣaṇaṃ viśeṣacihnaṃ viśeṣaṇaṃ viśiṣṭaguṇaḥ.
(10) prasaṃgaḥ kālaḥ samayaḥ; 'being to the p.' prāstāvika (kī f.), prakṛta prastuta; 'to such a p.' etāvat etāvatparyaṃtaṃ; 'come to the p.' prastutamanusaṃdhīyatāṃ; 'on the p. of' ex. by unmukha (khī f.), udyukta udyata by desid. or by fut. part., āsanna in comp.; 'on the p. of death' maraṇonmukha āsannamṛtyu mumūrṣu; 'on the p. of departing' nirgaṃtumudyata nirjigamiṣu; 'on the p. of delivery' prasavonmukhī āsannaprasavā; 'gain a p.' abhīṣṭaṃ sādh 5 P; 'p. of view' dṛṣṭi f.; See under View. -v. ni-śo 4 P; tij c., tīkṣṇīkṛ 8 U.
(2) uddiś 6 P, saṃ-dhā 3 U, lakṣīkṛ abhi-prer c.; 'p. ing to it' taduddiśya tadadhikṛtya.
(3) (Out) pra-upa-ādiś (as a way); (at) aṃgulyā nirdiś or ā-khyā 2 P, (māmaṃgulīdalavilāsenākhyātavatyaḥ Mal 1); 'p. ing towards the north' udaṅmukha uttarābhimukha; 'p. blank' spaṣṭa asaṃdigdha.
(3) nirdiṣṭa sūcita &c.
(2) (Of a dial) pradeśa(śi)nī.
(2) rasahīna arasika phalgu.
(3) aprakṛta aprastuta.
, v. t. tul 10, tulyī-samīkṛ 8 U, samabhārīkṛ. -s. bhāraḥ tolaḥ.
(2) bhāratulyatāsāmyaṃ samabhāratā samatolaḥ tulyatā.
, s. viṣaḥ-ṣaṃ garalaṃ kṣveḍaḥ jāṃgulaṃ; 'administering p.' viṣaprayogaḥ-dānaṃ; 'curing p.' viṣaghna (ghnī f.), viṣāpaha viṣahara (rī f.); 'curer of p.' viṣavaidyaḥ jāṃgulikaḥ. -v. t. viṣeṇa dih 2 U or aṃj 7 P or miśr 10.
(2) viṣaṃ dā 3 U, viṣadānena han 2 P or mṛ c. or naś c.; (oneself) viṣaṃ bhakṣ 10 or sev 1 A or bhuj 7 A.
(3) kaluṣīkṛ 8 U, duṣ c. (dūṣayati).
(2) viṣanāśita.
, v. t. (Fire) cal c., uttij c.
(2) taḍ 10, āhan 2 U; prahṛ 1 P.
(3) (daṃḍādinā) parāmṛś 6 P, anviṣ 4 P. -v. i.
, s. yaṣṭi f., daṃḍaḥ kāṣṭhaṃ; 'raised on a p.' uddaṃḍa.
(2) (Of a carriage) dhur f., dhurā; kūbaraḥ yugaṃdharaḥ.
(3) daṃḍaḥ.
(4) dhruvaḥ-vakaḥ; 'p.-axe' paraśuḥ kuṭhāraḥ paraśvadhaḥ; 'p.-cat' gaṃdhamārjāraḥ; 'p. -star' dhruvaḥ uttānapādajaḥ nakṣatranemiḥ jyotīrathaḥ; dhruvatārā.
, s. vādānuvādaḥ
, s. rakṣāpuruṣāḥ; nagararakṣiṇaḥ. nagarapālāḥ (all pl.), rakṣigaṇaḥ-daṃḍaḥ; 'rural p.' grāmarakṣiṇaḥ grāmapālāḥ; 'p.-man', 'p. officer' nagararakṣin m. nāgarikaḥ rakṣin m. rājapuruṣaḥ; 'p. magistrate' daṃḍādhikārin m.
, s. nīti f., nayaḥ nītikramaḥ-mārgaḥ. rājanītiḥ-nayaḥ rājyaśāsanarītiḥ-mārgaḥ.
(2) nīticāturyaṃ vaidagdhyaṃ rājyaśāsanakauśalaṃ nītijñatā.
(3) yukti f., prayogaḥ upāyaḥ vyava-hāraḥ rītiḥ; 'prudential p.' samīkṣā samīkṣyakāritvaṃ; 'bad p.' kuprayogaḥ kuyuktiḥ.
(4) (a written contract) niyamapatraṃ samayalekhaḥ.
(2) vyava-hārakuśala-dakṣa vicakṣaṇa kuśala catura nipuṇa.
(3) suprayukta sughaṭita sunīta samīkṣyakṛta hita su pr.
(2) rājakāryāṇi rājyavyavahārāḥ.
, v. t. tij c., dhāv 10, niḥ-tap c., pra- mṛj 2 P or c., pariṣkṛ 8 U, ślakṣṇīkṛ kāṃtiṃ dā 3 U.
(2) pariṣkṛ vi-nī 1 P, upaskṛ 8 U, saṃskṛ (lit. also). ādarśe ni-gharṣaṇakriyayā saṃskriyamāṇe (S. B. 72). -s. kāṃti f., śobhā tejas n., snigdhatā ślakṣṇatā.
(2) saṃskāraḥ pariṣkāraḥ sabhyatā śiṣṭatā saujanyaṃ.
(2) śiṣṭa saṃskṛta sabhya pariṣkṛta vinīta agrāmya.
, a. dakṣiṇa saujanyavat sujana vinīta śiṣṭa sabhya saṃskṛta sabhyaśīla śiṣṭācāra suśīla ādaraśīla priyaṃvada
(2) śiṣṭācāraḥ suśīlavṛtti f.
, s. śīrṣaṃ śiras n.; See Head 2 nāmāvali-lī f.; nāmalikhanaṃ nāmāropaṇaṃ. -v. t. (keśān) lū 9 U, chid 7 P, āvap 1 P.
(2) nāmāni likh 6 P or niviś c.
, s. lūnāgravṛkṣaḥ.
, s. reṇuḥ parāgaḥ rajas n., pāṃśuḥ puṣparajaḥ-parāgaḥ.
, v. t. kalaṃkayati-malinayāti-kaluṣayati- (D.), duṣ c. (dūṣayati) malinī-kaluṣī-kṛ 8 U, malena lip 6 P or dih 2 U.
(2) bhraṃś c., duṣ c., ādhṛṣ c., satītvaṃ bhraṃś c. or naś c.
(2) mālinyaṃ amedhyatā kāluṣyaṃ malaṃ kalaṃkaḥ aśaucaṃ.
, s. See Coward.
, s. anekabhartṛkatā.
, a bahuvarṇa.
, s. anekapatnīkatā bahubhāryatvaṃ.
(2) bahupatnīvādin m.
, a. bahu-vidha-prakāra-jāti.
, a. bahubhāṣāmaya (yī f.).
, n bahubhujaḥ bahvasraṃ.
, s. bahuśāsrajñānaṃ.
, a. bahu-aneka-parṇa.
, a. bahusvara-svana.
, s anekapādaḥ bahumūlaḥ.
, a. bahvakṣara anekāc.
, s. bahukalā-bahuvyavasāya-pāṭhaśālā
, s. anekadevavādin m.
, s. See Perfume.
, s. (Fruit) dāḍi(li)maṃ dāḍimaphalaṃ; (tree) dāḍi(li)maḥ ḍālimaḥ dāḍiṃbaḥ karakaḥ.
, s. gulmaḥ piṃḍaḥ gaṃḍaḥ. -v. t. taḍ 10, prahṛ 1 P.
, s. āḍaṃbaraḥ śobhā śrīḥ pratāpaḥ aiśvaryaṃ vaibhavaṃ.
(2) dāṃbhika (kī f.), sāṭopa garvita darpādhmāta; (style) sālaṃkāra alaṃkṛta.
(2) sadaṃbhaṃ sāṭopaṃ sagarvaṃ.
(2) daṃbhaḥ āṭopaḥ.
, s. taḍāgaḥ-gaṃ jalāśayaḥ kāsāraḥ jalādhāraḥ padmākaraḥ sarasī saras n.; 'deep p.' hradaḥ; 'small p.' palvalaḥ-laṃ veśaṃtaḥ alpasaraḥ; (for drinking water) āhāvaḥ nipānaṃ.
, v. ciṃt 10, dhyai 1 P, vicar c., vimṛś 6 P, manasā kḷp c. or bhū c. or vigaṇ 10; See Meditate.
, a. atiguru bhāravat atibhārin sabhāra.
, s. kṛpāṇikā churikā asiputrikā asidhenukā.
, s. setusaṃdhānaśulkaṃ.
, s. pradhānadharmādhyakṣaḥ mukhyapurohitaḥ.
, s. aśvaśāvaḥ kṣudraghoṭakaḥ.
, s. jalāśayaḥ jalādhāraḥ kuṃḍaṃ palvalaṃ. nipānaṃ; See Pond.
, s. naupṛṣṭhaṃ naupaścādbhāgaḥ.
, a. daridra nirdhana niḥsva dīna adhana akiṃcana dhana-dravya-artha-hīna alpa-dhanavibhava durgata parikṣīṇa kṣīṇadhana; 'to be p.' daridrā 2 P.
(2) dīna tapasvin varāka (kī f.), kṛpaṇa anukaṃpya.
(3) kutsita apakṛṣṭa tṛṇaprāya tuccha garhita adhama viguṇa; oft. ex. by ku kad dur apa in comp.; 'p.-food' kadannaṃ; See Bad, Mean; 'p. soil' nirguṇā-asārā-bhūmiḥ īriṇa-rūkṣā-bhūmiḥ; 'p. house', 'p. asylum' daridrālayaḥ anāthālayaḥ daridragṛhaṃ; 'p. -spirited' dīna-kṛpaṇa-buddhi kṛpaṇa alpasattva kṣudramati.
(2) niṣphalaṃ vyarthaṃ siddhiṃ vinā.
, s. ākasmikadhvaniḥ-śabdaḥ. -v. i. akasmāt praviś 6 P.
(2) sahasā nirgam or niḥsṛ 1 P.
(3) sahasā kvaṇ-svan- 1 P. -v. t. Causal of roots above.
, s. See Parrot.
, s. khasatilaḥ.
, s. lokaḥ janaḥ sāmānya-prākṛtajanāḥ; See People. -Popular, loka-janapriya sarvapriya.
(2) laukika (kī f.) lokaprasiddha lokarūḍha-saṃmata jana-loka in comp.; 'p. scandal' lokāpavādaḥ; 'seeking p. favor' loka-jana-raṃjanaṃ; 'p. usage' rūḍhi f., janavyavahāraḥ lokācāraḥ lokamaryādā-rīti f.; 'p. report' janapravādaḥ; loka or jana-vārtā or śruti f., kiṃvadaṃtī; 'p. tumult' prakṛtikṣobhaḥ; 'conformity to p opinion' lokānusaraṇaṃ.
(3) sāmānya sādhāraṇa (ṇī f.).
, s. (cīnadeśīya) mārtikaṃ kaulālakaṃ mṛdbhāṃḍāni.
, s. praghāṇaḥ praghaṇaḥ a(ā)liṃdaḥ dvāraprakoṣṭhaḥ.
, a. śūkaropama śūkarasaṃbaṃdhin.
, s. śalyaḥ-lyakaḥ śvāvidh m.; 'quill of a p.' śalaṃ śalalaṃ-lī.
, s. ro(lo) maraṃdhraṃ-kūpaḥ.
(2) (sūkṣma) raṃdhraṃ kūpaḥ. -v. i. ananyadṛṣṭyā-sābhiniveśaṃadhī 2 A or vac c.
(2) romakūpamaya (yī f.), svedamārgaviśiṣṭa viralāvayavaka.
, s. śūkara-varāha-māṃsaṃ.
, s. śiśukaḥ śiśumāraḥ ulūpin m.
, s. yūṣaṃ jūṣaṃ.
, s. yūṣapātraṃ-bhājanaṃ.
, s. naukāśayaḥ naukāśrayaḥ uttaraṇasthānaṃ āśrayaḥ rakṣaṇasthānaṃ āśayaḥ; 'arrived at the wished-for p.' iṣṭadeśaṃ jagāma.
(2) dvāraṃ; See Door. -able, a. vahanīya laghubhāra suvāhya laghu sukhavāhya hastavāhya.
(2) bhāravāhaḥ bhāraharaḥ voḍhṛ m., bhārikaḥ.
(2) vahanamūlyaṃ.
, v. t. agre (aniṣṭaṃ) sūc 10 or nivid c. or śaṃs 1 P.
(2) pūrva-cihnaṃ-lakṣaṇaṃ.
, s. patrādhāraḥ.
, s. naupārśvamukhaṃ.
, s. See Porch.
, s. aṃśaḥ vi- bhāgaḥ khaṃḍaḥ-ḍaṃ chedaḥ śakalaḥ-laṃ.
(2) aṃśaḥ vaṃṭaḥ uddhāraḥ vi- bhāgaḥ; 'p. of an estate' dāyaḥ rikthabhāgaḥ uddhāraḥ; 'wife's p.' strīdhanaṃ yautakaṃ audvāhikaṃ. -v. t. vibhaj 1 U, vaṃṭ 10, vibhāgaśaḥ kḷp c.
(2) śulkaṃ-vṛttiṃ dā 3 U.
, a. gauravagati-vṛtti udātta dhīra dhīradarśana gaṃbhīrākṛti.
(2) sthūla bṛhat sthūlakāya pṛthūdara pīna pīvara
, s. carmamaṃjūṣā-peṭakaḥ.
, v. t. ā- likh 6 U, citr 10, varṇ 10.
(2) upa- varṇ kṝt 10.
, v. t. staṃbh 9 P, muh c., niruttarīkṛ 8 U, kuṃṭh 10.
, v. t. pratijñā 9 A, upanyas 4 P.
, s. pratijñā ukti f., hetuḥ pakṣaḥ upanyāsaḥ; 'wrong p.' pakṣābhāsaḥ hetvābhāsaḥ.
(2) sthiti f., sthānaṃ padaṃ āspadaṃ padavi-vī f.
(3) pratiṣṭhā gauravaṃ.
(4) avasthā daśā ākāraḥ saṃsthānaṃ bhāvaḥ vṛtti f.; 'attain the p. of' padaṃ yā 2 P, (yāṃtyevaṃ gṛhiṇīpadaṃ yuvatayaḥ S. 4); 'holding the p. of mistress of the house' gṛhiṇīpadabhāk gṛhiṇīpade sthitā; 'give the p. of' padaṃ grah c., bhāvaṃ gam c., (mahiṣīpadaṃ grāhitā devībhāvaṃ gamitā); 'p. in life' sthitiḥ nisargajātiḥ avasthānaṃ.
, a. spaṣṭa asaṃdigdha agūḍha pratyakṣa vyakta avakra parisphuṭa sākṣāt ind.; 'reply in the p.' bhavatu-bāḍhaṃ-tathā-iti vad 1 P.
(2) avaśyaka avaikalpika (kī f.), aviśaṃkya; See Peremptory. 3 su- niyata niścita nirṇīta nirdiṣṭa.
(4) satya tathya yathārtha vāstavika-tāttvika- (kī f.).
(5) vivikta kevala ananyasaṃbaddha.
(6) dṛḍha-kṛta-ni-ścaya dṛḍhamati-saṃkalpa nirvikalpa niḥsaṃdeha; matābhimānin svamatāgrahin dṛḍhokti; 'a p. quantity' dhanaṃ (opposed to ṛṇaṃ kṣayaḥ vyayaḥ hāniḥ).
(2) avaśyaṃ nirvikalpaṃ avicāryaṃ.
(3) suniścitaṃ niyataṃ nūnaṃ khalu.
(4) vastutaḥ tattvataḥ paramārthataḥ satyaṃ yathārthataḥ.
(5) suniścayena dṛḍhaniścayapūrvaṃ.
(6) matāgraheṇa matābhimānena dṛḍhoktyā.
, v. t. dhṛ 1 P, 10, dhā 3 U, bhṛ 3 U.
(2) bhuj 7 U, adhi-ṣṭhā 1 P, adhyās 2 A, sev 1 A; better by vat mat in &c.; See below.
(3) āp 5 P, labh 1 A, adhigam 1 P; See Get. 4 adhikṛ 8 U, prabhū 1 P, adhi-ṣṭhā padaṃ kṛ.
(5) aviś 6 P, ākram 1 U, 4 P, upasṛj 6 P, bādh 1 A, upahan 2 P, gras 1 A, vyāp 5 P, oft. ex. by 'p. ed.'
(2) prāpta labdha adhigata.
(3) āviṣṭa ākrāṃta upasṛṣṭa grasta upahata.
(4) (By spirits) bhūtāviṣṭa bhūtopasṛṣṭa vetālopahata bhūtagrasta.
(5) (Having) yukta yuta upeta saṃpanna upapanna anvita sanātha śālin in comp.; by vat mat in vin affixed, or by Bah. comp.
(2) saṃpannatā yuktatvaṃ sanāthatā; vattvaṃ śālitā in comp.; 'p. of wealth' dhanavattvaṃ sadhanatā.
(3) āveśaḥ upasargaḥ bādhā pīḍā; bhūtāveśaḥ bhūtapīḍā-bādhāsaṃcāraḥ.
(4) dravyaṃ svaṃ vastu svādhīnaṃ dravyaṃ (p. s) dravyajātaṃ vastujātaṃ dravyāṇi vastūni; vittaṃ vibhavaḥ draviṇaṃ; arthaḥ kṣetrādi bhūmi f., (landed).
, a. śakya sādhya saṃbhāvya; gen. ex. by pot. pass. part.; 'not p. to be united' duḥsaṃdheya; 'p. to be done' karaṇīya saṃpādya sādhya; oft. by śak pass.; 'to be p.' saṃbhū 1 P, (sarvaṃ saudāminyāṃ saṃbhāvyate Mal. 1), upapad 4 A, ghaṭ 1 A; ubhayathāpi ghaṭate (V. 3) 'it is p. in both ways' (both sides are p.); 'as far as p.' yāvacchakyaṃ yathāśakti.
(2) kadācit kadāpi nāma by pot. mood; See Perhaps. 3 (In questions) iva nāma vā; 'who p. that is dead, is not born again' mṛtaḥ ko vā na jāyate (P. I. 1).
, s. staṃbhaḥ sthāṇuḥ sthūṇā upastaṃbhaḥ; 'p. for securing an elephant' ālānaṃ baṃdhastaṃbhaḥ; 'p. for tethering cattle' śivakaḥ kīlakaḥ medhiḥ-thiḥ khaledāru n.
(2) padaṃ adhikāraḥ niyogaḥ adhikārapadaṃ
(3) sthānaṃ sthalaṃ āspadaṃ avasthānaṃ sthiti f., padavī.
(4) gulma-sainya-sthānaṃ.
(5) patravāhaḥ patravāhanasādhanaṃ; 'p.-boy' javāśvapālaḥ; 'p.-chaise' javarathaḥ-vāhanaṃ; 'p.-haste' savegaṃ atijavena javāśvavat; 'p.-horse' javāśvaḥ javaturagaḥ; 'p. -man' patra or lekha-vāhaḥ or hāraḥ; 'P.-master' patrasthānādhikārin m., patravāhādhyakṣaḥ; 'p. office' patrasthānaṃ-gṛhaṃ. -v. t. sthā c. (sthāpayati) saṃ-prati-- niyuj 7 A, 10.
(2) staṃbhe baṃdh 9 P.
(3) patrasthāne niviś c. or kṣip 6 P.
(4) prakāś c., āsaṃj c. -v. i. javena gam or vraj 1 P; 'p. up' avabudh c.; 'p. off' vyākṣip 6 P, vilaṃb c.
, v. t. paścāt tithiṃ likh 6 P.
, a. pralayottarakālīna.
a. paścāt-uttara-kālīna uttara apara avara arvāc.
, s. saṃtati f., apatyaṃ saṃtānaḥ vaṃśaḥ prajā putrapautrādayaḥ.
, s. pakṣadvāraṃ pakṣakaḥ.
, a. maraṇādanaṃtaraṃ prakāśita mṛtyūttarajāta.
, a. aparāhṇatana (nī f.), parāhṇakālika (kī f.).
, a. maraṇottara mṛtyūttara.
, a. janmottara.
, a. vivāhottara vivāhordhva.
, v. t. vyākṣip 6 P. vilaṃb c., (niyatakālaṃ yāvat) tyaj 1 P, visṛj 6 P.
, s. anulekhaḥ.
, s. svīkṛtapakṣaḥ gṛhītapadaṃ pari-grahaḥ. -v. t. parigrah 9 P, svīkṛ 8 U.
, s. saṃ- sthiti f., saṃsthānaṃ saṃsthā aṃgavinyāsaḥ-sthitiḥ; āsanaṃ baṃdhaḥ; vīrāsanaṃ kamalabaṃdhaḥ &c.; 'in a sitting p.' āsīna upaviṣṭha.
, s. kusumastabakaḥ puṣpagucchaḥ.
(2) aṃgulīyakalekhaḥ.
, s. ghaṭaḥ kalasaḥ-śaḥ kuṃbhaḥ pātraṃ bhājanaṃ bhāṃḍaṃ; 'cooking-p.' sthālī ukhā piṣṭapacanaṃ ṛjīṣaṃ piṭharaḥ; 'p.-bellied' tuṃdila laṃbodara piciṃḍila tuṃdin; 'p.-belly' piciṃḍaḥ laṃbodaraṃ; 'p.-companion' pānamitraṃ-suhṛd sahapāyin m, 'p.-house' śuṃḍā pānaṃ; 'p.-sherd' ghaṭaśakalaṃ bhinnapātraṃ.
(2) kaulālakaṃ mārtikaṃ mṛdbhāṃḍāni.
, a. peya pānīya pānārha.
, s. sarjikā kṣāraḥ; See Natron.
, s. pānaṃ sapīti f., tulyapānaṃ.
, s. golāluḥ.
, a. prabala saprabhāva vīryavat sapratāpa śaktimat prabhaviṣṇu; See Strong. -ate, s. adhipatiḥ nareśvaraḥ prabhuḥ; See King, -ly, adv. prabalaṃ sapratāpaṃ balavat.
, a. śakya upapanna saṃbhavanīya; (mood) vidhiliṅ
, See Bustle, Perplex.
s. śākaḥ haritakaṃ śigruḥ.
, s. agadaḥ pānaṃ peyauṣadhaṃ.
, s. jūṣaṃ.
, a. āmatta.
(2) pānayogya.
, s. syūtaḥ prasevaḥ kośaḥ-ṣaḥ.
(2) laṃbodaraṃ.
(3) peśi-śī f., upajaṭharaṃ -v. t. kośe niviś c. or ni-dhā 3 U.
, s. vaitaṃsikaḥ śaunikaḥ pakṣivikrayin m
, s. upanāhaḥ pa- lepaḥ. -v. t. upanāhaṃ dā 3 U.
, s. gṛhapakṣiṇaḥ. 'p.-yard' kukkuṭādisthānaṃ.
, v. i. avapatya grah 9 U, sahasā avapat 1 P or avaskaṃd 1 P or ākram 1 U, 4 P. -s. nakhaḥ nakharaḥ.
(2) masīśoṣaṇacūrṇaṃ.
, s. (For cattle) avarodhaḥ avarodhasthānaṃ vrajaḥ goṣṭhaṃ. -v. t. saṃ- cūrṇ 10, mṛd 9 P, piṣ 7 P, kṣud 7 P, khaṃḍ 10; 'p. to dust' cūrṇaśaḥkṛ cūrṇapeṣaṃpiṣ cūrṇīkṛ 8 U.
(2) (vraje) ni-ava-rudh 7 U, or baṃdh 9 P.
(3) taḍ 10, tud 6 P, prahṛ 1 P.
(2) musalaḥlaṃ ayograṃ mudgaraḥ.
, v. t. pat c., ni- sic 6 P, pra- sru c.; 'p. water in' jalena pṝ 3, 9 U, sic.
(2) (Out, forth) pra-nir-muc 6 P, ut-vi-sṛj 6 P, avapat c., avatṝ c., niḥsṛ c., utkṣip 6 P, ud-gṝ 6 P; udīr c., udvam 1 P, vṛṣ 1 P, pra-vi-kṝ 6 P; nirvṛṣ nirgal c.; 'which has p. ed out its watery contents' nirgalitāṃbugarbhaḥ pānīyariktodaraḥ (ghanaḥ); 'p. out the water from the pot' pātraṃ jalariktaṃ kuru; 'p. ed forth arrows' śaravṛṣṭiṃ mumoca; 'p. one's soul to another' anyasmai svamanogataṃ sarvātmanā nivid c. -v. i. sru 1 P, pra-pari-- pra- syaṃd 1 A, ścyut 1 A, jalaṃ sru c. or pravah 1 P.
(2) vṛṣ nirgal 1 P.
(3) niḥsṛ 1 P, nirgam 1 P, niḥ-sru 'rain p. ed down in torrents' dhārāsārairmahatī vṛṣṭirbabhūva (H. 3); 'p. in upon' samāpat 1 P, abhidra 1 P, bahuśaḥ āpat or ākram 1 U, 4 P.
, v. i. (krodhāt) oṣṭhau prasṛ c. or dṛś c.
(2) unnata-ucchrita- a. bhū 1 P. -s. krodhāveśaḥ.
, See under Poor.
, s. cūrṇaṃ piṣṭaṃ kṣodaḥ; 'gun-p.' āgneyacūrṇaṃ; 'perfumed p.' vāsayogaḥ piṣṭātaḥ-takaḥ paṭavāsakaḥ. -v. t. 'to reduce to p.' cūrṇ 10, kṣud 7 P, cūrṇīkṛ piṣ 7 P; See Poond, 2 cūrṇena lip 6 P, or bhū c. or miśr 10.
, s. śakti f., sāmarthyaṃ balaṃ prabhāvaḥ vīryaṃ ūrjaḥ sahas-ojas -n., vibhavaḥ (vāgvibhavaḥ); (martial) tejas n., vi-parā-kramaḥ śauryaṃ.
(2) (Ability) śaktiḥ kṣamatā dhīśaktiḥ; 'p. or thinking' vicāraṇāśaktiḥ; 'according to one's p.' yathāśakti-balaṃ yāvacchakyaṃ.
(3) (Influence) prabhutvaṃ prabhāvaḥ vaśaḥ-śaṃ balaṃ gauravaṃ adhikāraḥ; ādhipatyaṃ īśatvaṃ sattā aiśvaryaṃ adhīnatā.
(4) adhipaḥ-patiḥ adhīśaḥ prabhuḥ.
(5) (Legal) adhikāraḥ or by arh 1 P. 6 adhikārijanaḥ adhikṛtaḥ. 7 ghātaḥ. 8 senā balaṃ pṛtanā; 'have or exercise p. over prabhū 1 P, īś 2 A (with gen.), vaśīkṛ āyattīkṛ ātmavaśaṃ nī 1 P; in (under) the p. of' vaśa adhīna āyatta taṃtra in comp.; 'fallen into another's p.' para hastagata; 'to be in one's p.' ex. by śak 5 P or by (s.).
(2) śūra vīra vikrāṃta tejasvin mahāpratāpa pratāpavat dhāmavat uruvikrama.
(3) (Medicine) vīryavat amogha guṇāvaha prabala alaṃtama.
(4) dṛḍha pratītikārin prabala.
, s.
(2) upadaṃśaḥ.
, s. pra-ā-cāraḥ saṃpradāyaḥ vyavahāraḥ rīti f., mārgaḥ paddhati f., kramaḥ vṛttiḥ f.
(2) abhyāsaḥ kriyā-prabaṃdhaḥ-sātatyaṃ nityavṛttiḥcaryā-anuṣṭhānaṃ anuśīlanaṃ -niraṃtarapravṛttiḥ āvṛttiḥ; 'does not require p.' nābhyāsakramamīkṣate.
(3) kriyā ācāraḥ ācaraṇaṃ karman n. kṛti f., vyāpāraḥ vyavasāyaḥ; karaṇaṃ vidhānaṃ anuṣṭhānaṃ; (execution) pravṛttiḥ pracāraḥ; vyavahāraḥ; 'bring or put into P.' pravṛt c., vyavahṛ c.; 'has long been in p.' cirapravṛtta.
(4) (Opp. of theory) prayogaḥ.
(5) chalaṃ vyājaḥ kaitavaṃ; See Fraud; 'ancient p.' vṛddhācāraḥ vṛddhaparaṃparā; 'family p.' kulasaṃpradayaḥ kuladharmaḥ kulācāraḥ; 'local p.' deśācāraḥ; 'good p.' sadācāraḥ; 'following good p. s' sadācāra sadvṛtti sadvṛtta; sādhuvṛtta; 'bad p.' durācāraḥ kumārgaḥ durvṛttiḥ; 'following bad p. s' durvṛtta durācāra; 'p. of medicine' vaidyakriyā-upacāraḥ cikitsā bheṣajaprayogaḥ upakramaḥ; 'p. of arms' śastrābhyāsaḥ śastracaryā; 'p. of law' vyavahāraḥ vyavahārābhyāsaḥ; 'p. in archery' śarābhyāsaḥ upāsanaṃ.
(2) ācar 1 P, anu-ṣṭhā 1 P, kṛ vi-dhā 3 U, ā-sthā 1 U.
(3) pra-upa-yuj 7 A, 10, pravṛt c., vyavahṛ c., sev 1 A, āśri 1 U, ā-ava-laṃb 1 A; 'what profession do you p' kāṃ vṛttimupajīvatyāryaḥ (Mr. 2). -v śāṭhyena ācar or vyavahṛ 1 P, chalaṃ-kapaṭaṃ-kṛ
(2) abhijña paricayavat bahudṛṣṭa vyavahārajña dṛṣṭakarman pakvabuddhi jñānavṛddha. jātābhyāsa; also ex. by (s.).
(2) abhyāsakṣama vyavahārya prayojya pravartanīya vyavahārocita; 'a P. scheme' vyavahārocita upāyaḥ; 'he is a p. teacher' sa śikṣaṇaprayoganipuṇaḥ.
(3) vyavahārajña dṛṣṭakarman abhijña; See Practised. -ly, adv. kāryataḥ arthataḥ vastutaḥ paramārthataḥ vyavahārataḥ phalāpekṣayā.
(2) abhyāsena vyavahāreṇa.
(2) vaidyaḥ vaidyavṛttiḥ cikitsakaḥ
(3) vyavahārajñaḥ vyavahāradarśin m. -nipuṇaḥ.
, a. parakāryacarcaka anadhikāravyāpārin; See Meddle, &c.
, v. t. praśaṃs 1 P, ślāgh 1 A, īḍ 2 A, nu 2 P, stu 2 U, varṇ 10, gai 1 P, kṝt 10, vi-pra-- khyā 2 P or c. (khyāpayati) pan 1 P, nū 6 P. -s. pra- śaṃsā ślāghā stuti f., stavaḥ varṇanaṃ-nā kīrtanaṃ nuti f., īḍā stotraṃ.
, v. i. plu 1 A, valg 1 P, nṛt 4 P.
, s. krīḍā ceṣṭā cāpalaṃ līlā chaṃdaḥdas n.; 'idle p.' vānara or markaṭa-ceṣṭhā or krīḍā; 'mischievous p.' ku-duḥ-ceṣṭitaṃ. -v. t. daṃbhārthaṃ bhūṣ 10 or alaṃkṛ 8 U.
, v. i. pra- lap 1 P, pra- jalp 1 P, anarthakaṃ vad 1 P or bhāṣ 1 A.
, s. bhraṣṭatā vikriyā vikāraḥ.
, v. (A deity) stu 2 U, pra-abhi-saṃ-- namasyati (D.), abhivaṭ c., ārādh c., praṇam 1 P; (manasā) pūj 10, upās 2 A, dhyai 1 P; ciṃt 10.
(2) āśaṃs 1 A.
(3) yāc 1 A, pra-abhi-arth 10 A; vi-jñā c. (jñāpayati), gen. ex. by arh 1 P with inf.; See Please; 'I p. you tell me' mahyaṃ kathayitumarhati bhavān.
(4) (Lowly) jap 1 P.
(2) yācñā prārthanā abhyarthanā vijñapti f., vijñāpanā.
, v. t. udīr c., ud-ghuṣ 10, uccar c, pra khyā c. (khyāpayati) prakāś c., pravad 1 P, kṝt 10. -v. i. dharmaṃ pravac 2 P. or śās 2 P or upadiś 6 P.
(2) ghoṣakaḥ prakhyāpakaḥ.
, s. upodghātaḥ; See Introduc-
, a. saṃdigdha aniścita ani-rṇīta aniyata asthira adhruva.
(2) parādhīna parāyatta asvataṃtra; See Doubtful,
, a. yācaka prārthanātmaka; 'p. mood' āśirliṅ.
, s. pūrvopāyaḥ nivāraṇopāyaḥ pūrva-samīkṣā-ciṃtā pūrvāvadhānaṃ pūrvaprabodhaḥ; 'take p. s' pūrvameva upāyaṃ samīkṣ 1 A or ciṃt 10; 'hence l give you this p.' atastvāmevaṃ prabodhayāmi.
, v. t. pūrvaṃ-agre-purataḥ gam-sṛ-car 1 P or i-yā 2 P or vṛt 1 A or sthā 1 P; oft. ex. by pūrvaṃ prāk prathamaṃ tataḥ anaṃtaraṃ; 'the flower p. s the fruit' udeti pūrvaṃ kusumaṃ tataḥ phalaṃ so ghanodayaḥ prāk tadanaṃtaraṃ payaḥ (S. 7.); 'visarga p. ed by a' apūrvaḥ visargaḥ; 'many kings p. ed Rāma' rāmāt pūrvaṃ bahavo nṛpāḥ samajāyaṃta.
(2) (In rank) agrapade vṛt agramānaṃ arh 1 P.
(2) agra- śreṣṭhapadaṃ puraskāraḥ utkarṣaḥ prādhānyaṃ agratvaṃ agraṇītvaṃ āgramānaḥ-pūjā mukharatā śreṣṭhatvaṃ prāthamyaṃ.
, s. mukhyagāyakaḥ gāyakāgraṇīḥ.
, s. niyogaḥ ā-ni-deśaḥ anu- -śāsanaṃ anujñā vidhiḥ niyamaḥ pra- codanaṃnā kalpaḥ ājñā sthiti f., maryādā.
(2) vacanaṃ upadeśaḥ; 'moral p. s' nītivacanāni; 'religious p.' dharmānujñā dharmaśāsanaṃ; 'example is better than p.' śāsanāt karaṇaṃ śreyaḥ vācaḥ karmātiricyate.
, s. agragati f.; 'p. of the equinoxes' ayanacalanaṃ krāṃtipātagati f.
, s. sīmā paryaṃtaḥ maryādā avadhiḥ parisaraḥ upāṃtaṃ upakaṃṭhaṃ samaṃtadeśaḥ.
, a. mahārha-rgha mahā-bahu-mūlya anarghya amūlya utkṛṣṭa bahumata guru parama; 'p. stone' upalaratnaṃ amūlyaratnaṃ ratnaṃ maṇiḥ.
, s. prapātaḥ bhṛguḥ ataṭaḥ.
, (
(2) asamīkṣya-kṣipra-avimṛśya-kārin sāhasin sāhasika (kī f.); (act) sarabhasa avi-mṛṣṭa atikṣipra sāhasa in comp. -v. t. rabhasā adhaḥ kṣip 6 P or pat c.
(2) sarabhasaṃ pravṛt c. or protsah c., tvar c. (tvarayati). -v. i. ava-adhaḥ-pat 1 P, ni-sad 1 P.
(2) (Fig.) avicārya-sarabhasaṃ-vyāpṛ 6 A or c.
(2) avimṛśya asamīkṣya sahasā sāhasena atikṣipraṃ sarabhasaṃ.
(2) sāhasaṃ sāhasikatā kṣiprakāritā asamīkṣya-avi-mṛśya-kāritā.
, s. sāraḥ saṃkṣepaḥ saṃgrahaḥ.
, s. niyata nirdiṣṭa niścita paricchinna yathārtha viśeṣa in comp.; See Exact. 2 vyakta sphuṭa sūkṣma.
(3) (Of persons) sāmayika (kī f.), samayānuvartin saṃketānurodhin sūkṣmaniyamaniṣṭha.
, v. t. nivṛ c., ni-prati-ṣidh 1 P, ni-prati-rudh 7 U, bādh 1 A, pratibaṃdh 9 P; See Obstruct. -Preclusion, s. pratibaṃdhaḥ nivāraṇaṃ ni-prati-ṣedhaḥ; nirodhaḥ.
, a. akālapakva-pariṇata-prauḍha.
(2) bālaprauḍha-pakva.
, v. i. pūrvaṃ-agre ciṃt 10 or vicar c. or vimṛś 6 P.
, s. pūrvajñānaṃ-bodhaḥ.
, v. t. pūrvaṃ ciṃt 10 or kḷp c. or vi-bhū c.
, s. pūrvagaḥ agresaraḥ agrayāyin m. puraḥsaraḥ; See Harbinger. 2 pūrvalakṣaṇaṃcihnaṃ-liṃgaṃ.
, a. dasyuvṛtti apahāraka upa-dravin luṃṭhaka caura in comp.
, s. pūrvagaḥ pūrvādhikārin m.
, v. t. pūrvaṃ-agrenirūp 10 or prakḷp c. or nirdiś 6 P.
(2) daivavādaḥ daivaparatā adṛṣṭa-prārabdha-vādaḥ daiṣṭikatā.
, v. t. pūrvaṃ-agre-niści 5 U or nirṇī 1 P.
, a. kṣetra bhūmi in comp.
, s. padārthaḥ; vargaḥ jāti f.
(2) avasthā daśā vṛtti f., bhāvaḥ sthiti f.; kaṣṭāvasthā duḥ-sthitiḥ kṛcchraṃ.
, v. t. uddiśya vad 1 P or vac 2 P or kath 10 or abhi-dhā 3 U; viśiṣ 7 P or c., vi-dhā nirdiś 6 P. -s. vidheyaṃ vācyaṃ viśeṣaṇaṃ.
, v. t. pūrvaṃ-agre-kath 10 or vac 2 P or nirūp 10, ā-samā-diś 6 P; kath vad 1 P, with words for 'Future,' q. v.; 'p. ed that she would be the sole wife of Hara' tāṃ samādideśaikavadhūṃ bhavitrīṃ...harasya (K. I. 51); kathayatyāgāminamapyarthaṃ (Ka. 46) 'p. s (unforeseen) events'.
, s. pakṣapātaḥ pūrvasnehaḥ anu-rāgaḥ; See Partiality.
, v. t. pūrvaṃ pravṛt c. or pra-udyuj 7 A, 10, pravaṇīkṛ 8 U; ex. by pravaṇa udyata unmukha śīla in comp.; 'p. ed to anger' krodha-pravaṇa-śīla.
, v. i. pra-bhū 1 P, prabala-adhikavarīyas -a. bhū 1 P, atiric-viśiṣ-pass.; See Excel. -Predominant, a. prabala atirikta pradhāna viśiṣṭa adhika prabhaviṣṇu.
, a. sarvapradhāna śreṣṭha sarvotkṛṣṭa agragaṇya parama uttama viśiṣṭa pramukha agraṇī agrīya vareṇya; oft. by vyāghraḥ śārdūlaḥ puṃgavaḥ ṛṣabhaḥ prakāṃḍaḥ &c. in comp.; See Excellent. -ly, adv. paramaṃ pradhānataḥ viśiṣṭaṃ sātiśayaṃ atyaṃtaṃ saviśeṣaṃ
, s. pūrvakrayaḥ pūrvakrayādhikāraḥ.
, v. t. pūrvaṃ pratijñā 9 A, pūrvaṃ saṃkḷp c.
, v. i. pūrvaṃ bhū 1 P ('Be' q. v.)
, s. āmukhaṃ prastāvanā mukhabaṃdhaḥ upodghātaḥ vāṅmukhaṃ upanyāsaḥ prāraṃbhaḥ. -v. t. prastu 2 U, prastāvanāṃ likh 6 P or kṛ 8 U.
, v. t. unnam c. (namayati) utkarṣaṃ nī 1 P or prāp c., puraskṛ 8 U, utkṛṣṭapade niyuj 7 A, 10, pratipattiṃ prāp c.
(2) adhikaṃ ruc 1 A or man 4 A or c. or praśaṃs 1 P; vṛ 5 U or 10, (varayati); gen. ex. by varaṃ-na with punaḥ ca tathāpi; 'I p. death to disgrace' varaṃ mṛtyuḥ na punarapamānaḥ; varaṃ vaṃdhyā bhāryā na cāvidvān tanayaḥ &c.
(3) sam-ṛ c. (arpayati) nivid c., upahṛ 1 P; See Offer. -able, a. varīyas śreyas garīyas; better ex. by (v.).
(2) ādarādhikyaṃ adhikamānaḥ; 'in p. to' vihāya atītya apekṣayā in comp.
, v. t. pratibiṃbaṃ dṛś c.
, s. upasargaḥ. -v. t. pūrvaṃ ā-pra-yuj 7 A, 10, pūrvaṃ-agre-vinyas 4 U or ni-ā-dhā 3 U or likh 6 P.
, a. garbhiṇī garbhavatī sagarbhā aṃta- rvatnī āpannasattvā sasattvā dhṛta-rūḍha-gṛhītagarbhā garbhadhāriṇī; 'to be p.' garbhaṃ-ādhā 3 U or dhṛ 1 P, 10, bhū 1 P with (a.); 'a p. woman longing for things' śraddhāluḥ dohadavatī.
(2) arthayukta-garbha.
(3) saṃpari-pūrṇa āḍhya-garbha in comp.
, a. prāk-paurāṇika-kālīna.
, v. pūrvaṃ nirṇī 1 P or vicar c. or niści 5 U.
, See Prejudge.
, s. durāgrahaḥ ā- grahaḥ cetovi-kāraḥ-vikriyā vakrībhāvaḥ; avicāramati f., avicārapūrvaḥ nirṇayaḥ.
(2) pakṣapātaḥ saṃgaḥ.
(3) nāśaḥ kṣati f., hāni f., apāyaḥ apakāraḥ; See Harm. -v. t. vikṛ 8 U, sācīkṛ āvṛj 10, pūrvaṃ pravṛt c.
(2) apakṛ naś c., kṣaṇ 8 P; See Injure. -ial, a. hāni-kṣayakara (rī f.), ahita ananukūla apakāraka.
, s. pūrvajñānaṃ-bodhaḥ.
, s. See Bishop.
, v. t. pra-vac 2 P, pra-paṭh c.
, s. pūrvāsvādaḥ pūrvabhukti f.
, a. pūrva-ādi-prathama in comp.; prāthamika (kī f.).
(2) pāribhāṣika (kī f.), prastāvanārūpa. -s. (pl.) pūrvakāryāṇi pūrvaviṣayaḥ.
, s. prastāvanā āmukhaṃ pūrvaraṃgaḥ.
(2) ā-prāraṃbhaḥ upakramaḥ. -v. t. prastu 2 U, prārabh 1 A, upakram 1 A.
, a. akālapariṇata- pakva apūrṇakāla apūrṇakālaja asāmayika-a(ā)kālika-(kī f.), akāla-asamaya in comp.; 'p. death' akālamṛtyuḥ.
(2) sāhasin akālasaha; See Rash. -ly, adv. apūrṇakālaṃ akāle asamaye; 'p. born' apūrṇakāla; 'p. bald' yuvakhalatiḥ.
, v. i. pūrvaṃ saṃkḷp c. or vicar c. or ciṃt 10.
, s. pradhānāmātyaḥ mukhyamaṃtrin m., pradhānasacivaḥ. -a. pradhāna mukhya pramukha.
, v. t. upanyas 4 U, upakṣip 6 P, pūrvaṃ kath 10 or brū 2 U or vad 1 P, prastu 2 U or c., prastāvanārūpeṇa kath or khyā 2 P, pra-upa-kram 1 A. -s.,
, s. lābhaḥ phalaṃ adhikamūlyaṃ pāritoṣikaṃ.
, v. t. pūrvaṃ sūc 10 or upadiś 6 P, prabudh c.
, v. t. pūrvaṃ grah 9 U or bhuj 7 A or ākram 1 U, 4 P.
, v. t. pūrvaṃ prakḷp c. or nirdiś 6 P.
, v. t. pra-upa-pari-kḷp c., sajjīkṛ 8 U, saṃ- vidhā 3 U, nirmā 3 A, 2 P, ghaṭ c. (ghaṭayati) upa-pra-yuj 7 A, 10 (medicines); saṃbhṛ 1, 3 U, upakaraṇadravyaiḥ saṃyuj; oft. by kṛ; (food) prasādh c., sidh c. (sādhayati) saṃskṛ pac 1 P, niṣpad c.; (army 4 P or c., āyudhaiḥ upakḷp c.; (a book &c.) praṇī 1 P, nirmā pra-ni-baṃdh 9 P, vi- rac 10; (leason) śikṣ 1 A, paṭh 1 P, adhi-i 2 A, pāraṃ gam 1 P; tṝ 1 P (p. well). -v. i. upakaraṇāni-dravyāṇi-saṃbhṛ or kḷp c.
(2) sajjībhū 1 P, udyata-udyukta-sajja-siddha- a. bhū.
(2) saṃbhāraḥ saṃvidhā saṃvidhānaṃ siddhi f., siddhatā sāmagrī; 'marriage-p. s' vivāhasaṃbhārāḥ; 'war-p. s.' yuddhasāmagrī; taduttiṣṭha gacchāvo gamanasaṃvidhānāya vatsasya (Ka. 294) 'come, let us go to make p. s' &c.
(3) yogaḥ.
(4) saṃskāraḥ niṣpatti f., siddhi f.
(2) siddha sannaddha sajja udyata udyukta.
, s. pūrvadānaṃ-śodhanaṃ.
, a. ciṃtitapūrva matipūrva; See Pre-
, v. i. atiric-viśiṣ-pass., bhāreṇa-gauraveṇa-atiric or vṛdh 1 A, pra-bhū 1 P, adhika-gurutara -a. bhū.
(2) adhikabhāraḥ bhārādhikyaṃ.
, s. upasargaḥ.
, v. i. (cittaṃ) āvṛj 10, prahvīkṛ 8 U, ākṛṣ 1 P, sācīkṛ.
(2) pūrvaṃ adhi-ṣṭhā 1 P or bhuj 7 A.
(2) pūrvabhogaḥ.
, a. viparītakrama viparyasta.
(2) (atīva) ayukta asaṃgata anupapanna asaṃbaddha anarthaka.
, s. śiśnāgratvac f.
, a. pūrvākāṃkṣita. -s. pūrvākāṃkṣā.
, s. asādhāraṇādhikāraḥ viśeṣādhikāraḥ viśeṣaśakti f., sattā.
, v. t. pūrvaṃ sūc 10 or ādiś 6 P; See Forebode, Predict. -s. pūrvasūcanaṃnā pūrvalakṣaṇaṃ-cihnaṃ; See Omen.
, s. pūrvajñānaṃ bhaviṣyadvijñānaṃ bhāvi-anāgata-jñānaṃ samavekṣaṇaṃ.
, v. t. nirdiś 6 P, vi-dhā 3 U, prakḷp c., pra-cud 10, śās 2 P, ā-jñā c. (jñāpayati) niyam 1 P.
(2) vidhiḥ nirdeśaḥ ājñā pra- codanaṃ-nā śāsanaṃ vacanaṃ.
(3) cira or bahukāla-bhogaḥ or bhukti f., anādiparaṃparā asmārtabhogaḥ
, v. t. upahṛ 1 P, upahāraṃ dā 3 U. pra-upa-dā 3 U, ṛ c. (arpayati) vitṝ 1 P, vi-śraṇ 10, upaḍhauk c., prati-pad c., (oblation) nirvap 1 P, nivid c., utsṛj 1 P; See Offer. 2 upanyas 4 P, upakṣip 6 P, puro nidhā 3 U.
(3) (oneself) āvirbhū 1 P, upa-sthā 1 P, prādurbhū dṛś-lakṣ-pass., praviś 6 P, ātmānaṃ dṛś c.
(4) darśanaṃ kṛ c., praviś c.; dṛś c., puraskṛ 8 U, samakṣaṃ nī 1 P; sakāśaṃ nī; 'p. me to the king' māṃ rājadarśanaṃ kāraya.
(5) pradṛś c., āviṣkṛ vyaṃj 7 P or c., prakaṭayati (D.), prakaṭīkṛ sūc 10; oft. ex. by
(2) (Mind) sāvadhāna abhrāṃta avyagra aśūnya samāhita avyākula nirākula asaṃbhrama; pratyutpanna.
(3) vidyamāna vartamāna ādhunika-sāṃpratika-(kī f.), adhunātana-idānīṃtana-(nī f.).
(4) sadyaska tātkālika (kī f.); avilaṃbita; 'in the p. state' asyāmavasthāyāṃ; 'at p.', 'for the p. time' adhunā sāṃprataṃ idānīṃ; See Now. 5 upasthita sannihita pratyakṣa saṃabhi-mukha (khī f.), samīpavartin; See Near; 'to be p.' upa-sthā 1 P, sannidhā-pass., samīpaṃ vṛt 1 A; 'you should be p.' tvayopasthātavyaṃ sannihitena bhāvyaṃ; 'to be p. in one's thoughts' hṛdaye-citte-vas 1 P. -s. bhavat n.; samatītaṃ ca bhavacca bhāvi ca (R. VIII. 78) 'the past, p. and future.'
(2) vartamāna-prastuta-kālaḥ tatkālaḥ tarakṣaṇaḥ āpātaḥ.
(3) (In grammar) laṭ.
(4) upāyanaṃ upahāraḥ upadā pra- dānaṃ vitaraṇaṃ pāritoṣikaṃ upagrāhyaṃ prābhṛtaṃ pradeśanaṃ prītidānaṃ; 'p. of money' dakṣiṇā; See Gift. -able. a. upahārya deya darśanīya praveśya.
(2) pāṃkteya pāṃktya sabhya.
(2) sapadi anaṃtaraṃ drāk tatkṣaṇaṃ-ṇe tatkāle sadyaḥ acirāt śīghraṃ āśu jhaṭiti.
(2) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ śarīrasaṃsthā.
(3) (Of mind) pratyutpannamati f., pratibhā prati-bhānaṃ pratibhānavattvaṃ samāhitatvaṃ avyagratā asaṃbhramaḥ nirākulatvaṃ; 'p.-chamber' darśanaśālā āsthānaṃ-nī.
, s. pūrvajñānaṃ-bodhaḥ-kalpanā; 'my mind has a p. of evil' mama manaḥ kimapyaśubhamāśaṃkate.
, v. t. rakṣ 1 P, trai 1 A, pā c. (pālayati) ud-dhṛ 1 P, 10, gup 1 P, pā 2 P, tṝ c., av 1 P, pari-āp desid. (īpsati), (imāṃ parīpsuḥ durjāteḥ M. 5).
(2) saṃ- bhṛ 3 U, puṣ c., saṃvṛdh c., pā c. (pālayati).
(3) saṃ-dhā 3 U, upaskṛ 8 U. -s. saṃdhitaṃ upaskaraḥ miṣṭa or saṃdhita-phala or dravyaṃ. 2 vi(vī)taṃsaḥ vihagasthānaṃ.
, v. i. (Over) adhi-ṣṭhā 1 P, adhyās 2 A, (with acc.); adhīś 2 A, pra-bhū 1 P (with gen.); avekṣ 1 A, adhyakṣaḥadhipatiḥ-bhū abhiman 4 A; agnyādyabhimāninībhirdevatābhiḥ (S. B. 725) 'p. ing over fire &c.'
(2) ādhipatyaṃ ādhiṣṭhātṛtvaṃ adhyakṣapadaṃ adhīśatvaṃ better by (v.); 'during his p.' tasminnadhitiṣṭhati.
(3) maṃḍalaṃ bhogaḥ deśavibhāgaḥ.
, v. t. pīḍ 10, niḥ-ā-- niṣkṛṣ 1 P, nirhṛ 1 P, nirduh 2 U; (together) saṃpīḍ saṃhan 2 P, saṃhṛ saṃkuc 1 P, saṃpiṃḍ 10, saṃghaṭṭ c.
(3) prer c., pracud 10, praṇud 6 P or c., ākṛṣ 1 P, ākṛ c.
(4) nirbaṃdh 9 P, anu-anunir-baṃdh sāgrahaṃ-nirbaṃdhena-pracch 6 P or yāc 1 A or arth 10 A, punaḥ punaḥ pracch: See Importune. 5 balena pravṛt c. or niyuj 7 A, 10 or vyāpṛ c. 6 bādh 1 A, pīḍ kliś 9 P, udvij c., saṃ-pari-tap c., vyath c. (vyathayati).
(7) muhurmuhuḥ-punaḥ punaḥ-upa-diś 6 P or kath 10 or anuśās 2 P. -v. i. samāpat 1 P, ā-adhi-kram 1 U, 4 P, abhidru 1 P; (against,) saṃghaṭṭ 1 A, pratihan 2 P, abhyāhana; saṃghaṭṭayannaṃgadamaṃgadena (R. VI. 73); 'making his Angada ornament p. against Indra's.'
(2) savegaṃ pragam or prasṛ 1 P, sarabhasaṃ upasṛp 1 P or saṃgam 1 A; 'p.-ing close to the rock' śilāyāmātmānaṃ nibiḍaṃ-niraṃtaraṃ-saṃsaṃjayan.
(3) pra- bādh 1 A; 'my time p. es' kālātipāto mayā naiva kartuṃ śakyate; 'p. through' atītya-atikramya-gam ullaṃgh 1 A, 10, nistṝ 1 P. -s. pīḍanaṃ niṣkarṣaḥ.
(2) mudraṇa-mudrāyaṃtraṃ.
(3) pīḍana-peṣaṇa-yaṃtraṃ.
(4) janasaṃkulaṃ-saṃmardaḥ. lokanivahaḥ.
(5) nirbaṃdhaḥ pīḍā atibhāraḥ.
(2) balaṃ śakti f., prabhāvaḥ vegaḥ pravartanaṃ preraṇā praṇodaḥ protsāhaḥ.
(3) bhāraḥ pīḍā bādhā kleśaḥ; 'p. of business' kāryabhāraḥ; 'having much p. of work' kāryasamākula.
, s. dīrgharūḍhā pratiṣṭhā cirapratiṣṭhitaṃ gauravaṃ.
(2) māyā iṃdrajālaṃ.
, adv. See Quickly.
, v. t. (avicārya-aniścitya) tark 10, saṃ-bhū c., anu-mā 3 A, 2 P.
(2) dhṛṣ 5 P, dharṣeṇa ākram 1 U, 4 P, utsah 1 A, pra-bhū 1 P; pragalbh 1 A, dṛp 4 P, sāhasaṃ kṛ 8 U; kaḥ patidevatāmānyaḥ parimārṣṭumutsaheta (S. 6) 'p. to lay hands on &c.'; taddoṣanirūpaṇa rūpaṃ sāhasaṃ mā kuru 'do not p. to find fault with him'.
(2) sāhasaṃ dhārṣṭyaṃ prāgalbhyaṃ.
(3) avalepaḥ darpaḥ abhimānaḥ ahaṃkāraḥ garvaḥ.
(4) saṃbhāvyatā saṃbhavaḥ.
, v. t. pūrvaṃ kḷp c. or bhū c.
, v. apa-vyapa-diś 6 P, chalaṃ-kapaṭaṃvyājaṃ-kṛ 8 U dhvajīkṛ; gen. ex, by mithyā kṛtaka kapaṭa vyāja chadma in comp. or by bhū c., dṛś c.; 'p. ing to be asleep' suptamiva ātmānaṃ saṃdarśya vyājasupta suptalakṣaṇa mithyāsupta; 'p. ing to be affected by poison' bhāvitaviṣavegaḥ; 'p. s not to hear' aśrutimabhinayati; 'p. ing to be just' āryadhvajin-liṃgin; 'p. ed weeping' kapaṭa-vyāja-rodanaṃ.
(2) abhiman 4 A, mithyā man; 'he p. s to know everything' ahaṃ sarvajñosmīti tasyābhimānaḥ (avalepaḥ).
(3) mithyāhetuṃ dṛś c. or vad 1 P.
(2) abhimānaḥ abhiyogaḥ.
, a. bhūta parokṣa; 'p. tense' laṅ.
, s. atikramaḥ-maṇaṃ atyayaḥ.
, v. t. See Omit.
, a. adbhuta vilakṣaṇa nisargaprakṛti-bāhya.
, See Pretence under
(2) (P. nearly) prāyeṇa prāyaśaḥ bahuśaḥ kalpa-bhūyiṣṭha-prāya in comp.; 'p. nearly finished' samāptabhūyiṣṭha &c.
, v. i. abhibhū 1 P, pra-bhū parābhū parāji 1 A, ākram 1 U, 4 P; ati-śī 2 A, atiric pass., prabala-kṣama -a. bhū; See Excel. 2 (In) pracalita-pravṛtta -a. bhū pra-cal-i 1 P, pravṛt 1. A; 'darkness p. ed everywhere' sarvaṃ tamovṛtaṃ āsīt.
(3) sidh 4 P, niṣpad 4 A; 'p. with, on, or upon' anunī 1 P, pravṛt c., protsah c.; See Persuade; 'p. against' mūrcch 1 P, (mārutasya raṃhaḥ śiloccaye na mūrcchati R. II. 34).
(2) prabala pradhāna atitikta adhikabala prabhaviṣṇu sapra-bhāva.
(2) prābalyaṃ prādhānyaṃ ādhikyaṃ atirekaḥ.
, v. i. sāpahnavaṃ mithyottaraṃ dā 3 U, apa-vyapa-diś 6 P, chalaṃ kṛ 8 U, apa-lap 1 P, apa-ni-hnu 2 A, vākchalaṃ kṛ; 'when he p. ed' yadā vākyabhedān bahūnakathayat (Mu. 2).
, v. t. vṛ c., ni-vini-- rudh 7 U, prati-ava-ni- prati-ni-ṣidh 1 P, pratikṛ 8 U, bādh
(1) A, pratibaṃdh 9 P, pratiṣṭaṃbh 9 P, prati-vyā-han
(2) P, pratyā-khyā
(2) P, nivṛt c., aṃtarāyaḥ bhū- paripaṃthībhū 1 P; 'do not p. me from fighting' yudhyamānaṃ māṃ mā ruddhi yudhyamānasya meṃ'tarāyo mā bhūḥ.
, a. pūrva prāgbhūta bhūta gata atīta pūrvavṛtta-gata prāk in comp.
, v. t. agredṛś 1 P or ni-rūp 10.
(2) pūrvaṃ sūc 10 or pra-budh c.
, s. āmiṣaṃ (fig. also); māṃsaṃ bhakṣyaṃ annaṃ khādyaṃ bhojyaṃ; 'fell a p. to enemies' dviṣāmāmiṣatāṃ yayau (R. XII. 11). -v. i. bhakṣyaṃ ā-apa-hṛ 1 P.
(2) (Upon) bhakṣ 10; saṃtap c., bādh 1 A, kramaśaḥ naś c.
, s. mūlyaṃ arghaḥ paṇyaṃ avakrayaḥ vasnaṃ; 'high p.' mahārghaḥ bahumūlyaṃ. -v. t. mūlyaṃ sthā c. (sthāpayati) or saṃkḷp c.
, v. t. vyadh 4 P. nir- bhid 7 P, tud 6 P, pīḍ 10; vyath c. (vyathayati) kliś 9 P or c.
(2) prer c., uttij c., protsah c., praṇud 6 P or c.
(3) (Ears) unnam c. (namayati) ucchri 1 U, stabdhīkṛ 8 U; 'with ears p. ed' stabdhakarṇa. -s.,
(2) vedhaḥ-dhanaṃ todanaṃ.
(3) yātanā tīvravyathā ātaṃkaḥ śūlaḥ-laṃ.
(2) totraṃ; See (s.).
, s. kaṃṭakaḥ sūci-cī f., śalyaṃ śūkaṃ.
, s. (Good) abhimānaḥ.
(2) ahaṃkāraḥ garvaḥ utsekaḥ avalepaḥ darpaḥ auddhatyaṃ madaḥmādaḥ āṭopaḥ ahaṃmānaḥ mānaḥ cittasamunnati f., avaṣṭaṃbhaḥ cittodrekaḥ smayaḥ; (impudent) prāgalbhyaṃ dhṛṣṭatā pratibhā-bhānaṃ.
(3) alaṃkāraḥ avataṃsaḥ lalāmaṃ abhimānāspadaṃ bhūmiḥ. -v. t. (Oneself upon) ātmānaṃ ślāgh 1 A or vikatth 1 A, abhiman 4 A, or ex. by (s.); 'p.-ing himself on his learning' paṃḍitamānī paṃḍitaṃmanyaḥ vidyābhimānī jātajñānāvalepaḥ; 'p. ing herself upon her beauty' rūpagarvitā.
(2) dṛpta garvita avalipta sagarva sadarpa utsikta uddhata utsekin abhimānin sāṭopa sāhaṃkāra; ahaṃmānin ut- matta samunnaddha; pragalbha dhṛṣṭa pratibhāvat garvi-tacitta madoddhata; darpādhmāta smayākula.
(3) (Building &c.) uttuṃga procchrita viśāla sapratāpa; 'p. of one's birth' kulābhimānin; rūpagarvita yauvanonmatta &c.; 'to be p.' dṛp 4 P garv 1 P, pragalbh 1 A.
, s. (Family) purohitaḥ purodhas m. kulācāryāḥ.
(2) (Sacrificial) ṛtvij m., yājakaḥ adhvaryuḥ hotṛ m. yājñikaḥ
(3) (Vedic) śrotriyaḥ maṃtravid m., brāhmaṇaḥ dvijaḥ vipraḥ.
(4) ācāryaḥ guruḥ upādhyāyaḥ purohitaḥ dharmācāryaḥ dharmādhyakṣaḥ.
(5) (Of a deity) pūjakaḥ upāsakaḥ arcakaḥ; 'p.-craft.' upādhyāyachalaṃ-kaitavaṃ; 'p.-ridden' purohitādhīna.
(2) purohitāḥ purohita or yājñika-gaṇaḥ or vargaḥ paurohityaṃ.
, s. dāṃbhikaḥ daṃbhin m., rūpagarvitaḥ.
, a. ativinīta atisūkṣma.
, s. ādiḥ ārambhaḥ pūrva-prathama-bhāgaḥ.
(2) uttamadaśā prauḍhatā uttamabhāgaḥ-aṃśaḥ; 'in the p. of youth' prathame vayasi; the p. of youth' prathamaṃ vayaḥ nava-akṣata-yauvanaṃ yauvanaśriḥ; 'being in the p. of youth' akṣata-nava-yauvana. -a. prathama ādya.
(2) mukhya pradhāna pramukha agrya; 'p. minister' mukhyamaṃtrī pradhānāmātyaḥ mahāmaṃtrī.
(3) utkṛṣṭa śreṣṭha parama uttama viśiṣṭa; See Principal. -ly, adv. prathamaṃ śreṣṭhaṃ.
(2) pradhāna mukhya pramukha agrya; See Prime.
(2) prāktanavyavahārānusāreṇa.
, a. prathama-ādi-jāta mūla in comp.
, s. prathama-kula-puruṣaḥ.
, a. ādya; bījabhūta maula (lī f.), See Primeval.
, s. kumāraḥ rājaputraḥ-sutaḥ yuvarājaḥ.
(2) nṛpaḥ rājan m., pārthivaḥ; See King. 3 bhartṛdārakaḥ kumāraḥ (in dramas).
(2) yauvarājyaṃ.
(2) rājavaṃśya rājakulaja; 'p. birth' rājavaṃśaprasūtiḥ; 'p. merits' rājocitā guṇāḥ
, s. adhyakṣaḥ adhi- patiḥ nāyakaḥ mukhyaḥ; See Leader. 2 mūlaṃ mūladhanaṃ nīvi-vī f., paripaṇaḥ. -a. mukhya parama pradhāna-vara in comp., pramukha agra agrya pravara śreṣṭha viśiṣṭa utkṛṣṭa uttama anuttama varya vareṇya parārdhya agri(grī)ya prāgrahara; nāyaka agraṇī mukhara dhurya dhurīṇa dhūrvaha dhuraṃdhara; oft. ex. by vyāghra puṃgava ṛṣabha kuṃjara siṃha śārdūla nāga prakāṃḍa in comp.; See Excellent, 'p. door' siṃhadvāraṃ; 'p. queen' agra-paṭṭa-mahiṣī; 'p. minister' pradhānāmātyaḥ.
, s. tattvaṃ mūlatattvaṃ bījaṃ sāraḥ.
(2) kāraṇaṃ hetuḥ ādibījaṃ-hetuḥ mūlaṃ aṃgaṃ avayavaḥ sādhanaṃ mūlāṃgaṃ-dravyaṃ.
(3) niyamaḥ vidhiḥ sūtraṃ utsargaḥ sthiti f., vyavasthā.
(4) guṇaḥ bhāvaḥ dharmaḥ svabhāvaḥ.
(5) kramaḥ rīti f., mārgaḥ maryādā dhārā paddhati f.
(6) ādhāraḥ āśrayaḥ upaṣṭaṃbhaḥ mūlaṃ; (opp. of practice) āgamaḥ śāstraṃ; 'grounded in p. s' āgamin śāstranipuṇa 'having good p. s' suniyamaniṣṭha suvṛtta; 'of bad p- s.'; khaṃḍitavṛtta bhraṣṭacarita.
, v. t. mudrayati (D.). aṃk 10, mudrākṣaraiḥ aṃk. -s. cihnaṃ aṃkaḥ mudrā; 'foot-p.' padaṃ padamudrā-cihnaṃ.
(2) mudraṇayaṃtraṃ.
(3) mudraṇaṃ; 'in p.' mudryamāṇa.
, a. pradhāna garīyas gurutara pūrva agrya ādima ādya pūrva-ādi-prāk in comp.; 'p. existence' prāgbhāvaḥ pūrvaṃ janma; 'p. and subsequent' pūrvāpara parāpara parāvara. -s. maṭhādhyakṣaḥ maṭhādhipatiḥ vihārapālaḥ.
, s. krakacāyataṃ.
, s. kārā baṃdiśālā-gṛhaṃ baṃdhanālayaḥ kārāgṛhaṃ cāraḥ-rakaḥ guptisthānaṃ; 'escaped from the p.' baṃdhanaṃ bhittvā palāyāṃcakre; 'keep in p.' baṃdhane nirudh 7 U.
(2) (Of war) yuddhagṛhītaḥ.
, a. prāktana (nī f.), pūrāṇa pūrva pūrvakālika (kī f.), prācīna prākkālīna.
, a. vijana vivikta nirjana ekāṃta nibhṛta niḥśalāka.
(2) sva ātmīya asādhāraṇa (ṇī f.), asāmānya vivikta sva-ātma in comp.
(3) gupta gūḍha rahasya pra- channa aprakaṭa avyakta rahas-mithaḥ-aṃtaḥ-in comp.
(4) anadhikārin anadhikārika (kī f.); 'p. profit' ātmahitaṃ svalābhaḥ; 'p. road' gūḍha-pracchanna-mārgaḥ; 'p. door' aṃtardvāraṃ gūḍhadvāraṃ pracchannaṃ; 'p. apartments' aṃtaḥpuraṃ avarodhagṛhaṃ aṃtargṛhaṃ; 'now is the time to be p.' rahasyamadhunā (Bh. II 97); 'p. talk' rahaḥsaṃkathā mithojalpaḥ; 'p. parts' guhyaṃ upasthaḥ; 'p. room' aṃtaḥśālā-koṣṭhaḥ uparodhakaṃ. -s. sainikaḥ.
(2) rahaḥsthānaṃ-sthalaṃ vivikta-nirjana-sthānaṃ nirjanadeśaḥ.
, s. abhāvaḥ virahaḥ rāhityaṃ hāni f., kṣayaḥ lopaḥ nāśaḥ.
(2) kaṣṭaṃ kṛcchraṃ āpadvipad -f.
(3) āhāravirahaḥ āhārābhāvaḥ sukhasādhanalopaḥ annavastrahāniḥ.
(2) abhāvātmaka abhāvarūpa abhāvavācin. -s. abhāvaśabdaḥ nañpadaṃ.
s. viśeṣādhikāraḥ asāmānyādhikāraḥ svādhikāraḥ adhikāraḥ svatvaṃ. -v. t. viśeṣādhikāraṃ dā 3 U.
, a. gūḍha pracchanna vivikta rahaḥ in comp.; See Private. 2 (To) saṃsargin sahāya sahakārin; sahajñānin sahavedin; 'p. council' gūḍhasabhā; 'p. councillor' gūḍhasabhāsad. -s. śaucasthānaṃ-kūpaḥ uccāraprasrāvasthānaṃ.
(2) guhya or guptasthānaṃ or iṃdriyaṃ adhoṃgaṃ.
, s. pāritoṣikaṃ upāyanaṃ pratiphalaṃ.
(2) ratnaṃ bahumūlyaṃ vastu mahārghadravyaṃ.
(3) yuddhajitaṃ dhanaṃ-dravyaṃ.
(4) jaya or siddhi-phalaṃ or lābhaḥ.
(5) spardhā-paṇa-jeyaṃ paṇaḥ; 'p.-fighter' mallaḥ; 'p.- fighting' mallayuddhaṃ spardhāyuddhaṃ. -v. t. bahu man 4 A, avekṣayā pā c. (pālayati) saṃman c.
(2) mūlyaṃ-arghaṃ-nirūp 10 or nirṇī 1 P.
, Prefix, pra agre; 'p. s and cons;' vidhiniṣedhapakṣau.
, a. saṃbhāvya satyasaṃkāśa; gen. ex. by saṃ-bhū 1 P, upa-pad 4 A, yuj pass. or by (adv.); 'It is p.' etat upapadyate saṃbhavati yujyate syānnāma evaṃ.
, s. mṛtalekhapramāṇa.
, s. parīkṣā-kṣaṇaṃ.
, s. śalākā eṣaṇī. -v. t. śalākayā parīkṣ 1 A.
(2) nipuṇaṃ-sūkṣmaṃ-parīkṣ or āloc 10.
, s. See Honesty.
, s. praśnaḥ vikalpa or vivāda-praśna or viṣayaḥ.
(2) kṛtyaṃ upapādyaṃ.
(3) (Question) uddeśakaḥ (in Math.); 'its solution' nyāsaḥ (Lit.).
, s. prothaḥ karaḥ śuṃḍā hastaḥ.
, v. i. pracal 1 P, pra-yā 2 P, pragamsṛ 1 P, agre gam pra-sthā 1 A.
(2) pravṛt 1 A, na viram 1 P; 'the play still p. s' krīḍā adyāpi pravartate eva.
(3) punaḥ vaktuṃ pravṛt.
(4) pravṛt ārabh 1 A, pra-upa-kram 1 A; (with) prastu 2 U or c., pravṛt c., (prārabdhaṃ) saṃ-pad c., niṣpad c., nirvah c.; 'p. with your tale' tatastataḥ tataḥ paraṃ kathaya; 'p. with the matter at issue' prastūyatāṃ vivādavastu (M. 2); 'you may p. with your dinner preparations in honor of the worthy Brāhmaṇas' pravartyatāṃ bhagavato brāhmaṇānuddiśya pākaḥ (Mu. 1).
(5) pra-ut-saṃ-bhū 1 P, pravṛt utpad 4 A. pra- jan 4 A, ud-i 2 P, niḥsṛ nirgam; oft. ex. by kāraṇaṃ mūlaṃ nimittaṃ hetuḥ; 'from what cause does thy disorder p.' kinni-mittaṃ te saṃtāpaḥ (S. 3). 6 (Against) abhiyuj 7 A, 10, rājakule nivid c.
(2) rīti f., kramaḥ saṃpradāyaḥ mārgaḥ paryāyaḥ; 'legal p.' vyavahāravidhiḥ vyavahārakramaḥ.
(2) kramaḥ rītiḥ mārgaḥ paryāyaḥ vidhiḥ gatiḥ paripāṭi-ṭī f., saraṇi-ṇī f., paddhati f.
(3) vyavahāraḥ kāryaṃ; 'in p. of time' kālakrameṇa dineṣu gacchatsu gacchatā kālena.
(2) pragamanaṃ prasthānaṃ pracalanaṃ pravṛttiḥ.
, v. t. ghuṣ 10, ut-vi-- pra-khyā c. (khyāpayati) prakāś c., prakaṭayati (D.), prakaṭīkṛ kṛt 10, ucchar c.
, s. prāvaṇyaṃ pravṛtti f., śīlatā in comp.
, v. vilaṃb 1 A, vyākṣip 6 P, kālaṃ kṣip or hṛ 1 P, cira(rā)yati (D.), maṃdāyate (D.).
, v. t. pra-sū 2, 4 A, utpad c., jan c. (janayati).
, s. pratihastaḥ pratinidhiḥ.
, a. śayāna patita.
, v. t. ā-nī 1 P, saṃ-pad c., ghaṭ c. (ghaṭayati).
(2) labh 1 A, āp 5 P, adhigam 1 P, vid 6 U, ā-samā-sad c.; See Get. -er, s. prāpakaḥ saṃpādakaḥ.
(3) viṭaḥ narmasacivaḥ saṃcārakaḥ kuṃḍāśin m.
, a. muktahasta ati-amita-bahuvyayin utsargin ativyayaśīla-para ati-tyāgin. -s. muktahastaḥ vyayaparaḥ.
, s. adbhutaṃ; adbhuta or apūrva-viṣayaḥ or vastu utpātaḥ mahāścaryaṃ ananyasādhāraṇaṃ vastu.
(2) (Of persons) adbhutaśakti adbhutabuddhisaṃpanna.
, v. t. nirmā 3 A, 2 P, sṛj 6 P, utpad c., jan c. (janayati) ut-saṃ-bhū c., sādh 5 P or c., kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, kḷp c., ghaṭ c., (ghaṭayati) vi- rac 10.
(2) pra- sū 2, 4 A, utpad c., saṃ-pra-jan c.
(3) pra- dṛś c., ā-upā-nī 1 P, prasṛ c., puraskṛ puroni-dhā agre sthā c. (sthāpayati) or niviś c., āviṣkṛ prakaṭīkṛ niṣkṛṣ 1 P.
(4) pra- dā 3 U.
(5) vṛdh c. -s. phalaṃ utpannaṃ lābhaḥ utpatti f., prasavaḥ.
(2) pariṇāmaḥ phalaṃ uttaraphalaṃ.
(3) guṇanaphalaṃ vadhaḥ ghātaḥ phalaṃ guṇākāraḥ.
(2) jananaṃ utpattiḥ prasavaḥ udbhavaḥ saṃbhavaḥ janman n.
(3) nirmitadravyaṃvastu śilpanirmāṇaṃ.
(2) utpādaka; dāyin da prada kārin āvaha in comp.; 'p. of gain' lābhaprada lābhāvaha.
(3) lābha or phala-prada-kara.
, s. See Preface.
, v. t. apavitrīkṛ 8 U, duṣ c. (dūṣayati).
(2) laṃgh 1 A, 10, atikram 1 U, 4 P, aticar 1 P.
(2) adhārmika (kī f.), dharma-īśvara-dveṣin dharma-īśvara-niṃdārūpa.
(3) asaṃskṛta apratiṣṭhita saṃskārahīna.
(4) laukika-saṃsārika-prāpaṃcika- (kī f.).
, v. t. prati-jñā; 9 A, prakāś c., prati-jñāpūrvaṃ kath 10 or vad 1 P, svī-aṃgī-kṛ 8 U, u(ū)rīkṛ abhyupagam 1 P.
(2) chadma-chalaṃ-kṛ dṛś c., bhū c.; See Pretend; oft. by nāma; tava kanyā nāma bhaveyaṃ (D. K. II. 5) 'I shall p. myself to be your daughter'.
(3) udyam 1 A, ceṣṭ 1 A.
(3) vṛtti f., ā-upa-jīvikā ājīvaḥ vyavasāyaḥ vyāpāraḥ; 'military p' śastrājīvaḥ kṣatravṛttiḥ.
(2) khyāpakaḥ prakāśakaḥ pratijñātṛ m., svīkartṛ m.
, v. See Offer.
, a. pravīṇa kuśala nipuṇa abhijña vicakṣaṇa pāraṃgata abhyaṃtara niṣṇāta vyutpanna labdhapratiṣṭha paṭu.
, s. pārśvadṛśyaṃ ardhamukhadarśanaṃ.
, s. lābhaḥ hitaṃ upakāraḥ arthaḥ kalyāṇaṃ.
(2) phalaṃ lābhaḥ āyaḥ udayaḥ vṛddhi f., kalāṃtaraṃ labhyaṃ; 'p. and loss' lābhālābhau; 'capital with p. thereon' mūlakalāṃtare. -v. t. hitamāvah 1 P, upakṛ 8 U, hitāya bhū 1 P. -v. i. (Oneself) phalaṃlābhaṃ-prāp 5 P or vid 6 U.
(2) vṛdh 1 A, unnatiṃ-utkarṣaṃ-yā 2 P, pra-upa-ci pass.; See Improve. -able, a. lābha-artha-kara (rī f.), lābhaprada lābha-phala-da phala-lābha-āvaha.
(2) hita hitakara hitāvaha upayukta upakārin sopakāra.
, a. khaṃḍitavṛtta duścaritra durācāra pāpa-nirata-abhiniviṣṭa vyasanin durvṛtta bhraṣṭanaṣṭa-caritra bhoga-viṣaya-āsakta. -s. vyasani-n m. laṃpaṭaḥ viṣayin m. bhogāsaktaḥ.
, a. pra- gāḍha atiga(gaṃ)bhīra ghana agādha.
(2) parama gāḍha ghana atyaṃta su-ati- pr.; 'p. respect' paramādaraḥ ādarātiśayaḥ.
(3) gahana ni- gūḍha gūḍhārtha durbodha durjñeya paramagahana.
(4) (Of persons) niṣṇāta pāraṃgata parama vyutpanna abhiniviṣṭa gūḍhatattvajña.
(2) ghanatā gāḍhatā.
(3) gahanatā gūḍhatā.
(4) abhiniveśaḥ.
, a. pracura prabhūta aparimita vipula bahu atyadhika atirikta samṛddha udrikta atiśaya-su-ati in comp.
(2) muktahasta ativyayin vyayapara; See Prodigal; 'he is a P. writer' vāgupacayapriyaḥ pracuravākyāni lekhe prayojayati.
(2) samṛddhi f., prācuryaṃ udrekaḥ atirekaḥ upacayaḥ bāhulyaṃ.
, s. bhojanaṃ annaṃ bhaikṣyaṃ.
, s. pitṛ m. prajāpatiḥ pūrvajaḥ pūrva-kula-puruṣaḥ janmadaḥ janayitṛ m. See Ancestor.
, s. saṃtānaḥ apatyaṃ saṃtati f., prajā.
, s. nimittaṃ ajanyaṃ śakunaḥ-naṃ lakṣaṇaṃ; See Omen. -a. pra-ud-bodhaka agrasūcaka.
, s. sūcipatraṃ; kāryakramaḥ-paripāṭī.
, s. pra- vṛddhi f., utkarṣaḥ kramaśaḥ vṛddhiḥ utkarṣakramaḥ.
(2) prāpti f., āgamaḥ; 'p. in learning' vidyāgamaḥ vidyābhiniveśaḥ.
(3) pra-gamanaṃ prayāṇaṃ yānaṃ yātrā prasthānaṃ prasaraḥ kramaḥ-maṇaṃ ayanaṃ; See March; 'difficult p.' saṃkramaḥ durgasaṃcaraḥ. -v. i. utkṛṣ pass., vṛddhiṃ-unnatiṃ-yā 2 P, pra- vṛdh 1 A, pra-upa-ci pass.; See Improve.
(2) pragam-cal-sṛ- 1 P, prayā 2 P, prasthā 1 A; See Advance. -ion, s. śreḍhī śreḍhīvyavahāraḥ; 'first term' mukhaṃ vadanaṃ ādiḥ; 'common difference' cayaḥ; 'geometric mean' cayo guṇaḥ; 'sum' śreḍhīphalaṃ; 'number of terms' gacchaḥ.
, v. t. ni-prati-ṣidh 1 P, pratyādiś 6 P, nivṛ c., pratyā-khyā 2 P, ni-ava-rudh 7 U.
, s. upāyaḥ pra- yukti f., kalpanā pra-yogaḥ saṃkalpaḥ prabaṃdhaḥ.
(2) abhiprāyaḥ āśayaḥ uddeśaḥ. -v. i. pralaṃb 1 A, bahirlaṃb upari laṃb bahiḥ sthā 1 P or bhū 1 P or vṛt 1 A. -v. t. pra- kṣip 6 P, prās 4 U, nipat c., pramuc 6 P; See Throw. 2 (manasā) kḷp c., nirūp 10, ciṃt 10, yuj 10, āloc 10, anusaṃ-dhā 3 U.
(2) ābhogaḥ utsedhaḥ; niryūhaḥ daṃtakaḥ.
(3) chedyakaṃ.
, s. bhraṃśaḥ. -v. i. bhraṃś 1 A, 4 P.
, a. pluta (vowel), dīrghoccārita.
, s. prastāvanā upodghātaḥ.
, s. pūrvagrahaṇaṃ pūrvādānaṃ.
, a. avaṃdhya bahupraja-prasava-apatya pra-savaśīla sutin bahusaṃtāna.
(2) bahuphalaprada bahuphala; See Productive. -ally, adv. prācuryeṇa vipulaṃ.
, a. su-ati-vistara prapaṃcita sudīrgha dīrghasūtrin atyāyata.
, s. prastāvanā āmukhaṃ prāstāvikī vijñaptiḥ; 'benedictory p.' nāṃdī.
, v. t. dīrghīkṛ 8 U, pra-vi-tan 8 U, vi-pra-sṛ c., vistṝ c., āyam 1 A or c.
(2) vyākṣip 6 P or vilaṃb c.; 'a p. ed note' tānaḥ.
, s. See Prelude.
, v. t. vihṛ 1 P, vicar 1 P, vi-hārārthaṃ paribhraṃ 1, 4 P. -s. vihāraḥ pari-bhramaṇaṃ.
(2) vihārasthānaṃ.
, a. pradhāna pramukha śreṣṭha mukhya viśiṣṭa parama; See Principal. 2 suspaṣṭa suprakāśa suvyakta sudṛśya.
(2) unnata udagra. uttuṃga pralaṃba sābhoga ut pr.; See Pro-
(2) unnati f., utsedhaḥ uttuṃgatā ābhogaḥ.
, a. pra-saṃ-kīrṇa saṃkula avi-vikta nirviśeṣa apariccheda abheda saṃmiśrita 'p. union' saṃkaraḥ sāṃkaryaṃ.
, v. t. saṃ-prati-ā-śru 5 P, prati-jñā 9 A, (with dat. of persons); svī-aṃgīkṛ 8 U, abhyupagam 1 P, abhyupa-i 2 P, saṃvid 2 A, saṃgṝ 6 A, u(ū)rīkṛ urarīkṛ pari- paṇ 1 A; 'the plan p. s to succeed' upāyaḥ saphalo bhavedityanumīyate or ahaṃ āśaṃse; 'a p. ing boy' vardhiṣṇurbaṭuḥ āśānibaṃdhanaṃ. -s. pratijñā samayaḥ saṃ-prati-śravaḥ vacanaṃ saṃvid f., niyamaḥ saṃgaraḥ saṃketaḥ abhisaṃdhā abhyupagamaḥ svīkāraḥ urīkāraḥ aṃgīkāraḥ paripaṇanaṃ.
(2) āśā āśaṃsā; 'hollow p.' mudhāvacanaṃ śabdapāṃḍityaṃ 'breaking a p.' pratijñā-vacana-bhaṃgaḥ saṃvid-vyatikramaḥ; visaṃvādaḥ; 'keep or fulfil a p.' pratijñāṃ pā c. (pālayati) or śudh c., See Keep, Fulfil: 'p. breaker' pratijñālaṃghin-vyatikrāmin visaṃvādin; 'give a p. orally' vācā pratijñā vāgdānaṃ kṛ.
, a. udagrabhūmi f., bhūśirasnāsikā.
, v. t. vi- vṛdh c., upakṛ 8 U, puraskṛ pravṛt c., sādh c., upaci 5 U, prayuj 10; (a person) saṃ- unnam c. (namayati) unnatiṃ nī 1 P or prāp c., padaṃ vṛdh c. padotkarṣaṃ-pratipattiṃ-prāp c., adhikapade niyuj.
, a. satvara avilaṃba; kṣipra avilaṃbita adīrghasūtra; (of persons) udyata udyukta avilaṃbin āśukārin pratyutpannamati sapratibha paṭu udyamin udyogin. -v. t. pra-utsah c., praṇud 6 P or c., pracud 10, pravṛt c., pra-ud-yuj 10 uttij c., pra-ruc c., ākṛ c., uddīp c., utthā c. (utthāpayati) pra-ud-budh c.; 'p. ed by hunger' kṣudbodhita.
(2) pra-anu-budh c., ruc 10.
(2) anu-pra-bodhakaḥ sūcakaḥ; 'who seldom wanted a p.' yaḥ sadā pratyutpannamatiḥ prabodhananirapekṣaḥ.
(2) sūcanā prabodhanaṃ.
(2) pratibhā pratyutpannamati f., paṭutā.
(3) udyamaḥ udyogaḥ.
, v. t. prakāś c., vi- ghuṣ 10, kṝt 10, pra-khyā c. (khyāpayati); See Proclaim. -ion, s. prakāśanaṃ ghoṣaṇaṃ kīrtanaṃ.
, a. pravaṇaṃ śīla ālu in comp., udyata unmukha; See Inclined, Apt; 'p. to fall' patayālu pātuka patanaśīla.
(2) (Bent) nata namra adhovadana adhomukha-avāṅmukha- (khī f.).
(2) adhomukhatā namratā.
, s. śūlaḥ-laṃ kaṃṭakaḥ agraṃ śikhā.
, s. sarvanāman n.
, v. t. uccar c., udīr c., udāvyā-hṛ 1 P, gad 1 P, vad 1 P pra- vac 2 P, pra-khyā 2 P, kṝt 10; 'p. judgement' nirṇayaṃ kath 10; uttaraṃ dā 3 U, &c.
(2) niścayena vad dṛḍhaṃ prati-jñā 9 A; 'imperfectly p. ed' grasta asaṃpūrṇoccarita luptavarṇa-pada.
, s. See under Prove.
, s. āśrayaḥ śaraṇaṃ ādhāraḥ avaṣṭaṃbhaḥ ā-ava-laṃbaḥ-banaṃ upaghnaḥ. -v. t. dhṛ 1 P, 10, ā-ava-laṃb 1 A, avaṣṭaṃbh 9 P; 'a tree that p. s another creeper' upaghnataru.
, s. dharmaprasārakasaṃsthā.
, v. t. vistṝ c., pravṛdh c., vi-pra-tan 8 U; vi-pra-sṛ c.; (opinions) pracar-l c., pravṛt c. or saṃcar c., pracalīkṛ prasṛ c.
(2) paraṃparayā utpad c. or pra-sū 2 A, prasavaparaṃparayā jātiṃ vṛdh c. śāvakān prasū or jan c. or utpad c.
(2) paraṃparotpatti f., prasūtipāraṃparyaṃ-kramaḥ; prajā-saṃtānavṛddhi f.
, v. t. prer c., pra- nud 6 P, or c., saṃcal c., pracud 10, saṃ- car c., kṛṣ 1 P; See Prompt.
, a. pravaṇa unmukha āsanna udyata.
, a. svīya nija ātmīya sva-ātma in comp.
(2) yukta yogya ucita upapanna anurūpa nyāyya saṃgata sadṛśa (śī f.), yathārha yathocita samaṃjasa paryāpta sāṃpratika (kī f.); oft. ex. by pot. pass. part.; 'to be p.' yuj pass., upapad 4 A; 'it is p.' sthāne; sthāne vrīḍitā apsarasaḥ (V. 1.), sthāne bhavān akiṃcanatvaṃ vyanakti (R. v. 16).
(2) yathārthataḥ paramārthataḥ; tattvataḥ vastutaḥ; 'p. speaking' vastutaḥ yathārthadṛṣṭyā.
(2) svatvaṃ svāmyaṃ adhikāraṃ prabhutvaṃ.
(3) saṃpatti f., dravyaṃ arthaḥ dhanaṃ vittaṃ vasu n., vibhavaḥ; dravya-arthajātaṃ rikthaṃ; 'woman's p.' strīdhanaṃ 'landed p.' bhūmidhanaṃ bhūmiḥ sthāvaraṃ dhanaṃ; 'public p.' gaṇa-sāmānya-dravyaṃ; 'p. in cattle' godhanaṃ.
, v. t. bhāvi kath 10 or sūc 10 or pradṛś c., anāgataṃ ni-ā-vid c.; See Predict. -Prophecy, s. bhāvikathanaṃ-sūcanaṃ bhaviṣyadvādaḥ ādeśaḥ bhaviṣyārthaḥ siddhādeśaḥ.
, a. rogahārin-hṛt.
, s. sannidhiḥ saṃnikarṣaḥ sāmīpyaṃ; See Nearness.
, v. t. prasad c., ārādh c., anu-raṃj c., sāṃtv 10, anunī 1 P, pra- śam c. (śamayati) saṃ-pari-tuṣ c.
(2) śubha maṃgala kalyāṇa (ṇī f.), śarmada śubhaṃkara.
, s. pramāṇaṃ parimāṇaṃ; ānuguṇyaṃ ānurūpyaṃ paraspara-anyonya-saṃbaṃdhaḥ-anvayaḥanuṣaṃgaḥ-sādṛśyaṃ-samatā; anvayaḥ saṃbaṃdhaḥ; saṃdhānaṃ saṃyogaḥ saṃmiti f. (of limbs &c.)
(2) aṃśaḥ vibhāgaḥ; See Part. 3 anupātaḥ saṃbaṃdhasāmyaṃ; 'in p. to' ex. by anuguṇa anurūpa sadṛśa pramāṇataḥ anusāreṇa yathā in comp.; 'in p. to one's strength' yathāśakti śaktyanusāreṇa śaktitaḥ; 'spend' in p. to your gains:' āyapramāṇena vyayaṃ kuru; 'p. of limbs' aṃgasaṃyogaḥ avayava-saṃgatiḥ. -v. t.,
, v. t. pra-stu 2 U, upanyas 4 U, upakṣip 6 P, prati-jñā 9 A, sūc 10, kartavyaṃ nirdiś 6 P or abhi-dhā 3 U.
(2) uddiś ākāṃkṣ 6 P; See Intend. -al, s. prastāvaḥ upanyāsaḥ upakṣepaḥ abhidhānaṃ pratijñā vacanaṃ kartavyanirdeśaḥ.
(2) pratijñā siddhāṃtaḥ prameyaṃ.
, v. t. prati-pad c., upanyas 4 U, upakṣip 6 P, nirdiś 6 P, prati-jñā 9 A.
, s. svāmin m. prabhuḥ īśaḥ patiḥ adhikārin m. See Owner. -ship, s. svāmyaṃ prabhutvaṃ svāmitvaṃ adhikāraḥ.
, s. preraṇā codanā.
, v. t. vyākṣip 6 P. (niyatakālaṃ yāvat) visṛj 6 P or tyaj 1 P.
, v. t. ghoṣaṇāpūrvaṃ daṃḍaṃ ādiś 6 P or bahiṣkṛ 8 U or nirvas c., 'here is Jivasiddhi being disgraced and p. ed from the city' eṣa jīvasiddhiḥ sani-kāraṃ nagarānnirvāsyate (Mu. 1).
(2) niṣidh 1 P, nivṛ c.
, s. gadyaṃ. -a. gadyātmaka gadyarūpa gadya in comp.
(2) nīrasa virasa rasa-sattvahīna.
, v. t. (nityaṃ-anavarataṃ) pravṛt c., anumṛ 1 P, anu-ṣṭhā 1 P, anu-sev 1 A, nirvah c., anuśīl 10; 'p. studies,' adhyayanakramamanusṛ; 'p. one's efforts' anavarataṃ udyam 1 A or prayat 1 A; 'p. one's undertaking' prārabdhaṃ udvah 1 P, pratipannaṃ nirvah c.
(2) abhiyuj 7 A, 10, abhiśaṃs 1 P; sūc 10, nivid c.
(2) abhiyogaḥ nivedanaṃ; 'p. of effort' nityodyogaḥ; 'p. of study' nityādhyayanaṃ adhyayanakramaḥ.
(2) abhiyoktṛ m., vādin m., arthin m., abhiśaṃsakaḥ.
, s. paradharmāśrayin svadharmatyāgin pakṣāṃtara-matāṃtara-grāhin; See Convert.
, s. chaṃdas n.; chaṃdaḥśāstraṃ.
, s. ālokaḥ darśanaṃ cakṣurviṣayaḥ dṛggocara-pradeśaḥ-viṣayaḥ.
(2) āyati f., uttarāpekṣā; 'he has good p. s before him' śubhā tasyāyatiḥ.
(3) āśā pratyāśā āśaṃsā apekṣā.
, v. i. saṃ- ṛdh 4, 5 P, pra-vi-vṛdh 1 A, sphāy 1 A, edh 1 A, pra-upa-ci pass-, samṛddhiṃ-vṛddhiṃ yā 2 P. or upa-i 2 P; 'I hope your (commercial) business is p. ing' api pracīyaṃte saṃvyavahārāṇāṃ lābhā vaḥ (Mu. 1).
(2) sidh 4 P, saṃ-pad 4 A, saphalībhū 1 P, kṛtārthībhū. -v. t. vṛdh c., pra-upa-ci 5 U. edh c.,
(2) samṛddhiḥ utkarṣaḥ unnati f., udayaḥ pra-upa-cayaḥ vi-saṃ-vṛddhi f., sāphalyaṃ kṛtārthatā siddhi f.
(3) kṣemaḥ-maṃ kauśalyaṃ kalyāṇaṃ śubhaṃ śivaṃ hitaṃ bhadraṃ.
(2) saphala siddha kṛtārtha siddhārtha; (happy) sustha nirāpada kṣema kuśala kalyāṇa (ṇī f.), śiva bhadra maṃgala śubha saubhāgyavat dhanya.
, s. veśyā veśavadhūḥ gaṇikā vārapaṇya-strī-aṃganā-yoṣit bhogyā sāmānyastrī rūpājīvā; (false to her husband) puṃścalī baṃdhakī asatī kulaṭā svairiṇī pāṃsu(śu)lā dharṣiṇī itvarī. -v. t. niṃdyakarmārthaṃ pra-upa-vini-yuj 1 A, 10 or vyāpṛ c.
, a. praṇata bhūmiṃgata sāṣṭāṃgapraṇatapatita; 'lie or fall p.' See (v.); 'p. on the bed' śayanagata śayane avamūrdhaśaya; 'lying p. at the feet' caraṇa or pāda-patita or praṇata.
(2) avasanna kṣīṇa. -v. t. (Oneself) daṃḍapraṇāmena-sāṣṭāṃgapātaṃ-nam 1 P or praṇipat 1 P, daṃḍavat pat; nīcaiḥ praṇam or praṇipat.
(2) ni-ava-pat c.; bhūmiṃ gam c. (gamayati).
(3) (Strength) avasad c; dhvaṃs c., pra-vi-naś c., hṛ 1 P; kṣi 1, 5 P.
(2) kṣīṇabala-śakti hṛta or naṣṭa-śakti or ojas.
(2) (of spirits) ava-sādaḥ glāni f., viṣaṇṇatā udvegaḥ; 'p. of strength' śaktipātaḥ-kṣayaḥ sattvahāni f.
, v. t. rakṣ 1 P, av 1 P, pari- trai 1 A, gup 1 P, pā 2 P, pā c (pālayati) pari-prati--; tṝ c.
(2) saṃvṛdh c., pari- puṣ c.
(2) śaraṇaṃ ā-saṃśrayaḥ ā-ava-laṃbaḥ ādhāraḥ; 'go for p.' āśri 1 U, ālaṃb 1 A, śaraṇaṃ gam 1 P or prapad 4 A; 'paper granting p.' abhayapatraṃ.
, v. t. vistṝ c., prasṛ c.; See Extend.
, v. i. vṛḍhaṃ-dṛḍhokti pūrvaṃ-vad 1 P or ākhyā 2 P; 'p. against' dṛḍhaṃ viruddhaṃ vad dṛḍhaṃ-dṛḍhoktipūrvaṃ ni-prati-ṣidh 1 P, dṛḍhaṃ asaṃmatiṃ prakāś c. or jñā c.; 'I strongly p. against this order' ayamādeśo'nyāyya iti saniścayaṃ vadāmi 'p. in writing' asaṃmatilekhaṃ-vipratipattipatraṃ-prakāś c. -s. dṛḍhaniṣedhavākyaṃ asvīkāra-asaṃmati-vādaḥ viruddhavādaḥ asvīkāraprakāśanaṃ; 'written p.' asaṃmatipatraṃ.
, s. kāmarūpaḥ.
, s. ādarśaḥ mūlaṃ mūlapratimā.
, v. t. vilaṃb c., vyākṣip 6 P; See Delay. 2 pra- tan 8 U; prasṛ c., dīrghīkṛ 8 U.
, v. i. pra-niḥ-sṛ 1 P, nirgam 1 P, udbhid pass., pralaṃb 1 A, bahirvṛt 1 A or sthā 1 P. -v. t. Causal of roots above.
(2) pralaṃbanaṃ utsedhaḥ uttuṃgatā ābhogaḥ unnati f.
, a. See under Pride.
, v. t. upa-prati-pad c., sādh c., vi-bhū c., pra-mā 3 A, 2 P, pramāṇīkṛ 8 U, satyākṛ sthā c. (sthāpayati).
(2) pra- dṛś c., sūc 10, nirdiś 6 P, prakāś c., vyaṃj 7 P or c.; 'he was p. ed guilty' aparādhī sthāpitaḥ; 'good men p. their usefulness by deeds, not by words' bruvate hi phalena sādhavo va tu kaṃṭhena nijopayogitāṃ (N. II. 48), karmaṇā na tu vāṅmātreṇa darśayaṃti.
(3) parīkṣ 1 A, nirūp 10, nirṇī 1 P, niści 5 U, prati-i c.; See Test. -v. i. saṃ-ut-pad 4 A, vṛt 1 A, saṃ- bhū 1 P; nirṇī-niści-pratī- -pass.; 'the tilled ground p. ed a treasure indeed' kṛṣṭā bhūmireva koṣasthāne babhūva koṣatvamāpadyata.
(2) lakṣaṇaṃ cihnaṃ.
(3) parīkṣā-kṣaṇaṃ nirṇayaḥ niścayaḥ; 'to put to the p.' parīkṣ.
(4) sthūla-prathama-mudraṇaṃ.
(5) abhedyatā ahāryatā avikāryatā; 'p. against advice' upa-deśāhārya; 'water p.' jalenābhedya.
, s. utpatti f., saṃbhavaḥ udgamasthānaṃ.
, s. pātheyaṃ; khādyaṃ paśubhojyaṃ śuṣkatṛṇādi n.
, s. janapravādaḥ lokavādaḥ ābhāṇakaḥ janokti f., nyāyaḥ vacanaṃ uktiḥ.
, v. t. (pūrvaṃ) saṃ- yuj 7 U, 10, saṃbhṛ 3 U, pra-upa-kḷp c., sanāthīkṛ 8 U, dravyasāmagrīṃ upapad c. or vi-dhā 3 U or kṛ; See Prepare. 2 (pūrvaṃ) niyam 1 P, prati-jñā 9 A, paripaṇ 1 A, saṃketaṃ-samayaṃ-kṛ; nirdiś 6 P; See Enjoin, Ordain; (for, against) gen. ex. by arthe-arthaṃ in comp.; 'should p. wealth against times of want' āpadarthe dhanaṃ rakṣet; 'who p. s for the future' anāgatavidhātā; 'p. against' nivāraṇāya sajjībhū prati-kāropāyaṃ kḷp c.
(2) pūrvaṃ nirdiṣṭa paripaṇita pūrvaṃ saṃketita; 'p. that' yadi cet etena samayena.
(2) pūrvopāyaḥ pūrvakalpanā saṃvidhā-dhānaṃ.
(3) samayaḥ saṃketaḥ pratijñā paṇaḥ niyamaḥ abhisaṃdhiḥ.
(4) (P. s.) sāmagrī saṃbhāraḥ saṃcayaḥ saṃgrahaḥ sāhityaṃ saṃvidhā upaskaraḥ upakaraṇajātaṃ; (for journey) pātheyaṃ bhojyaṃ bhakṣyaṃ bhakṣyādisāmagrī gamanasaṃvidhā; (for army) vīvadhaḥ. -v. t.
, s. viṣayaḥ rāṣṭraṃ deśaḥ cakraṃ maṃḍalaṃ.
(2) niyogaḥ kāryaṃ karman n., kartavyaṃ adhikāraḥ.
(3) prakaraṇaṃ aṃgaṃ viṣayaḥ (fig. also), (sarvatraudarikasyābhyavahāryameva viṣayaḥ V. 3.
, v. t. pra- kup c., krudh c., krodhaṃkopaṃ-utpaṭ c. or uddīp or uttij c.
(2) utpad c., jan c., (janayati) pravṛt c., uttij c.; See Excite, Cause. 3 dhṛṣ 5 P, āhve 1 A.
(2) uddīpanaṃ udbodhanaṃ.
, s. adhyakṣaḥ ādhikārin m., adhīśaḥ.
, s. potāgrabhāgaḥ.
, s. śauryaṃ vīryaṃ vi-parā-krama; pauruṣaṃ ojas n., raṇotsāhaḥ-śauryaṃ; 'personal bāhuvīryaṃ bhujabalaṃ.
, v. i. (bhakṣyārthaṃ) pari- bhram 1, 4 P, paryaṭ 1 P.
, a. samīpa nikaṭa āsanna saṃsakta sannikṛṣṭa.
, adv. āgāmini (māse)
, s. pratinidhiḥ-puruṣaḥ pratihastaḥ; 'by p.' pratinidhidvārā.
, a. (Woman) ativinītā vinayābhimāninī sūkṣmācāraniṣṭhā.
, a. dūradarśin vimṛśya-samīkṣyakārin vivekin dūra-dīrgha-dṛṣṭi pariṇāmadarśin sadasadvivekin; budh manasvin nītijña vijña pra(prā)jña manīṣin sāvadhāna kṛtadhī; See Wise, also.
(2) (Of acts) samīcīna śreyas varaṃ ind.
, v. t. agrāṇi lū 9 U or ava-cchid 7 P or nikṛt 6 P.
, See Itch, -y.
, v. (Into) sūkṣmaṃ nirīkṣ 1 A or nirūp 10 or dṛś 1 P; nipuṇaṃ anusaṃ-dhā 3 U or anviṣ 4 P or carc 6 P.
, adv. ayi nanu (nanu māṃ prāpaya patyuraṃtikaṃ K. IV. 32).
, s. stotraṃ geyaṃ gītaṃ bhakti-dharma-gītaṃ.
, prefix, Ex. by mithyā kapaṭa kūṭa. chadma kṛtaka kṛtrima in comp.; See False.
, interj. dhik apehi.
, a. ādhyātmika.
, s. adhyātmavidyā ānvīkṣikī.
, s. yauvanaṃ vayas n., tāruṇyaṃ yauvanadaśā-avasthā prauḍhadaśā; 'a woman attained to p.' strīdharmiṇī udakyā; See under Menstrual. -Pubescent, a. prāptayauvana prauḍha taruṇa.
, s. lokāḥ janāḥ prajāḥ prakṛtayaḥ (pl.); lokaḥ janaḥ prajāḥ; 'in p.' prakāśaṃ lokasamakṣaṃ prakaṭaṃ sarvapratyakṣaṃ. -a. prajāloka-saṃbaṃdhin; sādhāraṇa (ṇī f.,) sāmānya sarvajanīna-ya sārvalaukika (kī f.), lokajana-gaṇa in comp.; 'p. odium' janadveṣaḥ 'p. good' lokahitaṃ; 'p. property' gaṇadravyaṃ.
(2) prasiddha loka-jana-prasiddha sarvatra pracalita bahulībhūta lokaviśruta prakāśībhūta sārvalaukika (kī f.).
(3) prakāśa agūḍha acchanna avivikta sarvaprakāśa rāja in comp.; 'p. road' rājamārgaḥ; 'p. sale' prakāśavikrayaḥ; 'p. house' śuṃḍā pānaṃ śuṃḍāpānaṃ surālayaḥ surāpaṇaḥ; See under Liquor; 'p.-minded', 'p.-spirited' upakāraśīla janahitabuddhi sarvajanahitaparā-yaṇa lokahita janahitaiṣin.
(2) kara-śulka-grāhin m.
(2) prakāśitapustakaṃ-graṃthaḥ.
, v. t. saṃkuc 1 P, ākuṃc c., saṃhṛ 1 P, puṭīkṛ 8 U. -s.,
, s. paṃkilajalaṃ paṃkagulmaḥ paṃkajalāśayaḥ -v. t. āvilī-kaluṣī-kṛ 8 U; See Spoil.
, s. See Modesty.
, s. yoni f., bhagaṃ upasthaḥ.
, a. bāliśa bālocita bāleya bālaśiśu-yogya.
a. prasava-prasūti in comp.
, v. t. dhmā 1 P, ā-upa-- ut-śvi c., (lit. & fig.); vātena pūr 10, ud-han 2 P, sphāy c. (sphāvayati). -v. i. śvas 2 P, kṛcchreṇa śvas ud-dhmā.
(2) vā 2 P.
(3) phutkṛ 8 U, mārutaṃ niḥsṛ c. 4 śvi-uddhan-dhmā-pass., sphīta-ādhmāta-ucchūna -a. bhū 1 P; 'do not p. up, when praised' stūyamānā notsicyaṃte (Ka. 329). -s. śvāsaḥ mukhamārutaḥ.
(2) phūtkāraḥ phūtkṛtaṃ.
(3) vātyā vātavegaḥ; See Gust. 4 atipraśaṃsā.
, a. vānaravadana kapimukha.
, s. See under Flat.
, s. muṣṭiyodhaḥ mallaḥ.
, a. kalaha-yuddha-priya raṇotsuka yuyutsu raṇa-yuddha-kalaha-kāma.
, a. avara avarapadastha.
, a. śūra vikrāṃta vīryavat prabala.
, v. i. vam 1 P, chard 10. -s. (vāṃtikṛt) auṣadhaṃ.
, s. See Beauty.
, v. i. bālakavat ru 2 P or kūj 1 P.
, s. karṣaṇaṃ ākarṣaḥ; grahaṇaṃ dharaṇaṃ. -v. t. kṛṣ 1 P, ā-sa--.
(2) grah 9 U, ā-dā 3 A, dhṛ 1 P, 10.
, s. kukkuṭaśāvaḥ.
, a. tilaka-phupphusa in comp.
, s. majjā sāraḥ vasā.
(2) garbhaḥ bījaṃ.
, s. pīṭhaṃ āsanaṃ.
, s. nāḍi-ḍī f.; (beating) nāḍīsphuraṇaṃ-spaṃdanaṃ; 'feel the p.' nāḍīṃ dṛś 1 P or spṛś 6 P. or parīkṣ 1 A, 'the p. is quick' laghugatiḥ nāḍī; 'the p. is low on account of phlegm' kaphānmaṃdagatirjñeyā (nāḍī).
(2) vaidalaḥ śamī-śiṃbīdhānyaṃ; śamījaḥ.
, v. t. cūrṇ 10, kṣud 7 P, piṣ 7 P.
, s. vaṃkā.
, s. uttolanayaṃtraṃ jalotkṣepaṇaṃ. -v. t. (jalādi) uttul 10, utkṣip 6 P.
(2) (Out) niṣkṛṣ 1 P, ric 7 P, or c., riktīkṛ 8 U.
, s. kūṣmāṃḍaḥ-ḍakaḥ karkāruḥ.
, s. śleṣaḥ -v. t. śleṣaṃ prayuj 7 A, 10.
, s. prahāraḥ ā-abhi-ghātaḥ.
(2) vidūṣakaḥ bhaṃḍaḥ
(3) vedhanikā. -v. t. taḍ 10 or prahṛ 1 P.
, a. sthūlakāya; See Fat.
, s. sūkṣmatā atisaukṣmyaṃ; sūkṣmaviṣayaḥ-niyamaḥ.
, a. sāmayika (kī f.), saṃketasamaya-niṣṭha-anuvartin; 'let us be p.' sāmayikā bhavāmaḥ (M. 1).
, v. t. virāmacihnāni likh 6 P; cihnaiḥ aṃk 10.
, v. t. kīlāgreṇa vyadh 4 P or bhid 7 P. -s. vedhaḥ-dhanaṃ; See Prick.
, a. tīvra tīkṣṇa prakhara tigma ugra caṃḍa.
(2) marmabhid aruṃtud marmāvidh kaṭu.
(3) (To the taste) tīkṣṇa tikta tīdra. kadu uṣṇa.
, v. t. daṃḍ 10, śās 2 P, (with two acc.); nigrah 9 P, dam c. (damayati); taḍ 10 (by beating); 'p. ed him by an unjust death' anyāyena taṃ jaghāna anyāyyavadhaṃ tamadaṃḍayat; 'should p. as a thief' cauradaṃḍena daṃḍayet (Y. II. 269).
, s. tarāluḥ tarāṃdhuḥ.
, s. kṣudra atyalpa atilaghu.
, s. śisyaḥ chātraḥ aṃtevāsin m., adhyetṛ m., vidyārthin m.
(2) kanīnikā tārā tārakā.
, s. putrikā pāṃcālikā; See Doll; 'p.-show' putrikākrīḍa.
, s. kukkuraśāvaḥ-śiśuḥ.
, a. hatadṛṣṭi īṣadaṃdha.
, v. t. krī 9 U.
(2) vyayena-śrameṇa prāp 5 P or labh 1 A. -s. krayaḥ.
(2) krītadravyaṃ.
(3) saṃgrahaṇaṃ grāhaḥ; 'p.-money' krayamūlyaṃ arghaḥ mūlyaṃ.
, a. vi- śuddha-śuci (in all senses); svaccha viśada nir-vi-a-mala prasanna anāvila akaluṣa.
(2) puṇya anagha niṣpāpa sādhu apāpa alipta niṣkalaṃka akalmaṣa.
(3) pavitra pāvana medhya pari- pūta prayata tīrtha in comp.
(4) kevala śuddha mātra in comp.
(5) aduṣṭa abhraṣṭa asaṃsṛṣṭa avikṛta.
(6) (Language) apaśabdahīna-rahita asaṃkīrṇa.
(7) (Woman) satī sādhvī ajñātavyavāyā suratānabhijñā aspṛṣṭā akṣatayoniḥ puruṣāspṛṣṭā; 'of p. descent' sadvaṃśaja śuddhānvaya; of p.-heart', 'p.-minded' śuddhātman vimalātman śuddhamati śuddhahṛdaya; prayatātman; 'to be p.' śudh 4 P.
, v. t. śudh c., vi- ric 7 P or c., malaṃ niḥsṛ c. or śudh c.
(2) pari- pū 9 U, śudh c.,
(2) pāpaṃ-aghaṃ-śudh; See Purify. -s. vi- recanaṃ-kaṃ; udaraśodhanaṃ.
, s. See Border.
, v. See Rob, Steal.
, a. dhūmra dhūmala nīlalohita dhūmravarṇa. -s. dhūmraḥ dhūmalaḥ dhūmravarṇaḥ nīlalohitaḥ. -v. t. dhūmrīkṛ 8 U.
, s. bhāvaḥ abhiprāyaḥ tātparyaṃ arthaḥ āśayaḥ bhāvārthaḥ tātparyārthaḥ. -v. t. abhipra-i 2 P; uddiś 6 P; See Intend, Mean.
, s. hetuḥ abhiprāyaḥ āśayaḥ arthaḥ saṃkalpaḥ uddeśaḥ tātparyaṃ cikīrṣitaṃ icchā ākūtaṃ ākāṃkṣā kāryaṃ mati-buddhi -f., dhīḥ; See Intention; 'fixed p.' sthira or dṛḍhasaṃkalpaḥ or niścayaḥ; 'of unfailing p.' dṛḍhasatya-saṃkalpa sthiradhī-mati; 'to no p.' nirarthakaṃ vṛthā mudhā vyarthaṃ nirguṇaṃ; 'who has effected his p.' kṛtī kṛtārthaḥ kṛtakṛtyaḥ 'for the p. of' ex by arthaṃ-arthe hetoḥ nimittaṃ-tte in comp., kṛte (with gen. or by dat.); 'for what p.' kimarthaṃ kimuddiśya kena hetunā. -v. t. abhipra-i 2 P, uddiś 6 P, saṃkḷp c., iṣ 6 P; See īntend. -ly 'on p.' adv. kāmataḥ buddhi-bodha-pūrvaṃ jñānataḥ buddhyāṃ sābhiprāyaṃ.
, s. dhanabhastrikā-koṣaḥ graṃthiḥ.
(2) dhanaṃ; See Wealth; p. cutting graṃthicchedaḥbhedaḥ; 'p. pride' dhanagarvaḥ-darpaḥ- abhimānaḥ 'p.-proud' dhanonmatta vittagarvita; dhanadṛpta -v. t. koṣe ni-dhā 3 U or niviś c.
, v. t. anusṛ 1 P, anugam-dhāv-vraj 1 P, anu-yā 2 P, anuvṛt 1 A, anukram 1 U, 4 P.
(2) anu-ṣṭhā 1 P, ācar 1 P, ācar 1 P, ni- sev 1 A, āśri 1 U, ā-sthā 1 P.
(3) pravṛt c., nirvah c., satataṃ praṇī 1 P; See Prosecute. 4 āp desid. (īpsati) labh desid. (lipsate); 'p. one's way' mārgaṃ ākram vah 1 P; See Follow. -er, s. anusārin m., anu-dhāvakaḥ anugāmin m.
(2) anuṣṭhānaṃ ācaraṇaṃ niṣevaṇaṃ abhiniveśaḥ anuśīlanaṃ; pravṛtti f., lipsā arjanaprayatnaḥ niṣṭhatā-paratā in comp.
(3) vyāpāraḥ vyava-sāyaḥ udyogaḥ udyamaḥ āraṃbhaḥ vyavahāraḥ kāryaṃ pra- vṛttiḥ; 'literary p. s.' vidyāgamakāryāṇi jñānasaṃpādanāraṃbhāḥ.
, a sthūlahrasva ucchūna sphīta.
(2) duḥśvāsin kṛcchraśvāsa.
, See Appertenance.
, a. pūyapūrṇa-maya (yī f.), pūyasrāvin sapūya.
, v. t. upakaraṇāni upakḷp c., saṃ-bhṛ 1, 3 U or saṃyuj 7 U, 10; See Provide.
(2) parikalpanaṃ saṃbhāraḥ saṃvidhā-dhānaṃ.
, s. viṣayaḥ.
, s. pūyaḥ-yaṃ dūṣyaṃ pūyaraktaṃ.
, v. (hastādinā) prasṛ c., saṃcal c., prakṣip 6 P, pracud 10, prer c., praṇud 6 P or c.; See Drive. 2 taḍ 10, pra-hṛ 1 P; āvyadh 4 P, prati-abhi-han 2 P, āhan 2 U; 'p. aside' apasṛ c., bahiṣkṛ 8 U, niḥsṛ c.; 'p. forward' praṇud c., pracal c., prasṛ c.; 'p. afar' utsṛ c. -s.,
(2) tāḍanaṃ āghātaḥ prahāraḥ abhyāghātaḥ.
(3) vegaḥ prayatnaḥ.
, a. kṛpaṇa dīna kṣudramanas kṛpaṇabuddhi-mati laghucetas pāmara bhīruhṛdaya kātara kāpuruṣa klība.
, s. See Cat.
, s.
, v. t. sthā c. (sthāpayati) ni-ā-dhā 3 U, āruh c., dā 3 U, kṛ 8 U, ṛ c. (arpayati) niviś c., vi- nyas 4 P.
(2) ā-samā-yuj 7 U, 10.
(2) pari- rakṣ 1 P; saṃ-ci 5 U.
(2) naś c., vilup c., ucchid 7 P; See Destroy, Overthrow. 3 (In writing) patre likh 6 P or niviś c. or āruh c.
(2) āviṣkṛ vyaṃj 7 P, vyaktīkṛ prakāś c., pra- dṛś c.
(3) upakṣip upānī upanyas udāhṛ 1 P.
(4) ud-bhid c.; 'a creeper having p. forth foliage' sannaddhapallavā latā (R. III. 7).
(2) unmuc avatṝ c., apanī ucchad 10, apa-nah 4 P.
(3) nirākṛ niḥsṛ c.; See Discard,
(2) grah 9 U, svīkṛ dhṛ dṛś c.
(3) saṃkram c., saṃcar c.
(4) āsaṃj c.; niviś c.
(2) (Eyes &c.) saṃ- uddhṛ vi-ut-paṭ 10.
(3) nirvā c. (vāpayati) pra-upa-śam c. (śamayati).
(4) vilakṣīkṛ vrīḍayā ākulīkṛ See Embarrass. 5 niḥsṛ c., bahiṣkṛ.
(6) pra-vini-yuj 7 A, 10; 'p. out at interest' vṛddhilābhāya viniyojita.
, a. prasiddha abhimata.
, v. i. pūtībhū 1 P, pūy 1 A, durgaṃdha -a. bhū; vi- gal 1 P, vi-lī 4 A. -v. t. pūtīkṛ 8 U, gal c., vilī c.
, v. t. vyā- muh c., saṃ-vi-bhram c. (bhramayati) ākulīkṛ 8 U, vyas 4 U; See Confuse, Perplex -s kūṭaṃ prahelikā pravahlikā.
(2) vyā-mohaḥ bhrāṃti f., saṃbhramaḥ vaiklavyaṃ vyākulatā vyagratā.
, s. hrasvaḥ kharvaḥ vāmanaḥ. -a. hrasva kharva vāmanamūrti.
, s. sūcyagrastaṃbhaḥ
, s. citā cityā citi f.
, a. jvarasaṃbaṃdhin. -s. jvaraghno'gadaḥ jvaropāyaḥ.
, s. svarṇamākṣikaṃ.
, s. nāstikaḥ mithyādṛṣṭiḥ.
, s. kuvaidyaḥ dāṃbhikaḥ chadmavaidyaḥ mithyācikitsakaḥ.
(2) haṃsanādaḥ-ravaḥ. -v. t. haṃsavat nad 1 P or ru 2 P.
, s. caturbhujaḥ catuṣkoṇaḥ; (of a house) prakoṣṭhaḥ catvaraṃ saṃjavanaṃ catuḥśālaṃ.
, s. caturthabhāgaḥ pādaḥ.
(2) vṛttapādaḥ.
, s. See Square.
, a caturasrīya.
(2) (equation) vargasamīkaraṇaṃ.
, s. padasaṃsthānaṃ.
, a. cāturvārṣika (kī f.).
, a. caturbhuja catuḥpārśva.
, a. caturvidha.
, s. caturakṣaraṃ.
, s. catuṣpadaḥ (dī f.), catuṣpād.
, a. caturguṇa. -v. t. caturguṇīkṛ 8 U.
, v. t. (satṛṣṇaṃ) pā 1 P, ut-culuṃp 1 P.
, s. See Marsh.
, s. vartakaḥ vartikā lāvaḥ. -v. i. kaṃp 1 A, vep 1 A.
(2) vi-ava-sad 1 P, kṣi pass.; pralī 4 A.
, a. aparūpa vilakṣaṇa asaṃgata.
(2) vi-dagdha catura atisūkṣma.
, v. i. kaṃp 1 A, udvij 6 A, tras 1, 4 P; (with abl.). -s. kaṃpaḥ-panaṃ ut-pra-kaṃpaḥ vepathuḥ.
, v. t. yogya-ucita-kṣama -a. kṛ 8 U; ex. by 'q. ed'
(2) niyam 1 P, paricchid 7 P, pari-mā 3 A, 2 P, nibaṃdh 9 P.
(3)
(2) guṇin guṇopeta guṇasaṃpanna.
(3) niyata paricchinna samaryāda; See Limited. -ication, s. yogyatā kṣamatā pātratā aucityaṃ guṇavi-śiṣṭatā.
(2) guṇaḥ pātratvaṃ viśiṣṭaguṇaḥ.
(3) paricchedaḥ maryādā niyamanaṃ niyatatvaṃ pari-māṇaṃ.
(2) bhāvaḥ dharmaḥ guṇaḥ svabhāvaḥ prakṛti f.; sva- rūpaṃ lakṣaṇaṃ viśeṣabhāvaḥ-dharmaḥ-lakṣaṇaṃ śīlaṃ; śakti f.
(3) kulīnatā śreṣṭha-viśiṣṭa-padaṃ pratiṣṭhā gauravaṃ utkṛṣṭapadaṃ.
(4) prakāraḥ jāti f., See Kind; 'good q.' guṇaḥ sadguṇaḥ sadbhāvaḥ 'having good q. es' guṇin guṇavat guṇopeta guṇayukta sadguṇa; 'bad q.' durguṇaḥ avaguṇaḥ; 'inherent q. of a thing' nisargadharmaḥ vastuśaktiḥ; 'men of q.' kulīnajanāḥ abhijāta-kulīna-vargaḥ.
, s. vamanecchā vivamiṣā.
(2) manastāpaḥ anuśayaḥ anutāpaḥ.
, s. See Difficulty.
, s. parimāṇaṃ pramāṇaṃ mānaṃ mātrā aṃśaḥ bhāgaḥ.
(2) mātrā.
(3) rāśiḥ.
(4) (Large) saṃcayaḥ oghaḥ pūgaḥ puṃjaḥ rāśiḥ saṃgrahaḥ; 'a great q. of' prabhūta pracura bahu vipula; 'great q.' bāhulyaṃ prācuryaṃ bahubhāgaḥ bhūyiṣṭhāṃśaḥ; ex. by bahu pracura vipula (Much, q. v.); 'in large q. es' bahuśaḥ bāhulyena prācuryeṇa; 'small q.' stokāṃśaḥ alpabhāgaḥ alpaṃ stokaṃ alpamātraṃ; 'in small q. es' alpaśaḥ stokāṃśena; 'long q.' dīrghaḥ; 'short q.' hrasvaḥ; 'known q.' vyaktarāśiḥ; 'unknown q.' avyaktarāśiḥ; 'positive, negative, q.' dhana-ṛṇa-rāśiḥ; 'what q. of' kiyat.
, s. parimāṇaṃ mātrā kalpitabhāgaḥ.
, s. gamanāgamana-saṃsarga-niṣedhaḥ.
, s. kalahaḥ kaliḥ vivādaḥ visaṃvāda vipratipatti f., vākkalahaḥ vāgyuddha vipralāpaḥ; dvaṃdvaṃ vairaṃ. -v. i. vivad 1 A, vipralap 1 P, visaṃvad 1 P, vipratipad 4 A, vairāyate-kalahāyate (D.), kalahaṃ kṛ 8 U, yudh 4 A.
, s. ākaraḥ kha(khā)ni-nī f., pāṣāṇasthānaṃ-bhūmi f.
(2) ābhiṣaṃ mārgitajaṃtuḥ. -v. t. khan 1 P; See Dig.
, a. cāturthika.
, s. pādaḥ turyaḥ turīyaḥ ardhārdhaṃ turīya-caturthaṃ-bhāgaḥ; 'a rupee and a q.' sapādarūpakaḥ.
(2) diś-śā āśā kāṣṭhā kakubh harit; See Direction; 'in intermediate q.' apadiśaṃ; 'guardian of a q.' dikpālaḥ lokapālaḥ; 'guardian elephant of the q.' diggajaḥ
(3) pra- deśaḥ uddeśaḥ sthānaṃ dik-śā digbhāgaḥ digdeśaḥ digaṃtaḥ; 'from various q. s' nānādigdeśāt nānādigaṃtebhyaḥ nānādigbhyaḥ; 'in every q.' caturdikṣu. 4 (Q. s) vāsaḥ vasati f., niketanaṃ vāsasthānaṃ niveśaḥ kaṭakaḥ-kaṃ; 'head q. s' senāpatiniveśaḥ kaṭakaḥ.
(5) dayā kṛpā jīva-prāṇa-dānaṃ; 'give q.' dayāṃ kṛ 8 U, abhayaṃ dā 3 U.
(6) (Of night) yāmaḥ praharaḥ.
(7) māsatrayaṃ trimāsaṃ vatsarapādaḥ; 'to close q. s' bāhūbāhavi hastāhasti mithaḥpratyāsanna- -a.; 'they two came to close q. s' tau bāhūbāhavi dhyāsṛjetām (Si. XVIII. 12). -v. t. caturdhā vibhaj 1 U or khaṃḍ 10 or chid 7 P.
(2) vas c., niviś c. -v. i. nivas 1 P, niviś 6 A, adhyās 2 A.
, s. catuḥpatrakaṃ.
, v. t. mṛd 9 P, parāji 1 A, parābhū 1 P.
(2) khaṃḍ 10, nivṛt c., vilup 6 P or c., ucchid 7 P, niras 4 U.
, Ex. by ku kalpa deśīya in comp.
, s. catuṣṭayaṃ catuṣkaṃ.
, s. catuṣpadaślokaḥ.
, v. i.
(2) bhagnasvareṇagai 1 P. -s. svarabhaṃgaḥ kaṃpasvaraḥ.
, s. ghaṭṭaḥ ghaṭṭī tīrthaṃ uttaraṇasthānaṃ.
, s. See Prostitute.
, s. rājñī mahiṣī devī (title of address), rājapatnī-mahiṣī; 'q.'s metal' kāṃsyaṃ.
, a. vilakṣaṇa asaṃgata aparūpa adbhuta; See Odd.
, v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- nivṛt c., vinaś c., ucchid 7 P.
(2) dam c. (damayati) vaśīkṛ 8 U, parā-abhi-bhū 1 P, parāji 1 A.
, v. t. (Thirst) śam c. (śamayati) pra-upa-- chid 7 P, nivṛt c., avanī 1 P.
(2) nirvā c. (vāpayati) pra-upa-śam c.
, a. duḥkhita paridevanākula vilāpin paridevin vilāpaśīla śokagarbha duḥkhātmaka.
, s. See Question.
, s. anveṣaṇaṃ anusaṃdhānaṃ mārgaṇaṃ nirūpaṇaṃ; 'in q. of prey' bhakṣyārthaṃ.
, s. praśnaḥ anuyogaḥ pṛcchā; 'put a question to' pracch 6 P, anuyuj 7 A; 'you have put me a good q.' samyak pṛṣṭosmi bhavatā.
(2) jijñāsā nirūpaṇaṃ parīkṣākṣaṇaṃ anusaṃdhānaṃ vicāraḥ-raṇā.
(3) saṃdehaḥ saṃśayaḥ vitarkaḥ vikalpaḥ ā- śaṃkā; 'here a q. arises' atredaṃ praṣṭavyaṃ.
(4) vi- vādaviṣayaḥpadaṃ-vastu-āspadaṃ; vicāraviṣayaḥ &c.; 'call in q.' vicar c., (ājñā gurūṇāṃ hyavicāraṇīyā R. XIV 46); 'the topic in q.' prastuta-prakṛta-viṣayaḥ; 'the q. arose as to &c.' iti-vivādaḥ-praśnaḥ-samupasthitaḥ. -v. t. pracch anuyuj jñā desid. (jijñāsate); 'ascetics may be q. ed without reserve' aniyaṃtraṇānuyogastapasvijanaḥ (S. 1).
(2) parīkṣ 1 A, nirūp 10, anusaṃdhā 3 U, vicar c.
(3) āśaṃk 1 A, na prati-i 2 P, na viśvas 2 P, vitark 10, vikḷp 1 A; See Doubt.-able, a. vicārya viśaṃkya śaṃkanīya saṃdigdha śaṃkārha saṃdehaśaṃkā-padaṃ.
, s. vākchalaṃ vakrokti f., vakrabhaṇitaṃ kaitavavādaḥ apa-vyapa-deśaḥ apalāpaḥ apa-hnavaḥ. -v. i. apalap 1 P, vakraṃ bhaṇ or vad 1 P, apadiś 6 P. vākchalaṃ kṛ 8 U.
, a. śīghra tvarita druta kṣipra satvara avilaṃbita tūrṇa; 'q.-wit' pratyutpannadhīḥmatiḥ &c.; 'q. as thought' manojavena saṃkalpasya tvarayeva.
(2) tīkṣṇa sūkṣma tīvra śīghragrāhin āśukārin.
(3) śīghra śīghra-drutagati savega capala; See Sharp. 4 sajīva cala spaṃdamāna; 'q. with child' calitagarbhā āpannasattvā See Pregnant; 'be q.', 'q., q.' tvarasva tvarasva; 'q.-lime' cūrṇajalaṃ taptacūrṇaṃ; 'q. sand' asthira-pulinaṃsaikataṃ; 'q.-sight' tīkṣṇa-sūkṣma-dṛṣṭi f.; 'q.-silver' pāradaḥ; See Mercury, 'q. -witted' śīghra-tīkṣṇa-buddhi-mati pratyutpannamati. -adv.
(2) jīv c., socchvāsa -a. kṛ 8 U, jīvaṃ dā 3 U.
(3) uddīp c., uttij c., śo 4 P, praruc c., vṛdh c.; See Sharpen. -v. i. tvar 1 A, drutataraṃ gam or cal 1 P.
(2) jīvitvaṃ-caitanyaṃ-prāp 5 P, sajīvībhū.
(3) spaṃd 1 A, cal 1 P, sphur 6 P.
(2) ahnāya sapadi sadyaḥ; jhaṭiti acirāt acireṇaiva.
, a. niścala niśceṣṭa sthira acala virata śāṃta.
, a. śāṃta pra-upa-- niścala acala sthira niṣkaṃpa; akṣubdha avyākula stimita nirvāta nivṛttavāyu (sea); virata viśrāṃta.
(2) saumya mṛdu acaṃḍa anugra; See Mild.
(3) svastha nirvighna abādha nirupadrava nirupa-plava nirudvega abhaṃga.
(4) niḥśabda tūṣṇīka; 'keep q.' maunamavalaṃbasva jihvāṃ dhāraya tūṣṇīṃ bhava joṣamāssva. -s. sthiratā niścalatvaṃ śāṃti f., śamaḥ pra-upa-- viśrāmaḥ svāsthyaṃ nirupadravatā nirvātatvaṃ akṣobhaḥ nirupaplavatā &c. -v. t. sāṃtv 10, pra-upa-śam c. (śamayati) nivṛt c., viram c., viśram c., sthirīkṛ 8 U.
, s. pakṣaḥ parṇaṃ; (for writing) kalamaḥ lekhanī; (of a lute) raṇaḥ śārikā koṇaḥ; (of a porcupine) śalaṃ śalalaṃ-lī.
, s. tūlā tūlikā tūlikāpracchadaḥ-saṃstaraḥ; pracchadapaṭaḥ. -v. t. tūlādinā niṣiv 4 P.
, s. paṃcakaṃ. -a. paṃcarūpa paṃcaka.
, s. paṃcadaśabhujaḥ.
, a. paṃcavārṣika (kī f.), paṃcavarṣīya.
, s. śleṣmajā rohiṇī; kaṃṭhapākaḥ.
, s. sāraḥ tattvaṃ; See Essence.
, a. paṃcaguṇa; paṃcavidha.
, See Taunt.
, s. gāyakagaṇaḥ.
, s.
(2) upālaṃbhaḥ ava-kṣepaḥ dhikkāraḥ.
(3) chaṃdas n., manolaulyaṃ; See Fancy. -ish, a. capala lolamati.
, v. t. tyaj 1 P, hā 3 P, apās 4 U, vi-ut-sṛj 6 P; See Abandon; apa-sṛp 1 P, nirgam 1 P, apa-yā 2 P, vyapa-i 2 P, (with abl.).
(2) (Debt) vi-muc 6 P or c., śudh c., nistṝ c., nirā-apā-kṛ 8 U. -a. vi- mukta śodhita nistīrṇa.
, adv. sarvathā sarvaśaḥ sākalyena niḥ-śeṣaṃ.
(2) su-ati pr.; atyaṃtaṃ atīva bhṛśaṃ; See Exceedingly.
, s. tūṇaḥ-ṇī tūṇīraḥ niṣaṃgaḥ iṣudhiḥ upāsaṃgaḥ. -v. t. sphur 6 P, kaṃp 1 A, spaṃd 1 A, vep 1 A.
, a. adbhuta vicitra asaṃbhava.
, s. upahāsakaḥ avakṣepakaḥ. -v. t. upa-ava-has 1 P, avakṣip 6 P.
, s. cakraṃ valayaḥ-yaṃ. -v. cakraiḥ krīḍ 1 P.
, a. pūrva; See Former.
, s. nirdiṣṭasaṃkhyā kāryanirvāhakṣamā saṃkhyā.
, s. aṃśaḥ bhāgaḥ.
, v. t. ud-hṛ 1 P, avatṝ c., upanyas 4 U, ud-gṛ 6 P, udā-hṛ upa-nī 1 P.
, v. āha vadati &c.
, a. dainaṃdina (nī f.), prātyāhika (kī f.); anyedyuṣka.
, s. phalaṃ guṇyaḥ; 'by dividing is obtained the q.' bhajanena labdho guṇyaḥ.
, śaśaḥ śaśakaḥ.
, s. prākṛtāḥ pṛthak-prākṛta-janāḥ; nīcāḥ; prākṛtagaṇaḥ.
, a. unmatta saṃbhrāṃta vikṣiptacitta vātula.
, s. anvayaḥ kulaṃ vaṃśaḥ saṃtānaḥ saṃtati f., vaṃśāvali-lī f., gotraṃ.
(2) jāti vargaḥ.
(3)
(4) caryā dhāvanaṃ.
(5) mūlaṃ; 'to run a r.' ahamahamikayā-parasparajigīṣayā-dhāv 1 P; 'slow and steady wins the r.' maṃdopyaviratodyogaḥ sadā vijayabhāgbhavet (kūrmavṛttiṃ samāsthāya sarvatra vijayī bhavet); 'r.-course' caryābhūmi f.; 'r.-horse' javāśvaḥ javanaḥ. -v. i. dhāv 1 P; See Run, -ial, a. jātīya vargīya.
, s. tīvravedanā yātanā ativyathā; 'put to the r.' ard 1 P or c., saṃpīḍ 10.
(2) gavādanī droṇi-ṇī f.
(3) saṃpīḍanayaṃtraṃ pramāthayātanā-yaṃtraṃ; 'r.-and ruin' ucchedaḥ. -v. t. atyaṃtaṃ pīḍ or vyath c. (vyathayati) yātanāyaṃtreṇa pīḍ or pramath c.
, s. kolāhalaḥ kalakalaḥ tumularavaḥ
(2) gulikātāḍanī.
, a. sarasa rasavat; tīkṣṇa-ugra-rasa.
, v. i. nirgam 1 P, samaṃtataḥ prasṛ 1 P or ud-i 2 P (rays); sphur 6 P, kiraṇān vikṝ 6 P or prasṛ c., dīp freq. (dedīpyate).
, a. mūlaṃ in comp., maulika (kī f.); maula (lī f.).
(2) nisargaja svābhāvikanaisargika- (kī f.); See Natural, -ly, adv. samūlaṃ mūlataḥ āmūlaṃ.
(2) svabhāvataḥ prakṛtyā jātitaḥ.
, s. mūlakaḥ-kaṃ.
, s. trijyā jīvā; vyāsārdhaṃ viṣkaṃbhārdhaṃ.
(2) (Of a wheel) araḥ.
, s. See Rabble.
, s. uḍupaṃ plavaḥ kolaḥ taraṃḍaḥ.
, s. tulā dīrghasthūṇā-kāṣṭhaṃ dīrghadāru gṛhasthūṇā.
, s. vastrakhaṃḍaḥ-ḍaṃ paṭakhaṃḍaḥ cīraṃ cīvaraṃ karpaṭaḥ na(la)ktakaḥ.
(2) jarjara-jīrṇa-vastraṃ paṭaccaraṃ; 'dressed in r. s' cīravāsas pari-hitacīra karpaṭika.
, s. saṃraṃbhaḥ manyuḥ roṣaḥ krodhaḥ prakopaḥ; uttāpaḥ saṃtāpaḥ krodhāveśaḥ amarṣaḥ.
(2) utkaṭecchā lālasā tīkṣṇatā uccaṃḍatā tīvratā ugratā tigmatā. -v. i. nitarāṃ kṣubh 4 P, 1 A, krudh-ruṣ-kup 4 P, saṃraṃbhaṃ-manyuvaśaṃ-gam 1 P or prāp 5 P, krodhākula -a. bhū 1 P.
(2) ugracaṃḍa-tīkṣṇa -a. bhū; 'r. on (oh cloud)' garja garjāṃstiṣṭha.
, s. avaskaṃdaḥ āpātaḥ.
, v. i. ava-ā-adhi-kṣip 6 P, apa-bhāv 1 A, apavad 1 A, ākruś 1 P, śap 1, 4 U, garh 1, 10 A, niṃd 1 P, bharts 10 A; 'r. ing words' ākṣepavādaḥ garhaṇā niṃdāvacaḥ. -v. t. lohastaṃbhaiḥ parivṛ 5 U or pari-veṣṭ 1 A or c., nirudh 7 U. -s. lohaśaṃkuḥśalākā-tulā; 'r.-way,' 'r.-road' lohapathaḥ-mārgaḥ.
(2) ava-ākṣepaḥ ākrośaḥ niṃdā nirbhartsanā garhaṇā apavādaḥ upālaṃbhaḥ apabhāṣaṇaṃ tiraskāraḥ.
, s. vastraṃ vasanaṃ vāsas n., aṃbaraṃ ācchādanaṃ veśaḥ-ṣaḥ paricchadaḥ; See Cloth,
, s. vṛṣṭi f., varṣaḥ-rṣaṃ parjanyaḥ; 'gentle r.' śīkarāsāraḥ; 'heavy r.' ativṛṣṭiḥ; 'shower of r.' dhārāsaṃpātaḥ dhārāsāraḥ; (r. s) varṣāḥ f. (pl.), prāvṛṣ f., varṣa-meghaghana-samayaḥ-kālaḥ meghāgamaḥ tapātyayaḥ varṣā kālaḥ; 'r.-bow' iṃdradhanus n., iṃdracāpaṃ- and similar comp.; saradhanuḥ iṃdrāyudhaṃ; 'r.-fall' varṣa-vṛṣṭi-pātaḥ; 'r.-water' vṛṣṭivarṣa-jalaṃ. -v. i. vṛṣ 1 P, (the subject being 'Indra' 'Sky' or 'Cloud'), jalaṃ sru or pat 1 P; 'when it was r. ing gently' maṃdaṃ maṃdaṃ varṣati jaladhare-gagane-vāsave &c.; 'it r. ed in torrents' dhārāsārairvṛṣṭirbabhūva; 'to r. off' 'cease to r.' ni-rvṛṣ. -v. t. vṛṣ jalaṃ sru. c.
, v. t. ut-sthā c. (utthāpayati), in all senses; uttul 10, unnī 1 P, ucchri 1 U, utkṛṣ 1 P; utkṣip 6 P, udyam 1 A, unnam c. (namayati) ud-hṛ-dhṛ 1 P, udhan 2 P; ātmoddhatairapi rajobhiḥ (S. 1) 'r.-ed by themselves'; ā-adhi-ruh c.; oft. ex. by ut 'in comp.; having r. ed his neck' utkaṃdharaḥ; unmukhaḥ &c.; 'r. ing both his arms' bāhū udyamya.
(2) unnam c., utkṛṣ ucchri padavṛddhiṃ kṛ 8 U, prati-pattiṃ prāp c., utkṛṣṭapade niyuj 7 A, 10.
(3) (Doubt, anger, &c.) utpad c., jan c., pravṛt c., utthā c.; See Cause. 4 vṛdh c., See Increase; (building) nirmā 3 A, 2 P, rac 10; (tax) grah 9 U; See Levy; 'to r. one's voice' uccaiḥ-tārasvareṇa-vad 1 P; 'r. a cry' utkruś 1 P, ud-ghuṣ 10; 'r. dust' rajaḥ uddhan ud-dhū 5, 9 U, 6 P; 'r. a siege' avarodhaṃ tyaj 1 P or muc 6 P.
, s. śuṣkadrākṣā.
, s. viṭaḥ laṃpaṭaḥ vyasanin m., khaṃḍitavṛttaḥ; See Libertine. 2 daṃtacchurikākartarikā -v. t. samāhṛ 1 P, saṃgrah 9 P, saṃ-ci 5 U
(2) punarjīv c.; ujjīv c. -v. i. vyabhicar laṃpaṭavat ācar 1 P, bhogāsaktyā āyuḥ gam c.
, v. t. ekatra-saṃ-bhū 1 P, saṃmil 6 P, vyūhībhū; See Assemble. 2 (Fig.) sustha- a. bhū; prakṛtiṃ ā-pad 4 A, prakṛtau sthā 1 P, samutthā balaṃ labh 1 A. -v. t. ekatra ānī or samāhṛ 1 P, punaḥ vyūh 1 U or krameṇa vinyas 4 U or virac 10.
, s. meṣaḥ urabhraḥ uraṇaḥ aviḥ eḍakaḥ meḍhraḥ urṇāyuḥ vṛṣṇiḥ huḍuḥ lomaśaḥ; 'a flock of r. s' aurabhraṃ.
(2) (Sign) meṣaḥ meṣarāśiḥ -v. t. balāt-atibalena pra-ni-viś c. or praṇud c., or saṃpīḍ 10 'R.-rod', 'battering-r.' cūrṇapraṇodanī yaṣṭiḥ.
, v. i. pari-aṭ 1 P, paribhram 1, 4 P; vihṛ 1 P, itastataḥ car 1 P or bhram; 'r. ing from the subject' aprastutālāpaḥ. -s. paribhramaṇaṃ paryaṭanaṃ vihāraḥ viharaṇaṃ.
, v. i. śākhāpratiśākhārūpeṇa vistṝ pass., upaśākhārūpeṇa vibhid pass. -v. t. bahuśākhīkṛ 8 U.
, a. mudgaraḥ ghanaḥ ayoghanaḥ.
, a. ugra-tīkṣṇa-gaṃdha.
, a. śākhin śākhābahula.
, v. i. plu 1 A, valg 1 P. -s. pluti f., plutaṃ valgitaṃ; See Leap. -Rampant, a. aniyaṃtrita niravagraha niryaṃtraṇa ucchṛṃkhala.
(2) atirikta udrikta utsikta atimaryāda.
(3) paścātpādayoḥ sthita.
, s. prākāraḥ vapraḥ-praṃ varaṇaḥ sālaḥ; See Fence.
, a. ugra or tīkṣṇa-rasa or gaṃdha virasa pūtigaṃdhi.
, s. abhidrohaḥ vidveṣaḥ atidveṣaḥdrohaḥ atimātsaryaṃ; See Malice. -ous, a. abhidrugdha vidveṣin ati dīrgha-dveṣin-drohin droha-matsara-buddhi.
(2) jighāṃsu; viṣapūrṇa daṃśaśīla.
, a. ākasmika-yādṛcchika- (kī f.), aniyata ayaṃtrita saṃdhānahīna daivādāgata atarkitopanata sahasā utpanna; 'at r.' akasmāt yadṛcchayā niḥsaṃdhānaṃ avicārya sahasā asaṃbaddhaṃ aniyataṃ ucchṛṃkhalaṃ; avyava-sthayā akrameṇa; 'talk at r.' akrameṇa jalp or vad 1 P, (jalpatorakrameṇa U. 1); 'oh ! how he lies at r. carelessly diffused on the ground' hā hā kathaṃ dharaṇīpṛṣṭhe nirutsāhaniḥsahaṃ viparyastaḥ (U. 3).
, a. See Disorderly.
, s. rājiḥ śreṇiḥ-ṇī mālā paṃktiḥ tatiḥ āvaliḥ-lī āliḥ-lī vīthiḥ-thī (all f.).
(2) gaṇaḥ vargaḥ varṇaḥ.
(3) paribhramaṇaṃ paryaṭanaṃ.
(4) sopānaṃ ārohaṇaṃ.
(5) viṣayaḥ pathin m., gocaraḥ in comp.; 'beyond the r. of sight' cakṣurviṣayaṃ-nayanagocaraṃ atītya or atīta; 'within the r. of hearing.' śrutipathe-viṣaye-gocare; 'beyond the r.' aviṣaye aviṣaya-viṣayātīta -a.; 'r. of an arrow' śarapātaḥ bāṇaviṣayaḥ. -v. i. paribhram 1, 4 P, vicar 1 P, vihṛ 1 P (for diversion); 'r. about' itastato bhram paryaṭ 1 P.
(2) sthā 1 P, vṛt 1 A; See Be. -v. t. vinyas 4 U, krameṇa rac 10, vyūh 1 U.
(2) vanagrāhin m., vanapālaḥ.
, s. śreṇi-ṇī f., paṃkti f., rāji f.; See Range, Line. 2 (Of an army) vyūhaḥ daṃḍaḥ sainyapaṃktiḥ-vinyāsaḥ.
(3) vargaḥ varṇaḥ gaṇaḥ.
(4) padaṃ sthānaṃ āspadaṃ vṛtti f., sthiti f.
(5) pra-tiṣṭhā mānaḥ gauravaṃ utkarṣaḥ unnatti f., pratipatti f. prādhānyaṃ ucca or parama-padaṃ. or padavī kulotkarṣaḥ ābhijātyaṃ; 'a man of high r.' pratipattimat abhijāta kulīna uccapadabhāk -v. i. samāna-tulya -a. vṛt 1 A or sthā 1 P; paṃktikrameṇa sthā. -v. t. paṃktikrameṇa nyas 4 U or rac 10, vargakrameṇa rac; oft. ex. by vargepakṣe-sthā c. or gaṇ-kṝt- 10, (dṛṣṭipātamapyupakārapakṣe sthāpayaṃti Ka. 108); 'fit to be r. ed first' dhuri pratiṣṭhāpayitavya or kīrtanīya.
(2) tulya-sama -a. man 4 A. -a. prabhūta pracura vipula atisphīta atirikta udrikta.
(2) ugragaṃdha pūtigaṃdhi tīkṣṇagaṃdha.
(2) ugratā tīkṣṇatā.
, v. i. uddīp 4 A; ugratara-tīkṣṇatara- a. bhū 1 P; oft. ex. by śalyaṃ; 'those words r. in my heart' tadvaco mama hṛdaye śalyaṃ jātaṃ śalyamiva hṛdaye pratyuptaṃ; 'I r. in his eyes' akṣigatohaṃ tasya.
(2) aṃtaḥ pūy 1 A or pūtībhū; 'the wound r. ed' sa prahāraḥ karālatāṃ gataḥ (P. IV. 3).
, v. t. luṃṭ-ṭh 1 P, 10; See Plunder. 2 nipuṇaṃ-sūkṣmaṃ-anviṣ 4 P or mṛg 10 A.
, s. niṣkrayaḥ uddhāraḥ nistāraḥ mukti f., mokṣaḥ; nistāra parikraya-mūlyaṃ. -v. t. mūlyaṃ-dhanaṃ-datvā muc c. or uddhṛ 1 P or nistṝ c., niṣkrī 9 U, parikrī 9 A.
, s. nirarthaka-nirargala-pralāpaḥ śabdamātraṃ vākyaṃ. -v. i. uccaiḥ svareṇa pralap 1 P, śabdapāṃḍityaṃ kṛ 8 U.
, v. t. tīvraṃ prahṛ 1 P or taḍ 10 or abhihan 2 P.
(2) apa- hṛ 1 P; grah 9 U, cittaṃ-manaḥ-ākṛṣ 1 P or grah. -s. tīvraprahāraḥ-āghātaḥ.
, a. ati- lubdhaka apahārin apaharaṇaśīla grasanabuddhi sarvahāringrāhin sāhasika (kī f.).
(2) lubdhatā atilobhaḥ.
, s. apa- haraṇaṃ.
(2) dūṣaṇaṃ balātkāreṇabalāt-rataṃ-saṃbhogah; haṭhasaṃbhogaḥ ādharṣaḥ-rṣaṇaṃ balātkāraḥ strīsaṃgrahaḥ; 'to commit r.' balātkāreṇa ram 1 A or abhigam 1 P or saṃgam 1 A, ādhṛṣ c.
, a. śīghra druta kṣipra laghu.
, s. churikā kartarikā kṣudrakṛpāṇaḥ.
, s. See Plunder, Pillage.
, a. harṣonmatta; paramahṛṣṭa atyānaṃdita; (for 'wrapt') para līna nimagna in comp.
, a. virala durlabha duṣprāpa aprāpya asulabha; 'of r. occurrence' virala viraladṛṣṭa.
(2) apūrva adṛṣṭapūrva parama atyuttama atulya atyutkṛṣṭa.
(3) virala sūkṣma aghana.
(2) apūrvatā atyuttamatā.
(3) sūkṣmatā.
, s. dhūrtaḥ durjanaḥ jālmaḥ śaṭhaḥ kitavaḥ durātman m., durvṛttaḥ khalaḥ pāpātmā niṃdyacaritaḥ adhama-jaghanya-vṛtti.
, v. t. pramṛj 2 P or c., vilup c.; ghṛṣ 1 P, ullikh 6 P.
(2) bhūmisātkṛ 8 U; See Raze, Erase -ure, s. pramārjanaṃ vilopanaṃ.
, s. kṣipra-avimṛśya-asamīkṣya-kārin avivekin apariṇāmadarśin sāhasin sāhasika (kī f.), adūradarśin asāvadhāna.
(2) (Of acts) asamīkṣya &c. kṛta; avimṛṣṭa sarabhasa sāhasika avi-cāra-asamīkṣā-pūrva; better ex. by 'r.-ly.' -s.
, s. (vallūra) khaṃḍaḥ chedaḥ.
, s. saṃ- gharṣaṇī. -v. t. gharṣaṇyā ghṛṣ 1 P.
, s. ākhuḥ mūṣa(ṣi)kaḥ bileśayaḥ uṃduruḥ khanikaḥ; 'I smell a r.' kimapyaniṣṭaṃ-aśubhaṃ-āśaṃkate me manaḥ. -v. i. kāryāt anyapakṣaṃ avalaṃb 1 A or āśri 1 U.
, s. vetasaḥ veṇuḥ vetraḥ-traṃ vānīraḥ vaṃjulaḥ; 'crackling r.' kīcakaḥ.
, s. mūlyaṃ arghaḥ mūlya-argha-pramāṇaṃ vasnaḥ avakrayaḥ.
(2) mānaṃ pra-pari-.
(3) vegaḥ gati f., gatimānaṃ-pramāṇaṃ.
(4) niyata-nirūpita-mūlyaṃ-vetanaṃ.
(5) karaḥ śulkaṃ baliḥ; 'at. any r.' yena kena prakāreṇa; tāvat; 'market-r.' āpaṇikaḥ; arghabalābalaṃ. -v. t. arghaṃ-mūlyaṃ-nirṇī 1 P or saṃ-sthā c., (sthāpayati) or nirūp 10 or saṃ-khyā c.
(2) pramāṇaṃ nirūp; oft. ex. by gaṇ 10, man 4 A.; See Consider. 3 niṃd 1 P, upālabh 1 A; See Reproach.
, adv. Ex. by varaṃ with na ca-na punaḥ; for 'than'; See Prefer; 'I would r. die than be disgraced' varaṃ mṛtyurna punarapamānaḥ; 'I had r. not go there' varaṃ tatra na gata eva yadi na gaccheyaṃ tarhi varaṃśreyaḥ-syāt.
(2) īṣat kiṃcit kimapi kiṃcidiva; 'r. less' īṣadūna kiṃcinnyūna.
, v. t. sthirīkṛ 8 U, dṛḍhīkṛ satyākṛ draḍhayati-satyāpayati- (D.), saṃstaṃbh 9 P or c. pramāṇīkṛ.
, s. saṃbaṃdhaḥ pramāṇaṃ.
, v. i. yuktipūrvaṃ-sahetukaṃ-upapad c. or vicar c. or vitark 10; See Argue.
, s. annaparimāṇaṃ āhārāṃśaḥ nirūpitāhārabhāgaḥ.
, a. vicāravat sacetana sacetas vivekin sajñāna vyutpattimat vyutpanna pratibodhavat cicchakti- jñānaśakti-saṃpanna.
(2) yukta upapanna sayuktika nyāyya yathocita yathāyogya nyāyānurūpa yuktisiddha upapattimat nyāyānusārin.
(2) yuktatā nyāyyatā upapatti f.
, v. i. kvaṇ-dhvan-svan-raṇ 1 P, śiṃj 2 A, vi-ru 2 P, jhaṇajhaṇāyate (D.); (as a wheel) saṃkrīḍ 1 P, (saṃkrīḍati cakraṃ S. K.).
(2) prajalp 1 P, pralap 1 P. -v. t. Causal of roots above.
(2) pralapitaṃ prajalpanaṃ.
(3) (Instrument) śiṃjinī kvaṇanī.
, a. paruṣa (svana).
, v. t. vi-upa-plu 1 A, upa-dru 1 P, pra-saṃ-bādh 1 A, ava-mṛd 9 P, ucchid 7 P, vinaś c., uddhvaṃs c. -s. vi-upa-plavaḥ saṃbādhā upadravaḥ avamardaḥ ucchedaḥ vināśaḥ uddhvaṃsaḥ.
, v. i. (bhramāt-unmattavat) pralap 1 P, prajalp 1 P, buddhibhrameṇa vad 1 P.
(2) unmad 4 P, naṣṭacetana-buddhibhraṣṭa -a. bhū 1 P.
, v. t. saṃgraṃth 9 P, saṃśliṣ c., jaṭilīkṛ 8 U; See Entangle. 2 viśliṣ c., ud-graṃth.
, s. droṇakākaḥ kākolaḥ. -v. gṛdh 4 P, atilobhena bhakṣ 10 or gras 1 A.
, s. kaṃdaraḥ darībhūḥ darī droṇī.
, v. t. prasahya-balātkāreṇa-abhigam 1 P or bhuj 7 A or ram 1 A, ā-pra-dhṛṣ c., duṣ c. (dūṣayati) parā-pari-mṛś 6 P; See Rape.
(2) balād apahṛ 1 P or nī 1 P.
(3) (cittaṃ) hṛ ākṛṣ 1 P, muh c., vi-lubh c., atyaṃtaṃparamaṃ-ānaṃd c. or hṛṣ c.; See Attract.
(2) harṣonmādaḥ cittamodaḥ manoharaṇaṃ.
, a. āma apakva asiddha asaṃskṛta.
(2) (Fruit) āma apakva apariṇata akaṭhora aprauḍha.
(3) (Mind) apariṇata aparipakva apakva; (person) apariṇata-akaṭhora-apakvamati-buddhi; adṛṣṭakarman; not 'mature' q. v.
(4) niścarman tvagrahita.
(5) ārdraśītala.
(6) jalāmiśrita asaṃsṛṣṭa; 'r. flesh' kravyaṃ; āmāmiṣaṃ; 'smell of r. flesh' visraṃ āmagaṃdhaḥ; 'r. fruit' śalāṭu m. f. n.
, s. kiraṇaḥ karaḥ raśmiḥ aṃśuḥ usraḥ pādaḥ mayūkhaḥ marīciḥ dīdhitiḥ gabhastiḥ dhāman n., ghṛṇiḥ bhānuḥ abhīśuḥ-ṣuḥ; 'a pencil of r. s' aṃśujālaṃ.
, v. t. ucchid 7 P, avasad c., nipat c., dhvaṃs c., vinaś c.; unmūl 10, uddhṛ 1 P; See Erase, also; 'r. to the ground' bhūmisātkṛ 8 U.
, s. kṣuraḥ; 'r.-case' kṣurabhāṃḍaṃ; 'r.-strop' kṣuratejanī.
, as a prefix of verbs, ex. by punar or prati; 're-consider' punaḥ vicar c.; 're-fill' punaḥ pūr 10, &c.
, v. t. āp 5 P, ā-samā-sad c., upā-ā-gam 1 P or yā 2 P, prati-pra-pad 4 A; See Arrive. 2 adhigam aś 5 A, vid 6 U, labh 1 A; See Get. 3 (Hand) pra-sṛ c., dā 3 U, ucchri 1 U.
(4) (Extend to) vyāp yā gam; prasṛ 1 P, vistṝ-vitan- pass.; oft. ex. by paryaṃta pramāṇa in comp.; (in height) mātra (trī f.), daghna (ghnī f.), dvayasa (sī f.); vṛttāṃtena śravaṇaviṣayaprāpiṇā (R. XIV. 87) 'by the account r. ing (her) ears' idaṃ prāyeṇa kalyāṇābhiniveśinaḥ śrutiviṣayamāpatitameva (Ka. 136) 'must have probably r. ed the ears of' &c. -s. gocaraḥ viṣayaḥ pathin m.
(2) prasaraḥ paryaṃtaḥ pramāṇaṃ; 'the utmost r.' pāraḥ; 'within the r. of' gamya grāhya labhya viṣaya in comp.; dhīgamya hastaprāpya prāṃśulabhya &c.; 'beyond the r. of' aviṣaya atīta atiga viṣayātīta agocara agrāhya agamya in comp.; ati pr.; bodhātīta nayanāgocara bodhaviṣaya atimānuṣa &c.
, v. i. prati-kṛ 8 U, pratihan 2 P, pratyāhan.
, v. paṭh 1 P, vac c.; adhi-i 2 A, adhigam 1 P; 'r. out' nirvac c., śru c.; 'r. to oneself' anuvac c.; 'r. through' aśeṣataḥ paṭh pāraṃ gam or dṛś 1 P, sādyaṃtaṃ paṭh tṝ 1 P; 'he who has r. through the Vedas' śrutipāradṛśvan m. vedapāraṃgataḥ; 'well-r.' adhītin (adhītī caturṣvāmnāyeṣu D. K. II. 5), svadhīta vidyāsaṃpanna; See Learned. -er, s. vācakaḥ paṭhitṛ m., adhyetā adhīyānaḥ adhyayana-paṭhana-kṛt m.
, a. sajja siddha upakḷpta sajjībhūtakṛta āyojita upasthita; sannaddha; upa-pari-kalpita; 'to get r.' sajjīkṛ 8 U, upa-pari-kḷp c., upa-sthā c., (sabāṇāsanaṃ rathamupasthāpaya S. 2), sannah 4 P or c.; See Prepare; 'to be r.' sajjībhū; (food) siddha saṃskṛta niṣpanna.
(2) (Of persons) udyata siddha sajja sannaddha udyukta unmukha abhimukha; oft. by desid.; kūlaṃ pipatiṣati 'is r. to drop down'; 'r. to go' gaṃtumudyata gamanodyata gamanonmukha; 'stands r. to burst forth' bhedonmukhaṃ tiṣṭhati (V. 2.).
(3) pratyutpanna tīkṣṇa kuśāgra sūkṣma samayopayukta kālocita.
(4) śīghra tvarita druta avilaṃbita kṣipra; kuśala nipuṇa dakṣa paṭu laghu.
(5) sukara sugama sukha anāyāsin
(6) utsuka icchu sakāma oft. ex. by manaḥ or kāma with inf.; 'r. at hand' upa-sthita hastagata nikaṭavartin; 'having r. wit,' 'r.-witted' pratyutpannamati-dhī-buddhi vidagdha.
(2) jhaṭiti śīghraṃ sapadi acirāt āśu avilaṃbitaṃ; See Quickly. 3 sukhena anāyāsena sukhaṃ ayatnena akleśena sukha in comp.
(2) sakāmatvaṃ icchā autsukyaṃ utsāhaḥ.
(3) avilaṃbaḥ śīghratā tīkṣṇatā sūkṣmatā pratyutpannatā; dakṣatā &c.
, a. satya avitatha vāstavika-tātvika- (kī f.), akṛtrima paramārtha yathārtha tathya akalpita akapaṭa anvartha.
(2) (Property) sthāvara; 'to take to be r.' paramārthena grah 9 U; See Earnest. -ity, s. satyatā yāthārthyaṃ satyaṃ tathyaṃ tattvaṃ; 'un-r.' mithyātvaṃ asāratā-tvaṃ niḥsāratā; 'a r.' satyaṃ tattvaṃ vastu n., 'in r.' vastutaḥ tattvataḥ paramārthataḥ.
, s. rāṣṭraṃ viṣayaḥ rājyaṃ; See Kingdom.
(2) pra- deśaḥ lokaḥ bhuvanaṃ; 'r. s below the earth' adholokaḥ pātālalokaḥ adhobhuvanaṃ.
, v. t. punar-jīv c.
(2) See Refresh.
, v. t. (Corn) lū 9 U, chid 7 P, ava-kṛt 6 P, do 4 P; chittvā saṃgrah 9 P or saṃ-ci 5 U.
(2) labh 1 A, prāp 5 P, bhuj 7 A bhaj 1 A, anubhū 1 P, ā-svād 1 A; svakarmaphalabhāg bhavatu (Mu. 1) 'let him r. the fruit of his own deeds'; 'as you sow, so you r.' yathā bījaṃ tathāṃkuraḥ.
, s. pṛṣṭhaṃ pārṣṇiḥ pṛṣṭhabhāgaḥ-deśaḥ; 'in the r.' pṛṣṭhataḥ paścāt; 'we having fallen in the r.' asmāsvavahīneṣu (S. 2).
(2) (Of an army) pṛṣṭhaṃ pārṣṇiḥ pratyāsā(sa)raḥ sainyapṛṣṭhaṃ pari-prati-grahaḥ patadgrahaḥ; 'one who attacks the r.' pārṣṇigrāhaḥ; 'r.-guard' pārṣṇitraṃ. -v. t. ut-sthā c. (utthāpayati). unnī 1 P, ucchri 1 U, udyam 1 A, unnam c. (unnamayati); See Raise. 2 pari-saṃvṛdh c., pari- puṣ 1, 4, 9 P, or c., vi-nī 1 P, prati-pari-yā c. (pālayati) saṃbhṛ 3 U; See Nourish. -ing, s. utthāpanaṃ ucchrayaḥ unnamanaṃ
(2) poṣaṇaṃ bharaṇaṃ saṃvardhanaṃ pālanaṃ vinayaḥ.
, s. (The faculty) mati-buddhivyutpatti f., vivekaḥ prajñā vicāraṇāśakti f., jñānaṃ cicchaktiḥ tarka-anumāna-śaktiḥ; See Intellect. 2 upapatti f., yukti f., yuktatā nyāyaḥ nyāyyatā sāmaṃjasyaṃ yāthārthyaṃ hetuḥ
(3) hetuḥ kāraṇaṃ nimittaṃ prayojanaṃ (gen. with loc.); 'for what r.' kinnimittaṃ kutaḥ kena hetunā kasya hetoḥ kimarthaṃ; 'for this r.' ataḥ anena hetunā asmātkāraṇāt; 'by reason of' ex. by abl. or instr.; hetunā kāraṇāt arthaṃ; 'for somer.' kenāpi kāraṇena. -v. i. vi- tark 10, ūh 1 A, anu-mā 3 A, 2 P, yuktivādena sādh c. or prati-pad c.; vicar c.; See Argue, 'r. ing faculty' vivekaḥ dhīśakti f., vicāraḥ.
(2) yukta nyāyya ucita yogya upapanna yathārtha nyāya-yuktisiddha yathānyāya; See Just also; 'to be r.' ghaṭ 1 A, upapad 4 A, yuj pass.
(3) pari- mita niyata anatimahat nātiguru maryādānatikrāṃta.
(2) pari-mitaṃ niyataṃ.
(2) ahetuka niṣkāraṇa animitta.
, v. t. See Blunt.
, s. rājadrohin m., rājāpathyakārī rājadruh m., rājapratirodhī. -v. i. (rājñe) druh 4 P, abhidruh (with acc.); vyutthā 1 A, pratiyudh 4 A, rājaśāsanaṃ laṃgh 1 A, 10 or atikram 1 U, 4 P.
, v. t. utpat 1 P, (pātitopi karāghātairutpatatyeva kaṃdukaḥ); utplu 1 A, pratihan pass. -s. utpatanaṃ pratighātaḥ.
, v. t. prati-parā-han 2 P; parābhū 1 P, parāji 1 A
(2) pratyādiś 6 P, nirākṛ 8 U. -s. pratighātaḥ; parābhavaḥ; parājayaḥ; pratyādeśaḥ; See Repulse.
, v. t. niṃd 1 P, upālabh 1 A, ākruś 1 P, garh 1, 10 A, nir- bharts 10 A. -s. niṃdā upālaṃbhaḥ nirbhartsanā ākrośaḥ; vāgdaṃḍaḥ; See Censure.
, v. t. See Refute, Repel.
, a. See Refractory under
(2) (To mind) smṛ 1 P, anuciṃt 10.
(3) vi-lup 6 P or c., nivṛt c., pratyānī khaṃḍ 10, niras 4 U, pra-tyādiś 6 P. -s. pratyāhvānaṃ nivartanaṃ pratyānayanaṃ pratyādānaṃ.
, v. t. pratyā-khyā 2 P, pratyādiś 6 P, khaṃḍ 10, vilup c.
, v. t. saṃkṣepataḥ kath 10 or varṇ 10, viṣayasāraṃ varṇ bhāṣaṇasāraṃ anuvad 1 P.
, v. i. apasṛ 1 P, apā-parā-ni-vṛt 1 A, apasṛp 1 P, apakram 1 U, 4 P, apa-gam 1 P, apa-yā-i 2 P.
, v. t. ā-dā 3 A, prati-iṣ 6 P, grah 9 U, prati-pari-- prati-ā-pad 4 A, svīkṛ 8 U, aṃgīkṛ.
(2) āp 5 P, adhigam 1 P, labh 1 A; See Get. 3 praviś c.; See Admit 4 (A guest) pratyud-gam-vraj 1 P, pratyud-i-yā 2 P, saṃ-man c., saṃ-bhū c., satkṛ ā 6 A, svāgataṃ vad 1 P or vyāhṛ 1 P.
(5) ā-dhā 3 U, grah ā-dā dhṛ 1 P, 10.
(2) lokaprasiddha abhimata pra-calita abhyupeta; 'r. practice' lokācāraḥ pracalito vyavahāraḥ; 'r. doctrine' āmnāyaḥ saṃpradāyaḥ.
(2) āśayaḥ ādhāraḥ bhājanaṃ ni-ādhānaṃ.
(2) āyaḥ lābhaḥ udayaḥ phalaṃ āgamaḥ ādāyaḥ.
(3) svīkārapatraṃ abhyupagamalekhaḥ pratigrahapatraṃlekhaḥ; 'or the creditor shall give a r. in his own hand' dhanī vopagataṃ dadyāt (dhanaṃ) svahastaparicihnitaṃ (Y. II. 93).
(4) (Recipe) yogaḥ kalpaḥ saṃskāralekhaḥ.
(2) saṃbhāvanā upacāraḥ pratyudgamaḥ satkāraḥ saṃmānaḥ ādaraḥ.
, a. nava abhinava nūtana pratyagra acira aprācīna adīrghakālīna.
, See under Receive.
, See under Receive.
, s. viviktaṃ sthānaṃ nigūḍhasthānaṃ; koṇaḥ nibhṛta-gupta-sthānaṃ.
(2) nirvṛti-viśrāma-sthānaṃ ārāmaḥ.
(3) virāmaḥ viśrāṃti f., kṣaṇaḥ kāryatyāgaḥ-nivṛtti f., viśrāmaḥ viśrāmakālaḥ.
, s. See Receipt, 4 under
, v. t. paṭh 1 P, udīr c., uccar c., anuvad 1 P, udāhṛ 1 P, ud-gṝ 6 P.
(2) varṇ 10, kath 10, ā-khyā 2 P, vyāhṛ; See Tell.
(2) kathanaṃ ākhyānaṃ varṇanaṃ.
, v. i. gaṇ 10, avekṣ 1 A; See Care.
, v. t. gaṇ 10, pari-saṃ-khyā 2 P, kal 10 (kalayati)
(2) man 4 A, gaṇ bhū c. -v. i. vi- tark 10, anu-mā 3 A, 2 P, ūh 1 A.
(2) man budh 1 P, See Consider; 'r. upon' ā-ava-laṃb 1 A, āśri 1 U, viśvas 2 P; 'r. with' deyaṃ pariśudh c.
(2) gaṇanāpatraṃ.
(3) vyayapatraṃ.
(4) mānaṃ gaṇanā mātrā.
, v. t. satpathe-sanmārge-pravṛt c. or nī 1 P, or niyuj 7 A, 10, durmārgāt-duṣkarmaṇaḥni-parā-vṛt c. or viram c., durmārgaṃ tyaj c.
(2) kṛṣiyogya- a, kṛ 8 U.
(3) punaḥ labh 1 A or grah 9 U.
(2) punargrahaṇaṃ; punarlābhaḥ-avāpti f.
, v. t. ava-ā-laṃb 1 A, samā-āśri 1 U.
(2) śī 2 A, saṃ-upa-viś 6 P, ās 2 A; adhyās adhi-śī (with acc.), niṣad 1 P, viśram 4 P; See Lie. -v. t. ni-dhā 3 U, upa-dhā; See Lean. -ing, a. ālaṃbin āśrita avalaṃbita.
(2) ā-ava-namra; śayāna; saṃviṣṭa niṣaṇṇa.
, s. parivrāj m., saṃnyāsin m., vi-vikta-ekāṃta-vāsin-sevin m., vānaprasthaḥ; 'female r.' parivrājikā. -a. vivikta nirjana See Lonely, -ness, s. āraṇyakavrataṃ viviktasevā parivrajanaṃ.
, v. t. prati- abhi-jñā 9 U, saṃvid 2 A, paricchid 7 P, anu-smṛ 1 P, niści 5 U, nirṇī 1 P; 'not properly r. ed' na tattvataḥ paricchinnaḥ.
(2) svī-aṃgī-kṛ 8 U, prati-pad 4 A, abhyupagam 1 P, abhyupa-i 2 P, grah 9 U, pramāṇīkṛ.
(2) aṃgī-svī-kāraḥ pratipatti f., abhyupagamaḥ.
, v. i. vi-parā-vṛt 1 A, vyapavṛt; parā-pat 1 P. -s. (akasmāt) parā-vi-vartaḥ-rtanaṃ parāpatanaṃ.
, v. t. smṛ 1 P, anu-saṃ-- anu-dhyai 1 P, anuciṃt 10, anubudh 4 A, 1 P.
(2) (Oneself) dhairyaṃ avaṣṭaṃbh 9 P or avalaṃb 1 A; See Courage; 'he tries to r.' susmūrṣate.
, v. t. ślāgh 1 A, praśas 1 P; See Praise. 2 nikṣip 6 P, saṃ- ṛ c. (arpayati); See Entrust; stutipūrvakaṃ ni-kṣip or upanyas 4 U; or gen. ex. by stu 2 U, praśas; guṇān praśaṃs; 'I r. this boy to your care' ayaṃ bālako bhavatāvekṣaṇīya iti me vinatiḥ; 'I shall, therefore, r. you to Damayanti' tadahaṃ vidadhe tava stavaṃ damayaṃtyāḥ savidhe (N. II. 47); 'I beg to r. him to your kind notice' tasmin kṛpādṛṣṭiṃ pātayatu or taṃ snigdhadṛṣṭyā paśyatu bhavān iti me prārthanā.
(2) guṇavarṇanapatraṃ praśaṃsālekhaḥ.
(3) upadeśaḥ anuśāsanaṃ prabodhanaṃ.
(4) anugraha-prasāda-kāraṇaṃ ādarahetuḥ 'a fair face is a good r.' ākṛtiviśeṣeṣvādaraḥ padaṃ karoti (M. 1.).
, v. t. śudh c., niṣkṛ 8 U, pratikṛ pratiphalaṃ-niṣkṛtiṃ dā 3 U, nistṝ c.; (kṣatiṃ) pūr 10 &c.; See Compensate, 2 mūlyaṃ dā; parituṣ c., saṃ-bhū c.; See Reward. -s. pāritoṣikaṃ mūlyaṃ pratiphalaṃ; niṣkṛti f., nistāraḥ śuddhi f., niryātanaṃ pratikriyā; pūraṇaṃ; kṣatiniṣkṛtiḥ- pūraṇaṃ.
, v. t. saṃ-dhā 3 U, saṃ-ghaṭ c. (ghaṭayati) saṃmil c., dveṣaṃ-vairaṃ śam c. (śamayati) sakhyaṃ kṛ 8 U; prasad c., anunī 1 P, sāṃtv 10, saṃ-pari-tuṣ c.; 'you are not yet r. ed' nādyāpi prasādaṃ gṛhṇāsi (M. 4.), na anunīyase prasannā na bhavasi; 'easy to be r. ed' āśusaṃdheya.
(2) (Statement &c.) visaṃvādaṃ-virodhaṃ-apanī 1 P or apā-nirākṛ aikyatāṃ-ekavākyatāṃ-saṃgatiṃ-kṛ samā-dhā.
(3) (Quarrels &c.) praśam c., saṃ-dhā nirākṛ.
(2) saṃdhiḥ sāman n., vairaśāṃti f., punaḥ sakhyaṃ-maitrī sāṃtvanaṃ anunayaḥ aikyaṃ.
(3) samādhānaṃ saṃgati f., ekavākyatā virodhaśamanaṃ.
, a. gahana ni- gūḍha gūḍhārtha durbodha rahasya durjñeya gahanārtha.
, v. t. nipuṇaṃ-sūkṣmaṃ-parīkṣ 1 A or nirūp 10 or anusaṃ-dhā 3 U, gaveṣ 10.
, s. lekhyaṃ lekhaḥ patraṃ patrakaṃ paṭṭaḥ lekhapramāṇaṃ (evidence on r.). -v. t. ābhi- likh 6 P, lekhye-patre-āruh c. or niviś c. or ṛ c. (arpayati); See Commit. -er, s. lekhakaḥ lipikāraḥ kāyasthaḥ (court-officer).
, v. t. kath 10, ā-khyā 2 P, varṇ 10, nivid c., pari- kṝt 10; See Tell.
, v. t. pūr 10, prativi-dhā 3 U pūnar labh 1 A.
, s. ā-saṃ-upā-śrayaḥ ā-ava-laṃbaḥ
(2) śaraṇaṃ gati f., (śrīharirme gatiḥ) f; 'have r. to' śri 1 U, ā-upā-samā-saṃ- ā-sthā 1 P, ā-ava-laṃb 1 A; upagam 1 P.
, v. i. ārogyaṃ labh 1 A, rogād vimuc pass.: oft. by nir vi gata in comp.; nirviṣaḥ gautamaḥ (M. 4.) 'has r. ed from (the effects of) poison'; prakṛtiṃ āpad 4 A, sustha-prakṛtistha- a. bhū 1 P, rogamukta-nirāmaya- a. bhū; pūrvasthitiṃ prāp 5 P.
(2) (From fainting) saṃjñāṃ-cetanāṃ-labh; See below. -v. t. (punaḥ) labh prāp vid 6 U, prati-ā-pad; pratyavāp pratyādā 3 A, pratigrah 9 P, pratyāhṛ 1 P, pratyuddhṛ 1 P; 'r. consciousness' saṃjñāṃ-cetanāṃ-labh or prāp prakṛtiṃ-saṃjñāṃ prati-ā-pad prakṛtistha- a. bhū.
(2) rogaṃ hṛ or naś c. or sādh c. or śam c., nīruja-svastha- a. kṛ 8 U; See Cure; 'she r. ed him from poison' sā taṃ nirviṣaṃ cakāra.
(2) (From sickness) gata-naṣṭa-śāṃta-roga nīroga nirāmaya rogamukta svastha prakṛtistha utthita; oft. by mukta gata in comp.; 'r. from fever' jvaramukta; 'r. from swooning' naṣṭa-gatamoha; 'r. from poison' nirviṣa &c.
(3) (From fainting) labdha-saṃjña-cetana prakṛtimāpanna prakṛtistha cetanāpanna.
(2) svāsthyalābhaḥ; ārogyaprāptiḥ prakṛtilābhaḥ svāsthyaṃ nirāmayatvaṃ ārogyaṃ rogamukti f.
, a. dharmabhraṣṭa tyakta-laṃghita-svadharma patita.
(2) kātara bhīru klība; See Coward.
, v. t. (Oneself) viśram 4 P, vihṛ 1 P, ram 1 A, krīḍ 1 P.
(2) ā-samāpratyā-śvas c., ānaṃd c., vinud c., ram c. (ramayati) saṃ-pari-tuṣ c.; See Please,
, s. See Dross.
, v. pratyabhiyuj 7 A, 10, pra-tyabhiśaṃs 1 P.
, s. punaḥ prasarpaṇaṃ or udbhavaḥ.
, v. t. śaktiṃ vṛdh c., prabalīkṛ 8 U, āśvas c., āpyai c., samā-pratisamā-dhā 3 U, sustha- a. kṛ; 'to r. the strength of' vājīkṛ.
(2) navasainikaiḥ pūr 10. -v. i. 'r. one's strength' balaṃ-sattvaṃ labh 1 A, svatejaḥ-vīryaṃ prāp 5 P, sustha- a. bhū. -s. nūtananava-sainikaḥ.
(2) navasainikayukta-pūrṇa.
, s. samakoṇaḥ samacaturasraṃ.
, v. t. samā-pratisamā-dhā 3 U, śudh c.
, a. saralarekhāviśiṣṭa.
, s. sāralyaṃ ārjavaṃ dākṣiṇyaṃ nyāyitā śaucaṃ satyaśīlatā sadvartanaṃ sadācāraḥ; 'path of r.' sanmārgaḥ supathaḥ nītimārgaḥpathaḥ; 'deviation from the path of r.' satpathatyāgaḥ-bhraṃśaḥ utpathagamanaṃ.
, s. nāyakaḥ adhyakṣaḥ
(2) grāmācāryaḥ.
, a. pārśvaśaya ardhakāyena śayāna kukṣiśaya saṃviṣṭa.
, v. t. punar labh 1 A.
, v. i. prati- ā-vṛt 1 A, punar āgam 1 P, or āpat 1 P or saṃ-pad 4 A or saṃ-bhū 1 P or ghaṭ 1 A or upa-sthā 1 P; (to the mind) āviḥ-prāduḥ-bhū ud-i 2 P, sphur 6 P, smṛ pass.
(2) śaraṇaṃ gam or prapad.
(2) smaraṇaṃ sphuraṇaṃ prādurbhāvaḥ udayaḥ.
, a. pratīpa; See Obstinate.
, a. rakta lohita śoṇa (blood-r.), raktalohita-varṇa aruṇa (dark r.), kaṣāya śoṇita; 'r.-hot' uttapta jvalat abhi-saṃ-tapta agnivarṇa; 'r.-lead' siṃdūraṃ; See under Lead. -s. (R. colour) raktavarṇaḥ aruṇiman m., lohitaḥ raktaḥ.
, v. t. See Edit. -ion, s. See Edition (1)
, v. t. ava-hṛ 1 P, niṣkrī 9 U, pari-krī 9 A, dhanaṃ dattvā mokṣ 10; muc c., mokṣ vi-nir-- pratyā-dā 3 A, upa-nī 1 U; 'a pledge to be r. ed at a fixed time' kṛtakālopaneyaḥ ādhiḥ (V. M. 66).
(2) pari- trai 1 A, ud-dhṛ 1 P, 10, nistṝ c.
(3) pūr 10, pratikṛ 8 U; See Atone for; 'he has this r.-ing virtue in him' ayaṃ tasya guṇo'nyāndoṣān pramārṣṭi-lopayati.
(2) trātṛ m., mokṣakaḥ uddhartṛ m., tārakaḥ.
(2) pari- trāṇaṃ uddhāraḥ mokṣaḥ-kṣaṇaṃ mukti f., tāraṇaṃ.
, a. sugaṃdhi saparimala surabhiḥ See Fragrant; 'to make r.' vās 10, surabhīkṛ 8 U.
, v. t. dviguṇīkṛ 8 U, punaḥ punaḥ kṛ; aviratodyamena vṛdh c.
, s. durgaracanā.
, v. i. sādh c., āvah 1 P, saṃ-pad c.; kḷp 1 A, saṃ-pad 4 A (with dat.,) bhū with dat.; 'will r. 'to thy glory' tava yaśase bhavet-kalpeta &c.
(2) ava-so 4 P; pari-ṇam 1 P; oft. ex. by aṃtaḥ pariṇāmaḥ.
(3)
, v. t. pratikṛ 8 U, nirākṛ samā-dhā 3 U; uddhṛ 1 P, muc c. (persons); 'r. one's grievances' duḥkhād-muc c. or uddhṛ. -s. prati (tī) kāraḥ pratikriyā samādhānaṃ uddhāraḥ.
, v. t. pūrvasthitiṃ nī 1 P, pratyādiś 6 P.
(2) (Bring to a state) ex. by nī gam c., kṛ 8 U or sātkṛ; 'r. to subjection' ātmavaśaṃ nī vaśīkṛ; 'r. to ashes' bhasmasātkṛ bhasmīkṛ bhasmāvaśeṣaṃ nī or kṛ; 'r. to a wretched state' dīnāvasthāṃ nī; 'r. ed to a skeleton of bones' asthimātrāvaśiṣṭa kaṃkālaśeṣa; 'who has r. ed kings to the state of tributaries' karadīkṛtabhūpālaḥ.
(3) nyūnīkṛ alpīkṛ hras c., laghayati (D.), laghūkṛ; vi-pra-kṛṣ 1 P, (viprakarṣatyalakṣmīṃ U. 5); apakṛṣ; 'r. in price' arghataḥ pat c.; 'r. the strength' balaṃ śithilīkṛ or apaci 5 U or kṣi 1, 5 P.
(4) (Person) kṛśīkṛ kṣīṇīkṛ kṣai-kṣi c. (kṣapayati) śaktiṃ apa-ci or avasad c.
(5) vaśīkṛ ji 1 P, parāji 1 A, svavaśaṃ nī.
(6) (In Math.) rūpaṃ dā 3 U, rūpeṇa kath 10; 'r. to a system' vyava-sthā c., krameṇa vinyas 4 U or virac 10.
(2) vaśīkṛta nyūnīkṛta; kṣīṇabala &c.; 'you appear to be much r.' atīva kṣāmaḥ-kṛśagātraḥdṛśyase; apacitaṃ gātraṃ (S. 2) 'a body r. in bulk,' 'r. in strength' kṣīṇabala śithilabala kṣīṇa kṛśa.
(2) hrāsaḥ apa-vipra-karṣaḥ apacayaḥ nyūnīkaraṇaṃ nyūnatā śaithilyaṃ.
(3) parājayaḥ vaśīkaraṇaṃ parābhavaḥ.
, a. atirikta samadhika udrikta utsikta atyaṃta; vyartha punaruktabhūta ati-śaya in comp.
, v. t. dviguṇīkṛ 8 U.
(2) (In grammar) abhyas 4 P (syllable); āmreḍayati (D.) (word).
, s. naḍaḥ-laḥ; dhamanaḥ poṭagalaḥ; vetasaḥ vetraṃ veṇuḥ vaṃśaḥ; 'r. for writing', 'r.-pen' kalamaḥ.
, s. śilāsaṃghātaḥ śiloccayaḥ-śreṇī śailasetuḥ. -v. t. saṃhṛ 1 P; See Contract.
, v. i. bāṣpaṃ ud-gṝ 6 P or udgam c. or udvam 1 P or utkṣip 6 P, bāṣpāyate (D.). -s. bāṣpaḥ dhūmikā.
, v. i. pra-skhal 1 P, pārśve pat 1 P, saṃvi-cal 1 P. -s. skhalanaṃ vicalanaṃ.
(2) āvāpanaṃ.
, s. alpa or laghu-āhāraḥ or bhojanaṃ upāhāraḥ.
, v. i. uddiś 6 P, adhikṛ 8 U, lakṣīkṛ; See Allude, Advert; āśri 1 U, apekṣ 1 A, saṃbaṃdh-anuṣaṃj- pass.; 'it does not r. to me' na matsaṃbaddhaṃ tat; oft. by viṣaya para in comp.: brahmaviṣayāṇi vākyāṃtarāṇi (S. B. 114). 'r. ing to Brahman'; saṃdihyamānāni vākyāni brahmaparatayā nirṇītāni (S. B. 166) 'have been proved t. r to Brahman.' -v. t. Ex. by dṛś 1 P, nirūp 10, pracch 6 P, ṛ c. (arpayati) prati-pad c.; nirdiś 6 P; 'I r. you to the sage about it' tadvi-ṣaye munimeva pṛccha; 'r. the word to the dictionary' kośe taṃ śabdaṃ nirūpaya; 'the matter must be r. -ed to the judge for opinion' ayamarthaḥ abhiprāyārthaṃ prāḍ-vivākāya nivedanīyaḥ-pratipādanīyaḥnirdeṣṭavyaḥ.
(2) āruh c.; āsaṃj c.; saṃbaṃdh 9 P.
(2) uddeśaḥ saṃbaṃdhaḥ anuṣaṃgaḥ apekṣā āśrayaḥ viṣayaḥ saṃparkaḥ anvayaḥ anusaṃdhānaṃ; 'a r. is here made to a mythological story' atra purāvṛttakathā anusaṃdheyā (Mallinatha on K. 1. 21); oft. ex. by ālokanaṃ ālocanaṃ; 'on a r. to the book again' punaḥ pustakaṃ ālokya &c.; bhavannirdiṣṭasthalaṃ punarālocya &c; 'in or with r to' adhikṛtya uddiśya āśritya apekṣya apekṣayāsaṃbaṃdhena-viṣaye in comp.
, v. t. vi- śudh c., vimalīkṛ 8 U, pra- mṛj 2 P.
(2) saṃskṛ pariṣkṛ upaskṛ vinī 1 U. -v. i. śudh 4 P, vimalī bhū 1 P
(2) saṃskṛta saṃskāravat pariṣkṛta prabuddha; vinīta śiṣṭa sabhya.
(3) ati- sūkṣma.
(2) saṃskāraḥ pariṣkāraḥ śiṣṭatā saujanyaṃ cittaprabodhaḥ śuddhiḥ; 'r of manners' vinayaḥ ācārasaujanyaṃ sabhyācāratvaṃ; 'a man of r.' śiṣṭācāraḥ vinītaḥ.
(3) ati- sūkṣmatā
, v. t. See Repair.
, v. i. ciṃt 10, dhyai 1 P. vicar c., vigaṇ 10, bhū c. tark 10, vimṛś 6 P, ālocparyāloc 10.
(2) (On) ā-adhi-kṣip 6 P, niṃd 1 P. ava-jñā 9 U; See Censure. -v. t. pratikṣip parā-pratyāvṛt c., pratibiṃbayati (D.); 'a lake r. ing stars' tārāpratibiṃbaṃ saraḥ; 'this action r. s great credit on you' idaṃ te caritaṃ atīva praśasyaṃ.
(2) ciṃtā-dhyāna-śīla vicāraśīla.
(2) ā-adhi-kṣepaḥ ākṣāraṇaṃ.
(3) parāvartanaṃ pratikṣepaḥ saṃkrāṃti f.
(4) pratibiṃbaḥ-baṃ praticchāyā pratiphalaṃ; chāyā prati-māpratimūrti f. -rūpaṃ
(2) vicārakaḥ.
, a. parāvartin.
, v. t. doṣaṃ apanī 1 P or khaṃḍ 10 or apākṛ 8 U or nivṛt c.; pāpāt nivṛt c. or viram c.; durmatiṃ naś c., (of persons).
(2) śudh c., pari-vi-saṃ-- samāpratisamā-dhā 3 U, pratikṛ.
(3) punaḥ kṛ of kḷp c. or vi-dhā. -v. i. pāpāt ni-parā-vṛt 1 A or viram 1 P, pāpamārgaṃ tyaj 1 P. -s.,
(2) dharmapravartakaḥ.
, v. t. parāvṛt c., vakrīkṛ 8 U; 'to be r. -ed' vakrībhū 1 P, parāvṛt 1 A.
, a. chedya khaṃḍanīya bhedya.
, v. t. ni-saṃ-yam 1 P, nigrah 9 P. nivṛ 5 U or c, saṃhṛ 1 P; See Control. -v. i. nivṛt 1 A, viram 1 P, (with abl.); parihṛ I P, vi- vṛj 10, tyaj 1 P; See Abstain, Cease, Forbear. -s. dhruvakaḥ anupadaṃ.
, a. parāvartanīya.
, v. t. samā-pratyā-ā-śvas c., ānaṃd c., jīv c., ā-pra-hlād c., sukhayati (D.).
(2) navīkṛ 8 U, (ete vayaṃ punarnavīkṛtāḥ smaḥ S. 5.); śramaṃ apahṛ 1 P or chid 7 P or apanī 1 P, viśram c.; balaṃ-sattvaṃ vṛdh c., āpyai c.
(3) nirvā c. (vāpayati) śītalayati (D.), śītalīkṛ; See Cool, -ed, a. hṛta or gata-klama or śrama viśrāṃta āpyāyita āśvāsita navīkṛta chinnaśrama.
(2) abhyavahāraḥ laghvāhāraḥ upāhāraḥ; 'morning r.' prātarāśaḥ kalyavartaḥ.
, v. t. tāpaṃ-dāhaṃ-hṛ 1 P or naś c. or chid 7 P, nirvā c. (vāpayati) śītalīkṛ 8 U; See Cool. -ion, s. tāpa-dāhacchedaḥ nirvāpaṇaṃ.
, s. āśrayaḥ saṃśrayaḥ śaraṇaṃ gati f.; (person) śaraṇyaḥ āśrayabhūtaḥ pālakaḥ rakṣakaḥ trātṛ m.
(2) upāyaḥ pra- yukti f., gatiḥ sādhanaṃ; 'giving r.' śaraṇyaḥ &c; 'take r. with' śaraṇaṃ yā 2 P or gam 1 P or prapad 4 A, upā-ā-saṃ-śri 1 U, avalaṃb 1 A, śaraṇārthaṃ gam &c; 'seeking r.' śaraṇārthin; 'come for r.' śaraṇaṃ prapannaḥ śaraṇāgata; 'having only one r.' ananyagatika.
, a. dedīpyamāna vibhrājamāna bhāsvat ujjvala atitejasvin pradyotamāna; See Bright. -Refulgence, s. atiprabhātejas n., aujjvalyaṃ.
, v. t. pratidā 3 U, prati-ṛ c. (arpayati.)
, v. t. pratyā-khyā 2 P, ni-prati-ṣidh 1 P, pratyācakṣ 2 A, nirākṛ 8 U, pratyādiś 6 P, nir-apa-as 4 U, vi-prati-han 2 P, na saṃman 4 A or grah 9 U or aṃgīkṛ or pratīṣ 6 P, avadhīr 10; 'pray, do not r. my request' nārhasi me praṇayaṃ vihaṃtuṃ (R. II. 58).
(2) (Followed by inf.) Ex. by a sentence with vac vad &c. (Say, q. v.). -s. ucchiṣṭaṃ avaśiṣṭaṃ ava-śeṣaḥ śeṣaḥ-ṣaṃ; asāraḥ malaṃ. -a. ucchiṣṭa asāra avaśiṣṭa.
, v. t. nirākṛ 8 U, niras 4 U, pratikṣip 6 P, khaṃḍ 10, bādh 1 A, adharīkṛ pratyā-khyā 2 P, pratyādiś 6 P, apavad 1 U, nirdhū 5, 9 U, 6 P.
, v. t. punaḥ labh 1 A or prāp 5 P, pratipad 4 P; See Recover.
, a. rājakīya rājārha rājocita.
, v. t. saṃtṛp c., saṃtuṣ c., āhlād c., ānaṃd c.
(2) āśvas c., āpyai c., saṃvṛdh c.; See Refresh, 'r. oneself' uttamānnena saṃtuṣ 4 P or saṃtṛp 4 P or ātmānaṃ saṃtuṣ c., utsavaṃ kṛ 8 U.
, s. rājacihnāni-lakṣaṇāni-liṃgāni rājopacāraḥ.
, v. t. ādṛ 6 A, prati-ava-īkṣ 1 A, saṃman c. pūj 10, ni- sev 1 A.
(2) īkṣ dṛś 1 P, ā-ava-lok 1 A, 10, ā- lakṣ 10; See Look. 3 man 4 A, vi- gaṇ 10.
(4) ava-dhā 3 U, avekṣ sāvadhāna- a. bhū vigaṇ ādṛ.
(5) sev pā c. (pālayati) anu-ṣṭhā 1 P; See Observe. 6 uddiś 6 P, apekṣ; saṃbaṃdh 9 P. -s. ādaraḥ saṃmānaḥ pūjā avekṣā.
(2) avadhānaṃ manoyogaḥ avekṣā.
(3) dṛṣṭi f., īkṣaṇaṃ; See Look. 4 snehaḥ praṇayaḥ anurāgaḥ prīti f.
(5) vicāraḥ avekṣā apekṣā anusaṃdhānaṃ gaṇanā uddeśaḥ saṃbaṃdhaḥ anvayaḥ; viṣayaḥ; 'having r. to the result' phalāpekṣayā; 'with r. to' uddiśya adhikṛtya aṃtareṇa apekṣya (with acc.); apekṣayā viṣaye gata- a. in comp.; 'a scandal with r. to Mālavikā.' mālavikāgataṃ kaulīnaṃ (M. 3); bhartṛgatā-viṣayāciṃtā &c.
, s. naukākrīḍā.
, v. t. punar jan c. (janayati) or jīv c. or ud-dhṛ 1 P, 10, or utthā c. (utthāpayati). -a.,
, s. pālaḥ in comp.; śāsakaḥ adhipatiḥ śāstṛ m. 'r. s of the eight quarters' aṣṭa dikpālāḥ.
(2) śūnyapālaḥ; rājapratinidhiḥ.
(2) rājapratinidhimaṃḍalaṃ.
, s. rājavadhaḥ-hatyā-hiṃsā-ghātaḥ.
(2) (Person) rājahan m., rājaghātakaḥ rājaghaḥ.
, s. See Government.
, s. annapānavidhiḥ pathyāpathyaniyamaḥ. 'one observing r.' pathyāśin.
, s. sainyadalaṃ-gulmaṃ-gaṇaḥ-vyūhaḥ;
, s. sainikaveṣaḥ.
, s. pra- deśaḥ lokaḥ bhuvanaṃ; viṣayaḥ rāṣṭraṃ cakraṃ maṃḍalaṃ; (of the sky) viś f., kāṣṭhā āśā; See Direction; 'r. of the heart' hṛdayadeśaḥ; nāḍīcakraṃ &c.
, s. lekhyaṃ lekhaḥ patrikā paṃjikā; gaṇanāpatraṃ -v. t. patrikāyāṃ likh 6 P or niviś c.
(2) likhanasthānaṃ.
, a. śāsaka adhikārin rājyādhikārin.
, v. t. udvam 1 P. ud-gṝ 6 P, niḥ sṛ c.,
, s. pratīpagati f, parāvartanaṃ -v. i. parāvṛt 1 A., pratyāvṛt.
, v. t. anuśuc 1 P. anutap 4 A; See Lament; 'he died r. ed by all' mṛtaḥ sarvairanuśocitaśca; na vāpyanuśocitā (U. 3) 'nor was she (her absence) r. ed.;' oft. ex. by duḥkhita a. or duḥkhaṃ 'I r. I cannot go with you' tyayā saha gaṃtumasamarthosmīti duḥkhitohaṃ.
, a. niyata niyamānusārin naiyamikavaidhika- (kī f.), vidhyanurūpa sūtra-vidhi-anusārin; 'not at r. hours' aniyatavelaṃ (S. 2)
(2) anupūrva anukramāgata yathākrama kramānugata anuloma kramānusārin.
(3) niyatakālikaḥ (kī f.) niyatavela
(4) vya- (-vyā) vahārika-ācārika- (kī f.), nitya yathāmārga yathārīti.
(4) (Of persons) niyamānusārin niyamaniṣṭha-para-śīla vidhiniyama-anuvartin; vyavasthita atyaktakrama avyabhicārin niyatavṛtti.
(2) paryāyaḥ anukramaḥ paripāṭiṭī f., vyavasthā paraṃparā ānupūrvyaṃ ānulomyaṃ; See Order. 3 vidhi-niyama-niṣṭhā niyamānusāritvaṃ vidhyanuvartanaṃ kramātyāgaḥ vyava-sthiti f., vidhi-niyama-paratā.
(4) (Of arrangement) viracanaṃ-nā vyūhaḥ-hanaṃ vinyāsaḥ.
(2) yathāvidhi vidhivat vidhitaḥ yathāniyamaṃ yathāsūtraṃ vidhipūrvakaṃ vidhi-ni-yama-anusāreṇa.
(3) nityaṃ anujjhitakramaṃ niyatakrameṇa niyatavelāyāṃ.
v. t. saṃ- vi-dhā 3 U, parikḷp C., krameṇa vinyas 4 U, virac 10, vyava-sthā C. (sthāpayati).
(2) vi-niyam 1 P. vi-dhā; anuśās 2 P, ni- yaṃtr 10; See Rule,
(3) yathāvidhi vyava-sthā c. or vi-dhā pramāṇaṃ nirūp 10.
(2) vyavasthā vi- niyamaḥ śāsanaṃ vidhiḥ sthiti f., maryādā kramaḥ
, v. t. paṭh 1 P, anuvad 1 P.
(2) kath 10, varṇ 10; See Narrate. 3 prayogāt pūrvaṃ abhinī 1 P or nad 10.
, v. i. pra- śās 2 P, rājyaṃ-mahīṃ &c. śās or av 1 P or bhuj 7 U.
(2) rājyaśāsanakālaḥ rājyakālaḥ.
, v. t. pratidā 3 U, niṣkṛ U, apākṛ pūr 10, śudh c.
, s. abhīśuḥ-ṣuḥ -pragrahaḥ raśmiḥ; 'by drawing in the r. s' raśmisaṃyamanāt (S. 1); 'give the r. s to' vaśaṃ yā 2 P; āyattībhū 1 P, adhīna- a. bhū; 'r.
, s. kaṭi-ṭī f., kaṭi-śroṇī-deśaḥ.
(2) vṛkkau.
, v. t.
, v. t. prati-ṣṭhā c. (-ṣṭhāpayati) punaḥ sthā c. or niyuj 7 A, 10.
, v. t.
, v. t. avadhīr 10, nirākṛ 8 U, pratyā-khyā 2 P, vi-han 2 P, pratyācakṣ 2 A; pratyādiś 6 P, nir-apa-as 4 U, nirdhū 5, 9 U, prati-apa-kṣip 6 P, tyaj 1 P; See Refuse, -ion, s. avadhīraṇaṃ-ṇā nirākaraṇam pratyādeśaḥ pratyākhyānaṃ nirasanaṃ.
, v. i. prī pass, mud 1 A, ānaṃd 1 P, saṃ-pari-tuṣ 4 P, hṛṣ 4 P, ram 1 A, ullas 1 P; See Delight, 'I r. to see you' prītosmi te darśanāt tvaddarśanena muditosmi; 'this is to be r. ed at' etadabhinaṃdanīyaṃ (S. 5). -v. t. Causal of roots above.
(2) prīyamāṇa mudita hṛṣṭa. -s. ānaṃdaḥ harṣaḥ pramodaḥ utsavaḥ.
, v. See Answer.
, v. t. balaṃ-sattvaṃ-vṛdh c., ā-pyai c.
, v. i. punaḥ pat 1 P or āgam 1 P or prāp 5 P; oft ex. by punaḥ with other words; 'r. -ed into a feverish state' jvareṇa punarabhyabhūyata punaḥ jvarāturo babhūva; 'r. ed into vice' punardurmārgaṃ gaṃtuṃ pracakrame satpathāt bhraṣṭaḥ sanmārgaṃ atyajat; 'r. ed into his natural joviality' sahajāmānaṃdavṛttiṃ pratyapadyata. -s. punaḥpatanaṃ āvṛtti f., pratyāgamanaṃ pūrvāvasthāprāpti f.
, v. i. (To) uddiś 6 P, apekṣ 1 A, anuṣaṃj-saṃbaṃdh pass.; by deriv. in īya or viṣaya in comp.; 'r. ing to Sastras' śāstrīya śāstraviṣaya; 'news r. ing to the king's murder' rājaghāta viṣayakaḥ-saṃbaddhaḥvṛttāṃtaḥ; See Refer. -v. t. kath 10, ā-khyā 2 P, varṇ 10, śaṃs 1 P, cakṣ 2 A, ā-ni-vid c.; See Tell,
(2) saṃ-anu-baddha anuṣakta anvita saṃsakta saṃpṛkta saṃbaṃdhin saṃparkin in comp.
(3) saṃbaṃdhin sajāti sajātīya eka-sa-gotra sakulya gotraja ekaśarīrānvaya.
(2) baṃdhutā jñātibhāvaḥ śarīrasaṃbaṃdhaḥ śarīrānvayaḥ sajātitvaṃ sagotratā sapiṃḍatā.
(3) baṃdhuḥ bāṃdhavaḥ jñātiḥ gotrajaḥ sagotrajaḥ sakulyaḥ saṃbaṃdhī sapiṃḍaḥ (to the 7th degrees), samānodakaḥ (8th to 14th degree); sanābhiḥ sodaryaḥ samānodaraḥ (by blood.); 'r. s collectively' bāṃdhavagaṇaḥ-janaḥ -baṃdhujñāti-vargaḥ.
(4) ā-upā-khyānaṃ varṇanaṃ kathanaṃ nirūpaṇaṃ kīrtanaṃ.
(2) anyonyānvita.
(3) saṃbaṃdhin viṣayaka in comp.: anuviddha anuṣakta saṃbaddha sānvaya uddiṣṭa.
(4) saṃbaṃdhavācin.
, v. t. śithilīkṛ 8 U, śithilayati (D.), śrath-śraṃth 1, 9 P., 10, vi- sraṃs c., vigal c.
(2) muc 6 P, or c., visṛj 6 P.
(3) śithilīkṛ pra-śam c. (śamayati) nyūnīkṛ laghūkṛ maṃdīkṛ (maṃdīcakāra maraṇavyavasāyabuddhiṃ K. iv. 45); 'r. ing their efforts' śithilitaprayatnāḥ.
(4) ud-graṃth 9 P, visaṃ-dhā 3 U; 'r. the bowels' viric 7 P or c.; See Purge; 'r. the mind' manaḥ vinud c., or viśram c. -v. i. śithilībhū 1 P. ślath 1 P, śrath 1 A, sraṃs 1 A, śithilāyatemaṃdāyate (D.).
(2) pra-upa-śam 4 P, nyūnī-bhū.
(2) pra-upa-śamaḥ-śāṃti f., nyūnībhāvaḥ
(3) vinodaḥ viśrāmaḥ udyogavirati f. -nivṛtti f. śaithilyaṃ.
, s. viśrāmadāyī javāśvagaṇaḥ or sevakagaṇaḥ.
, v. t. mokṣ 10, muc 6 P or c., vi-nir-- uddhṛ 1 P, nistṝ c., visṛj 6 P; See Free, -s. vi-mukti f., mokṣaḥ mocanaṃ uddhāraḥ nistāraḥ
, v. t. vi-vas c.
(2) ṛ c. (arpayati).
, v. i. karuṇāmṛdu-karuṇārdra-mṛducitta -a. bhū 1 P; anukaṃp 1 A, dayārdrībhū karuṇayā dru 1 P; 'his heart r. ed;' tasya mano mārda vamabhajata kaṭhinatāmajahāt; 'being appeased, he r. ed' sacānunīto mṛdutāmagacchat (R. v. 54); kimapi sānukrośaḥ kṛtaḥ (S. 4) 'somewhat r. ed.'
, a. prāstāvika (kī f.), prastuta prastutānuṣaṃgin prāsaṃgika (kī f.), prastāvasadṛśa (śī f.) -ucita-anurūpa prasaṃgocita.
, s. ava-śiṣṭaṃ-śeṣaḥ-ṣaṃ śeṣabhāgaḥ śavaḥ -vaṃ mṛtaśarīraṃ.
, s. See Widow.
, v. t. (persons) (duḥkhāt &c.) muc 6 P or c., mokṣ 10, uddhṛ 1 P. duḥkhaṃ &c, apanī 1 P or śam c. (śamayati) or parihṛ
(2) (Pain &c.) pra-śam c., parihṛ dūrīkṛ; laghayati (D.), viśram c., laghūkṛ; See Al-
(3) upakṛ sāhāyyaṃ dā 3 U, anugrah 9 P.
(4) (Guard &c.) viśram c., niyogāt vi-śrāmaṃ dā.
(2) sukhaṃ upa-pra-śamaḥ nirvāpaṇaṃ ciṃtā-praśamaḥ-śāṃti f. svāsthyaṃ nirvṛttiḥ vi-śrāmaḥ niściṃtatā; ekapade eva duḥkhaviśrāmaṃ dadāti (U. 6) 'gives r. to my sorrow'; kartavyāni duḥkhitairduḥkhanirvāpaṇāni (U. 3).
(3) upakāraḥ sāhāyyaṃ; 'she brought her lovely limbs into r.' pupoṣa lāvaṇyamayān viśeṣān (K. 1. 25).
, s. dharmaḥ.
(2) dharmātman puṇyaśīla dharmācārin vratin dharmaniṣṭa dhārmika (kī f.); See Plous, -ly, adv. dhārmikavat īśvarabhaktyā.
, v. t. tyaj 1 P, ut-vi-sṛj 6 P, hā 3 P, muc 6 P.
, s. avaśiṣṭādhāraḥ-bhājanaṃ.
, v. t. svād c., ras 10, surasīkṛ 8 U, svādūkṛ.
(2) āsvād 1 A.
(3) abhi- ruc 1 A, abhinaṃd 1 P; See Like, s. rasaḥ ā- svādaḥ-svādanaṃ ruci f.; 'has lost r. for dates' piṃḍakharjūrairudvejita (S. 2).
(2) abhi- ruciḥ abhilāṣaḥ icchā.
(3) ava-upa-daṃśaḥ.
, a. anicchat vimanas anicchu asaṃtuṣṭa akāma niṣkāma vi-parāṅ-mukha vimata.
, v. i. (On) viśvas 2 P, prati-i 2 P. viśraṃbh 1 A; śraddhā 3 U.
(2) ā- ava-laṃb 1 A, ā-saṃ-śri 1 U; oft. ex. by āyatta adhīna taṃtra in comp.; 'l r. on you alone' bhavāneva mamāśrayaḥśaraṇaṃ.
(2) avalaṃbaḥ-banaṃ ā-saṃ-śrayaḥ śaraṇaṃ.
, v. i. ava-sthā 1 A, sthā 1 P, ās 2 A, vṛt 1 A; See Continue. 2 ni- vas 1 P, sthā adhi-ṣṭhā.
(3) śiṣ pass., ava-pari-ut-- ud-vṛt; 'he r. ed only' in memory (his name only r. ed) smartavyaśeṣaṃ nītaḥ; 'r. ing after what is eaten' bhuktāvaśiṣṭaṃ bhūktaśeṣaṃ (annaṃ); 'those who r. ed alive' hataśeṣāḥ.
, v. t. punaḥ pra-hi 5 P or āhve 1 P.
, v. t. lakṣ 10, avekṣ 1 A, nirūp 10.
(2) abhi-dhā 3 U, vac 2 P, vad 1 P; See Observe. -s. ukti f., vacanaṃ abhidhānaṃ vacas n., bhāṣaṇaṃ; (written) likhitaṃ lekhaḥ
(2) avekṣaṇaṃ nirūpaṇaṃ.
(3) carcā anuśāsanaṃ.
(2) vikhyāta viśruta alokika (kī f.), lokottara prasiddha viśiṣṭa utkṛṣṭa smaraṇārha viśeṣa in comp.
, a. punarūḍha punarbhū.
, v. t. pratikṛ 8 U, prativi-dhā 3 U, pratisamā-samā-dhā; parihṛ 1 P; pra-upa-śam c. (śamayati) sādh c., kit desid. (cikitsati-te); upa-car 1 P. -s. auṣadhaṃ; bheṣajaṃ agadaḥ; See Medicine. 2 pratikriyā prati(tī) kāraḥ upaśamaḥ upāyaḥ upacāraḥ pratividhānaṃ upakramaḥ cikitsā pratisamādhānaṃ.
, v. t. smṛ 1 P, saṃ-anu- (with gen. when regret is shown), anu-ciṃt 10, anu-budh 1 P, 4 A.
(2) (Keep in mind) smṛ hṛdaye-citte ni-upa-dhā 3 U, manasi kṛ 8 U, ava-dhṛ 10; 'please, r. these words well' hṛdi enāṃ (bhāratīṃ) upadhātumarhasi (R. viii. 77); 'r. me to your brother' smartavyohaṃ tava bhrātuḥ.
(2) smārakaṃ smāraṇaṃ smaraṇavastu abhijñānaṃ; 'r. of love' prītyabhijñānaṃ.
, v. t. smṛ c., anu-saṃ-- ud-pra-anu-budh c.; 'this group of gallants, as if, r. s. me to-day of Pātala' pātālaṃ māmadya saṃsmarayatīva bhujaṃgalokaḥ (Rat. 1), 'Oh I am well r. ed' aye samyaganubodhitosmi (S. 1).
, s. smṛti f., smaraṇaṃ; See Memory.
, a. anavadhāna asāvadhāna pramatta nirapekṣa upekṣaka maṃdādara śithilodyama; 'to be r.' pramad 4 P (with abl.)
, v. t. pra-hi 5 P, preṣ c., prati-ṛ c. (arpayati); saṃcar c., saṃkram c.
(2) śithilīkṛ 8 U, muc 6 P, vi-ut-sṛj 6 P, tyaj 1 P, viram 1 P, nivṛt 1 A, (with abl.).
(3) kṣam 1 A, nivṛt c., muc avasṛj tyaj.
(4) pra-upa-śam c., (śamayati) laghūkṛ nyūnīkṛ. -v. i. pra-upa-śam 4 P, śithilībhū 1 P, viram.
(2) mocanaṃ muktiṃ f., nistāraḥ uddhāraḥ.
(3) mārjanaṃ kṣamāṃ vicchedaḥ nivṛtti f., utsargaḥ.
, s. ava- śeṣaḥ-ṣaṃ; See Remainder.
, v. i. (With) nivāraṇārthaṃ upadiś 6 P, nivārayituṃ yat 1 A, pratyādiś pratyā-khyā 2 P; See Dissuade.
, s. anutāpaḥ anuśayaḥ anuśokaḥ paścāttāpaḥ.
, a. dūra dūrastha dūravartin asannihita viprakṛṣṭa; See Distant. -ly, adv. dūraṃ viprakṛṣṭaṃ; 'he is r. connected with me' sa mama viprakṛṣṭaḥ baṃdhuḥ.
, s. aśrāṃtaḥ aśvaḥ. v. i. aśvaṃ punar āruh 1 P.
, v. t. sthānāṃtaraṃ nī 1 P or gam c., apa-sṛ c., vi- cal c
(2) dūrīkṛ 8 U, nirvas c., niṣkas c., apa-niḥ-ut-sṛ c., bāhiṣkṛ; (from office) pra- bhraṃś c., cyu c., See Dismiss, Discharge. (of things) apanī vinud c., apahṛ 1 P, apa-ava-kṛṣ 1 P. apa-apā-nud 6 P or c., apa-vyapa-ūh 1 U. nir-apa-as 4 U, nirākṛ apākṛ ucchid 7 P. vi-naś c., pratikṛ khaṃḍ 10, vi-prati-han 2 P, bhaṃj 7 P, nir-ava-dhū 5, 9 U, 6 P. -v. i. sthānāṃtaraṃ gam 1 P or yā-i- 2 P: apasṛ 1 P, apagam-yā. -s. puruṣaḥ (in geneology) 'separated by one r. from the creator' sraṣṭurekāṃtaraṃ (dvaṃdvaṃ) (S. 7).
(2) padaṃ padavī kramaḥ.
(3) apagamaḥ apasaraṇaṃ &c.; See below.
(2) apasaraḥ-raṇaṃ apayānaṃ apa-gamaḥ-gamanaṃ sthānāṃtaraṃ sthalabhedaḥ
(3) nirāsaḥ nirākaraṇaṃ prabhraṃśanaṃ apa-pari-hāraḥ-haraṇaṃ ucchedaḥ vināśaḥ-śanaṃ apanodaḥ apohaḥ prati-ghātaḥ prati (tī) kāraḥ khaṃḍanaṃ bhaṃgaḥ &c.
, v. t. mūlyaṃ-vetanaṃ-pratiphala dā 3 U; See Recompense, Reward.
, s. (vidyāyāḥ) punarujjīvanaṃ.
, s. saṃmardaḥ dvaṃdvaṃ saṃghaṭṭaḥ abhighātaḥ; See Battle, Collision.
, v. t. dṝ 9 P or c., bhid 7 P. chid 7 P, vyadh 4 P, viśṝ 9 P: vi-ud-dal c. (dalayati) khaṃḍ 10: See Tear, 'heart-r.ing' hṛdayaspṛś hṛdispṛś hṛdayamarmacchid.
, v. t. prati-dā 3 U, prati-ṛ c. (arpayati) prati-pad c., niryat c.
(2) dā kṛ 8 U, upakḷp c.
(3) jan c., utpad c., kṛ; by the causal of roots; 'r. help' sāhāyyaṃ kṛ or dā; 'to r. proud' dṛp c.: 'r. unfriendly' vikṛ c., &c. viraṃj c.
(4)
, s. samāgama-saṃketa-sthānaṃ saṃketa gṛhaṃ-sthalaṃ.
, s. dharmabhraṣṭaḥ patitaḥ pākhaṃḍaḥ svadharma-svapakṣa-tyāgin m.
v. t. navīkṛ 8 U, pratisamā-dhā 3 U, uddhṛ 1 P, pūrvāvasthāṃ nī 1 P or prāp c. or gam c.
(2) punaḥ kṛ; gen. ex. by punaḥ ārabh 1 A with other words; 'r. s studies' punaḥ adhyayanaṃ prārabhate; 'they r. ed hostilities' punaḥ vairaṃ prārebhire.
, v. t. na svīkṛ or aṃgīkṛ 8 U, pratyā-khyā 2 P, pratyādiś 6 P, pratyācakṣ 2 A: See Refuse. 2 tyaj 1 P, apās 4 U, vi-ut-sṛj 6 P, hā 3 P: See Abandon, 'to r. the world' saṃnyas sarvasaṃgaṃ parityaj.
, v. t. navīkṛ 8 U, punaḥ kṛ.
, s. karaḥ baliḥ rājasvaṃ. v. t. bhāṭakena dā 3 U: bhaṭ c., bhāṭakena-mūlyadānena-grahra 9 U or sev 1 A or bhukh 7 A.
, v. t. punā vi-rac 10 or paṭ c.
, v. t. navīkṛ 8 U, saṃ-dhā 3 U pratisamāsamā-dhā uddhṛ 1 P, pūrvavatkṛ punaḥ svasthīkṛ susthita a. kṛ.
(2) (Loss &c.) pūr 10, pramṛj 2 P, niṣkṛ śudh c, pratikṛ saṃ-dhā. -v. i. āśri 1 U, prapad 4 A, gam-vraj 1 P, śaraṇaṃ prapad or gam or yā 2 P or abhyupa-i 2 P. -s. prati- samādhānaṃ saṃskāraḥ saṃdhānaṃ uddhāraḥ navīkaraṇaṃ pūrvāvasthāprāpaṇaṃ.
(2) kṣati or hāni-pūraṇaṃ or niṣkṛti f., śodhanaṃ pratiphalaṃ.
, s. kṣipottaraṃ ṣyaṃgokti f., bhaṃgibhāṣaṇaṃ sarasoktiḥ.
, s. bhojanaṃ asnaṃ āhāraḥ aśanaṃ abhyupahāraḥ.
, v. t. (nirvāsitaṃ) svadeśaṃ prāpū c.
, v. t. pratidā 3 U, prati-ṛ c. (arpayati) niryat 10, prati-pad c., nivṛt c., pratikṛ 8 U.
(2) pratiphalaṃ-niṣkṛtiṃ-dā niṣkṛ apākṛ śudh c., apavṛj 10, oft, by prati; 'r. kindness' pratyupakṛ; 'r. an injury' pratyapakṛ vairaṃ sādh c.
, v. t. khaṃḍ 10, niras 4 U, vi- lup c., ni-parā-vṛt c., ucchid 7 P. -s. vi- -lopaḥ nivartanaṃ khaṃḍanaṃ nirasanaṃ pracāralopaḥbhaṃgaḥ.
, v. t. punaḥ vad-gad 1 P, or udīr c. or vyāhṛ 1 P, (Say, q. v.); abhyas 4 U, (a letter) āmreḍayati (D.).
(2) āvṛt c., punaḥ-muhuḥ-kṛ 8 U or ācar 1 P or anu-ṣṭhā 1 P: 'ten r. ed two times' dvirāvṛttā daśa dvidaśāḥ.
(3) paṭha 1 P, vyāhṛ anuvad udgṝ 6 P, ā-khyā 2 P, kath 10. udīr.
(3) āvṛtti f., āvartanaṃ punaḥ vidhānaṃ-anuṣṭhānaṃ-āvṛttiḥ paunaḥpunyaṃ abhyāsaḥ; āmreḍitaṃ dviruktiḥ (of a word &c.).
, v. t. apās 4 U, prati-vyā-hat 2 P, pratisṛ c, niras pratikṣip 6 P, prativṛ c., apānud 6 P, ni-para-vṛt c., pratyādiś 6 P; See Dispel, Drive. -lent, -ling, a. pratighātin pratikāraka apānodin. -s. prati- (-tī) kāraḥ pratighātaḥ pratighāraṇaṃ.
, v. t. anu-paścāt-tap 4 A, anuśī 2 A, anuśuc 1 P, anutāpaṃ vah-vraj-gam 1 P, paścāt pīḍ-khid pass.
, s. pratidhātaḥ pratipatanaṃ.
, s. See Treasury.
, v. i. vyath 1 A, śuc 1 P, avasad 1 P, khid-pīḍ-ḍu-saṃtap -pass.; See Fret.
, v. t. (sthāne) putaḥ ā-ni-dhā 3 U or niviś c. or nyas 4 U or sthā c. (sthāpayati); pūr 10, sthāne niviś c., prati-nidhiṃ dā 3 U; 'one servant was r. ed by two' kiṃkarasthāne kiṃkaradvayaṃ niveśitaṃ; See Substitute.
, v. t. (punaḥ) saṃpūr 10 or upa-kḷp c.
, s. saṃ-pari-pūrṇa saṃ-ā-kīrṇa pari-pūrita ā-ni-cita āḍhya maya (yī f.) in comp.
, s. pratikṛti f.
, s. uttaraṃ prati-vacanaṃ-vākyaṃ-vāc f.- ukti f.
(2) uttarapakṣaḥ prativādaḥ; 'leave no room for r.' niruttarīkṛ 8 U. -v. i. dā 3 U with (s.), uttaraṃ prati-pad 4 A, prativac 2 P, prativad 1 P. bhāṣ 1 A.
, v. t. ā-ni-vid c., ā-khyā 2 P or c. (khyāpayati) vijñā c. (jñāpayati) budh c., (vṛttāṃtaṃ likh) 6 P, śru c.; 'he is r. ed to be dead' sa mṛta iti śrūyate iti janaśrutiḥ-pravādaḥ. -s. ni-ā-vedanaṃ vijñāpanā vijñapti f.; kathanaṃ; 'written r.' āvedanapatraṃ vijñaptilekhaḥ
(2) khyāti f., viśruti f., kīrti f.; 'evil or bad r,' kaulīnaṃ akīrtiḥ.
(3) vārtā vṛttāṃtaḥ pravādaḥ jana-loka-vādaḥ-pravādaḥ-śrutiḥ-vārtā upaśruti janaravaḥ; kiṃvadaṃtī; 'there goes a r.' iti janapravādaḥ &c. śrūyate iti pradādaḥ.
(4) dhvaniḥ nādaḥ śabdaḥ; See Noise. -er, s. vṛttāṃtanivedin m.
, v. i. viśram 4 P, saṃviś 6 P, śī 2 A.
(2) viśvas 2 P, prati-i 2 P.
(3) ā-ava-laṃb 1 A, ā-saṃ-śri 1 U; 'r. ing confidence' viśvāptapratipanna saviśvāsaṃ sthita. -v. t. viśram c., maṃviś c.
(2) nikṣip 6 P, sthā c. (sthāpayati) ni-ā-dhā 3 U. -s. viśrā (śra) maḥ viśrāṃti f., virāmaḥ upa-pra-śamaḥ pra-śāṃti f., śramacchedaḥ-nivṛtti f., nirvṛto f.
, v. t. ni-ā-dhā 3 U, nyas 4 P, rakṣ 1 P.
, v. t. bharts 10 A, paruṣaṃ niṃd 1 P, or upālabh 1 A; See Censure.
, v. t. varṇ 10, vi-vṛ 5 U, nirūp 10; oft. ex. by sthā c.; 'r. even vices as virtues' doṣanapi guṇapakṣabhadhyāropayaṃti guṇapakṣe sthāpayaṃti (Ka. 108); 'r. in writing' abhi- likh 6 P, lekhye niviś c. or āruh c.
(2) pra- dṛś c., sūc 10, āviṣkṛ 8 U, nirūp
(3) ni-ā-vid c., vi-jñā c. (jñāpayati); See Inform. 4 bhūmausthāne-sthā 1 P, or vṛt 1 A; pratinidhiḥ bhū; 'you r. the queen' bhavān rājñīsthāne vartate rājñīpratinithiḥ
(5) rūpaṃ-veṣaṃ-grahra 9 U or dhṛ 1 P, 10; See Personate; (a play &c.) prayuj 10, 'have not seen it r. ed' na prayogato dṛṣṭaṃ (Rat. 1); nāṭakaṃ pra-yogeṇādhikriyatāṃ (S. 1) 'let it be r. ed on the stage'; 'r. a character' bhūmikāyāṃ vṛt; 'Urvasī r. ing Lakshmi' uṣaśī lakṣmībhūmikāyāṃ vartamānā (V. 3).
(2) prayogaḥ abhinayaḥ
(3) pratikṛti f., pratirūpaṃ ālekhyaṃ praticchaṃdaḥ pratinā pratimūrti f.; See Picture. -ative, s. pratinidhiḥ pratibhūḥ pratipuruṣaḥ. -a. prati-nidhībhūta ādarśabhūta.
, v. t. prati-ni-rudh 7 U, saṃ-ni-yam 1 P, niyaṃtr 10, ni-grahra 9 P, praśam c.; See Check. -ion, s. nirodhaḥ niyamaḥ nigrahaḥ niyaṃtraṇaṃ.
, s. viśrāmaḥ virati f.
(2) daṃḍavyākṣepaḥvilaṃbaḥ. -v. t. daṃḍaṃ vyākṣip 6 P or vi-laṃb c., vyavahāradarśanaṃ vyakṣip.
, v. t. niṃda 1 P, bhartsa 10 A, upālabh 1 A, vācā daṃhra 10, ava-adhi-kṣip 6 P. -s. niṃdā bhartsanā-naṃ upālaṃbhaḥ vāgdaṃḍhaḥ vāktāḍanaṃ; See Censure.
, s. pratyapaharaṇaṃ pratipīḍanaṃ.
, v. t. (paruṣaṃ) niṃd 1 P, garha 1, 10 A, upālabh 1 A, ākuś I P, apa-pari-vad 1 A, nir-bharts 10 A, ā-adhikṣip 6 P, duṣ c. (dūṣayati) kuts 10; sāvajñaṃ niṃd tira-skṛ 8 U, dhikkṛ avaman 4 A. -s. dhikkāraḥ niṃdā garhā tiraskāraḥ ā-bhradhikṣepaḥ pari (rī) vādaḥ upālaṃbhaḥ ākrośaḥ bhartsanaṃ-nā paruṣokti f., vākpāruṣya duruktaṃ ghāgdaṃḍhaḥ niṃdā-bhartmanā-vākyaṃ.
(2) dūṣaṇaṃ kalaṃkaḥ a-apa-kīrti f., lajjāspadaṃ.
(2) garhita niṃya garhaṇīya lajjāprada
, v. t. dhikkṛ 8 U, nyakkṛ duv c., (dūṣayati) garhra 1, 10 A: See Reproach. -a., s. durvṛtta durācāra pāpa-khaṃḍita-vṛtta duṣṭa pāpātmac duḥśīla durātman; (of acts) duṣṭa niṃdya garhya.
, v. t. punaḥ kṛ 8 U or utpad c. or jan c.; 'he r. ed the whole speech' samagrameva bhāṣaṇaṃ sa yathātathamurdārayāmāma
, See Reproson-
, s. sarīsṛpaḥ sarpaṇaśīlaḥ uraga. urogaḥ-gāmin m. uragamaḥ sarpaḥ -a. sarpin sarpaṇa-śīla.
, s. prajāsattākaṃ-pralātaṃbhraṃ-rājyaṃ lokaprajā-prabhutvaṃ.
, v. t. pratyādiś 6 P, nitakṛ 8 U, nir-apa-as 4 U, niḥ-sṛ c., pari-tyaj 1 P, pratyā-khyā 2 P, apadhvaṃs c., ava-nir-dhū 5, 9 U, 6 P; See Reject also
(2) vivāhasaṃpaṃdhatyāgaḥ dāṃpatyaviśleṣaḥ.
, a. pratīpa viruddha pratikūla vi-parīta atvaṃtavimukha-virakta.
, v. t. nirākṛ 8 U, niḥ-prati-vṛ c., avadhīr 10; pratyādiś 6 P, pratyā-khyā 2 P, parā-prati-han 2 P, bhaṃj 7 P, vi-dru c., (army).
, v. t. man 4 A, abhi-saṃ-- gaṇ 10; See Consider, 'r. ed as authors' kartṛtvenābhimatāḥ -s.
(2) yaśaḥkīrti-kara (rī f.), kīrti-māna-pradṛ.
v. t. yāc 1 A, arth 10 A. pra-abhi-- vi-jñā c. (jñāpayati) savinayaṃ ni-ā-vid c. -s. prārthanā abhyarthanā yācanā vijñāpanā vijñapti f., ni-ā-vedanaṃ yāñcā
(2) ākāṃkṣā icchā abhilāṣaḥ āpekṣā; 'in general r.' sarvābhīpsita bahuśaḥ iṣṭa.
, v. t. prārth 10 A, pracch 6 P. yāc 1 A,
(2) (Need) vi- apekṣ 1 A, ākāṃkṣ 1 P; oft. ex. by upayogaḥ prayojanaṃ kāryaṃ with instr.; or arhra 1 P: or by pot, pass. part.; 'that it is affection and should r. a cause is a contradiction' srehaśca nimittasavyapekṣa iti vipratiṣiddhametat (Mal. 1): 'I do not r. his help' na mama tasya sāhāyyena prayojanaṃ; 'r. s. a careful consideration' nipuṇamavekṣaṇīyaḥ nipuṇāvekṣaṇamarhati.
, v. t. prati-dā 3 U, pratiphalaṃ dā pratyupakṛ 8 U, nistṝ c.; See Recom-
(2) prati (tī-) -kāraḥ pratikriyā śuddhi f.; sādhanaṃ.
, v. t. vilup c., khaṃḍ 10, niras 4 U, nivṛt c.
, s. See Counterpart.
, v. t. muc 6 P or c., mokṣ 10, vi-nir-- nistṝ c., ud-hṛ 1 P or dhṛ 10; pari-trai 1 A, rakṣ 1 P; See Protect. -s. vi- mukti f., mocanaṃ mokṣaḥ-kṣaṇaṃ uddhāraḥ; pari- trāṇaṃ rakṣaṇaṃ nistāraḥ tāraṇaṃ; 'on, on, to the r.' satvaraṃ paritrāyadhvaṃ.
, s. anveṣaṇaṃ-ṇā nirūpaṇaṃ amusaṃdhāna jijñāsā mārgaṇaṃ vicāraṇā.
, v. t. saṃ-vad 1 P (with instr.), anuku 8 U (with gen.), anuhṛ 1 P (with acc.); 'the characters r. each other' saṃvadaṃtyakṣarāṇi (Mu. 5); gen. by tulya sadṛśa samāna upama anurūpa in comp., ('Like', q. v.); bhaya pituranu-rūpo guṇaiḥ (V. 5) 'r. your father in qualities'; dehabaṃdhena svareṇa ca rāmabhadramanu-harati asya mukhaṃ vadhvā mukhacaṃdreṇa saṃvadatyeha (U. 4).
(2) upa-prati-mā 3 A, 2 P, samīkū.
(2) pratikṛti f., pratirūpaṃ ālekhyaṃ; See Picture. -ing, a. savādin (na kevalamasmadaṃgasaṃvādinī ākṛtiḥ U. 6); anurūpa tulya sama samāna anukārin anuhārin.
, v. i. abhi-prati-krudh 4 P (with acc.) kudh-kup-rugh 4 P, apakārāpekṣayā kup.
, v. t. saṃ-pratisaṃ-hṛ 1 P, nigrah 9 P.
(2) (ākālāṃtarāt) saṃ-ci 5 U, ni-dhā 3 U, saṃgrah rakṣ 1 P, avaśiṣ 7 P or c., tyaj 1 P, (temporarily); āpadarthe dhanaṃ rakṣet 'should r. his money for times of want.'
(3) gup 1 P, saṃ-vṛ 5 U, apahnu 2 A, na spaṣṭīkṛ na viśadīkṛ. -s. saṃvaraṇaṃ saṃvṛti f., ni-apa-hnavaḥ manogupti f.
(2) ni- yaṃtraṇaṃṇā nigrahaḥ nirādhaḥ; 'without any r.' vivṛtaṃ nirdhyājaṃ aniyaṃtraṇaṃ niryaṃtraṇaṃ
(3) (Of disposition) vāgyaṃtraṇaṃ kathā-ālāpa-virakti f., parāṅmukhatā alpabhāṣaṇaṃ vāgyatatvaṃ.
(4) saṃcayaḥ saṃgrahaḥ
(5) (Of an army) prati-pari-grahaḥ pratyāsā (sa) raḥ pārṣṇitraṃ sainyaṃ.
(2) ni-apa-hnavaḥ manoguptiḥ saṃtaraṇaṃ saṃvṛtiḥ.
(3) parivarjanaṃ apavādaḥ vyāvṛtti f.; 'with this r. only' ayameva tasyāpavādaḥ.
(4) saṃgrahaḥ-haṇaṃ saṃcayaḥ.
(2) saṃvṛtimat gūḍhabhāva guptāṃtaḥkaraṇa anuttānahṛdaya saṃvaraṇaśīla; vāgyata yaṃtritavākra kathā or ālāpa-virakta or vimukha alpabhāṣin alpālāpin.
, s. loptragrāhin m.
, v. t. vas 1 P, ni-prati--; adhi-ṣṭhā 1 P, adhivas (with acc.); nilī 4 A; āśri 1 U, vṛt 1 A; See Dwell. 2 sad 1 P; avaśiṣ pass.
(2) vasatiḥ vāsasthānaṃ ni- vāsaḥ gṛhaṃ ā-ni-layaḥ āśrayaḥ adhiṣṭhānaṃ sthānaṃ niketanaṃ; See House, 'change of r.' sthalāṃtaragamanaṃ.
, v. t. pari- tyaj 1 P, ut-vi-sṛj 6 P, hā 3 P, pratyādiś 6 P, parākṣip 6 P, See Abandon. 2 saṃ- ṛ c. (arpayati) āyattīkṛ ā-ni-viś c., samā-dhā 3 U, nyas 4 U, nikṣip prati-pad c.
(3) kṣam 1 A, sah 1 A: 'of those who r. themselves to you' tvayyāveśitacittānāṃ tvatsamāhitacetasāṃ; 'r. one's claims' svatvaṃ nivṛt c., adhikāraṃ tyaj; 'r. oneself to his fate' daivādhīnībhū.
(2) samarpaṇaṃ nikṣepaṇaṃ nyasanaṃ niveśanaṃ.
(3) kṣamā kṣāṃti f., saṃtoṣavṛtti f.; 'r. to God' īśvarādhīnatā; īśvarecchānuvartanaṃ.
(2) kṣamāvat titikṣu śāṃta īśvarecchādhīna īśvaranyastacitta.
, a. utpatiṣṇu.
(2) sthitisthāpaka.
(3) ullāsita.
, s. a- rālaḥ sarjarasaḥ yakṣadhūpaḥ; See Pitch.
, v. t. prati-baṃdh 9 P, prati-vi-rudh 7 U, ni- vār. 10, pratyava-sthā 1 A; pratikṛ 8 U, pratyā vyā-han 2 P; trādh 1 A, nigrah 9 P, pratiṣṭaṃbh 9 P, paripaṃthībhū; See Oppose.
, v. i. niści 5 U, nirṇī 1 P, vyava-so 4 P, adhyava-so saṃkḷp c., matiṃ-buddhiṃkṛ 8 U; See Determine. -v. t. vi-lī c., vi-dru c. (melt); gal c., kṣar c.; sāgare nadyo vilīyaṃte 'rivers are r. ed into the sea'
(2) vi-yuj 7 A, 10, viśliṣ c., vyākṛ vi-bhid c., pṛthak kṛ; See Separate,
(3) (Doubts) chid 7 P, apākṛ apanī 1 P, niras 4 U; See Dispel. -s.
(2) kṛtaniścaya-saṃkalpa-mati-buddhi vyavasita niścita nirṇīta saṃkalpita.
(2) sthiratā sthairyaṃ dhairyaṃ dhṛti f., nirbaṃdhaḥ sthiramatitvaṃ abhiniveśaḥ.
(3) viśleṣaṇaṃ viyojanaṃ vibhedanaṃ.
(4) upanyāsaḥ pratijñā upakṣepaḥ.
, a. mukharita pratidhvānita pratinādita anunādin saṃghuṣṭa.
, v. i. (To) sev 1 A, ni-pari-- śri 1 U, ā-ptaṃ-ptamā-upā-- upa-abhi-gam 1 P or i-yā 2 P, abhi-upa-sṛ 1 P; juṣ 6 A, (frequently), -s. āśrayaṇaṃ sevanaṃ gamanaṃ &c.
(2) āśrayaḥ śaraṇaṃ āyatanaṃ anigamanasthānaṃ.
(3) gati f., upāyaḥ śaraṇaṃ.
, v. i. prati-nad-svan-dhvan 1 P, anu-ras 1 P; See Echo. -v. t. pratidhvan c. &c.; ninādena pūr 10; 'r. ing the directions' diśaḥ pratininādena pūrayan diśaḥ pratidhvānayan.
, s. upāyaḥ gati f., prayukti f., kalpanā sādhanaṃ; 'having no other r.' ananyagatika.
(2) (r. s) vibhavaḥ dravyasādhanaṃ āyaḥ vitta-dravya-sāmagrī arthaḥ dhanaṃ; 'of small r. s' alpavibhava.
, v. t. pūj 10, arc 1 P, 10; saṃ-man c., ādṛ 6 A, sev 1 A, bhaj 1 U, saṃ-bhū c., satkṛ 8 U, puraskṛ.
(2) apekṣ 1 A, addiś 6 P; See Refer, Relate. -s. apekṣā uddeśaḥ saṃbaṃdhaḥ anuṣaṃgaḥ viṣayaḥ; 'with r. to the result' phalāpekṣayā phalamuddiśya.
(2) saṃ- mānaḥ pūjā abhi- arcanaṃ ādaraḥ saṃbhāvanā praśrayaḥ gauravaṃ puraskāraḥ satkāraḥ arhaṇā arcā bhakti f.
(3) dṛṣṭi f., avekṣā.
(4) viṣayaḥ prakaraṇaṃ; vastu n., arthaḥ.
(5) (r. s) namaskāraḥ praṇāmaḥ praṇati f., abhivaṃdanaṃ praṇipātaḥ sabhājanaṃ; 'in this r.' atra viṣaye; 'in all r. s' sarvathā; 'pay one's r. s' praṇam 1 P, sabhāj 10, praṇipat 1 P.
(2) madhyama sāmānya nātiguru.
(2) sāpekṣa akevala adhivikta anyasaṃbaddha; itaretara-anyonya in comp.
, v. i. ut-ni-śvas 2 P, pra-an 2 P.
, s. virāmaḥ viśrāmaḥ virati f., avakāśaḥ vilaṃbaḥ vicchedaḥ pra-upa-śamaḥ. -v. t. viśrāmaṃ-avakāśaṃ-dā 3 U.
, a. dedīpyamāna vibhrājamāna atitejas; See Bright, Splendid.
, v. i. prati-vac 2 P, prati-vad 1 P, uttaraṃ dā 3 U; See Reply. -ent, s. prativādin m., pratyarthin uttaravādin m.,
(2) prativādaḥ uttaraṃ.
(2) dhūrvaha dhūrvodṛ dhuraṃdhara dhurīṇa.
(2) anuyogādhīnatā praṣṭavyatā.
(2) saṃvādin.
, v. t. viśram 4 P, vi-ā-ram 1 P, (kāryāt) nivṛt 1 A; niścalībhū 1 P, sthirībhū niśceṣṭībhū.
(2) (Lean against) ālaṃb 1 A, upā-samā-ā-śri 1 U; ni-upa-dhā pass.; 'with her face r. ing on her; left hand' vāmahastopahitavadanā (S. 4); oft. by bharaṃ kṛ 8 U (with loc.); 'r. ing on his three hoof (legs)' khuratraye bharaṃ kṛtvā (H. 2); daṃḍe bhāraṃ nidhāya yaṣṭimavalaṃvya &c.
(3) pra-upa-śam 4 P, sukhinnirvṛta-svastha -a. bhū.
(4) śī 2 A, svap 2 P, saṃ-ṣiś 6 P, ni-drā 2 P, ni-lī 4 A.
(5) sthā 1 P, bhū vṛt; 'r. with' aṣalaṃb apekṣ 1 A, adhīna-āyatta -a. bhū; See Depend (on); 'further than this r. s with fate' bhāgyāthattamataḥ paraṃ (S. 4). -v. t. viśram c., śī c., saṃviś c.
(2) niviś c., nyas 4 U, avalaṃba c., sthā c., ā-ni-dhā 3 U; cāpe vijayāśaṃsāṃ nidadhau 'r. ed his hope of victory on his bow': sakalaripujayāśā yatra baddhā sutaiste (Ve. 5) 'on whom your sons has r. ed their hopes of overthrowing all enemies.' -s. viśrā (śra) maḥ viśrāṃti f., kāryavyāpāra-nivṛttiḥ.
(2) (Of a body) sthiratā niścalatā niśceṣṭhatā acalatā.
(3) sukhaṃ saukhyaṃ svāsthyaṃ nirvṛti f., pra-upa-śamaḥśāṃti f.; See Ease. 4 avalaṃbanaṃ ādhāraḥ sthānaṃ.
(5) nidrā śayanaṃ saṃveśaḥ- śanaṃ.
(6) ava- -śeṣaḥ-śiṣṭaṃ; anya itara apara (a. pl.) (of persons); ādi prabhṛti in comp.
(7) yati f., avasānaṃ; 'at r.' niścala niśceṣṭa acala sthira; sustha pra-upa-śāṃta nirvṛta viśrāṃta; nirvyāpāra nirudyoga.
(2) capala caṃcala cala; sadāgati sāspaṃda.
(3) unnidra vinidra nirṇidra 'passes r. nights' unnidrā rajanīṃ gamayati (Mal. 3).
, s. upāhāragṛha.
, s. pratidānaṃ pratyarpaṇaṃ pratyānayanaṃ.
, a. duṣṭa durmārgaprasthita adamya durdama pratīya durvṛtta durvinīta uddhata.
, v. t. punar-prati-dā 3 U or ṛ c. (arpayati). prati-prati-dā c., niryat 10, parāvṛt c., pratyānī 1 P; punarlabh 1 A, prati-pad 4 A, prāp 5 P, (when passively used) pratyarpitasvāṃgaḥ 'with his body r. ed to him'; smaraṃ vapuṣā svena niyojayiṣyati (K. iv. 42) 'will r. to Cupid his body'; 'r. ed the universe to the rule of Indra' punarai tribhuvanamiṃdravaśamagāt or nītaṃ idraśāsanāyattaṃ kṛtaṃ; 'r. ed to its pristine splendour' purāṇaśobhāmadhiropitāpāṃ (vasatau) (R. XVI. 42), 'r. to life' jīv c., socchvāsa -a. kṛ 8 U, asūn prāp c.; 'r. ed to consciousness' labdhasaṃjña prāptacaitanyaṃ.
, v. t. saṃ-ava-ni-rudh 7 U, nigrah 9 P, ni saṃ-yam 1 P, ni-prati-baṃdh 9 P, ā- vṛ 5 U, saṃhṛ 1 P, ni- yaṃtr 10; See Forbid, Control, also.
(2) (Legally) āsidh 1 P, rudh.
(2) āsedhaḥ; 'r. of a speech' vāgyamaḥ vākrasaṃyamaḥ.
, v. t. nirudh 7 U, niyaṃtr 10, avadhṛ 10, ni-saṃ-yam 1 P, nibaṃdh 9 P, pari-mā 3 A 2 P, nigrahra 9 P, 'my actions being thus r. ed on all sides' etraṃ sarvato niru dva ceṣṭāprasa rasya me (Mu. 3); badh 1 A, vyāvṛt c. (scope) apaṣād ivotsargaṃ vyāvartayitumīśvaraḥ (R. XV. 7) 'can r. the scope of a rule.'
, v. i. ava-paryava-mo 4 P, vi- pari-ṇam 1 U; See End. 2 utpad-niṣad 4 A, pra-saṃ-ud-bhū 1 P, jan 4 A, pravṛt 1 A; See Produce; gen. ex- by (s.); 'it will r. in nothing' tannirarthakaṃ bhavet; 'it will r. in destructing' tasya nāśa eva phalaṃ bhavet. s. pariṇāmaḥ phalaṃ.
(2) arthaḥ guṇaḥ niṣpannaṃ siddhi f.; aṃtaḥ avasānaṃ śevaḥ udarkaḥ; pākaḥ; 'good r.' śubhaphalaṃ.
(3) siddhāṃtaḥ mathitārthaḥ niścitārthaḥ; 'producing no r.' niṣphala nirmuṇa vvartha.
, v. t. punaḥ-bhūyaḥ-ādā
(3) A or grahra 9 U or āp 5 P or labh 1 A, pratyāhṛ 1 P; 'let us r. (the thread of) our discourse' prakṛtaṃ-prastutaviṣayaṃ-anusaṃdadhāma or anusarāma; oft. by punaḥ-bhūyaḥ-ārabh 1 A or kṛ with other words; 'r. ed their fighting' punaryoddhamārebhireḥ ataḥ paraṃ punaḥ kathayiṣyāmi (M. 4) 'I shall r. my story from this point afterwards'; 'he r. ed his discourse' punarvaktuṃ pracakrame. -s. sāraḥ saṃgrahaḥ sārārthaḥ
, s. punarujjīvanaṃ mṛtotthāpanaṃ.
, v. t. punarjīva c. or utthā c. (utthāpayati) ujjīv c., pratyud-jīva c.,
, s. alpaśaḥ vikrayaḥ paṇyakrayaḥ. -v. t. alpaśaḥ vikrī 9 A or paṇ 1 A.
, v. t. dhṛ 1 P, 10, rakṣ 1 P, dhā 3 U; grah 9 U.
(2) (Servants) vetanaṃ datvā ni-yuj 7 A, 10, vyā-pṛ c., upa-nī 1 A, (karmakarānupanayate S. K.); (in memory) citte-manasi kṛ 8 U or ni-dhā or niviś c., avadhṛ.
(2) (Faculty) See below: 'r. of urine' mūtrasaṃgaḥ.
(2) dhara grāhin in comp., dhāraka.
, v. t. prati-kṛ 8 U, pratyapakṛ; (vairaṃ) niryat 10, śudh c., sādh c., prati-hiṃs 7 P.
, v. t. prati-ni-rup 7 U, staṃbh 9 P, pratibaṃdh 9 P, bādh 1 A, ni-vṛ c.; See Obstruct. 2 vilaṃb c., vyākṣip 6 P, gatiṃ avarudh or staṃbh.
, s. maunaṃ saṃvṛtti f., mūkabhāvaḥ vāgyamaḥ.
, a. jālākāra jālarūpa.
, s. netrāṃtaḥ paṭalaṃ.
, s. parijanaḥ parivāraḥ paribarhaḥ paricchadaḥ anuyāyi-bhṛtya-vargaḥ pariccarāḥ anucarāḥ
, v. i. apakram 1 U, 4 P, apagam 1 P, apa-yā-i 2 P, cal 1 P, parāvṛt 1 A; ekapārśve sthā 1 P.
(2) viśrāmārthaṃ udyogād-viram 1 P or kāryaṃ-adhikāraṃ-tyaj 1 P, viviktavṛtti sev 1 A, sevāṃ tyaj; 'r. from the world' sarvasaṃgaṃ parityaj saṃnyas 4 U, vi-vikte vas; śāṃtimārgotsukobhūt (R. VII, 71) 'wished to r. from the world'.
(2) (Disposition) saṃvṛtimat gūḍha anuttāna; See Reserved. 3 tyaktakarman viviktasevin tyaktādhikāra; 'a. r. person' saṃnyāsin m., muktasaṃgaḥ
(2) nirjana-vivikta-sthānaṃ rahaḥsthānaṃ.
(3) viviktavṛtti f., adhikāra-kārya-tyāgaḥ; viviktasevanaṃ; saṃnyāsaḥ.
(2) vivikta-priya-sevin adhṛṣṭa; See Reserved.
, v. i. pratyuttaraṃ dā 3 U, pratyavaskaṃd 1 P, pratyākṣip 6 P, pratikṛ 8 U, pratyabhi-yuj 7 A, 10. -s. pratyutaraṃ pratyavaskaṃdanaṃ pratyapavādaḥ pratyabhiyogaḥ pratyāropaḥ.
(2) trakayaṃtraṃ.
, v. t. (One's steps) pratyāvṛt nivṛt 1 A; See Return.
, v. t. pratyā-khyā 2 P, pratyādiś 6 P (word, promise, &c.) nivṛt; c., nivṛt 1 A (with abl.); vyatikram 1 U, 4 P, aticar 1 P.
, v. i. apa-yā 2 P -gam-mṛ 1 P, apa-kram 1 U, 4 P. pratini-ni-pratyā-vṛt 1 A See Retire. 2 pra-vi-dra 1 P -apadhāvū 1 P, palāy 1 A. -s. apasaraṇaṃ apakramaḥ-maṇaṃ apayānaṃ parāvartanaṃ parāvṛtti f., apagamaḥ pravi-nivṛttiḥ.
(2) palāyanaṃ pra-vi-drāvaḥ.
(3) śaraṇaṃ āśrayaṃsthānaṃ nilayaḥ vivikta or nirjanaveśā or sthānaṃ.
, v. t. nyūnīkṛ 8 U, hras c., alpīkṛ avacchida 7 P, avakṛt 6 P, khaṃḍ 10, apa-ci 5 U.
, s. prati (tī) kāraḥ pratiphalaṃ; See Revenge. -Retributive. -Retri-
, v. t. punaḥ prāp 5 P or labh 1 A, pratyāhṛ 1 P, uddhṛ 1 P, prati- samā-dhā 3 U; See Recover, 'irretrievably gone' asannivṛttaye gataṃ.
, v. t. parāvṛt 1 A; See Return.
, a. pratīpa pratiloma vakra parāvṛtta viparīta pratīpagāmin; 'in a r. direction' vi- pratīpaṃ; 'turn in a r. direction' pratīpayati (D.), parāvṛt c. -v. i. parāvṛt 1 A, pratīyaṃ gam 1 P; viparītaṃ yā-i 2 P.
(3)
, s. atītaparyālocanaṃ siṃhāvalokanaṃ anudarśanaṃ bhūtāghalokanaṃ.
(2) bhūtāpekṣa gatakālasāpekṣa.
, v. i. ni-pratyā-pratini-vṛt 1 A, prati-yā 2 P, punaryā punar-i 2 P, pratyāgamparāpat 1 P, prati with words for 'Come' 'Go', q. v.; 'it is gone never to r.' asannivṛttyai tadatītameva (S. 6); 'r. to life' cetanāṃ labh 1 A or pratipad 4 A, socchvāsa -a. bhū.
(2) punaḥ ānī; 'r. good for good' pratyupakāraṃ kṛ 8 U; 'r. an injury' pratyapakṛ pratihiṃs 7 P. -s. nivṛtti f., pratyāgamanaṃ pratyāvṛttiḥ parāpatanaṃ punarāgamanaṃ nivartanaṃ pratyāyānaṃ &c.; 'on your r.' pratinivṛtte tvayi.
(2) pratyarpaṇaṃ pratidānaṃ niryātanaṃ pratikāraḥ. pratyupakāraḥ.
(3) parivartaḥ parivṛtti f., paryāyaḥ ātrartaḥ.
(4) phalaṃ lābhaḥ prāpti f., udayaḥ utpannaṃ; 'in r.' prati in comp.; 'injury in r.' pratyapakāraḥ; 'benefit in r.' pratyupakāraḥ; 'in r. for' vinimayena parivartanena.
, v. t. punaḥ saṃyuj 7 U, 10 or saṃdhā 3 U.
, v. t. vi-vṛ 5 U, prakāś c., vyaṃj 7 P or c., āciṣkṛ 8 U, vyakīkṛ prakaṭīkṛ; khyā c., jñā c. (jñāpayati); 'the missiles r. ed themselves to us' svataḥprakāśānyāvayorastraṇi (U. 6); 'the sacred hymns were r. ed to the sages' ṛṣayaḥ maṃtrāṇāṃ draṣṭāraḥ maṃtrān svayaṃ dadṛśuḥ; 'r. a secret' rahasyaṃ prakāś c. or bhid 7 P &c.
(2) śrutiprakāśaḥ; aiśonmeṣaḥ.
, s. nirbharaṃ pānagoṣṭīsukhaṃ saṃpīti f., tumalaḥ pānamahītsavaḥ. -v. i. anu-bhū 1 P or sev 1 A with (s.).
, s. pratyapakāraḥ prati (tī) kāraḥ prati-hiṃsā pratidrohaḥ vairasādhanaṃ-niryātanaṃ-śuddhi f., pratikriyā.
(2) (Desire for r.) jidhāṃsā pratyapakārabuddhi f. -v. t. (Persons) vairaniryātanaṃ or vairasādhanaṃ-śuddhiṃ kṛ 8 Y (with gen.); pratihiṃs 7 P, pratidrah 4 P, pratyapakṛ.
(2) (Insult &c.) niryat 10, sādh c., śudh c., pratikṛ nistṝ c.
, s. karaḥ baliḥ āyaḥ udayaḥ bhāgadheyaḥ rājasvaṃ.
, v. i. pratidhvan-nad 1 P, anu-nad-garj 1 P. -v. t. pratidhvan c. &c.
(2) pratikṣip 6 P, pratihan 2 P.
(2) pratikṣepaḥ.
, v. t. saṃ- man c., pūj 10, saṃ-bhū c., puraskṛ 8 U, satkṛ bhaj 1 U. upās 2 A, ādṛ 6 A, arc 1 P, 10.
, s. dhyānaṃ ciṃtanaṃ bhāvanā.
, s. pṛṣṭhaṃ pṛṣṭhabhāgaḥ.
(2) pariṇāmaḥ vi-kāraḥ parivṛttiṃ f.; 'r. s. of fortune' daivadurvipākaḥ bhārayavipariṇāmaḥ atyāhitaṃ āpad-vipad -f.; See Misfortune. 3 vi-paryayaḥ vyatyayaḥ vyatyāsaḥ viparyāsaḥ vyatikramaḥ vaiparītyaṃ vi-pati-pakṣaḥ; 'if r. be the case' viparyaye tu; 'r. of' ex. by itara in comp.; 'r. of red' raktetara &c. -a. viparīta vyatyasta vi-prati-loma pratīpa viparyasta viruddha vyatikrāṃta viprati-pakṣa; 'r. order' viparyayaḥ vyatikramaḥ prātilomyaṃ; 'in the r. order' vi-prati-lomaṃ viparyāsena vyatyāsena. -v. t. parivṛt c., viparyāsaṃ nī 1 P, parāvṛt c., viparyas 4 U, vyatyas; adhomukhīkṛ 8 U; See Overuturn, Change, (in law) pratyādiś 6 P, parāvṛt c., adharīkṛ khaṃḍra 10, pratikṣip 6 P.
, v. i. pratyā-parā-ni-vṛt 1 A, pratyāgam 1 P. -v. t.
(2) uttarādhikāraḥ.
, v. t. (Book) guṇadoṣaṃ vi-vic 3, 7 U or nirūp 10 or parīkṣ 1 A.
(2) punaḥ īkṣ or dṛś 1 P or ā-ava-lok 1 A, 10, punaḥ vicar c. or parīkṣ or nirūp 10 or anusaṃ-dhā pratyāloc 10. -s. guṇadoṣavivecanaṃ guṇāguṇavicāraḥ-nirūpaṇaṃ-parīkṣā; parīkṣā-kṣaṇaṃ nirūpaṇaṃ.
(2) punarīkṣaṇaṃ punardarśanaṃ pratyālocanaṃ punaḥ vicāraḥ- nirūpaṇaṃ-parīkṣā.
, v. t. nir- bharts 10 A, garhra 1, 10 A, ā-adhi-kṣip 6 P, apa-vad 1 A, niṃd 1 P, ākuś 1 P.
, v. t. jīv c., pratyut-ut-saṃ-- (fig. also); punaḥ jīv c., pra-vi-budh c., cetanāṃsaṃjñāṃ-labh c. (laṃbhayati) or prāp c., pratyāsamā-śvas c., punaḥ ut-sthā c. (utthāpayati) ud-dhṛ 10.
(2) punaḥ pravṛt c., navīkṛ 8 U. -v. i. pratyut-ut-saṃ-jīv 1 P, punaḥ jīv; saṃjñāṃ-cetanāṃ-labh 1 A or prāp 7 P or āprati-pad 4 A pra-vi-budh 4 A, saṃ-utthā 1 A, pratyā-samā-śvas 2 P.
(2) punaḥ pravṛt 1 A.
(2) punarutthānaṃ samutthānaṃ punaḥ svāsthyaṃ punaḥ svāsthyaprāptiḥ.
(3) uddhāraḥ punaḥpravṛttiḥ.
, v. t. nivṛt c., khaṃḍra 10, niras 4 U.
, v. i. abhi- druh 4 P, vyutthā 1 A, kopaṃ utpad c., śāsanaṃ uti-i 2 P or ullaṃgh 1 A, 10. -s. rājadrohaḥ; prakṛtikopaḥ; See Rebellion, Mutiny, 'fall into r.' (fig.) visaṃvādin-virodhin -a. bhū 1 P.
, v. i. parivṛt 1 A; vi-ṣpā-ā-vṛt pari-bhram 1, 4 P, ghūrṇ 6 P, 1 A, vi-pari- luṭh 6 P; 'that matter (idea) constantly r. ing in his mind' tasya cārthasya satataṃ manasi viparivartamānatvāt (Ka. 67). -v. t. Causal of roots above.
(2) (manasā) vicar c., vitark 10, vimṛś 6 P, āloca 10; See Consider,
(2) (Of time &c.) pari-ā-vartaḥ paryāyaḥ cakraṃ bhramaṇaṃ bhrāṃti f., yugaśataparivartān 'for r. s of ages;' 'r. of time' kālasakraṃ kālāvartaḥ.
(3) gati f., pravṛttiḥ; 'r. of a planet' (time) bhagaṇaḥ. 4 rājyaparivartaḥ-parivṛttiḥ.
, s. pāritoṣika pratiphalaṃ pratidānaṃ; dakṣiṇā mūlyaṃ vetanaṃ; 'the r. due to a spiritual teacher' gurudakṣiṇā; 'deserving a r.' dakṣiṇya dakṣiṇīya. -v. t. pāritoṣikaṃ &c. dā 3 U, parituṣ c., dānena saṃtuṣ c. or saṃ-bhū c., mūlyaṃ dā.
(2) saphalīkṛ 8 U, kṛtārthayati (D.); 'his labour was r. ed' tasya prayatnaḥ saphalo babhūva.
, s. asaṃgataprabaṃthaḥ asaṃbaddhakavitā.
, s. alaṃkāraśāstraṃ-vidyā sāhitpaśāstraṃ
(2) vāgmin m., pravaktṛ m.; See Orator.
, s. (Of the eye) dūṣi-ṣī f., dūṣikā.
(2) śleṣman m., kaphaḥ; kledanaḥ kledakaḥ
(2) śleṣmala-ṇa kaphin.
(2) vātakin; vātula vātagrasta vātopahata vāta-vāyu-grasta.
, s. gaṃḍaḥ gaṃḍakaḥ khaṅgin m.; 'the female r.' khaṅga dhenuḥ.
, s. tulyacaturbhujaḥ.
, s. yamakaḥ-kaṃ mitrākṣaraṃ.
(2) padyaṃ kavitā.
, s. tālaḥ layaḥ.
, s. parśukā pārśvakaṃ pārśvāsthi n.; 'the r. staken together' paṃjaraḥ-raṃ.
(2) poliṃdaḥ.
(3) śalākā (of umbrellas).
(4) rekhā.
, a. See Obscene &c.
, s. padṛbaṃdhaḥ dukūlapadṛḥ.
, s. (Plant) śāliḥ kalamaḥ nīvāraḥ vrīhiḥ (various kinds).
(2) taṃḍulaḥ dhānyāsthi n.
(3) (Boiled) annaṃ odanaḥnaṃ bhaktaṃ; See Food; 'r. with milk and sugar' pāyasam paramānnaṃ; 'scum of r.' māsaraḥ ācāmaḥ nisra (srā) vaḥ bhaktamaṃḍaḥ; 'scorched r.' mismadā dagdhikā; 'fried r.' dhānāḥ (f. pl.); 'ear of r.' kaṇiśaḥ śaṃ dhānyaśīrṣakaḥ.
, m. dhana-vitta-dravya-vat dhanin dhanavitta-śālin sadhana mahā-bahu-dhana arthavat dhanika dhanāḍhaya vibhavasaṃpanna dhanasamṛddha śrīmat lakṣmīvat; samṛddha dhaneśvara lakṣmīśa; saṃpannavat śālin yukta in comp. with
(2) (Costly) mahārha-rgha bahumūlya mahāmūlya atipratāpavat.
(3) āḍhya bahula pracura pūrṇa bahu samṛddha saṃpanna maya in comp; 'r. perfume' bahalāmodaḥ; 'r. in beauty' rūpāḍhya; guṇāḍhya bahularatna &c.
(4) sattva-sāra guṇa-vat sphīta bahuphalaprada urvarā (bhūmiḥ) sasyāḍhya.
(5) ujjvala suprakāśa atiśobhana (colours).
(6) ghṛta-pluta-pūrṇa.
, s. (Of corn or hay) rāśiḥ saṃcavaḥ.
, s. bālagrahaḥ.
, a. śithilasaṃdhi asthira adṛḍhasaṃdhi; (building) jīrṇa jarjarita.
, v. t. muc 6 P or c., mokṣ 10, vi- śuc c., ud-hṛ 1 P; 'to get r. of' apa-nī 1 P, nirākṛ tyaj 1 P, apa. hā 3 P, niḥ-sṛ c., apās 4 U; oft. by nir pr.; 'r. of thorns' niṣkaṃṭakīkṛ; 'r. of difficulties' nirvighnīkṛ. -a. vi- mukta varjita hīna rahita gata vīta hṛta nir a in comp; kaṃṭakahīna niḥśalya &c.
, s. prahelikā pravahlikā paśnadūtī; gūḍhaṃ kūṭapraśnaḥ.
(2) śodhanī cālanī. -v. t. śuc c.
(2) vyadh 4 P: See Perforate.
, v. i. aśvena saṃcar 1 A or gam 1 P or yā 2 P or cal 1 P, aśvena &c. vahra pass. -v. t. (aśvaṃ &c.) ā-adhi-samā-adhyāruhra 1 P, adhyā-ā-kram 1 U, 4 P, adhiṣṭhā 1 P, adhyās 2 A. -s. aśvena saṃcaraṇaṃ or viharaṇaṃ.
(2) ārohin m., ārūḍhaḥ.
, s. kaṭakaḥ-kaṃ utsaṃgaḥ.
(2) pṛṣṭhaṃ.
(3) setuḥ dharaṇaḥ āli f., piṃḍalaḥ.
, v. t. upa-ava-has 1 P, upahāsyatāṃ nī 1 P, upahāsāspadaṃ kṛ 8 U, avahāsāspadīkṛ ā-ava-kṣip 6 P; See Contemn, also; 'I shall be r. -ed' gamiṣyāmyupahāspatāṃ (R. 1. 3); 'to be r. ed' upahāsyatāṃ gam 1 P or yā 2 P. -s. upa-ara-hāsaḥ-hasanaṃ ā-ava-kṣepaḥ avajñā avahelanā upahāsyatā.
, a. sarvatra pracalita pravṛtta pracala bahula.
, s. adhamāḥ prākṛta-pṛg-janāḥ.
, s. āgneyāstraṃ. -v. t. apa-hṛ 1 P; See Rob.
, See Fissure.
, v. t. sajjīkṛ 8 U, upakaraṇaiḥ upakḷp c.
(2) See Frolic. -ging, sajjā sāmagnī paricchadaḥ rajjvādisādhanaṃ potasajjā.
, a. dakṣiṇa vāmetara savyetara apasavya; 'to the r.' dakṣiṇata: dakṣiṇena; 'r. hand' agrahastaḥ-karaḥ dakṣiṇapāṇiḥ.
(2) ucita nyāyya yukta upapanna samyac yathānyāya dharmya sādhu samaṃjasa sat-su in comp.; 'r. path' sanmārgaḥ supathaḥ.
(3) satya yathārtha avitatha tathya; See True; 'Priyamvada is r.' or 'says r. -ly' avitathamāha priyaṃvadā (S. 1); 'you are r.' satyaṃyathārthaṃ-āha-bhavān.
(4) sarala ṛju avakra; 'r. angle' samakoṇaḥ ṛjukoṇaḥ. -s. dakṣiṇapā-rdhaḥ-dikra; dakṣiṇaḥ apasavyaṃ; 'on the r.' dakṣiṇataḥ dakṣiṇasyāṃ viśi.
(2) nyāyaḥ dharmaḥ nyāyyatā nyāyitā aucityaṃ yāthārthyaṃ nīti f., yuktatā.
(3) satyatā tathyatā śuddhatā.
(4) adhikāraḥ svatvaṃ svāmyaṃ sattā; oft.: ex. by arhra 1 P; 'a woman has no r. to independence' na strī svātaṃtryamarhati. -adv. yuktaṃ nyāyataḥ sthāne sādhu ucitaṃ yathocitaṃ yathānyāyaṃ upapasnaṃ samyak; 'I acted r. in delivering her into the charge of the queen' enāṃ devīhaste nikṣipatā mayā yuktamevānuṣṭhitaṃ (Rat. 1).
(2) satyaṃ yathārthaṃ saralaṃ ṛju; su-ati pr. -interj. sādhu yuktaṃ bhadraṃ bāḍhaṃ. -v. t. ṛjūkṛ 8 U, susthīkṛ samā-pratisamādhā 3 U. -v. i. sarala-ṛju -a. bhū 1 P.
(2) satyaṃ; See Truly.
, a. kaṭhora karkaśa ugna dāruṇa paruṣa.
(2) dṛḍha ghana kaṭhina aśithila amṛdu.
, s. anarthakakathā.
, s. dṛḍhatā kāṭhinyaṃ aśaithilyaṃ.
(2) ugratā kaṭhoratā karkaśatā niṣṭhuratā
(2) sūkṣma; See Strict.
, v. t. kṣubh c., kup c.
, s. kusarit f., kṣudranadī kulyā.
, s. prāṃtaḥ aṃtaḥ dhārā karṇaḥ (of ships).
, s. See Hoar-frost.
, s. tvac f., valkaḥ-lkaṃ valkalaḥ-laṃ śalkaṃ carman n., kaṃcukaḥ.
, v. t. raṇ-kvaṇ 1 P, vi-ru 2 P, śiṃj 2 A. v. t. cal c., vad c., āhan
(2) U. nad c., kvaṇ c., 'r. the bell' ghaṃṭāṃ vādaya ghaṃṭānādaṃ kuru. -s. aṃgulī (rī) yaṃ-yakaṃ ūrmikā; 'signet r.' aṃgulimudrā mudrā
(2) valayaḥ-yaṃ maṃḍalaṃ cakraṃ; 'dancing in a r.' maṃḍalanṛtyaṃ.
(3) maṃḍalaṃ (of persons).
(4) raṃgaḥ.
(5) śiṃjitaṃ kvaṇitaṃ kvaṇanaṃ ni- kvā (kva-) -ṇaḥ ravaḥ nādaḥ; 'r. -leader' nāyakaḥ agraṇīḥ mukhyaḥ pravartakaḥ mukharaḥ pradhānarājadrohin m. (of conspirators); 'r.-worm' dadrumaṃḍalaṃ maṃḍalakuṣṭhaṃ; 'having r.-worm' dadru (drū) ṇaḥ dadrūrogin.
, s. alakaḥ cūrṇakuṃtalaḥ kuralaḥ.
, v. t. jalena prakṣal 10, (jalaṃ) upa-spṛś 6 P, ācam 1 P.
, s. saṃmardaḥ saṃkṣobhaḥ tusulaṃ kolāhalaḥ viplavaḥ.
(2) yathecchapānotsavaḥ viṣayasukhātirekaḥ tumulotsavaḥ.
(3) saṃ-ava-mardaḥ (saṃbhūya kṛtaḥ); rājābhidrohaḥ prajākṣobhaḥ prakṛtikopaḥ; 'to run r.' marpādāṃ atikram 1 U. 4 P or ati-i 2 P. -v. i. saṃkṣobhaṃ i 2 P, saṃraṃbhaṃ gam 1 P, tumulaṃ kṛ 8 U.
(2) sukhopabhoge nimagna -a. bhū 1 P, tumularaveṇa utsavaṃ sev 1 A or kṛ.
, v. t. vi- dṝ 9 P or c., vopada 10, ni-rbhid 7 P, nikṛt 6 P; See ear. -s. vidaraḥ vipāṭanaṃ.
, a. pakva pari-vri-su-- pakvatāṃ āpanna pariṇata pākonmukha (khī f.), phalonmukha prauḍha; 'r. in years' pari-ṇatavayas pravayas pravṛddha vayovṛddha; 'r. to meet one's doom' vināśonmukha pakva.
(2) siddha saṃpanna; See Perfect. 3 siddha sajja sannaddha; See Ready. -Ripen, v. i. pākaṃ i 2 P or vraj 1 P, pākābhimukha-pākonmukha a. bhū 1 P, pac pass., upaci pass.; 'coldness r. ed into downright hatred' anādaraḥ (kālakrameṇa) upacīyamānaḥ sākṣāddveṣasya parāṃ kodiṃ iyāya. -v. t. pac 1 P, kṛ with (a.) See Mature. -ness, s. pari-vi-pākaḥ pariṇati f., pariṇāmaḥ pakkāvasthā pakvadaśā.
, a. nadītaṭasaṃbaṃdhin.
, bhāṃgebhāṣaṇaṃ sarasokti f.
, s. taraṃgaḥ vīci-cī f., ūrmi f., bhagaḥ. -v. i. kṣubh 4 P, 1 A., calormi-sataraṃga- a. bhū 1 P.
, v. i. utthā 1 P, samutthā 1 A, (in all senses); 'r. ing from the bed' suptotthita muktaśayana; 'do not r. to receive their elders' nābhyuttiṣṭhaṃti gurūn (Ka. 108).
(2) udgam 1 P, ud-i 2 P, uday 1 A, utpat 1 P, ūrdhvaṃ gam or vraj 1 P, ud-vṛt 1 A; ā-adhi-ruh 1 P, ākram 1 A (pūrvadiśaṃ); unnam 1 P.
(3) prati-bhā 2 P, nirbhā prādurbhū 1 P, āvirbhū dṛś-lakṣ pass.
(4) pra- jan 4 A, utpad 4 A, pravṛt ud-saṃ-pra-bhū niḥ-pra-sṛ niḥ-gam.
(5) (Advance) utthā pra- vṛdh 1 A, upaci- pass., adhikībhū prabalatara -a. bhū; 'r. ing enemy' uttiṣṭhamānaḥ śatruḥ
(6) pra-tipattiṃ-unnatiṃ-prāp 5 P, unnam utkṛṣ pass.
(7) (Against) abhidruh 4 P (with acc.), druh (with dat.), vyutthā 1 A.
(8) (As sea) kṣubh 1 A, 4 P, ūrmimālākula-kṣubdha -a. bhū. -s. saṃ- utthānaṃ (fig. also).
(2) udayaḥ udgamaḥ-manaṃ utpātaḥ ūrdhvagatiḥ; 'he owes his r. to me' mattaḥ labdhodayaḥ; 'r. and fall' pātotpātau.
(3) utpatti f., prabhavaḥ udbhavaḥ saṃbhavaḥ udgamaḥ pravṛtti f. pra-upa-kramaḥ āraṃbhaḥ
(4) vṛddhi f., upacayaḥ ādhikyaṃ.
(5) unnati f., utkarṣaḥ; pratipatti f. padavṛddhiḥ udayaḥ; 'to give r. to' utpad c., jan c.
(2) prajā or pra-kṛti-kṣobhaḥ or prakopaḥ; See Mutiny. 3
, a. hāsajanana (nī f.), hāsyāspadaṃ hāsakara (rī f.), hāsotpādaka.
, s. saṃśayaḥ saṃdehaḥ śaṃkā bhayaṃ saṃkaṭaṃ 'run the r. of losing all' sarvanāśasaṃśaye ātmānaṃ pat c. -v. t. saṃśaye nikṣip 6 P or pat c.; See Danger.
, s. kriyā vidhiḥ karman n., kāryaṃ ācāraḥ saṃskāraḥ niyamaḥ kalpaḥ; 'scriptural r.' śāstravidhiḥ-karma śāstroktakriyā.
, v. t. sparth 1 A, prati-pari-- (with instr.), saṃghṛṣ 1 P, ahamahamikayā-parasparajigīṣayā-yat 1 A, vi- ji desid. (jigīṣati); oft. by pratidvaṃdvin pratispardhin; 'with hands r. ing young foliage (in beauty)' kisalayodbhedapratidvaṃdvibhiḥ karatalaiḥ (S. 4); caṃdracchāyāpratispardhī or -pratidvaṃdvī &c, -a., -s. prati- spardhin prati-yogin vi- jigīṣu pratipakṣa sapatna parasparasaṃgharṣin abhibhavecchu; by prati in comp 'r. combatant' pratiyodhaḥ; 'r. army' pratibalaṃ &c.; 'r. woman' sapatnī; 'a r. Kesava' aparaḥ keśavaḥ prati-keśavaḥ; 'a. r. to Sri' pratyādeśa iva śriyāḥ (V. 1).
, v. See Tear.
, s. nadī sarit siṃdhuḥ ā(a)pagā nimnagā taraṃgiṇī mnotovahā taṭinī -hādinī mrotasvinī dhunī śaivalinī dvīpavatī mravaṃtī nirjhariṇī 'a small r.' kulyā alpa-kūtrim-marit; 'confluence of r. s' saṃbhedaḥ siṃdhusaṃgamaḥ; 'watered by r. s' nadīmātṛka.
, v. t. kīl 10, kīlena baṃdh 9 P, dṛḍhaṃ baṃdh; abhini-viś c., sasj c.; 'to be r. ed' kīlita-dṛḍhabaddha -a. bhū sasj 1 U (sight); sthāne khalu sajjati dṛṣṭiḥ (M. 1); 'all eyes were r. ed on him' netravrajāḥ tasminnipetuḥ (R. VI. 7), tasmin dṛṣṭiḥ saktābhūt; badhnāti me cakṣuḥ citrakūṭaḥ (R. XIII. 47), dayite pratyuptasya cakṣuṣaḥ (U. 3); ālikhita iva raṃgaḥ (S. 1) 'the audience is r. ed (to the spot) with attention,' -s. kīlaḥ-lakaḥ-kaṃ śalākā.
, s. kṣudra-ku-sarit f., alpa-kṣudra-nadī.
, s. mārgaḥ pathin m., adhvan m., vartman n., vīthi-thī f., rathyā saraṇi-ṇī f., padaṃvī paddhati-tī f.; 'high r.' rājamārgaḥ-pathaḥ; 'common r.' pracāraḥ; 'difficult r.' durgasaṃcaraḥ saṃkramaḥ durgamārgaḥ; 'dreary, lonely r.' prāṃtaraṃ śūnyamārgaḥ; 'crossing of r. s' catuṣpathaṃ śṛgādakaṃ; See Way.
, v. i. pari- ad 1 P, pari- bhram 1, 4 P, vi-saṃ-car 1 P; 'r. about' itastataḥ tri-hṛ 1 P or car or bhram.
, v. i. garj 1 P, stan 1 P, nard 1 P, ras 1 P, ru 2 P, nad 1 P, anu-huṃkṛ 8 U (of lion); 'a r. ing river' ṣarghararavā sarin.
(2) vi-ā-ut-vyākruśa 1 P, praṇad dhuṣ 10; 'r. ing with pain' ārtanādaṃ muṃcan. -s.,
(2) nādaḥ vi-ā-krośaḥ nighaṃṣiḥ śabdaḥ svaraḥ dhvaniḥ.
, v. t. bhrasj 6 P; 'r. on a spit' śūlākṛ 8 U.
(2) tap 1 P or c., dah 1 P,
, v. t. cur 10, muṣ 9 P, luṃd-ṭha 1 P, 10, apahṛ 1 P, (with gen. of person).
, s. vasanaṃ vastraṃ. -v. t. vasanaṃ pari-dhā 3 U, vas 2 A; See Dress.
, a. dṛḍhadeha vyūḍhoraska dṛḍhāṃga (gī f), vajradeha māṃsala savīrya sasattva upa-cita; 'r. body' upacitaṃ gātraṃ siṃhasaṃhananaṃ.
, s. sthūlaśilā śiloccayaḥ bṛhadupalaḥ mahāprastaraḥ śailaḥ; śilā pāṣāṇaḥ grāvan m., upalaḥ aśman m., prastaraḥ (small); See Stone, 'r. salt' saiṃdhavaḥ-vaṃ śītaśivaṃ siṃdhujaṃ māṇimaṃthaṃ. -v. t. dolanena svap c. (rock to sleep); dolayati-āṃdolayati (D.), itastataḥ pra-vi-saṃ-cal c. -v. i. dolāyate (D.), itastataḥ vi-pra-cal 1 P; See Waver. -y, a. śilāmaya (yī f.), śilāpūrṇa aśmara aupala (lī f.), (s.) in comp.
, s. haṃbatārā agnibāṇaḥ.
, s. daṃḍaḥ śalakā (of metal) yaṣṭi f., vetraṃ (of cane.)
a. daṃśaka.
, s. garvitavākyaṃ uddhatavacanaṃ.
, s. mīnāṃḍaṃ matsyāṃḍaṃ matsyagarbhaḥ.
(2) mṛgī hariṇī.
, s. dhūrtaḥ kitavaḥ jālmaḥ śaṭhaḥ khalaḥ vaṃcakaḥ pratārakaḥ kāpadikaḥ kūdakaḥ kūvakāraḥ durjanaḥ durātman m., kuhakaḥ
, s. tumulakārin m.
, s. mūmikā karman n.
, v. i. vi-luṭh 6 P, vi-luṭ 1, 4 P,
(2) pari-vyā-vi-vṛt 1 A, pari- bhram 1, 4 P, ghūrṇ 6 P, 1 A; (about) pra-vi-cal 1 P, 'ghūrṇ vi-lul' 1 P; 'with eyes r. ing about' ghūrṇallocana lolākṣa viloladṛṣṭi.
(3) (On, by &c.) vyati-i 2 P, gam 1 P, ati-vyati-kram: 1 U, 4 P, pari- ā-vṛt pari-i; 'as days r. ed on' dineṣu gacchatsu gacchatā kālena; 'a cloud r. s on through the air' meghaḥ khamākramituṃ pravṛttaḥ (Mr. 5); 'which has r. ed out at the feet of the Vindhya' viṃdhyāpāde viśīrṇāṃ (Me. 19). -v. t. vyā-pari-vṛt c., ghūrṇ; c., bhram c., &c.; 'r. down' rayeṇa nī 1 P; 'r. ing down corpses' pretavāhinī (nadī).
(2) luṭ-ṭh c., vi-pra--
(3) piṃḍīkṛ 8 U, saṃpuṭīkṛ saṃpiṃḍ 10.
(4) ā-pari-veṣṭ c., avaguṃṭh 10, ā-prā-vṛ 5 U. -s. luṭhanaṃ parivartanaṃ &c.
(2) piṃḍaḥ golaḥ-lakaḥ nālī.
(3) nāmāvali-lī f.
(2) vellanaṃnī (for flour).
(3) paṭaḥ.
, v. i. See Frolic.
, s. ākhyāyikā kalpitakathā. -v. t. ākhyāyikāṃ likh 6 P or prabaṃdh 9 P.
(2) śūra vikrāṃta; adbhutapriya aśṛkhalavṛtti.
(3) asaṃbhava kalpita.
, v. i. pragalbhaṃ krīḍ 1 P, uddhataṃ khel 1 P, (U. 4). -s. uddhatakhelanaṃ pragalbha-avinīta-krīḍā.
(2) pragalbhā avinītā ni-rlajjā; krīḍāśīlā.
, s. chadis f., padalaṃ; 'the wooden frame of a r.' gopānasī vala (ḍa) bhī; 'the edge of a r.' valīkaṃ nīdhraṃ.
(2) tālu n. (of the mouth). -v. t. paṭalena ācchad 10.
, s. kākaḥ vāyasaḥ.
(2) See Cheat, s.
, s. veśman n., pra- koṣṭhaḥ śālā kakṣaḥkṣā kuṭī gṛhaṃ; 'upper r.' caṃdraśālā śirogṛhaṃ; 'inner r.' garbhāgāraṃ vāsagṛhaṃ aṃtaḥkoṣṭhaḥ.
(2) pra- deśaḥ sthānaṃ āspadaṃ bhūmi f., padaṃ; sa vāsavena ito niṣīdeti visṛṣṭabhūmiḥ (K. III. 2) 'Vasava made r. for him' &c.; 'there is r. for doubt here' śaṃkāsthānametat.
(3) avakāśaḥ avasaraḥ prasaraḥ vidhayaḥ aṃtaraṃ sthalaṃ; 'want of r.' anava-kāśaḥ sthalasaṃkocaḥ; 'giving no r. for envy' adattāvakāśo matsarasya; 'make r.' aṃtaraṃ dīyatāṃ apasara.
(4) (Stead) sthānaṃ bhūmiḥ; See Instead of. -y, a. viśāla vistīrṇa vipula asaṃbādha sāvakāśa.
, s. vāsayaṣṭi f., yaṣṭinivāsaḥ nilayana or śayana-daṃḍaḥ or sthānaṃ. -v. i. śī 2 A, svap 2 P, nilī 4 A, niṣad 1 P, āśri 1 U.
, s. mūlaṃ in all senses; tarumūlaṃ kalahamūlaṃ &c.; aṃdhriḥ pādaḥ (Foot, q. v.); bra (bra) ghnaḥ; śiphā jaṭā (fibrous); 'bulbous r.' kaṃdaḥ-daṃ; 'to the r. s' āmūlaṃ mūlataḥ samūlaṃ; 'the r. of a branch' avarohaḥ.
(2) adhobhāgaḥ-deśaḥ talaṃ mūlaṃ jāhaṃ in comp. (of animals only).
(3) mūlaṃ ghrījaṃ yoni f., ādiḥ nidānaṃ kāraṇaṃ ādiṣījaṃ-kāraṇaṃ-hetuḥ prakṛti f.; 'having for its r.' mūla hetu &c. in comp.; viptamūlaḥ kalahaḥ &c.
(4) (Of a word) mūlaṃ prakṛtiḥ; śabda- yoniḥ; 'r.-meaning' mūlārthaḥ yaugikārthaḥ vyutpattisiddhaḥ.
(5) (Of numbers) mūlaṃ padaṃ; 'to extract a r.' mūlīkṛ 8 U. -v. t. 'take r.' mūlaṃ baṃdh 9 P. -v. t. dṛḍhaṃ nikhan 1 P or ruh c.: ex. by 'r. ed'.
(2) (Up) unmūl 10. samṛlaṃ ud-hṛ 1 P, utpad 10, utkhan vyaparuh c., ucchid 7 P.
, s. rajju f., guṇaḥ dāmana f. n., śulvaṃ varāṭakaḥ-kaṃ saṃdānaṃ vaṭaḥ-ṭī-ṭaṃ; 'the rope and bucket of a well' udghāṭanaṃ vaṭīyaṃtraṃ; 'r.-dancer' sūtrāyaṇaḥ kalāyaṇaḥ; 'r. -ladder' rajjusopānaṃ; 'r. -maker' rajjukāraḥ.
, s. akṣamālā akṣasūtraṃ japamālā-sūtraṃ.
, s. japāpuṣpaṃ oḍrapuṣpaṃ; (tree or flower) japā-vā; sevatī śatapatrī; 'r.-apple' jaṃbubū f.; (fruit) jaṃbuphalaṃ jāṃbavaṃ.
(2) javārūpa.
(2) bāhiḥ ramaṇīya dṛṣṭimanohara.
, v. i. pūtībhū 1 P, vi- gal 1 P, vilī 4 A, durgaṃdha a. bhū. -v. t. gal c., vilī c., pūtīkṛ 8 U.
(2) kṣīṇāsattva asāra niḥsattva.
, v. t. bhram 1, 4 P, cakragatyā bhram parivṛt 1 A; See Revolve. -ion, s. bhramaṇaṃ bhrāṃti f., ā-pari-vartaḥ-vṛtti f., cakrāvartaḥ cakragatiḥ.
(2) paryāyaḥ kramaḥ ānupūrvyaṃ; 'in r.' paryāyeṇa paryāyavṛttyā cakravat paryāyānusāreṇa anupūrvaṃ.
, s. āvṛtti f., amyāsaḥ āvartanaṃ; 'learn by r.' (arthajñānaṃ vinā) kaṃṭastha -a. kṛ 8 U, abhyas 4 U; 'learnt by r.' kaṃṭhastha abhyasta.
, See Round, -ness.
, a. natonnata viṣama asama aślakṣṇa.
(2) ru (rū) kṣa paruṣa karkaśa kaṭhina amasṛṇa asaumya amṛdu duḥsparśa; (in disposition) niṣṭhura ugra kadu kaṭhora; (in manners) asabhya aśiṣṭa asaṃskṛta sthūla vana; 'r. measurement' sthūlamānaṃ.
(3) apaṭu adakṣa anipuṇa akuśala sthūla.
(4) (Sea) kṣubdha taraṃgākula uttaraṃga vāyukṣubdha pavanāhata.
(5) lomaśa lomāvṛta sthūlaloman; 'r.-cast' sthūlaṃ kḷp c. or vi-dhā 3 U; 'r. -draw' sthūlaṃ likh 6 P; 'r. -hew' sthūlaṃ takṣ 1, 5 P or chid 7 P; 'r.-rider' aśvaśikṣakaḥ.
, a. vartula gola vṛtta vṛttākāra nistala maṃḍalākāra cakrākṛti vṛtta-golarūpa valayākāra.
(2) pīna pīvara unnata.
(3) avakra asaṃdigdha parisphuṭa niścita pari-cchinna vyakta; See Decided. 4 (Number) samagra; śūnyāṃtaka. -s. maṃḍalaṃ cakraṃ vartulaṃ golaḥ valayaḥ-yaṃ.
(2) paribhramaṇaṃ parivartaḥ paryāyaḥ āvṛtti f., āvartaḥ.
(3) vakramārgaḥgatiḥ f.; (of a ladder) bhaṃgi f., ārohaṇaṃ sopānaṃ. -prep. paritaḥ abhitaḥ (with acc.); samaṃtataḥ samaṃtāt (with gen.). -adv. pari in comp. (with verbs).
(2) cakravat maṃḍalākāreṇa valayarūpeṇa cakrarūpeṇa; 'turn r.' parivṛt c., paribhram c.; 'turning r.' cakrabhrāṃtiḥ paribhramaṇaṃ maṃḍalāvṛttiḥ; 'to get r.' mataṃ parivṛt c.
(3) sarvataḥ samaṃtataḥ samaṃtāt viśvataḥ sarvadikṣu; 'the whole year r.' samagravarṣaṃ. -v. t. vartulīkṛ 8 U, golīkṛ.
(2) parigam 1 P, pari-yā-i 2 P.
(3) samā-dhā 3 U; saṃskṛ; 'well-r. ed' suvṛtta; (fig.) susamāhita susaṃskṛta; 'r.-about' vakra kuṭila asarala; samaṃtataḥ abhitaḥ; &c.
, v. t. (From sleep) vi-pra-budh c., jāgṛ c., utthā c. (utthāpayati) nidrāṃ bhaṃj 7 P or bhid 7 P.
(2) utpad c., jan c., ud-pra-budh c., uttij c., udyuj 10, utthā c., udīp c., protsah c.; 'r. to action' kṣubh c., ceṣṭ c., pracud 10, kārye pravṛt c. -v. i.
, v. t. bhaṃj 7 P, vi-dru c., pra-vi-dhvaṃs c., pra-palāya c. -s. bhaṃgaḥ vidhvaṃsaḥ vidrāvaḥ sainyabhaṃgaḥ vyūhabhedaḥ balavyasanaṃ.
(2) janasaṃmardaḥ; See Mob. 3 kolāhalaḥ tumularavaḥ kalakalaḥ.
, s. See Road.
, s. kramaḥ paryāyaḥ abhyāsaḥ; 'daily. r.' dinakramaḥ dainikakāryaparipāṭī-paraṃparā; 'r. work' nityakarman n. 'usual r.' nityakramaḥ nityābhyāsaḥ.
, v. i. paryad 1 P, pari- bhram 1, 4 P, pra-vi-car 1 P.
(2) dasyuḥ cauraḥ.
, v. t. (naudaṃḍena) vah c., prer c., saṃcal c., pracud 10, praṇud c. -v. i. naukāṃ vah c. or prer c. &c. -s. rājiḥ paṃktiḥ śreṇiḥ-ṇī āvaliḥ-lī tatiḥ mālā (all f.); See Line. 2 kalahaḥ saṃmardaḥ tumularavaḥ kolāhahlaḥ
, a. durdāṃta.
(2) kalahapriya.
, s. kaṃṭakaḥ.
, a. rājakīya rājayogya rājārha nṛpocita; rāja-nṛpa in comp.
, v. t. ghṛṣ 1 P, mṛd 9 P or c.
(2) pra-pari-mṛj 2 P or c., prakṣal 10, nij 3 U, pariṣkṛ ślakṣṇīkṛ 8 U.
(3) cūrṇ 10, piṣ 7 P, kṣud 7 P.
(3) abhi- aṃj 7 P, dih 2 U, lip 6 P, mṛd.
(5) (Feet) saṃvah c., mṛd; 'r. together' saṃpiṣ saṃghṛṣ; 'r. the teeth together' daṃtairdaṃtān ghṛṣ or niṣpiṣ; 'r. out' apa-vyā-mṛj vyāmṛś 6 P or c., vilup c., ucchid 7 P. -v. i. saṃ-ghad 1 A, saṃvaṣ.
(2) saṃgharṣaṇaṃna apaci-kṣi -pass. or avasad 1 P 3 kṛccheṇa saṃ-ut-tṝ 1 P, ati-i 2 P. -s. gharṣaṇaṃ abhyaṃ janaṃ saṃvāhanaṃ mardanaṃ &c.
(2) saṃghadṛḥ samāghātaḥ saṃmardaḥ.
(3) kṛcchaṃ kaṣṭaṃ; See Difficulty. -ber, s. gharṣakaḥ mārjakaḥ mardakaḥ.
(2) (Substance) gharṣakaḥ.
, s. avaskaraḥ ucchiṣṭaṃ malaṃ tucchaniḥsāra-dravyaṃ.
, a. ārakta pāṭala.
, s. vyavasthā vidhiḥ.
, s. māṇikyaṃ padmarāgaḥ śoṇaratnaṃ lohitakaḥ. -a. rakta pāṭala raktavarṇa.
, s. See Crease.
, s. kenipātaḥ-takaṃ aritraṃ karṇaḥ.
, a. rakta aruṇa; See Red.
, a. avinīta avinaya viyāta dhṛṣṭa amaryāda uddhata sapratibha asabhya aśiṣṭa anārya duḥśīla naṣṭavinaya nirlajja pragalbha.
(2) asaṃskṛta aśiṣṭa grāmya akṛtavidya aprabuddha anakṣara aśikṣita vidyāhīna-śūnya.
(3) sthūla adakṣa anipuṇa apadu rūkṣa.
(2) asaṃskāraḥ aśiṣṭatā grāmyatā.
(2) sthūlatā adākṣyaṃ &c.
, s. upakramaḥ prāraṃbhaḥ mūlaṃ prathamamūla-tattvaṃ; 'r. s of knowledge' jñānatattvāni jñānamūlaṃ upakramaṇikā.
(2) mūlāṃgaṃ śvījaṃ mūlaṃ mūlavastu-dravyaṃ.
, v. t. anuśuc 1 P, anutap 4 A; See Repent, Regret, s. vāhmī.
, s. ātatāyin m., sāhasikaḥ vadhoṃ-dyataḥ
, v. t. saṃkuc 1 P, ākuṃc c., puṭīkṛ 8 U, cūṇ 10; 'r. up' pra-saṃ-kṣubh c., prakṛp c., vyākulīkṛ udvij c.; 'not r. ed in disposition' prakṛtigaṃbhīra śāṃtātman. -s. bhaṃgi f., ūrmi f., puṭaḥ cūṇaḥ.
(2) pra-saṃ-vi-kṣobhaḥ prakopaḥ vyākulatvaṃ udvegaḥ saṃbhramaḥ aśāṃti f.
, s. kaṃbalaḥ rallakaḥ; āstaraḥ-raṇaṃ.
, a. viṣama natonnata.
(2) ru (rū) kṣa karkaśa; See Harsh. -ness, s. vaiṣamyaṃ kārkaśyaṃ.
, a. valita.
, v. t. naś c., vi-pra-- pra-vi-dhvaṃs c., kṣi 5, 9 P or c., vi- lup 6 P or c., ucchid 7 P, han 2 P or c. (ghātayati); ut-ava-sad c., ni-ava-pat c., ud-hṛ 1 P, (building); 'r. a man' saṃpattiṃ-vibhavaṃnaś c., parikṣīṇa -a. kṛ. -s. vi- nāśaḥ pra-vi-dhvaṃsaḥ kṣayaḥ lopaḥ vighātaḥ ucchedaḥ avasādaḥ nipātana utsannatā jīrṇatā (of a house); 'in r. s' jīrṇa viśīrṇaṃ utsanna jarjara jarjarita.
(2) aniṣṭaṃ apāyaḥ hāni f., kṣati f., anarthaḥ.
(3) (Of fortune) parikṣayaḥ vitta-vibhava-nāśaḥ bhāgyakṣayaḥ aiśvaryanāśaḥ-bhaṃgaḥ-lopaḥ parikṣīṇatā; 'r. of an army' balavyasanaṃ bhaṃgaḥ parābhavaḥ parā-jayaḥ; 'to go to r.' parikṣi -pass., kṣayaṃnāśaṃ-yā 2 P or -i 2 P, pra-vi-lī 4 A; dhvaṃs 1 A; 'r. seize thee' ajīvaniḥ te bhūyāt; See under Perdition. -ed, a. naṣṭa dhvasta kṣīṇa; avasanna ucchinna jīrṇa viśīrṇa jarjara &c.
(2) parikṣīṇa naṣṭavibhava gataśrīka naṣṭa or gata-dhana or aiśvarya pracalitavibhava kṣīṇadhana.
(2) vi- nāśin nāśāvaha nāśa-kṣaya-kara (rī f.), ghātuka aniṣṭotpādaka.
, v. pra- śās 2 P, ni-vini-yam 1 P, paripā c. (pālayati) vinī 1 P, gup 1 P, īś 2 A (with gen.); adhyās 2 A, adhi-ṣṭhā 1 P; taṃtr 10; 'r. ing subjects like one's own children' prajāḥ prajāḥ svā iva taṃtravitvā (S. 5).
(2) ādiś 6 P, vi-dhā 3 U, niyamaṃ-vidhiṃ-kṛ 8 U, vyava-sthā c. (sthāpayati); gen. ex. by (s.).
(3) nigrah 9 P, saṃ-ni-pas; See Control. 4 rekhābhiḥ aṃk 10. -s. śāsanaṃ adhikāraḥ prabhutvaṃ ādhipatyaṃ svāmyaṃ riśatvaṃ aiśvaryaṃ rājapālanaṃ.
(2) vidhiḥ niyamaḥ sūtraṃ vyavasthā; (moral &c.) maryādā kramaḥ nirdeśaḥ āni-deśaḥ pracodanaṃ-nā śāsanaṃ mārgaḥ kalpaḥ; tattvaṃ (of science); nyayaḥ
(3) pramāṇaṃ mānaṃ; 'general r.' utsargaḥ sāmānyavidhiḥ; 'r. of action' kriyāvidhiḥ-mārgaḥ 'r. of judicature' vyavahāravidhiḥ-mārgaḥ; 'according to the r.' yathāvidhi vidhitaḥ; yathānyāyaṃ; 'r. of three' trairāśikaṃ.
(2) rekhālekhanī.
(2) prabala gariṣṭha pradhāna baliṣṭha; 'r. deity' adhidevatā adhiṣṭhātrī devatā.
, s. sīdhu m. n., āsavaḥ maireyaṃ. -a. asaṃgata aparūpa.
, v. i. ras 1 P, nad 1 P, garj 1 P, gaṃbhīraṃ svan 1 P or ghuṣ 1 P.
, v. i. romaṃthāyate (D.); romaṃthaṃ amyas 4 U, (S. 2).
(2) punaḥ punaḥ dhyai 1 P or vicar c., ni-dhyai desid. (nididhyāsati).
, v. t. astāvyastīkṛtya sūkṣmaṃ anviṣ 4 P or nirūp 10.
, s. janapravādaḥ kiṃvadaṃtī pravādaḥ janaśruti f., lokavādaḥ-vārtā; See Report. -v. t. Ex. by (s.); 'it is r. ed' iti kiṃvadaṃtī śrūyate iti janapravādaḥ.
, s. See Hip.
, See Fold.
, v. i. dhāv 1 P, dru 1 P, pra-vi-- śīghraṃdrutaṃ gam-cal-car 1 P or yā-i 2 P, raṃh 1 P; (as a fluid) kṣar 1 P, pra- syaṃd 1 A, gal 1 P, dra pra- stu; (as rivers) vah 1 P, avatṝ 1 P, gam (sāgaraṃ); 'how much has the night yet to r.' kiyadavaśiṣṭaṃ rajanyāḥ (S. 4).
(3) pra-vi-lī
(4) A, dravībhū dru.
(4) pravṛt 1 A, pragam prasṛ; See Proceed.
(5) ati-i 2 P, atikram 1 U, 4 P, yā 2 P, gam; See Pass. 6 (Away) pra- palāy 1 A, apasṛ 1 P, apakram; apayā-gam-dhāvsṛp 1 P, pra-vi-dru. 7 (As a sore) pūyaṃ snu c. or muc 6 P. 8 vitan-vistṝ pass.; prasṛ; See Extend; 'r. to waste' pari- kṣi pass.; 'r. riot' maryādāṃ ati-i or ati-kram. v. t. dhāv c.; alū c.; vah c.
(2) pravṛt prasṛ.
(2) gati f.; kramaḥ mārgaḥ pravṛtti f.
(3) pravāhaḥ srāvaḥ pra-ni-syaṃdaḥ.
(4) pracāraḥ prasiddhi f.; pracalanaṃ.
(5) paryaṃtaḥ parimāṇaṃ.
(6) jalayātrā samudraparyaṭanaṃ; 'in the long r.' aṃte dīrghakālādūrdhvaṃ; 'the ordinary r. of people' sāmānyāḥ pṛthagjanāḥ prākṛtāḥ sādhāraṇajanaḥ.
(2) jāṃdhikaḥ jaṃghākārikaḥ pra- javin m., tarasvin m., tvaritaḥ vegin m., javanaḥ javaḥ.
(2) sapūya pūyasrāvin (sore).
(3) yathākramaṃ anupūrvaśaḥ.
(2) yuddhatyāgin m., raṇavimukhaḥ.
, s. sopānaṃ ārohaṇaṃ.
, s. bhaṃgi f., sopāṃna ārohaṇaṃ parvan n.
, s. bhedaḥ sphoṭanaṃ bhaṃgaḥ.
(2) bhedaḥ kalahaḥ snehabhaṃgaḥ-bhedaḥ suhṛdbhedaḥ.
(3) aṃtravṛddhi f. sraṃsaḥ. v. t. bhaṃj 7 P, bhid 7 P, sphuṭ c.
, a. grāmya jānapada (dī f.), grāmīya grāmīṇa grāma-jaṃnapada in comp.; 'r. pleasures' grāmavāsasaukhyaṃ.
, s. See Pretext.
, v. i. vegena-tarasā-dhāv 1 P or gam-patcal 1 P, savegaṃ prayā 2 P or prasṛ 1 P; 'r. upon' ākram 1 U, 4 P, ā-ava-skaṃd 1 P, savegaṃ abhidra or āpat abhisṛ; yuddhābhisāriṇaḥ camūpatayaḥ (U. 5) 'r. ing upon (me) for fighting'; 'r. forth' nirgam bahirgam niḥsū; 'r. headlong' ativegena-sāhasapūrvaṃ-praviś 6 P. -s. mahāvegaḥ javaḥ āvegaḥ saṃraṃbhaḥ.
(2) ativegena dhāvanaṃ-āpātaḥ savegāvaskaṃdaḥ sarabhasākramaḥ.
(3) tṛṇaṃ. 'I do not care a r.' aṇumātramapi notsukaḥ.
, a. kapiśa śyāva.
, s. kidṛṃ maṃḍūraṃ siṃhā (ghā) ṇaṃ-naṃ malaṃ ayomalaṃ; kalaṃkaḥ. -v. kalaṃkena-malena-āvṛ 5 U.
, a. grāmya grāmīya-ṇa grāmika (kī f.), jānapada (dī f.), asabhya aśi ṣṭa abvinīta prākṛta. -s. grāmyaḥ grāmīṇaḥ vṛṣalaḥ jānapadaḥ.
, v. t. nirvas c., pra-vi-vas c. -v. i. pra-vi-vas 1 P.
, v. i. marmararavaṃ kṛ 8 U.
, s. gartaḥ-rtā cakrāṃkaḥ cakramārgaḥ.
(2) madaḥ madajalaṃ; 'in r.' madajalasyaṃdin.
, s. See Pity. -less, a. nirdaya nirghṛṇa kra niṣkṛpa; See Cruel.
, s. kṛṣakaḥ karṣakaḥ kṛṣīvalaḥ.
(day), s. viśrāmavāsaraḥ-divasaḥ.
, a. śyāma kṛṣṇa kṛṣṇavarṇa. -s. śyāmakaḥ.
(2) kṛṣṇaveṣaḥ.
, s. kāṣṭhapādukā.
, s. khaḍgaḥ nistriṃśaḥ caṃdrahāsaḥ kṛpāṇaḥ.
, a. See Sandy.
, s. See Sack.
, a. śārkara (rī f.), miṣṭa madhura.
, a. purohita in comp.; yājakīya paurohita (tī f.).
, s. kṣudrakoṣaḥ pustakādhāraḥ bhastrā.
, s. puṭaḥ koṣaḥ.
, s. syūtaḥ prasevaḥ syotaḥ syūnaḥ śāṇapuṭaḥ-koṣaḥ goṇī.
(2) luṃṭhanaṃ apahāraḥ dhanādeḥ apaharaṇaṃ; 's. cloth' śāṇapaṭaḥ-vastraṃ varāśiḥ sthūlaśāṭakaḥ śāṇaṃ. -v. t. luṃṭh 1 P, 10, upaplu 1 A, sarvasvaṃ apahṛ 1 P.
, s. saṃskāraḥ.
, a. puṇya pavitra pari- pūta medhya śuci.
(2) alaukika-asāṃsārika-vaidika(kī f.), (opposed to profane).
(3) pūjya pūjārha; bhāvitātman.
(4) puṇyārthaka supratiṣṭhitaḥ
(5) anatikramaṇīya alaṃghya abhedya; durdharṣa avadhya (person); 'an ambassador, being considered s., never tells an untruth' sadaivāvadhyabhāvena dūto vadati nānvathā (H. 3); 's. spot' kṣetraṃ puṇya -sthānaṃ tīrthaṃ; 's. grove' puṇyavanaṃ tapovanaḥ 's. knowledge' nigama-veda-jñānaṃ śrutibodhaḥ; 's. writing' vedaḥ nigamaḥ śuti f.
, s. yajñaḥ; kratuḥ adhvaraḥ yāgaḥ ijyā makhaḥ savaḥ homaḥ havanaṃ iṣṭi f., medhaḥ in comp.: 'horse-s.' aśvamedhaḥ; 'human s.' naramedhaḥ-yajñaḥ &c.; 'imperial s.' rājasūyaḥ; 'fit for a s.' yajñiya medhya.
(2) ālaṃbhaḥ utsargaḥ baliḥ upahāraḥ.
(3) vyayaḥ utsargaḥ pari- tyāgaḥ viniyogaḥ samarpaṇaṃ; 'even at the s. of one's life' jīvitavyayenāpi prāṇaparityāgenāpi; oft. by instr. alone (ātmānaṃ satataṃ rakṣet dārairapi dhanairapi). -v. t. yaj 1 U; hu 3 U, upahṛ 1 P, utsargārthaṃ han 2 P or baliṃ dā 3 U, samā-ā labh 1 A (animal); 'he s. a beast to Rudra' paśunā rudraṃ yajate; 'he s. ed a horse' aśvamedhaṃ tatāna aśvamedhena īje.
(2) pari-tyaj 1 P, ut-sṛj 6 P, hā 3 P, saṃ-ṛ c. (arpayati) viniyuj 7 A, 10: 's. ing their own interests' mvārthaṃ parityajya; 'without s. ing their interest' svārthāvirodhena (Bh. I. 74).
, s. devatādūṣaṇaṃ devasvāpaharaṇaṃ devasvacauryaṃ puṇyavastudūṣaṇaṃ; dharmalaṃghanaṃ-lopaḥ'
, a. viṣaṇṇa mlāna śokākula sotkaṃṭha avasanna udvigna utkaṃṭhāsaṃspṛṣṭa udāsani khisna durmanas vimanas.
(2) śottajīya śokāvaha duḥkhada kleśakara (rī f.), klaśaprada.
(3) gaṃbhīra; See Grave; 'to be s.' khid - pass., ava-vi-sad 1 P, śuc 1 P, durmanāyate (D.).
, s. paryāṇaṃ palyayanaṃ paryayaṇaṃ. -v. t. paryāṇaṃ āruh c. or niviś c., sajjīkṛ 8 U: 'mounting the s. ed Indrayudha' dattaparyāṇamiṃdrāyudhamāruhya (Ka. 126); (fig.) bhāraṃ ni-dhā 3 U or nyas 4 U; 's.-horse' vāhāśvaḥ.
, a. surakṣita nirābādha; sustha kṣema akṣata nirvraṇa ajātāpāya.
(2) nirbhaya akutobhaya abhaya niḥśaṃka bhayātīta āpad-bhayamukta.
(3) alaṃghya durāsad durdharṣa; 's. against enemies' durāsadaḥ paraiḥ (R. VIII. 4.).
(4) kṣemya bhayarahita kṣema nirbhaya; 'as. place' nirbhayasthānaṃ abhayahetukaṃ sthalaṃ; 'sound and s.' kuśalin nirāmaya sustha akṣata. -s. lohapeṭikā lohamaṃjūṣā; 's. conduct' abhayadānaṃ-patraṃ; 's. -guard' rakṣā gupti f., rakṣaṇaṃ;
(2) rakṣā-kṣaṇaṃ nirbhayatvaṃ abhayaṃ nirbhayaṃ bhaya-āpad-mukti f.; 'to promise s.' abhayavacanaṃ dā 3 U.
, s. kusuṃbhaṃ vahniśikhaṃ mahārajanaṃ karmalottaraṃ.
, s. kuṃkumaṃ agniśikhaṃ varaṃ ghāhli(hlī) kaṃ pītanaṃ raktaṃ saṃkocaṃ piśunaṃ dhīraṃ lohitacaṃdanaṃ kāśmīrajanma. -a. kuṃkumagharṇarāga aruṇa; 'dyed with s.' kuṃkumākta.
, v. i. ava-nam 1 P.
, a. catura vidagdha dūradṛṣṭi medhāvin sūkṣmaṃdhī tīkṣṇa or kuśāgra-mati or buddhi.
, s. pra (prā) jñaḥ vipaścit m., tattvavid m., budhaḥ paṃḍitaḥ jñānin m.
(2) ṛṣiḥ muniḥ.
(3) siddhaḥ sādhuḥ yatiḥ siddhajanaḥ-puruṣaḥ ātmajñaḥ mumukṣuḥ bahmajñaḥ. -a. prājña paṃḍita jñānin; See Wise. -ly, adv. paṃḍitavat.
, s. dhanuḥ dhanūrāśiḥ.
, s. vātavastraṃ-vastranaṃ nauvasanaṃ-vastraṃ; 'set s.' nāvaṃ-potaṃ-muc 6 P or cal c. -v. i. (Of a boat &c.) vāyunā nud-cud-vah-prer -pass.
(2) (Of persons) potamāruhvya or adhyāsya pra-sthā 1 A; nāvā or potena gam or cal 1 P, nāvā tṝ 1 P or pla 1 A, jalavartmanā gam-yā &c.
(3) cal saṃ-vi-ptṛp 1 P; 's. ing in the air' vihāyasā-nabhovartmanā-gacchan nabhasi saṃsarpan.
, s. muniḥ sādhuḥ siddhaḥ siddhajanaḥ ṛṣiḥ puṇyajanaḥ; See Sage. -ly, a. vimala pavitra puṇyātman paripūta atipuṇya middhatulya.
, s. kāraṇaṃ nimittaṃ hetuḥ prayojanaṃ; 'for the s. of' arthe or arthaṃ in comp., hetoḥ nimittaṃ karaṇāt with gen. or in comp., kṛte (with gen.); See For.
, s. sālaḥ śyālaḥ sarjaḥ kārśyaḥ aśvakarṇakaḥ sasyasaṃbaraḥ.
, a. See Lustful.
, s. vetanaṃ vṛtti f., bhṛti f., mūlyaṃ; See Hire, 'monthly s.' māsikaṃ; 'annual s.' vārṣikaṃ.
, s. See under Sell.
, a. pralaṃba procchrita.
(2) plavaga plutagāmin.
(3) (fig.) mukhya pradhāna viśiṣṭa puraḥsphurat.
, a. lavaṇa kṣāra lavaṇaguṇaviśiṣṭa; 's. taste' lavaṇarasaḥ; 's. soil' ūṣaḥ kṣāramṛttikā; 'having s. soil' ūṣara ūṣavat. -a, s. lavaṇakṣetraṃ.
, s. lālā sṛṇi (ṇī) kā syaṃdinī; 'his mouth emits c.' vaktraṃ lālāyate.
, a. āpīta pāṃḍura vivarṇa; See Pale.
, v. i. nirgam 1 P, niṣpat 1 P, niṣkam 1 U, 4 P, javena bahirgam abhyava-skaṃd 1 P, amyā-sad c. -s. nirgamaḥ niṣkramaḥ-maṇaṃ niḥsaraṇaṃ āpātaḥ abhyāsādanaṃ abhyava-skaṃdanaṃ avapātaḥ.
(2) sphuraṇaṃ utplavanaṃ utpatanaṃ.
(3) vilāsaḥ vilasitaṃ vibhramaḥ; 's. es of wit' buddhivilāsāḥ; vidagdhālāpāḥ narmālāpavibhramāḥ; 's. of levity' buddhicāpalyaṃcāṃcalyaṃ; 's. -port' nirgamadvāraṃ.
, s. (suprasādhita-) śālā koṣṭhaḥ.
, s. lavaṇaṃ; (fig.) piṃḍaḥ; saphalīkṛtabhartṛpiṃḍaḥ (M. 5) 'who showed that he had not eaten his master's s. in vain'; 'rock-s.' saiṃdhavaḥ-vaṃ śītaśivaṃ; See under Rock; 'sea-s.' akṣī (kṣi) vaṃ vaśi (si)raṃ; 'black s.' pākayaḥ biḍaṃ; kṣāraṃ; 'sambhar s.' raumakaṃ vasakaṃ; 'sochal s.' sauvarcalaḥ akṣaṃ rucakaṃ; 's. -pan' lavaṇakṣetraṃ; 's. -petre' yavajaḥ yavakṣāraḥ pākyaḥ; yavāgrajaḥ. -a. lavaṇa or kṣāra-yukta or maya (yī f.); lavaṇaguṇaviśiṣṭa kṣāradharmaka lavaṇakṣāra in comp. -v. t. lavaṇīkṛ 8 U, lava-ṇena sic 6 P or aṃj 7 P.
, a. utpatat nṛtyat.
, a. hita-svāsthya-kara (rī f.), ārogyāvaha pathya anāmayakara kṣemya puṣṭida hita.
, a. hita hita-kalyāṇa-kara (rī) f.), -āvaha upakārin śreyaskara śubhaṃkara.
(2) pathya; See Salubrious.
, v. t. abhi- vaṃd 1 A, abhivad 10 A, praṇipat 1 P, praṇam 1 P, namaskṛ 8 U, nama syati (D.), sabhāj 10; abhinaṃd 1 P, upa sthā 1 A: 's. in return' pratinaṃd pratyabhinaṃd.
, s. saṃ- uddhṛtaṃ; uddhāraḥ nistaraṇaṃ.
, s. tāraṇaṃ uddhāraḥ mukti f., mokṣaḥ nistāraḥ pāpamuktiḥ ūrdhva-parama-gati f.
(2) (Generally) pari- trāṇaṃ rakṣaṇaṃ rakṣā; 'devotional way of s.' bhaktimārgaḥ.
, s. aṃjanaṃ pra-anu-lepaḥ upadehaḥ. -v. t. aṃj 7 P.
(2) uddhṛ 1 P.
(3) śam c.
(4) nistṝ c.
, s. rajatabhājanaṃ rūpyapātraṃ.
, s. See Excuse.
, a. tad (pron. a.) with or without eṣa; abhinna nirviśeṣa ananya sama samāna tulya; See Like; 'it is the s. Vāsantī' saiva vāsaṃtī; te eva pādapāḥ; tadeva vanaṃ &c.: (U. 3); gen. by eka sa sama samāna in comp.; 'of the s. family' sagotra; 'sitting in the s. car' ekasyaṃdanamāṃsthitau 'of the s. age' samavayaska; ekarūpa samānajāti sodara &c.; 'at the s. time' ekadaiva yugapat eka-sama-kāle samaṃ yaugapadyena; 'in the s. way' tadvat tathaiva tathā evaṃ; 'he is the s. as a father to me' māṃ prati sa pitṛsthāne-bhūmau vartate pitṛnirviśeṣaḥ.
, s. ādarśaḥ pratimā pratirūpaṃ.
, a. sādhva.
, a. svāsthyakārin rogaghna (ghnī f.), rogāpaha.
, v. t. pavitrīkṛ 8 U, puṇyīkṛ pāpamalaṃ hṛ 1 P or kṣal 10, pari- pū 9 U, śup c., śucīkṛ pāpaṃ-kalmaṣaṃ-nirdhū 5, 9 U, 6 P.
(2) anumaṃtr 10 A, puṇyakarmaṇi viniyuj 7 A, 10 or nikṣip 6 P.
(2) alaṃghanīyatā.
, s. daṃbhaḥ dharmābhimānaḥ puṇyaveśadhāraṇaṃḥ bakavṛtti f.
, v. t. anu-jñā 9 U, anuman 4 A, anumud 1 A; anuśās 2 P, ādiś 6 P; pramāṇīkṛ 8 U, dṛḍhīkṛ satyāpayati-draḍhayati (D.), satyākṛ. -s. anujñā anumati f., anuśāsanaṃ anumodanaṃ prāmāṇyaṃ pramāṇaṃ dṛḍhīkaraṇaṃ satyāpanaṃ.
, s. śaraṇaṃ āśraya-śaraṇa-sthānaṃ.
(2) puṇyālayaḥ devatāgāraṃ puṇya-pavitra-sthānaṃ.
(3) garbhaḥ garbhāgāraṃ garbhagṛhaṃ.
, s. vālukā sikatāḥ (pl.); 's. -bank' pulinaṃ saikataṃ; 's. -glass' vālukāyaṃtraṃ. -v. t. sikatābhiḥ āvṛ 5 U or ākṝ 6 P.
(2) vālukānibha; (fig.) asthira bhaṃgura kṣaṇasthāyin adṛḍha.
, s. caṃdanaḥ (tree), caṃdanaṃ (wood) gaṃdhasāraḥ malayajaḥ bhadraśrīḥ; 'white s. wood' tailaparṇikaṃ 'red s.' raktacaṃdanaṃ tilaparṇī patrāṃgaṃ raṃjanaṃ kucaṃdanaṃ.
(2) kośīṣī pādukā.
, s. (Yellow) pītadrumaḥ kālī(le) yakaḥ haridruḥ dārvī pacaṃpacā dāruharidrā parjanī.
(2) (Red) See 'red sandal' under
(2) (In mind) anunmatta prakṛtistha avātula anupahatacitta avipluta avikṣiptacitta.
, s. praśāṃti f., nirvikāratā prasādaḥ asaṃbhramaḥ.
, a. asṛgvāhin.
, a. (Of person) rakta-rudhirapriya jighāṃsu mārātmaka kūracitta niṣṭhuracetas.
(2) rudhirapātadūṣita raktasrāvayuta bahurakta.
, a. gāḍha utkaṭa; See Intense; caṃḍa tīkṣṇa caṃḍa-tīkṣṇa-svabhāva.
(2) (Of persons) āśāvat supratyāśin atyāśānvita. dṛḍhapratyaya jātaviśvāsa; 'I feel quite s. that' iti me gāḍhāśaṃsā; 's. hope' mupratyāśā gāḍāśaṃsā utkaṭecchā.
, s. pūyaṃ; See Pus. -Sanious, a. pūyasrāvin.
, a. svāsthyahita svāsthya in comp., ārogyakara (rī f.), ārogyāvaha.
, s. māraḥ rasaḥ dravaḥ sattvaṃ niryāsaḥ. -v. t. utkhan 1 P, samūlaṃ ucchid 7 P or naś c.
, s. bālavṛkṣakaḥ vṛkṣakaḥ.
, a. prājña prajña jñānapūrṇa; See Wise.
, a. cikkaṇa medura.
s. S.
, s. ava-ā-kṣepaḥ niṃdāgarbhaṃ vacaḥ paribhāṣaṇaṃ saniṃda upālaṃbhaḥ; kaduḥ upahāsaḥ.
, s. See Tumour.
, a. māṃsāśin māṃsabhuj.
, a. vikṛta karāla.
, s. gomedaḥ-dakaḥ.
, s. sū (sau) cikaḥ.
, s. (alaṃkārārthaṃ) parikaraḥ mekhalā kaṭisūtraṃ.
(2) vātāyanakāṣṭhaṃ.
, s. piśācāgraṇīḥ piśācanāthaḥ.
, s. See Sachel.
, See Satiate.
, s. upagrahaḥ.
(2) (sadā-) pārśvacaraḥ. anuyāyin m., anuṣaṃgī; nityapārśvavartī.
, v. t. saṃ-pari-tṛp 5 P or c., atyaṃtaṃ tuṣ c., atitṛptiṃ-sauhityaṃ-utpad c., paripūr 10.
, s. cīnāṃśukaṃ (s. -cloth).
, s. ākṣepagarbhaṃ padyaṃ-gītaṃ avagītaṃ saṃkṣepakavitā.
, v. t. (Persons) saṃ-pari-tṛp c., -tuṣ c., kāmaṃ-icchāṃ-pūr 10 or nivṛt c., tṛptiṃ-tuṣṭiṃ-utpad c., sukhayati (D.), prī 9 P, ārāv c.; sāṃtv 10, prasad c.; (hunger, desire. &c.) śam c. (śamayati) pra-upa-- chid 7 P, pari-pūr nirākṛ 8 U, nivṛt c.; 'child, s. your curiosity' pūrayatu kutūhalaṃ vatsaḥ (U. 4).
(2) saṃdehaṃ apanī 1 P, saśayaṃ chid or hṛ 1 P or niras 4 U, niruttarīkṛ.
(2) śāṃtiḥ śamanaṃ nirākaraṇaṃ pari- pūraṇaṃ chedaḥ nivṛttiḥ pūrtiḥ tarpaṇaṃ.
(3) saṃśayacchedaḥ saṃdehanivṛttiḥ-parihāraḥ.
(4) pratiphalaṃ nistāraḥ śuddhi f.
(2) chinna pūrṇa śāṃta nivṛtta.
(3) chinnasaṃśaya hṛtanirasta-saṃdeha; 'to be s.' tuṣ-tṛp 4 P, prī pass.
(2) tuṣṭiprada saṃtoṣa-tṛptituṣṭi-kara.
(3) (Atoning) Ex. by pramṛj 2 P, nistṝ c.; See Atone. -ily, adv. ptamyakrtayā vaiśadyena saṃśayaccheditayā samyakr.
, s. maṃḍaleśaḥ bhogapatiḥ.
, v. t. atyaṃtaṃ pūr 10, ā-pari-pūr; ni-sic 6 P, atiklid c.
, s. śani-maṃda-vāsaraḥ.
, s. śaniḥ śanaiśvaraḥ ravisutaḥ sauraḥriḥ.
, s. vanadevatā vana-araṇya-caraḥ.
, s. sūpaḥ temanaṃ niṣṭhānaṃ; upadaṃśaḥ vyaṃjanaṃ upaskaraḥ; 's. -pan' ukhā piṭharaḥ; See Frying-pan. -Saucer, s. śarāvaḥ pātraṃ ādhāraḥ.
, a. dhṛṣṭa nirvrīḍa nirlajja pragalbha avinīta; sapratibha.
, v. i. maṃdaṃ parikram 1 U, 4 P or bhram 1, 4 P, śanaiḥ śanaiḥ vicar 1 P.
, a. vanya jāṃgala (lī f.), araṇyaja vana-araṇya in comp.
(2) asabhya aśiṣṭa avinīta asaṃskṛta ācārahīna anācāra.
(3) krara hiṃsra niṣṭhara nirdaya dāruṇa karakarman śvāpada (dī f.); 'all of man is s.' puruṣā nāma niṣṭhurāḥ (Mr. 5.). -s. aśiṣṭha-asabhyajanaḥ.
(2) kūrakarman m., rākṣasaḥ daityaḥ narapaśuḥ.
(3) mlecchaḥ kirātaḥ śabaraḥ yavanaḥ bhillaḥ &c.
, s. budhajanaḥ paṃḍitaḥ vidvajjanaḥ; See Learned.
, v. t. rakṣ 1 P, in all senses, pari- trai 1 A, ud-samud-hṛ 1 P, dhṛ 1 P, tṝ c., ut-saṃ-niḥ-- muc c., mokṣ 10, pāpāt muc &c.
(2) saṃ-ci 5 U, saṃrakṣ ni-dhā 3 U, saṃgrahra 9 P, avaśiṣ c.
(3) nivṛt c., nivṛ c., niruh 7 U, parihṛ; 'those that were s. ed out of the slain' hataśoṣāḥ hatāvaśiṣṭāḥ. -prep. vihāya nuktvā varjayitvā; See Except. -ing, a. avyayaśīla alpavyayin mitavyaya amuktahasta.
(2) uddhāraka muktidāyin; mokṣaprada.
(3) vimocaka vimocanahetuḥ -s. rakṣaṇaṃ saṃcayaḥ saṃgrahaḥ nidhānaṃ.
(2) saṃcita-rakṣita-dhanaṃ saṃcayaḥ.
, s. svādaḥ rasaḥ ruci f.
(2) gaṃdhaḥ vāsaḥ. -v. i. sarasī-sagaṃdhī-bhū 1 P.
(2) (Appear like) Ex. by kalpa prāya in comp., īṣadūna with abl.; by ā-ava-bhās 1 A; 'it S. s of falsehood' tat asatyakalpaṃ anṛtābhāsaṃ asatyasaṃkāśaṃ asatyavaṭābhāsase.
(2) surabhi sugaṃdhi.
, s. karapatraṃ krakacaḥ-caṃ patradāraṇaḥ. -v. t. krakacena pad 10 or dṝ 9 P or c. or chid 7 P or avakṛt 6 P; 's. -dust' kāṣṭhavidalaṃ; 'a. -pit' kāṣṭhavipāṭanamārgaḥ.
, v. t. vad-gad-bhaṇ 1 P, vac 2 P, va 2 U, bhāṣ 1 A, udā-vyā-hṛ 1 P; uccar c., udīr c., ālap 1 P (words &c.); maṃtra 10 A; (tell) kath 10, ācakṣa 2 A, ā-śaṃsū 1 P, abhi-dhā 3 U, ā-khyā; See Tell; 'I say' nanu bhaṇāmi nanu bravīmi nanu simply; (nanu pade parivṛtya bhaṇa Mr. 5); 'they s.' ex. by kiṃvadaṃtī janapravādaḥ iti śrūyate; See Report; 'that is to s.' ex. by nāma.
(2) ābhāṇakaḥ pravādaḥ; 'popular s.' janapavādaḥ; 'so runs the popular s.' tathā ca laukikānāmābhāṇakaḥ; See Proverb.
, s. kacchu-cchū f., pāman f., pāmā; See Itch; (white eruption) sidhmaṃ kilāsāṃ.
(2) adhamajanaḥ narāpasadaḥ hīnaḥ apakṛṣṭaḥ.
, s. kośaḥ-ṣaḥ pidhānaṃ ādhāraḥ.
, a. viṣamatala asamapṛṣṭha
, s. maṃcaḥ iṃdrakoṣaḥ.
(2) prekṣāmaṃcaḥ.
(3) vadhyaśilā-sthānaṃ-kāṣṭhaṃ ghātasthānaṃ.
, v. t. taptajalādinā dah 1 P. -s. dāhaḥ.
, s. tulā dhaṭaḥ tulāyaṃtraṃ; 's. -pan' śikyaṃ pārśvaḥ 'goldsmith's s.' eṣaṇīṇikā nārācī.
(2) (Of fishes &c.) valkaḥlkaṃ valkalaḥ-laṃ śalkaṃ śalkalaṃ; kavacaḥ-caṃ.
(3) phalakaḥ-kaṃ patraṃ.
(4) ni (niḥ) śreṇī adhirohi(ha) ṇī sopānapaddhati f. -paraṃparā.
(5) śreṇī paraṃparā āvali-lī f., mālā pakti f.
(6) pramāṇaṃ parimāṇaṃ; 'on a large scale' sthūlaparimāṇena.
(7) (In music) grāmaḥ. -v. t. ā-adhi-ruh 1 P, ā-adhi-kram 1 U, 4 P, laṃgh 1 A, 10. avaskaṃd 1 P.
(2) valkaṃ niṣkṛdh 1 P or nirhṛ 1 P.
, a. viṣamatribhuja.
, s. See Scab, itch.
, s. mastakatvac f., śirogratvac śirosthicarman n. -v. t. mastakatvacaṃ avacchid 7 P or nirhṛ 1 P.
, s. laghucchurikā.
, s. See Rascal.
, v. i. vi-dru 1 P, javena-vegāt-dru or dhāv 1 P or palāy 1 A, sa vegaṃ gam 1 P.
, v. t. nipuṇaṃ-sūkṣmaṃ-nirūp 10 or nirīkṣ 1 A or avalok 1 A; 10.
(2) (Verses) mātrāḥ-gaṇān-gaṇ 10 or vibhaj 1 U
, s. nirvādaḥ pari (rī) vādaḥ apa-vādaḥ asūyā avarṇaḥ durvarṇaḥ kaulīnaṃ ākṣepaḥ upakrośaḥ jugupsā kutsā niṃdā vācyaṃ vācyatā garhaṇaṃ-ṇā paiśunyaṃ piśunavākyaṃ.
(2) kalaṃkaḥ dūṣaṇaṃ apamāna-apakīrti-hetuḥ.
(2) garhita niṃdya kalaṃkakara-akīrtikara -(rī f.), dūṣaṇīya kutsita.
(3) bībhatsa ghṛṇāvaha.
, a. aparyāpta apracura svalpa avipula nyūna abahula abhūyiṣṭha.
(2) saṃbādha avistīrṇa saṃkaṭa; See Narrow. 3
, s. kāṣṭhakhaṃḍaṃ.
, s. baliḥ.
, s. kiṇaḥ aṃkaḥ cihnaṃ -kṣatacihnaṃ; kṣatāṃkaḥ vraṇaḥ-ṇaṃ kṣataṃ; (fig.) kalaṃkaḥ. -v. t. kṣatena-kiṇena aṃk 10.
, s. bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ.
, a. abahula apracura aprabhūta aparyāpta avipula nyūna abhūyiṣṭa svalpa.
(2) virala durlabha duṣprāpa asulabha; See Rare.
(2) durbhikṣaṃ abhāvaḥ duṣkālaḥ prayāmaḥ nīvākaḥ.
, v. t. tras c., saṃ-vi-- bhī c., udvij c.; 's. away' bhayadarśanena vi-dru c.; 's.-crow' bibhīṣikā saṃtrāsanaṃ bhayahetuḥ.
, s. celakaḥ sicayaḥ; uttarīyaṃ celaṃ; 's. -skin' bāhyatvac f. carman n.
, v. t. tvacaṃ-carma-ullikh 6 P or chid 7 P.
, a. śoṇa aruṇa siṃduravarṇa; 's. fever' udardhaḥ.
, s. laṃbaḥ. -v. t. laṃbarūpeṇa nikṛt 6 P.
, See Skate.
, v. t. kṣaṇ 8 P, ard 1 P or c.; See Harm, Injure. -less, a. akṣata aparikṣata kṣatahīna asaṃjātavyatha nirvraṇa.
, v. t. kṝ 6 P, vi-ā-avā-pra-- prasṛ c., vikṣip 6 P; (away) viśliṣ c., nirdhū 5, 9 U, vibhid c.; niras 4 U, apanud 6 P; vi-dru c. (army); See Dispel,
, v. t. saṃ-mṛj 2 P, 10.
, s. sthalaṃ sthānaṃ bhūmi f.; 'the s. lies in Hastinapura' sthalaṃ hastināpuraṃ.
(2) apaṭī; ya (ja) vanikā nepathyaṃ raṃgasajjā.
(3) praveśaḥ.
(4) raṃgaḥ -bhūmiḥ -śālā.
(5) dṛśyaṃ dṛggocaraṃ sthānaṃ ālokaḥ dṛkpātaviṣayaḥ; oft. by sthānaṃ ālokaḥ or other words: 'this is indeed a lamentable s.' nanvanuśayasthānametat (Mal. 8); ramaṇīyālokaṃ tatsthānaṃ &c.; aho adhikaraṇamaṃḍapasya parā -śrīḥ (Mr. 9) 'how splendid the s. of (presented by) the Court of Justice'; See Present also
(2) gṛhavṛkṣādiracanā kṛtrimaracanā.
, s. gadhaḥ adhivāsaḥ; 'sweet s.' āmodaḥ parimalaḥ (arising from trituration), saurabhaṃ; See Fragrance; 'diffusing s.' nirhārī samākarṣī; 'having a sweet s.' sugaṃdhi iṣṭagaṃdha surabhi ghrāṇatarpaṇa.
(2) (Organ) ghrāṇaṃ ghrāṇeṃdriyaṃ ghrāṇaśakti f., 'having a quick s.' tīkṣṇaghrāṇa. -v. t. ghrā 1 P, upa-ā--
(2) vās 10, surabhīkṛ 8 U, bhū c., dhūp 1 P, 10.
, s. saṃdehabhṛt m., haitukaḥ apratyayin m., aviśvāsī.
, s. daṃḍaḥ rājadaṃḍaḥ-vetraṃ-yaṣṭi f.
(2) rājādhikāraḥ prabhutvaṃ ādhipatyaṃ; 'hold the s.' mahīṃ śās 2 P, See Reign. -ed, a. daṃḍadhara daṃḍabhṛt; 's. king' abhiṣikto rājā.
, s. patraṃ lekhyaṃ.
(2) parisaṃkhyā pariśiṣṭaṃ.
, s. upāyaḥ kalpanā prayogaḥ saṃkalpaḥ prabaṃdhaḥ pra- yukti f.
(2) paddhati f., vyavasthā; 'secrets.' gūḍhamaṃtraṇā kapaṭaprabaṃdhaḥ kuṭilanayaḥ. -v. (manasā) pari- kḷp c., upāyaṃ ciṃt or yuj 10.
, s. bhedaḥ śākhā dharma-mata-bhedaḥ.
, s. chāptraḥ aṃtevāsin m.; See Pupil; 's. of a s.' praṃśiṣyaḥ.
(2) vṛttibhuj m., vṛttibhākra.
(3) paṃḍitaḥ kṛtavidyaḥ vidvān; See Learned, Wise. -ly, a. paṃḍitocita pāṃḍityadyotin.
(2) vṛtti f., vetanaṃ.
, s. ṭīkākāraḥ ṭīkākṛt m., vṛttibhāṣya-kāraḥ.
, s. vidyālayaḥ vidyāgāraṃ-gṛhaṃ-maṃdiraṃ pāṭhaśālā adhyayanasthānaṃ.
(2) śiṣya-chātrasamūhaḥ.
(3) śākhā saṃpradāyaḥ; 's. of philosophy' darśanaṃ; 's. boy' bālaśiṣyaḥ yuvacchātraḥ; 's. -fellow' sahādhyāyin m., satīrthaḥ-rthyaḥ ekaguruḥ; 's. -man' tārkikaḥ naiyāyikaḥ; 's. -master' ācāryaḥ guruḥ upa-deśakaḥ upādhyāyaḥ pāṭhaśālādhikṛtaḥ-adhyakṣaḥ. -v. t. śikṣ c., vi-nī 1 P, adhi-i c. (adhyāpayati); See Instruct. -ing, s. śikṣaṇaṃ adhyāpanaṃ upadeśaḥ.
(3) gurudakṣiṇā śikṣāmūlyaṃ.
, s. dvikūpakā nauḥ.
, s. kaṭiśirāvedanā.
, s. vi- jñānaṃ; See Knowledge. 2 vidyā śāsnaṃ.
(2) kṛtavidya vidvas āgamin vijñānavid.
, s. khaṅgaḥ asiḥ; nistriṃśaḥ karavālaḥ; See Sword.
, s. aṇuḥ kaṇaḥ sphuliṃgaḥ. v. t.
(2) sphur 6 P, bhrāj 1 A, prakāś 1 A; See Shine. -tion, s. sphuraṇaṃ; agnikaṇaḥ sphuliṃganirgamaḥ; 'in the state of s.' sphuliṃgāvastha a.
, s. pallavāgrāhipaṃḍitaḥ kiṃcijjñaḥ (śāstra-) cuṃbakaḥ.
, s. navapallavaḥ; kisalayaḥ aṃkuraḥ prarohaḥ.
(2) vaṃśyaḥ vaṃśajaḥ; 'the s. of the family of some one' kasyāpi kulāṃkuraḥ (S. 7.)
, s. māṃsagraṃthiḥ.
, s. katarī khaṃḍadhārā kartarikā kṛpāṇī chedanī.
(at), v. ava-upa-has 1 P, ava-ā-adhi-kṣip 6 P, ava-jñā 9 U, tiraskṛ 8 U, dhikka avaman 4 A, paribhū; See Contemn,
, v. t. nir- bharts 10 A, paruṣaṃ niṃd 1 P, ākruś 1 P, ā-adhi-kṣip 6 P, garh 1, 10 A, apa-pari-bhāṣ 1 A, upālabh 1 A; See Reproach. -s. karkaśā durmukhī kaikeyī vakraśīlā.
, s. daṃḍaḥ.
(2) āśrayasthānaṃ śālā āśrayaḥ.
(4) dīpādhāraḥ. -v. t. daṃḍ 10; See Fine.
, s. darvī kaṃbi-bī f.; See Ladle. 2 koṭaraḥ-raṃ puṭaṃ.
(3) khanitraṃ. -v. t. darṣyā ava-pat c. or avatṝ c.
(2) utkhan 1 P, khani-treṇa puṭīkṛ 8 U.
, s. āśayaḥ abhiprāyaḥ hetuḥ arthaḥ tātparyaṃ udeśaḥ.
(2) viṣayaḥ prasaraḥ parimāṇaṃ paryaṃtaḥ avadhiḥ sīmā; 'mind of limited s.' alpaviṣayā matiḥ (R. I. 2).
(3) avasaraḥ avakāśaḥ; labdhāvakāśā me prārthanā (S. 1) 'has found a. s. (for itself)'.
, v. t. abhi-saṃ-tap 1 P or c., nir-pari-dah 1 P, pluṣ 1 P, bhrasj 6 P, (in a pan); 's. ed with heat' ātapākrāṃta 's. ed :with the fire of missiles' astrapāvakapluṣṭa.
, s. viṃśati f.
(2) ava- cchedaḥ bhaṃgaḥ daṃtaḥ.
(3) rekhā cihnaṃ.
(4) gaṇanā gaṇanāpatraṃ-lekhaḥ.
(5) vinyāsaḥ (in music).
(6) hetuḥ kāraṇaṃ nimittaṃ; viṣayaḥ arthaḥ; 'on that s.' tasminviṣaye tadarthaṃ; 'on the s. of friendship' sakhyahetoḥ &c. -v. t. avacchid 7 P, daṃturīkṛ 8 U, bhaṃgaṃ kṛ.
(2) aṃk 10; rekhābhiḥ aṃk.
(3) abhi- likh 6 P, gaṇ 10; (ṛṇaṃ or deyaṃ) gaṇ or patre likh 6 P.
, s. See Dross.
, v. t. nir-ava-dhū 5, 9 U, tiraskṛ 8 U, avajñā 9 U, avaman 4 upekṣ 1 A, paribhū 1 P, nyakkṛ dhikkṛ paruṣaṃ nid 1 P. -s. (atyaṃta) avajñā avamānaḥ tiraskāraḥ dhikkāraḥ paribhavaḥ upekṣā; See Contemn,
, s. vṛśvikaḥ.
, s. vṛśrikaḥ. a (ā) liḥ dra(dro) ṇaḥ; 'the sting of a s.' lūmaṃ.
, s. karaḥ deyabhāgaḥ; 's. -free' akṣata avikala nirvaṇa.
, v. t. chedaiḥ aṃk 10, īṣat chid 7 P.
(2) aṣa-rup 7 U.
, s. svaṃḍitavṛttaḥ jālbhaḥ durātman m., adhamaḥ narāpasadaḥ nikṛṣṭaḥ svalaḥ dāsyāḥ putraḥ; (in voc.) kāṇelīmātaḥ; See Rascal.
, v. t. saṃ-pari-mṛj 2 P or c.; nirṇij 3 U, gharṣaṇena śugh c., nirghṛṣ 1 P.
, s. kaśā-ṣā pratiṣkaśaḥ-ṣaḥ pratodaḥ tāḍanarajju f.; (fig.) dhūmaketuḥ upaplavaḥ utpātaḥ kṛtāṃtaḥ kālaḥ pīḍakaḥ. -v. t. kaśayā han 2 P or taḍū 10 or prahṛ 1 P; 'fit to be s. ed' kaśya.
(2) atyaṃtaṃ pīḍ 10 or ard 1 P or c.; upa-plu 1 A.
, s. cāraḥ caraḥ praṇidhiḥ apasarpaḥ gūḍhacaraḥ; See Spy. -v. i. saṃcar 1 P, gūḍhaṃpracchannaṃ paraceṣṭāṃ nirūp 10. -v. t. ava-upa-has 1 P, sahāsaṃ niras 4 U or nirākṛ 8 U or pratyādiś 6 P.
, s. bhrūbhaṃgaḥ bhru(bhrū)kuṭi-ṭī f. -v. i. bhrukuṭiṃ baṃdh 9 P, kṛ 8 U with (s.), bhruvausaṃkuc 1 P, bhrūbhaṃgena dṛś 1 P; See Frown.
, a. rūkṣa karkaśa; See Rough,
, v. i. hastābhyāṃ dhūtvā-maṃdaṃmaṃdaṃ āruh 1 P.
(2) saṃmardaṃ-kalahaṃ-kṛ 8 U (with dat.); jhaṭiti saṃgrah 9 P, grahītuṃ udyam 1 A; 's. ed for water' jalādānārthaṃ parasparaṃ saṃmardamakurvan. -s.,
(2) sarabhasagrahaṇaṃ saṃmardaḥ.
, s. khaṃḍaḥ śakalaḥ-laṃ lavaḥ aṃśaḥ; 's. s of what is eaten' phelā bhuktasamujjhitaṃ; ucchiṣṭaṃ piṃḍaḥ; 's. -book' khaṃḍādhāraḥ dravyasvaṃḍādhāraḥ.
, s. kṛcchaṃ saṃkaṭaṃ āpad f., durgaṃ kaṣṭaṃ duḥkhaṃ durgati f., durdaśā; 'got into a s.' kṛcchagata āpadrata duḥsthita.
(2) gharṣaṇaṃ. -v. t. ghṛṣ 1 P; likh 6 P, ut-vi-- takṣ 1, 5 P, tvakṣ 1 P, khur 6 P.
(3) gharṣaṇena pramṛj 2 P or nirṇij 3 U or apa-nī 1 P or śudh c.; (with feet) apaskṝ 6 P.
(4) (Together) (kaṣṭena or mahāprayatnena) samāhṛ 1 P, saṃci 5 U, saṃgrah 9 P, ekīkṛ.
(2) kāṣṭhakuddālaḥ.
(2) vidalaṃ taṣṭaṃ; ava (pa) skaraḥ avakaraḥ malaṃ.
, v. t. vi-ut-prot-likh 6 P, vi-ava-dṝ 9 P or c.; chid 7 P, nirbhid 7 P, khur 6 P; 's. with the nail' nakhena kṣaṇ 8 P or aṃk 10 or likh.
(2) kaṃḍūyati-te (D.); nakhaiḥ ghṛṣ 1 P.
(3) (As birds) viṣkṝ 6 P, apaskṝ. 4 īṣat kṣaṇ or ullikh.
(6) (Out,) pramṛj 2 P, vilup 6 P or c., nirghṛṣ ucchid 7 P, vinaś c.; See Erase. -s. (tvacaḥ) ullekhanaṃ dāraṇaṃ chedaḥ bhedaḥ; kṣataṃ gharṣaṇaṃ; vraṇaḥ; 's. with the nail' nakhakṣataṃ nakhāṃkaḥvraṇaḥ-padaṃ.
(2) īṣatkṣataṃ tvagvraṇaḥ; 'hard s.' oraṃphaḥ.
, v. t. aspaṣṭaṃ-sthūlaṃ-likh 6 P, sthūlākṣaraiḥ-atikṣipraṃ-likh. -s.,
, See Lean.
, v. i. ā-ut-vi-kuś 1 P, uccaiḥ nad 1 P or vi- ru 2 P, vāś 4 A (of birds): ravaṃ muc 6 P, uccaiḥ ākraṃd 1 P, cītkāraśabdaṃ kṛ 8 U; 's. with pain' ārtavat ru; ārtanādaṃ muc. -s.
, See Scream; 's. owl' naktarāvī ulūkaḥ kālapecakaḥ.
, s. āvaraṇaṃ vyavadhā-dhānaṃ tiraskariṇī ja (ya) vanikā; aṃtardhā-rdhānaṃ prati-sīrā. -v. t. pra- chad 10, niguh 1 U, gup 1 P, (crime &c.); ni-ā-saṃ-vṛ 5 U or c., vyava-dhā 3 U, pidhā aṃtardhā.
(2) rakṣ 1 P; āśrayaṃ dā 3 U, āśrayadānena pracchada &c.
, s. karṣṇī vyāvartanakīlaḥ.
(2) kṛpaṇaḥ baddhamuṣṭiḥ. -v. t. karṣaṇyā-kīlakena-baṃgh 9 P.
(2) vyā-pari-vṛt c.
(3) (Out) niṣpīḍ 10, nirhṛ 1 P, niṣkṛṣ 1 P, nirduh 2 U.
(4) pīḍ ard 1 P or c., bādh 1 A, upaplu 1 A.
, See Scrawl.
, s. lekhakaḥ lipikāraḥ akṣaracaṇaḥ kāyasthaḥ.
, s. puṭaḥ puṭī kṣudrakopaḥ
(2) lekhaḥ patraṃ lekhyaṃ
, s. vedaḥ śruti f., āmnāyaḥ; nigamaḥ.
(2) śāstraṃ; 'religious s.' dharmaśāstraṃ; 'authority of the s. s' śāstrapramāṇaṃ.
, s. kusīdaḥ; See Usurer. 2 lekhakaḥ lipikāraḥ lekhavṛttiḥ.
, s. gaṃḍa-kaṃṭa-mālā.
, s. padṛḥ lekhyaṃ dīrghapatraṃ-paṭaḥ.
, s. muṣkaḥ aṃḍaḥ phalaṃ kośaḥ-ṣaḥ aṃḍa-muṣka-phala-kośaḥ-ṣaḥ vṛṣaṇaḥ.
, v. t. atyaṃtaṃ mṛj 2 P or c. or prakṣal 10 or nirṇij 3 U or vṛṣ 1 P. -s. vrātīnaḥ adhama-nīca-jaghanya-vṛttiḥ.
, s. saṃdehaḥ ā-śaṃkā saṃśayaḥ vikalpaḥ. -v. i. vikḷp 1 A or c., saṃdih 2 U, śaṃk 1 A, vi-ā-pari--; ex. by 'Doubt' q. v.
(2) sūkṣma nipuṇa atisūkṣma atisūkṣmadṛṣṭi.
(3) sāśaṃka śaṃkāśīla ā- śaṃkita.
, s. nipuṇaparīkṣaṇaṃ sūkṣmanirūpaṇaṃparīkṣā-darśanaṃ anusaṃdhānaṃ nirūpaṇaṃ.
, v. i. ativegena-sahasāgam 1 P or cal 1 P.
, s. tumulaṃ niyuddhaṃ kalahaḥ bāhūbāhavi-yuddhaṃ dvaṃdvaṃ -v. i. bāhūbāhavi yudh 4 A.
, v. i. nibhate-gūḍhasthāne-vṛt 1 A or sthā 1 P, gup pass.; 's. off' vyapasṛp 1 P, palāy 1 A, apakram 1 U, 4 P.
, s. kapālaḥ-laṃ śirosthi n., karoṭi-ṭī f., karparaḥ.
(2) kṣudrakṣepaṇi f.; 's. -cap' śiraskaṃ mastakāvaraṇaṃ.
, s. pātrakṣālanakuṭī.
, s. pātrakṣālakaḥ-mārjakaḥ.
, s. tvaṣṭṛ m., takṣakaḥ taṣṭṛ m., takṣan m.
(2) pratimā mūrti f.
, s. maṃḍaḥ-ḍaṃ; phenaḥ-ṇaḥ; 's. of boiled rice' nisrāvaḥ ācāmaḥ; See under Rice. 2 malaṃ ucchiṣṭaṃ avaskaraḥ avakaraḥ kalkaṃ asāradravyaṃ kidṛṃ; (fig.) malaṃ; malaṃ pṛthivyā vāhīkaṃ (Mah. VIII 45. 23) 'are the s. of the (whole) world.'
, s. śuṣkacarman n., kilāsaṃ sidhmaṃ See Itch. (dry).
, a. paruṣa tīkṣṇa; durukta aślīla adakṣiṇa duvācya.
(2) kaṭubhāṣin durmakha mukhara vāgduṣṭa.
, s. śītādaḥ lavaṇaraktaṃ. -a. kutsita garhya tuccha nīca; See Mean.
, s. kulīnacihnapatraṃ kaulīna- koṣaḥ.
, s. karaṃḍaḥ maṃjūṣā.
(2) chidraṃ. -v. i. tvar
, s. lavitraṃ dātraṃ khaḍgīkaṃ śasyakartarikā.
, s. sāgaraḥ samudraḥ udadhiḥ arṇavaḥ jaladhiḥ vāridhiḥ apāṃpatiḥ; See Ocean; 'a rough s.' kṣubdhārṇavaḥ; 's. of worldly existence' bhavasāgaraḥ saṃsārārṇavaḥ; 's. of troubles' kleśasāgaraḥ duḥkhārṇavaḥ &c.; 'go to s.' nāvikaḥ-sāṃyātrikaḥ-bhū 1 P, nāvikavṛttiṃ sev 1 A; 'beyond the s. s' dvīpāṃtaraṃ-re; 's. -beat' taraṃgāta; 's.-faring' samudraga-yāyin sāṃyātrika; 's. -fight' nauyuddhaṃ; 's. -girt' See Girt; 's. -green' śyāmaharita sāgaravarṇa; 's. -gull' karaṃdaḥ; 's.--man' nāvikaḥ samudragaḥ potavāhaḥ; 's.-port' potāśrayasthānaṃ potaśaraṇaṃ naukāśrayaḥ; n.; 's.-shore' samudrataṭaṃ-tīraṃ velā rodhas n.; 's.-sick' samudracchardiṣmat; 's. -side' samudravelā &c.
, s. mudrā (fig. also); 'opening the s. of sleep' kṣipannidrāmudrāṃ (Mal. 2); 'open it, preserving the s. and show me' mudrāṃ paripālayan udghāṭya darśaya (Mu. 5); 's. of the lips' oṣṭhamudrā.
(2) makaraḥ nakraḥ -v. t. mudrayati (D.).
(2) nirṇī 1 P, sthirīkṛ 8 U, dṛḍhīkṛ dṛḍhayati (D.); 'the defeat in that battle s. ed his fate' parājayena tasya bhāvigatiḥ ekāṃtataḥ nirṇītā.
(2) mudrayā aṃk 10: or cihnayati (D.).
(3) (mudrayā) pi-dhā 3 U, baṃdh 9 P; mukhaṃ badhnāti 's. as the lips'.
, s. saṃdhiḥ; sīvanaṃ; 's. of planks' kāṣṭhasaṃdhiḥ.
(2) śuṣkavraṇaḥ.
, v. t. nirdah 1 P, dahanena dṛḍhīkṛ or śuṣkīkṛ 8 U. -a. saṃśuṣka viśīrṇa mlāna.
, v. (For) anviṣ 4 P, nirūp 10, anusaṃdhā 3 U, mṛg 10 A, mārg 1 P, 10, vici 5 U, nir-ava-īkṣ 1 A; (fig.) ni-puṇaṃ parīkṣ or nirūp; s. into' nirūp parīkṣa; 's. out' anviṣya &c. upalabh 1 A or prāpa 5 P.
, s. ṛtuḥ kālaḥ samayaḥ; (in general) kālaḥ velā samayaḥ avasaraḥ avakāśaḥ prastāvaḥ; 'auspicious s.' lagnaṃ muhūrtaḥ śubhavelā -lagnaṃ; 'in due s.' kāle; 'pertaining to the s.' ārtava (vī f.); 'out of s.' akāle anavakāśe; 'in s. and out of s.' kālo'kālo vā aucityānaucityamavi-cārya; 'wrong s.' akālaḥ anavakāśaḥ. -v. t. adhi- vās 10, upaskṛ 8 U or svādūkṛ.
(2) pac 1 P, paripākaṃ utpaṃd c., pakvīkṛ; See Mature. 3 (Accustom) ex. by paricaya sahiṣṇu &c.; 's. ed to heat' ravikiraṇasahiṣṇu (S. 2); 's. s the body to exertions' śramajayāt tanuṃ praguṇāṃ karoti (R. IX. 49); 's. ed to exertions' jitaśrama śramasahiṣṇu.
(2) kālakṛta kāla in. comp.; 's. efforts' kālakṛtodyogāḥ.
(3) ārtava (vī f.), kālodbhava ṛtuja ṛtavya.
, s. āsanaṃ pīṭhaḥ-ṭhaṃ; 'take a s. here' atra āsanaparigrahaṃ karotu bhavān; paryaṃkaḥ (s. on a sofa), viṣṭaraḥ (cane-s.); āstaraḥraṇaṃ; 'raised s.' vitardi-rdī f., vedikā.
(2) ṣṭhānaṃ āyatanaṃ āspadaṃ dhāman n., adhiṣṭhānaṃ niketanaṃ ni-ā-layaḥ āgāraṃ padaṃ āśayaḥ; 'capital s.' rājadhānī-nagaraṃ; 's. of justice' nyāyāsanaṃ dharmāsanaṃ vyavahārāsanaṃ; 's. of blood' raktāśayaḥ; krodhasthānaṃ; vi-dyāgāraṃ &c. -v. t. (Oneself) āsane upaviś 6 P, niṣad 1 P, āsanaparigrahaṃ kṛ 8 U; (another) (āsane) c., upaviś c., āsanaṃ grah c., adhyās c., adhi-ṣṭhā c., (-ṣṭhāpayati).
(2) prati-ṣṭhā c., adhikṛ adhi-ā-ruh c., niviś c.; 'he was s. ed on throne' rājapadamadhiropitaḥ siṃhāsaneprati-ṣṭhāpitaḥ.
(2) pratiṣṭhita niṣiṣṭa sthita gata-stha-niṣṭha in comp.; 's. in the heart' hṛdayaniṣṭha hṛtstha; kaṃṭhagata asthiniṣṭha &c.
, v. i. apasṛ 1 P. apagam 1 P, apa-yā-i 2 P, apakram 1 U, 4 P: vyapasṛ &c.: (to) āśri 1 U. ava-ā-laṃb 1 A; (from) (dharmaṃ &c.) tyaj 1 P, utsṛj 6 P; matāṃtaraṃ grah 9 U or āśri &c.
(2) matāṃtarasvīkāraḥ-grahaṇaṃ svadharmatyāgaḥ.
, v. t. ni-ava-rudh 7 U, gup 1 P.
(2) vivikte vas c., pṛthak kṛ 8 U; vi-vic 3, 7 U or c.
(3) (Oneself) viviktaṃ āśri 1 U or sev 1 A, vivikte-ekāṃte-vas 1 P, janasaṃsargaṃ tyaj 1 P or parihṛ 1 P or vṛj 10.
, a. dvitīya; 's. to none', 'without a s.' advitīya anuttara atyuttama; 's. in rank' dvitīyapadabhāk.
(2) sahāyaḥ sahakārin m., upakārī. -v. t. anumud 1 A, anugrah 9 P, upakṛ 8 U, abhinaṃd 1 P.
(2) madhyama sāmānya sāmānyaguṇaka.
, a. ni- gūḍha gupta pra- channa nibhṛta saṃvṛta avyakta aprakāśa avidita; 's. door' pracchannaṃ aṃtardvāraṃ.
(2) guhya gopya rahasya saṃvaraṇīya.
(3) guhyābhedin rahasyābhedin.
(4) gahana gūḍha avyakta gūḍhārtha gahanārtha.
(5) rahas in comp., vivikta nirjana nibhṛta; 'keep s.' guh 1 U, chad 10; See Conceal., -s. rahasyaṃ; guhyaṃ gopyaṃ marman n.; 'have you kept the s. entrusted to you' rakṣyate bhavatā rahasyanikṣepaḥ (V. 2); 'the s. of one's power' śakteḥ rahasyaṃ; 'the s. of good men (of their conduct)' sādhūnāṃ rahasyaṃ (U. 2); 'in s.' rahasi rahaḥ mithaḥ; 's. counsel' maṃtraḥ gūḍhamaṃtraḥ; 'knowing s. s' rahasyajña aṃtarvedin; marmavid; 'the matter is no longer a s.' bahulībhūtaḥprakāśatāṃ gataḥ-so'rthaḥ; 'diving into the s. s of others' paramarmabhedin marmānveṣin pararahasyavid.
(2) saṃvṛtti f., guptiḥ guhya-rahasya-rakṣaṇaṃ gopanaṃ rahasyābhedaḥ-pālanaṃ maunaṃ aprakāśanaṃ.
(3) viviktatā; rahaḥ rahovāsaḥ viviktavāsaḥ -bhāvaḥ.
, s. kāryadhikṛtaḥ sacivaḥ.
, v. t. su c., pra-niḥ-pari-- nirgam c., niḥsṛ c., udvam 1 P. ud-gṝ 6 P, utsṛj 6 P: (bile, &c.) ut- ric 7 P or c.; utpad c., jan c.; 'the mouth frequently s. s saliva' muhurvaktraṃ lālāyate lālāṃ srāvayati.
(2) gup 1 P. guh 1 U, saṃvṛ 5 U, apa-ni-hnu 2 A; See Conceal. -ion, s. srāvaḥvaṇaṃ udrecanaṃ utsargaḥ utpādanaṃ.
(2) malaṃ; 's. of the throat' kaphaḥ śleṣman m. 's. of the bowels' purīṣaṃ viṣṭhā; See Dung.
, s. śākhā pathin m., māgaḥ pakṣaḥ mataṃ saṃpradāyaḥ gaṇaḥ.
s. vi- bhāgaḥ chedaḥ paricchedaḥ; khaṃḍaḥ. -ḍaṃ parvan n., prakaraṇaṃ ullāsaḥ ucchvāsaḥ skaṃghaḥ kāṃḍaḥ-ḍaṃ pādaḥ (of different compositions); 'sub.s.' adhikaraṇaṃ.
, s. vṛttakhaṃḍaṃ.
, laukika-aihalaukika-sāṃsārika-aihika-prāpaṃcika-vyāvahārika- (kī f.).
, a. surakṣita akutobhaya abhaya ni rbhaya vītabhaya anāśya nirāvādha nirvighna; (of persons): niḥ-śaṃka aśaṃka niśviṃta nirātaṃka nirapekṣa svastha. -v. t. rakṣ 1 P, bhayaṃ nivṛ c., or nivṛt c. or niras 4 U, nirbhayīkṛ 8 U; ex. by (a.) with kṛ.
(2) sthirīkṛ dṛḍhīkṛ nirṇī 1 P.
(3) dṛḍhaṃ baṃdh 9 P; 's. ed with a bolt' argalābaddhaṃ (dvāraṃ).
(4) ākram 1 U, 4 P, grah 9 U.
(2) abhayavāc f., abhayadānaṃ-dakṣiṇā.
(3) rakṣakaḥ śaraṇaṃ āśrayaḥ.
(4) pratibhūḥ vaṃdhakaḥ lagnakaḥ (persons); prātibhāvyaṃ ādhiḥ nyāsaḥ nikṣepaḥ; See Pledge. -ly, adv. niḥ-śaṃkaṃ nirbhayaṃ kṣemeṇa nirābādhaṃ.
, s. śibikā.
, a. dhīra śāṃta stimita gaṃbhīra nirudvega anākula akṣubdha acaṃcala.
, a. nirudyoga acapala avyatrasāyin anudyogaśīla avyāyāmin calanagati-hīna.
, s. tṛṇaṃ.
, s. malaṃ khalaṃ kalkaṃ kidṛṃ ucchiṣṭaṃ śeṣaḥ-ṣaṃ.
, s. rājadrohaḥ prajāprakopaḥ saṃkṣobhaḥ prakṛtikṣobhaḥ bhedaḥ kalahaḥ 'fomenting s.' upajāpaḥ bhedajananaṃ.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) vi- muh c. vilomya apahṛ 1 P, satpathāt prabhraṃś c. or cyu c.; pra-vi-lubh c., ā-vi-kṛṣ 1 P. ākṣip 6 P: (a.woman) duṣ c., satītvāt bhraṃś c., cāritryaṃ naś c.; pāpamārge pravṛt c.; abhigam 1 P.
(2) pratāraṇaṃ-ṇā vacanaṃnā vipralambhaḥ.
(3) dūṣaṇaṃ śīlapātanaṃ satītvanāśaḥ cāritryabhraṃśaḥ saṃgrahaṇaṃ.
, a. udyamin udyogāsakta udyamatatpara kāryavyāpṛta abhiniviṣṭa.
, s. dharmādhyakṣādhikāraḥ. v. t. dṛś 1 P, īkṣ 1 A, vi-saṃ-ava-pra-nir-;- lakṣ 10, ava-vi-ā-lok 1 A, 10, nirūp 10, nirvarṇ 10 (carefully), āloc 10; 's. with one's own eyes' pratyakṣīkṛ 8 U, (kadācidasyāḥ pratyakṣīkṛtā vikriyā S. 7).
(2) jñā 9 U, budh 1 P, avagam 1 P, ava-i 2 P, upa-labh 1 A.
(2) siddhaḥ bhaviṣyadvādin m.
(2) (View) dṛṣṭipathaḥ-viṣayaḥ-gocaraḥ.
(3) (Eye) dṛṣṭi f., dṛś f., cakṣus n., netraṃ nayanaṃ dṛkśakti f.
(4) ālokaḥ kautukaṃ camatkāraḥ; 'being within s.' dṛśya dṛggocara dṛṣṭiviṣaya; 'out of one's s.' parokṣaṃ-kṣe agocaraṃ-reṇa; 'gone out of s.' aṃtarita aṃtarhita tirohita; 'in s. of' samakṣaṃ pratyakṣaṃ sākṣāt with gen. or in comp.; 'at the very first s.' prathamavarśanādeva āprathamadarśanāt; 'charming the s.' dṛṣṭimohaḥbaṃdhaḥ.
, s. bījaṃ in all senses; 'growing from s.' bījapraroha-ruha bījya.
(2) bhūlaṃ ādiḥ prabhavaḥ udbhavaḥ; See Origin. 3 prajā apatyaṃ vaṃśaḥ saṃtānaḥ saṃtati f.
(4) śukraṃ retam n.; See Semen; 's. -corn' bījadhānyaṃ; 's. -time' bīja-vāpa-kālaḥ; 's. -vessel' bījakośaḥ-gupti f. -v. t. bījaṃ āruh c, bījayati (D.). -v. i bījaṃ pradā 3 U or utpad c.
(2) bījavikrayin m.
, v. anviṣ 4 P, mṛg 10 A, nirūp 10, vici 5 U: See Search. 2 kam 1 A, ā-abhi-kāṃkṣ 1 P, iṣ 6 P; prārth 10 A, abhyarth yāc 1 A; 's. ing to get heaven' svargakāmaḥ.
(3) pra- yat 1 A, ghaṭ 1 A, ceṣṭa 1 A, uta-jṛṃbh 1 A; See Attempt. -er, s. anveṣṭṛ m., nirūpakaḥ prārthakaḥ.
, v. i. bhā 2 P, ā-prati-- dṛśa-lakṣ- pass., ābhās 1 A; See Appear; 'it s. s to me' manye śaṃke iti me matiḥ.
, s. unnatānataṃ nimnosnataṃ.
v. t. kvath 1 P, pac 1 P. -v. i. pac pass. -r, s. sthālī ukhā piṭharaḥ ṛjīṣaṃ.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ vi- cchedaḥ; (of a circle) dṛttakhaṃḍaṃ.
, v. t. viyuj 7 A, 10, viśliṣ c. -v. i. viśliṣ 4 P, vibhid pass; See Separate. -ion, s. viyogaḥ viśleṣaḥ-
, a. bhūkaṃpasaṃbaṃdhin.
, v. t. saṃ-grah 9 P, dhṛ 1 P, 10, parāmṛś 6 P, kal 10 (kalayati); gras 1 A; 's. ing by the hair' keśeṣu-keśaiḥ-gṛhītvā.
(2) apa- hṛ 1 P, balena śah or dhṛ.
(3) āpat 1 P, abhidru 1 P; See Attack. 4 ākam 1 U, 4 P, abhibhū 1 P, upasṛj 6 P, gras upahan 2 P, āviś 6 P; 's. ed with deep sleep' gāḍhanidrākrāṃta; 's. ing an opportunity' gṛhītāvasara prāptakāla prāptāvasara avasaraṃ prāpya-gṛhītvā.
(2) ākramaḥ āveśaḥ abhibhavaḥ grāsaḥ.
, adv. kvacit kadācit viralaṃ dur pr.; 's. to be found' durlabha.
, v. t. vṛ 5 U or 10 (varayati) vṝ 9 U, ud-hṛ 1 P, ud-grah 9 P, viśiṣ 7 P or c.
(2) saṃgrah samuddhṛ saṃkal 10 (kalayati) -a. viśiṣṭa uttama utkṛṣṭa; See Choice.
(2) saṃgrahaḥ sāraḥ; 's. of poetical pieces' kāvyasaṃgrahaḥ.
, s. caṃdrakāṃtaḥ.
, a. ātman sva in comp., svīya nija; See Own; 's. -interest' ātmahitaṃ; 's.-destroyer' ātmaghātakaḥ; (with pronoun) svayaṃ svataḥ. -s. ātman (sing. and m.); devī prāptaprasavamātmānaṃ gaṃgādevyāṃ vimuṃcati (U. 7). In comp. ex. by ātma sva or svayaṃ svataḥ; 's. -accomplished' ātmopārjita svataḥ arjita; 's. -command' ātmasaṃyamaḥ damaḥ iṃdriyajayaḥ; 's. -conceit' ahaṃkāraḥ mamatvaṃ svābhimānaḥ; 's. -denying' ātmasaṃyamin; 's. -evident' svataḥsiddha svayaṃprakāśa pratyakṣa; 's. -existent' svayaṃbhū ātmabhū; 's. -interested' svārthapara svārthabuddhi; 's. -love' mamatā ahaṃmānaḥ svānurāgaḥ; 's. -possessed' avyagra sthirātman svasthacitta dhṛtimat; 's. -possession' dhṛti f., svāsthyaṃ ātma-sva-niṣṭhā; See Presence, (of mind); 's. -sufficient' svābhimānin; 's. -will' svecchā svairitā svācchaṃdyaṃ; 's. -willed' svaira svairin svacchaṃda kāma-svecchā-cārin kāmavṛtti svairagati.
, v. t. vi-krī 9 A (rarely P also). -v. i. mūlyena vikrī pass.; 'this picture will s. for a large price' mahatā mūlyenedamālekhyaṃ vikreṣyate.
, s. See Border.
, s. ābhāsaḥ ābhā aupamyaṃ sādṛśyaṃ; ākāraḥ rūpaṃ; 'it has a s. of truth' satyamivāvabhāsate satyasaṃkāśaṃ; 'to wear the s. of displeasure. (anger)' kṛtakakopaṃ darśayituṃ.
, s. śukraṃ retas n., bījaṃ vīryaṃ tejas n., iṃdriyaṃ.
, a. ardhaṃ or sāmi in comp.; 's. -circle,' vṛttārdhaṃ ardhavartulaṃ; 's. -form' ardhākṛti &c. &c.
, s. bījāropaṇasthalaṃ.
(2) śikṣaṇālayaḥ vidyāmaṃdiraṃ.
, s. aṃtasthaḥ.
, a. See Eternal.
, s. sūcikā.
, s. vṛddha-śiṣṭa-sabhā; maṃtri-saciva-sabhā.
, v. t. pra-hi 5 P, saṃ- preṣ c., saṃ- prer c., visṛj 6 P or c., (with acc. of place and dat. of person); 's. away' pra-sthā c. (sthāpayati) visṛj; 's. for' āhve 1 P ānī c.; āgam c., āhṛ c.; 's. for a doctor' bhiṣajamāhvātuṃ kamapi preṣaya; 's. forth' ni-pra-sṛ c., udīr c. utkṣip 6 P, udvam 1 P, ud-gṝ 6 P; (as a missile) pra- muc 6 P, prakṣip prās 4 P.
, a. vṛddha jarājanya.
, a. jyeṣṭha variṣṭha jyāyas varīyas varṣīyas; (in age) kālajyeṣṭha vayojyeṣṭha; 's. in office' adhikārajyeṣṭha. -s. jyeṣṭhaḥ agrajaḥ &c.
(2) guruḥ gurujanaḥ āyaṃ-vṛddhajanaḥ.
, s. saptarātraṃ saptāhaḥ.
, s. iṃdriyaṃ hṛṣīkaṃ viṣayin n., 's. s collectively' iṃdriyavargaḥ-gaṇaḥ paṃceṃdriyaṃ; 's. s of perception or knowledge' jñāneṃdriyāṇi; 's. s of action' karmeṃdriyāṇi karaṇāni karmasādhanāni; 'evident to the s.' pratyakṣa iṃdriya-grāhya-gocara; 'pleasures of s.' viṣaya-īṃdriya-sukhaṃ 'object of s.' viṣayaḥ iṃdriyārthaḥ iṃdriyaviṣayaḥ.
(2) upalabdhi f., vedanaṃ-nā bodhaḥ jñānaṃ anubodhaḥ grahaṇaṃ saṃvedanaṃ iṃdriyabodhaḥ-grahaṇaṃ.
(3) buddhi f., mati f., dhīḥ cicchaktiḥ prajñā; See Intellect. 4 cetanā saṃjñā caitanyaṃ; jñānaṃ bodhaḥ anubhavaḥ saṃvedanaṃ; 's. of obligation' kṛtajñatā kṛtaveditvaṃ; 's. of pleasure' sukhabodhaḥ-anubhavaḥ; 'come to s. s', 'recover one's s. s' saṃjñāṃ-cetanāṃlabh 1 A or ā-prati-pad 4 A, prakṛtiṃ āpad prakṛtistha -a. bhū 1 P; 'loss of s. s' mati-bhraṃśaḥ buddhi-mati-nāśaḥ viplavaḥ; common s. vivekaḥ; 'good s.' subuddhiḥ sadbhāvaḥ; saujanyaṃ; 'out of s. s' vigatacetana luptasaṃjña naṣṭa-hata-jñāna buddhibhraṣṭa naṣṭeṃdriya-buddhi; 'who has lost all s. of honour and dishonour on account of old age' jarāvaluptamānāvamānacittaḥ.
(5) mataṃ abhiprāyaḥ uddeśaḥ āśayaḥ ākāṃkṣā.
(6) arthaḥ bhāvaḥ (purport); 'understanding the literal s.' śābdabodhaḥ; 'literal s.' śabdārthaḥ; akṣarārthaḥ; 'in its true s.' anvartha-yathārtha -a., yathārthataḥ paramārthataḥ arthataḥ; 'else this repetition has no s.' anyathā eṣā vīpsā na caritārthā bhavati (Ka. 320), nirarthakā bhavet &c.; See Significant.
(2) viṣaya-iṃdriyārtha-grāhin grahaṇasamartha.
(3) abhijña-jña vedin in comp.; 's. of your service' tvatsevābhijña; upakārajñavedin 's. of obligations'
(4) saṃjñāvat cetanopapanna sacetana cetana cetanāvat vedanajñāna-kṣama; labdha or prāpta-saṃjña or caitanya āpannacetana.
(5) mati-buddhi-mat sajñāna jñānavat vivekin jñāna-buddhi-śālin manasvin dhīsaṃpanna; See Rational also.
(6) vicakṣaṇa sudhī sumedhas prājña.
(7) upapanna yukta ucita saṃgata samaṃjasa sayuktika yuktipūrva.
(2) sūkṣma or śīghra-caitanyaṃ or bodhaḥ; vedanaṃ-nā bodhaḥ jñānaṃ anubhavaḥ cetanā; caitanyaṃ; saṃjñā.
(2) subuddhyā subuddhipūrvaṃ bodha-jñāna-pūrvaṃ cetanavat abhrameṇa.
(2) a-vi-gatacetana niḥsaṃjña luptasaṃjña naṣṭacaitanya suptabuddhi saṃjñā-caitanya-hīna.
(3) durbuddhi mati-buddhi-hīna mūḍha mūrkha anātmajña nirbodha; See Foolish.
(4) ayukta asamaṃjasa anupapanna anucita.
(5) nirarthaka asaṃgata asaṃbaddha.
(2) sūkṣma or śīghra or vedin or grāhin śīghracetana; caleṃdriya anāyāsena saṃkṣobhya mṛduprakṛti komalahṛdaya.
(3) lajjālu lajjāvat; See Modest; 's. plant' lajjāluḥ namaskārin m.
(2) (Of persons) iṃdriyasukhanirata viṣayāsakta viṣayaparāyaṇa- para-nirata-adhīna-vaśa iṃdriyavaśa &c.; viṣayin viṣayopasevin viṣayasukhāsakta bhoga-kāma-āsakta.
(2) saṃ-vedanaṃ-nā bodhaḥ jñānaṃ upalabdhiḥ cetanā pratyakṣajñānaṃ anubhavaḥ.
(3) vikāraḥ vi-kriyā; 'produced a great s. among the people' janamanasi bhṛśaṃ samakṣobhayat-ākulīcakāra.
, s. mastiṣkaṃ mastikaṃ gordaṃ godaṃ.
, a. saṃvedaka-yitṛ.
, s. nirṇayaḥ daṃḍājñā daṃḍādeśaḥ ādharṣaṇaṃ; 's. of death' prāṇadaṃḍājñā.
(2) vicāraḥ niśvayaḥ nirṇayaḥ saṃkalpaḥ.
(3) vākyaṃ vacanaṃ ukti f., vacas n., padasamūhaḥ.
(4) sūtraṃ. -v. t. daṃḍaṃ ādiś 6 P or nirṇī 1 P or kath 10 or nivid c.; 's. ed him to death' tasya vadhadaṃḍamādiśat vadhyatāmasau iti ājñāpayat.
, s. mataṃ abhiprāyaḥ buddhi f., mati f.
(2) saṃkalpaḥ kalpanā.
(3) arthaḥ; See Sense, Idea. 4 bhāvaḥ rasaḥ rāgaḥ; 's. of love' śṛgārarasaḥ; karuṇārasaḥ; &c.
(2) kālpanika (kī f.), bhāvita.
, s. rakṣin m., rakṣāpuruṣaḥ rakṣakaḥ.
, v. t. viyuj 7 A, 10, vi- rah 1 P, 10 (rahayati) vinākṛ 8 U, (with instr.); 'Rati s. ed from Madana' madanena vi-nākṛtā ratiḥ.
(2) pṛthak kṛ viśliṣ c., vi- bhid 7 P or c. vibhaj 1 U, vicchid 7 P, vighad c., vigam c. (gamayati); vyāsaṃj c., vyatiric 7 P or c.; (distinguish between) vivic 3, 7 U, viśiṣ 7 P or c.; 's. -ing milk from water' dugdhajalabhedavidhiḥ. -v. i. pṛthagbhū 1 P, viśliṣ 4 P, vighaṭ 1 A, apayā 2 P, vyapa-i 2 P, viyuj-vicchid-bhid -pass.; 'the brothers have s. ed' vibhaktā bhrātaraḥ. -a.
(2) pṛthakkaraṇaṃ vibhāgaḥ vi- bhedaḥ-danaṃ vyāsaṃgaḥ vigamaḥ vighaṭanaṃ; vivekaḥ; 'afflicted by s.' virahātura virahaparyutsuka vidhura.
, s. vilayanaṃ pūtībhavanaṃ.
, a. saptakoṇa saptāsa.
, s. bhādrapadāśvinaṃ.
, s. saptakaṃ. -a. saptan.
, a. saptavārṣika (kī f.).
, a. vilayanakārin.
a. saptabhuja saptapārśva.
a. saptativarṣīya.
, s. mahābījyaṃ viṭapaḥ.
s. samādhiḥ pretavāsaḥ śmaśānaṃ śavasthānaṃ-maṃdiraṃ-gartaḥ.
(2) pretakarman n. kriyā; See Funeral.
, s. uttaraṃ uttarabhāgaḥ śeṣaḥ śeṣabhāgaḥ pariśiṣṭaṃ.
(2) pariṇāmaḥ aṃtaḥ.
, s. anu- kramaḥ anvayaḥ ānupūrvyaṃ paraṃparā.
, v. viyuj 7 A, 10, pṛthakra kṛ 8 U.
, s. aṃtaḥpuraṃ avarodhaḥ śuddhāṃtaḥ aṃtargṛhaṃ; See Ha-em.
, s. See Angel.
, a. śuṣka mlāna viśīrṇa.
, a. pra- śāṃta prasanna akṣubdha stimita sthira nirudvega; nirākula anudvigna; (sky) nirabhra vitimira prasanna; (water) viśada svaccha śuddha nir-vi-a-mala prasanna.
, s. dāsaḥ kṛṣakadāsaḥ.
, adv. yathākamaṃ anupūrvaśaḥ anu-kramaśaḥ ānupūrvyeṇa.
, s. mālā paraṃparā rājiḥ śreṇiḥ-ṇī āvaliḥ-lī paṃktiḥ (all f.); dāman f. n., paryāyaḥ pariyāṭi-ṭī f. ānupūrvī-rvyaṃ.
, a. ga (gaṃ) bhīra dhīra; gaṃbhīravṛtti. śīla-svabhāva; dhīradarśana-svabhāva; 'a s. look' dhīravilokitaṃ.
(2) guru alabu anupekṣya anatipātya gurvartha.
(3) aparihāsin avinodaśīla; 'this is in truth, a s. matter' na khalu ayaṃ parihāmasya viṣayaḥ (Mal. 9); See Earnest.
(2) aparihāsena satyaṃ; 'I tell you s.' na parihasāmi nāyaṃ vinodaḥ na parihāsaḥ.
, s. dharmopadeśaḥ dharmavyākhyānaṃ.
, a. medasvin medura.
, s. sarpaḥ bhujagaḥ bhujaṃgaḥ-gamaḥ ahiḥ pannagaḥ nāgaḥ uragaḥ; See Snake. -ine, a. (s.) in comp.; vi- sarpin vakra kuṭila; 's. course' bhujaṃgagatiḥ vakrā-kuṭilā-gatiḥ
, s. dadramaṃḍalaṃ maṃḍalakuṣṭaṃ.
, a. karapatranibha krakacatulya anukrakaca krakacadhāra daṃtura saccheda.
, a. saṃhata saṃśliṣṭa.
, s. medas n., vasā vapā.
, v. t. sev 1 A, śru desid. (śuśrūṣate) upās 1 A, upa-sthā 1 A, upacar 1 P, pari-anu-car; 'he who s. s not another's will' parecchānurūpaṃ na vartate paracchadānuvartī na bhavati anyabhāvaṃ na anupraviśati.
(2) anu-vṛt 1 A, anurudh 4 A, anuvi-dhā 3 U; See Obey. 3 upakṛ 8 U, anugrah 9 P, upacar sāhāyyaṃ kṛ; śreyaḥ-saṃ-pad c.
(4) (arthaṃ) sādh c., pravṛt c., saṃ-pad c., nirvṛt c.
(5) paryāpta- ucita -a. bhū 1 P, alaṃ with dat. or inf., kḷp 1 A (with dat.); 'this will s. to rouse his anger' tasya kopamuddīpayitukopoddīpanāya-alaṃ or paryāptamidaṃ.
(6) upa-pari-kḷp c., upa-sthā c. (sthāpayati).
(7) sthānebhūmau-vṛt or bhū or prayuj pass.
(8) pra-upa-yuj 7 U, 10, vini-yuj nikṣip 6 P.
(9) vṛt; ācar vyava-hṛ 1 P, (with loc. of person); See Act, Behave; 's. the purpose of', 's. as' upayogaṃvraj 1 P, sthāne-bhūmau-bhū; bhūrjatvacaḥ vrajaṃti vidyādharasuṃdarīṇāmanaṃgalekhakiya yopayogaṃ (K. I. 7) 's. as love-letters' &c.; 's. up meals' pariviṣ c., annaṃ upa-sthāṃ c.; 'the Gods s. ed up food' marutaḥ pariveṣṭāraḥ āsan; 's. out' pratikṛ vairaṃ &c. niryat 10. -v. i. sevāṃ-kāryaṃ-kṛ; niyogamanuṣṭhā 1 P; kāryaṃ saṃpada c.; 'this will s. as water to wash his feet with' idaṃ pādodakaṃ bhaviṣyati (S. 1).
(2) (State) dāsyaṃ dāsavṛtti f., praṣya-bhṛtya-bhāvaḥ sevā; 'he lives in my s.' sa māmanujīvati madāśritaḥ.
(3) anuvatanaṃ anuvṛttiḥ ārādhanaṃ; See Obedience. 4 vṛttiḥ niyogaḥ kāryaṃ vyavasāyaḥ; vyāpāraḥ karman n., vyavahāraḥ.
(5) upakāraḥ sāhāyyaṃ upakṛtaṃ-ti f, anugrahaḥ hitaṃ arthaḥ
(6) upayogaḥ vyavahāraḥ.
(7) saparyā upāsanā pūjā upacāraḥ pūjopacāraḥ.
(8) bhojanapātragaṇaḥ; 'I am entirely at your s.' sarvathā tvadadhīnohaṃ bhavatā yathecchaṃ niyujyatāmayaṃ dāsaḥ; 'in whose s. are you' kasya sevayā jīvasi kena niyuktastvaṃ; 'to keep in s.' sevāyāṃ niyuj 7 U, 10, (karmaṇi) vyāpṛ c.
(2) kāryakṣama karmakuśala alaṃkarmīṇa.
(2) aticādupara atyanurodhin śvavṛtti ati-lālanapara.
(2) caraṇāvapātaḥ śvavṛttiḥ atilālanaṃ atyanu-rodhaḥ chaṃdonuvartanaṃ.
, s. tilaḥ sārālaḥ subaṃdhaḥ; 'sowed with s.' tilya.
, s. upaveśanaṃ 'sacrificial s.' satraṃ; 's. s judge' daṃḍādhikaraṇikaḥ.
(2) (Time) satrakālaḥ kāryanirvāhakālaḥ.
, s. astamayaḥ astamanaṃ astaḥ.
(2) jātaṃ jāti f., gaṇaḥ saṃghaḥ śreṇī paṃkti f., samūhaḥ saṃyogaḥ; 's. s of ornaments fitting all parts of the body' sarvāṃgikā ābharaṇasaṃyogāḥ (Mal. 6).
(3) (Of persons) vargaḥ gaṇaḥ saṃghaḥ. -v. t. ā-ni-dhā 3 U, vi- nyas 4 P, sthā c.; (sthāpayati) niviś c., avaruh c.; oft. by kṛ 8 U, dā 3 U, ṛ c. (arpayati); (in the ground) ruh c., nikhan 1 P.
(2) pra-pari-kḷp c., vyava-sthā c.
(3) praṇi-dhā pratibaṃdh 9 P, (yadimaṇistrapuṇi pratibadhyate P. 1. 1), ut- khac 10 (khacayati) anu-vyadh 4 P; 's. with jewels' ratnānuviddha.
(4) ni- śo 4 P, ut- tij c., tīkṣṇīkṛ.
(5) yuj 7 U, 10, saṃ-ā-- samādhā saṃ- vi-dhā. (limb &c.); 's. one's foot in' padaṃ kṛ (lit. and fig.), kariṣyasi padaṃ punarāśramesmin (S. 4), kṛtaṃ me vapuṣi navayauvanena padaṃ (Ka. 137); 's. a trap' pāśaṃ yuj; 's. in motion' cal c., saṃcar c., īr 10.; 's. the heart on' manaḥ-dhiyaṃ-cittaṃ &c. (
(2) saṃhan-baṃdh -pass.
(2) ā-adhi-kṣip bharts 10 A, apakṛṣ 1 P, avaman c., ava-jñā 9 U.
(3) gaṇ 10, man 4 A.
(4) (In writing) likh 6 P, nirdiś 6 P.
(2) sthāpita nyasta nihita niveśita &c.
(3) khacita churita anuviddha praṇihita pratibaddha pratyupta karaṃba karaṃbita.
(2) mṛgayākukkuraḥ viśvakadruḥ.
(2) astamanaṃ astaṃ.
, a. śūkayukta bahuśūka.
, v. t. sthā c. (sthāpayati) prati-ava-- ni-ā-ruh c.
(2) saṃ-vyava-sthā c., vyavaso 4 P, nir-ava-dhṛ 10, saṃkḷp c., sādh c.; 's. ing what to say' vyavasthāpitavāk vācaṃ vyava-sthāpya; asyāḥ; pituḥ samīpanayanamavasthitameva (S. 5) 'is but s. ed &c.'
(3) (Lands &c.) dā 3 U, yuj 10 (with instr. of grant); tvāṃ śāsanaśatena yojayivyāmi (P. I. 4).
(4) adhivas c.
(5) sthirīkṛ 8 U, svastha-nirvṛta -a. kṛ.
(6) pra- śam c. (śamayati) saṃ-dhā 3 U, samā-dhā.
(7) saṃ- vi-dhā vi- rac vinyas 4 U; 's. in marriage' niviś c., (tanayaṃ niveśya S. 4); 's. a debt' ṛṇaṃ śudh c. or apākṛ.
(8) adhaḥ pat c. or gam c., ava-sad c. -v. i. ava-vyava-sthā 1 A, sthirībhū 1 P, nivāsaṃ sthirīkṛ.
(2) praśam 4 P, viśram 4 P.
(3) tale pat 1 P, sad 1 P, ava-ni-- adhaḥ gam 1 P; prasad (for becoming clear).
(4) adhaḥ pat c.
(5) ghanībhū saṃhan pass., saṃhatībhū; 's. ed amongst themselves' mithaḥ praśamaṃ yātāḥ parasparasaṃdhānamakurvan; 's. in life' vivah pass., niviś 6 A (saṃsārapathaṃ) vivāhaṃ kṛ prati-ṣṭhit -a. bhū.
(2) niyata niścita nirṇīta vyava-sthita siddha niṣpanna.
(2) nirṇayaḥ niścayaḥ nirdhāraṇaṃ-ṇā avadhāraṇaṃ
(3) saṃ-dhānaṃ pra- śamaḥmanaṃ saṃdhiḥ samādhānaṃ.
(4) adhivāsanaṃ.
(5) adhivāsitadeśaḥ; 's. in life' vivāhaḥ saṃsārapratiṣṭhā; 'marriage-s.' śulkaḥ-lkaṃ.
, a. saptan.
, v. t. ava-vi-cchid 7 P or c., ava-kṛt 6 P or c., viyuj 7 A, 10, viśliṣ c., vibhid c.
(2) aneka bahu; See Many. 3 sva ātma in comp.
(4) sva-sva; See Respective. -ance, s. vicchedaḥ viśleṣaḥ vibhedaḥ pṛthakkaraṇaṃ.
, a, khara paruṣa tīkṣṇa niṣṭhura kaṭhora caṃḍa tīvra ugra asaumya ugraśāsana tīkṣṇadaṃḍa.
(2) (Of things only) duḥsaha durviṣaha; tumula ghora (of fight); atyaṃta atimātra; su-ati pr.
(2) tīkṣṇadaṃḍaḥ.
, v. t. siv 4 P, vi-ni-- (together;); ve 1 P, pra-vi--.
, s. praṇālī-laḥ pari (rī) vāhaḥ jalocchāsaḥ malanirgamaḥ saṃkaraḥ malapathaḥ.
, s. Ex. by strī or puṃs-puruṣaḥ ('Man' q. v.), dvaṃdvaṃ mithunaṃ.
(2) jāt f., liṃgaṃ; 'the male s.' puṃja tiḥ; strījātiḥ &c.
, s. ṣaṣṭivarṣīya.
, a. ṣaḍaṣa ṣadkoṇa.
, a. ṣaḍvārṣika (kī f.).
, s. vṛttaṣaḍbhāgaḥ.
, a. kutsita kṛpaṇa tuccha niṃdya apa-kṛṣṭa adhama jaghanya; See Mean. 2 malina; sūtradaridra jarjarita pāśa in comp.
, s. nigaḍaḥ śṛṃkhalā-laḥ baṃdhanaṃ pāśaḥ. -v. t. nigaḍaiḥ baṃdh 9 P or saṃyam 1 A; See Fetter.
, s. chāyā in all senses; 'the dense s. of sugarcanes' ikṣucchāyaṃ; 'full of s.' pracchāyaṃ; anātapaḥ aprakāśaḥ nirātapasthānaṃ.
(2) aṃdhakāraḥ timiraṃ tamas n.
(3) vyavadhā-dhānaṃ tiraskariṇī vitānaṃ.
(4) kramaḥ bhāgaḥ.
(2) ātapaṃ nivār 10, anātapa -a. kṛ. -y, a. pracchāya sacchāya chāyābahula-āvṛtayukta-sanātha; nirātapa ātaparahita chāyā in comp.; 'a s. tree' chāyāvṛkṣaḥ.
(2) āśrayaḥ śaraṇaṃ.
(3) tamas n., aṃdhakāraḥ; 'deep s. s' gāḍhatamaḥ paṭalāni.
(4) gaṃdhaḥ leśaḥ ābhāsaḥ. -v. t. pra-ā-cchad 10.
(2) ābhāsaṃ dṛś c., pratibiṃbayati (D.).
(2) maṃdacchāya maṃdakāṃti-prabha maṃda-nyūna-tejas; See Dim, Faint.
, s. kāṃḍaḥ (of arrows)
(2) bāṇaḥ śaraḥ iṣuḥ; See Arrow; śalyaḥ-lyaṃ.
(3) daṃḍaḥ; (of a carriage) dhur f., kūbaraḥ; (of a plough); īṣāśā; (of a mine) kūpaḥ gartaḥ avaṭaḥ.
, s. dṛḍha-sthūla-loman: n.
(2) rūkṣa malina.
, v. i. pra- kaṃp-vep- 1 A, vi-pra-cal 1 P, vell 1 P, saṃ-pra-kṣubh 4 P, 1 A; (tig.) abhibhū-bādh -pass. -v. t. kaṃp c., dhū 5, 9 U, 6 P, vi-ā-- cal c., saṃ-vi-pra-; kṣubh c.; dhvānena sarvataḥ pracalitamiva tadaraṇyabhavat (Ka. 29) 'was, as if, s. en by the sound'.
(2) abhibhū 1 P, ākulīkṛ 8 U; 'this position would be s. en' iti pratipāditamākulībhavet (S. B. 335); 's. one's confidence' sāśaṃka-śaṃkānvita -a. kṛ; 's. about' preṃkh c., āṃdolayati (D.); 's. off' nirdhū niras 4 U, nirākṛ apās tyaj 1 P, apānud 6 P, pratisṛ c.; See Dispel; 's. hands with each other' anyonyaṃ hastau spṛśataḥ. -s.,
(2) kṣobhakārin.
, a. gādha uttāna; aga(gaṃ)bhīra gādhajala alpajala; 's. knowledge' pallavāgrāhi pāṃḍityaṃ; 's. person' alpamatiḥ-buddhiḥ gādhajñānaḥ. -s. saikataṃ pulinaṃ gādhasthalaṃ.
, s. vyapadeśaḥ chadman n., vyājaḥ chalaṃ; See Pretext. -a. chādmika-kāpaṭika-(kī f.) kapaṭa-vyāja-kūṭa-mithyā in comp.; kṛtaka aśraddheya anṛta. -v. i. apa-vyapa-diś 6 P; See Pretend.
, s. śū(sū)nā saunasthānaṃ.
, a. vakra virūpa.
(2) caṃcala capala viṣama.
, s. lajjā thīḥ trapā vrīḍā.
(2) apa-mānaḥ duṣkīrti f., kalaṃkaḥ lajjāspadaṃ akīrtihetuḥ; 'to feel s.' lajj 6 A; 's., for s. !' dhik (with acc.) -v. t. 'put to s.' -hī c. (thepayati); trap c., vrīḍ c., lajj c.
(2) apaman c., kalaṃkayati (D.); See Disgrace. 3 avaman 4 A. laghūkṛ 8 U. ava-jñā 9 U.
, v. t. saṃvah. c. mṛd 9 P or c.
, s. jaṃghāsthi n.
(2) jaṃghā dīghabhāgaḥaṃśaḥ; 'having long s. s' dīrghajaṃgha ūrdhvaśu ūrdhvajānu.
, See Hut.
, s. ākāraḥ rūpaṃ ākṛti f., sarti f., saṃskāraḥ saṃsthānaṃ. -v. t. ākāraṃ vi dhā 3 U or dā 3 U, rūp 10, kḷp c., ghaṭ c (ghaṭayati) rac 10.
(2) apa-vi-ku-rūpa.
, s. mṛtpātrakhaṃḍaḥ.
, v. t. saṃ-vibhaj 1 U. pariktṛp c., aṃś 10, vaṃṭ 10: aṃśāṃśi dā 3 U; 'sorrow s. ed by dear friends' snigdhajanasaṃvibhaktaṃ duḥkhaṃ- (S. 3); 'with' whom else shall I s. my grief' kena vānyena saha sādhāraṇīkaromi duḥkhaṃ (Ka. 233).
(2) bhāgaṃaṃśaṃ-hṛ 1 P or labh 1 A or grah 9 U, anyena saha bhuj 7 A; 'the demons shall s. the labour of churning' dānavā api maṃthanaśramabhājaḥ bhaveyuḥ (yuṣmābhiḥ sārdhaṃ) maṃthanaśramamanubhaveyuḥ &c.; 's. ing equally pleasure and pain' samadu khasukha. -s. aṃśaḥ bhāgaḥ vaṃṭaḥ uddhāraḥ (of an estate); 'he is to have a s.' aṃśabhāgmavet; 'he has a s. in the plot' kapaṭaprabaṃdhe sahakārī asau.
(2) (Of a plough) phāla kuśī.
, s. grāhaḥ nakraḥ avaha raḥ makaraḥ; (fig.) bakavṛttiḥ dhūrtaḥ; See Rogue.
, a. tīkṣṇa in all senses tīkṣṇā buddhiḥ tīkṣṇā varṣadhārā tīkṣṇo daṃḍaḥ &c.; ni- śāta ni- śita pra- khara tigma tīvra tīkṣṇa-śita-dhāra sūcyagra tīkṣṇāgraḥ 's. descending arrows' niśitanipātāḥ śarāḥ (S. 1).
(2) (Intellect) atipradīpta sūkṣma tīkṣṇa sūkṣma-śīghra-grāhin. (of persons) tīkṣṇamati kuśāgrabuddhi-mati sūkṣma-śīghra-tīvra-mati pradīptaprajña vidagdha nipuṇa padu catura kuśala; (in action) śīghra āśu-kṣipra-kārin tīkṣṇakarman.
(3) sarasa vidagdha rasika.
(4) amla śukta.
(5) kadu ugra (smell &c.)
(6) kadu ugra tīvra tīkṣṇa paruṣa aruṃtuda mamaspṛś-bhid; 's. pain' tīvravedanā; 's. language' paruṣavacanaṃ vāgasiḥ; 's. sound' karkaśadhvaniḥ; 's. -edged' takṣṇiḥ niśitadhāra dhārāsanātha; 's. -pointed' tīkṣṇāgra sūcyagra; 's. -set' tīvrakṣudhāgrasta atiprabralakṣudhāvasanna; 's. -shooter' lakṣyavedhin; 's. -sighted' tīkṣṇa-sūkṣma-dṛṣṭi &c. -s. udāttaḥ; udātta-ucca-svaraḥ.
, v. t. vi- śṝ 9 P, vi- dṝ 9 P or c., khaṃḍaśaḥ-lavaśaḥ-bhaṃj 7 P, lavaśaḥ cūrṇ 10 or niṣpiṣ 7 P; 'why am I not s. ed into a thousand pieces' dīrye kiṃ na sahasradhāhaṃ (U. 6); yathā yathāyaṃ vaināsikasamaya upapattimattvāya parīkṣyate tathā tathā vidīryata eva (S. B. 580) 'the more is this V. theory put to logited test, the more is it s. ed to pieces (does it give way.) -v. i. vidṝ &c. pass.
, v. t. muṃḍ 1 P, 10, kṣureṇa kṛt 6 P or chid 7 P or lū 9 U, āvap c., kṣur-khur 6 P.
(2) takṣū 1, 5 P; See Pare. -er, s. kṣaurikaḥ nāpitaḥ kṣurin m., muṃḍakaḥ.
(2) taṣṭaṃ vidalaṃ śakalaṃ khaṃḍaḥ.
, pron. sā; in comp. ex. by f. terminations, 's. -goat' ajā 's.-sparrow' caṭakā &c.
, s. (śasya-) muṣṭi m. f., staṃbaḥ gucchaḥ stabakaḥ.
, v. t. lū 9 U, kṛt 6 P, chid 7 P, āvap c., muṃḍ 1 P, 10, vi- śṝ 9 P.
(2) apahṛ 1 P, nirhṛ; 'shorn of' vīta hṛta nir hīna in comp.; See Destitute; 'was shorn of his arms' chinnabāhuḥ kṛtaḥ or tasya bāhū dhyaśīryetām.
, s. kośaḥ-ṣaḥ pidhānaṃ ādhāraḥ; ā- veṣṭanaṃ puṭaḥ-ṭaṃ ācchādanaṃ.
(2) dalaṃ.
(2) āpari-veṣṭ 1 A or c., pi-dhā āvṛ 5 U, ācchad 10.
, v. t. ni- pat c., vi- muc 6 P, or c., visṛj 6 P, gal c.; 's. tears' bāṣpaṃ vihṛ 1 P, aśrūṇi vi- muc or pat c.
(2) (Blood) bru c., pat c., muc mokṣ 10; 's. influence' phal 1 P; 'the moon s. s her white glory' iṃdurdhavalaraśimajālaṃ vikirati.
(3) (Light) kṣip 6 P, visṛj prakṛ 6 P, prasṛ c. -s. śālā; 's. for cattle' gośālā goṣṭhaṃ.
, a. ujjvala dīptimat; See Bright. -s. prabhā tejas n.
, s. meṣaḥ aviḥ urabhraḥ ūrṇāyuḥ; See Ram; 'a female s.' meṣī eḍakā; 'goats and s.' ajāvikaṃ; 'flock of s.' aurabhraṃ.
, a. śuddha kevala mātra in comp.; See Bare, Mere. -v. i. vi- apasṛ-sṛp 1 P.
, s. utaracchadaḥ pracchadaḥ pracchadapaṭaḥvastraṃ śaṭayācchādanaṃ.
(2) (Of paper) patraṃ phalakaṃ khaṃḍaḥ ekabhāgaḥ.
(3) patraṃ phalakaḥ-kaṃ (s. of metal); 'winding-s.' preta-śava-vastraṃ; 's. of water' jalasaṃghātaḥ toyarāśiḥ.
, s. kāṣṭhaphalakaḥ.
s. kośaḥ-ṣaḥ kaṃcukaḥ kavacaḥ-caṃ tvac f. (of fruit &c.); puṭaḥ-ṭaṃ; 'bivalve s.' kaṃbuḥ-bu; 'conch-s.' śaṃkhaḥ; kaṃbuḥ; 'oyster-s.' śukti f.; 'dealer in s. s.' śaṃkhakrāraḥ śāṃkhikaḥ; kāṃbavikaḥ 's. of a pea' śiṃbā bījakośaḥ; tuṣaḥ (of rice.)
(2) ā-pari-veṣṭanaṃ puṭaḥ kośaḥ (envelope).
(3) bahirbhāgaḥ; 's. -cutter' kāṃbavikaḥ; 's. -fish' kaṃbusthaḥ śaṃkhasthaḥ. -v. t. koṣaṃ-tvacaṃ &c. apanī 1 P or nirhṛ 1 P, nistvacīkṛ 8 U.
, s. saṃ-ā-śrayaḥ śaraṇaṃ nivāsasthānaṃ.
(2) rakṣaṇaṃ trāṇaṃ; 'able to give s.' śaraṇya; 'take s. with' ā-samā-śri 1 U, śaraṇaṃ yā 2 P or gam 1 P, śaraṇārthaṃ yā. -v. t. 'give s.' rakṣ 1 P, trai 1 A; See Protect; pra- chad 10, vyava-dhā 3 U; āśrayaṃ dā 3 U, śaraṇaṃ bhū; 's. ed from the wind' nirvāta.
, v. i. avasṛp 1 P, pravaṇībhū 1 P. -v. t. niṣkas c., nirākṛ 8 U.
, s. avipālaḥ meṣapālaḥ.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ.
, v. t. See Show.
, s. carman n., phalakaḥ-kaṃ phalaṃ; 'armed with a s.' carmin phalakapāṇi phalabhṛt; 'having sword and s.' khaḍgacarmadhara.
(2) āśrayaḥ śaraṇaṃ rakṣaṇaṃ gupti f. -v. t. rakṣ 1 P, trai 1 A, ā- chad 10; See Protect.
, s. upāyaḥ pra- yukti f., gati f., sādhanaṃ prayogaḥ.
(2) chalopāyaḥ kapaṭaṃ chadman n., chalaṃ apa-vyapa-deśaḥ.
(3) aṃtarīyaṃ adhoṃśukaṃ adhovasanaṃ. -v. i. pari-vyā-vṛt 1 A.
(2) vi- cal 1 P, sthānāṃtaraṃ gam 1 P or cal.
(3) vastrāṃtaraṃ pari-dhā 3 U; 's. for one self' vṛttiṃ-jīvikāṃ-upapad c. or prakḷp c. -v. t. pari-vyā-vṛt c., anyathā kṛ 8 U, vikṛ.
(2) vical c., sthānāṃtaraṃ gam c. or cal c.
, s. anavasthā aniśvayaḥ dvaidhībhāvaḥ.
, v. i. See Gleam.
, s. agrajaṃghā pādaḥ; See Leg.
, v. i. prakāś 1 A, pra- bhā 2 P, vi- dyut 1 A, śubhū 1 A, dīp 4 A, rāj 1 U, bhās 1 A, sphur 6 P, bhrāj-bhrāś-bhlāś 1 A, cakās 2 P, pra- ruc 1 A, jval 1 P, vilas 1 P; 'stars. s. by their own light' svataḥprakāśāḥ tārakāḥ. -s. prakāśaḥ dyuti f., prabhā; See Light. -ing, a. bhāsvat dyuti-dīpti-mat bhāsura rucira tejasvin kāṃtiyukta bhrājamāna dyotamāna &c.
, s. śarkarā śilākhaṃḍaḥ.
(2) phalakaḥ-kaṃ.
, s. potaḥ; yānaṃ pravahaṇaṃ (the sense being clear); bṛhannaukā-taraṇi-ṇī f.; 's.-master' naukādhipatiḥ potādhyakṣaḥ. -v. t. (Off) potena pra-sthā c. or pra-hi 5 P, potaṃ āruh c., naukāyāṃ praviś c.
(2) svasthāne niviś c.
, v. savyājaṃ-chalena-parihṛ 1 P or tyaj 1 P or hā 3 P; apa-vyapa-diś 6 P, chalaṃchadma-kṛ 8 U; vyapa-sṛp 1 P, vyapakram 1 U, 4 P, palāy 1 A.
, s. yutakaṃ colaḥ adhovasanaṃ-vastraṃ.
, v. i. kaṃp-vep- 1 A, sītkāraṃ muc 6 P; 's. -ing with cold,' śītakaṃpitatanu śītārtatvāt kaṃpamāna 'with s. ing force' sataralavegaṃ.
(2) bahukhaṃḍaśaḥ bhid-vidṝ -pass., śakalībhū 1 P. -v. t. śakalīkṛ 8 U, bahukhaṃḍaśaḥ bhid 7 P or vidṝ 9 P or c., sahasradhā bhaṃj 7 P. -s. pra- kaṃpaḥ vepathuḥ sītkāraḥ deha-gātrakaṃpaḥ.
(2) śakalaḥ-laṃ khaṃḍakaḥ sūkṣmalavaḥ dalaṃ chedaḥ bhinnaṃ; 'went to a hundred s. s' śatakhaṃḍībhūtaḥ śatadhā bhinnaḥ.
, s. gādhasthalaṃ saikataṃ pulinaṃ.
(2) saṃghaḥ (masyādīnāṃ) saṃghātaḥ; 's. of fish' potādhānaṃ.
, s. ā-abhi-ghātaḥ nirghātaḥ saṃ-vi-kṣobhaḥ saṃghaṭṭaḥ ākasmikakṣobhaḥ; 'Oh hard s. of fate' ahaha dāruṇo daivanirghātaḥ (U. 2).
(2) bhayāveśaḥ sādhvasākramaḥ.
(3) rāśiḥ utkaraḥ cayaḥ. -v. t. upa-abhi-han 2 P, vajreṇa ghyadh 4 P or taḍ 10, akasmāt udvij c. or tras c.; 'I am s. ed to hear this from you' etattvanmukhācchratvā vajratāḍita ivāsmi-pracakitosmi
(2) saṃ-vi-kṣubh c., saṃghadṛ c.
, s. upānah f., pādukā pādūḥ pādatraṃ; (for horses &c.) khuratraṃ-trāṇaṃ. -v. t. pādukayā taḍ 10 or pra-hṛ 1 P.
(2) khuratreṇa sanāthīkṛ 8 U, khuratraṃ baṃdh 9 P: 's.-black, -cleaner' pādukāmārjaḥ; 's. -maker' carmakāraḥ pādūkṛt; 's. -string' pādukābaṃdhanī.
, s. pallavaḥ-vaṃ kisa(śa)layaḥ-yaṃ pra-vālaḥ; prarohaḥ aṃkuraḥ navapallavaḥ; udbhid m., udbhijjaṃ. -v. i. āgneyāstra-śaraṃ &c. muc 6 P or as 4 P.
(2) (Forth) nirgam 1 P, aṃkurayati (D.), udbhid pass., praruh 1 P, sphuṭ 6 P, sahasā prādurbhū 1 P; 'the bud though long shot forth' ciranirgatāpi kalikā (S. 6); better ex. by (s.); 'the seed has not yet shot forth' aṃkurodayo nāsti prarohābhimukhamapi na dṛśyate bījaṃ (after K. v. 60).
(3) niḥ-sṛ 1 P, pravṛt 1 A.
(4) marmāṇi bhid 7 P or vyadh 4 P. -v. t. pra- muc-kṣip 6 P, prās visṛj 6 P, pat c., īr c.
(2) āgneyāstreṇa-gulikākṣepeṇa-śareṇa &c. han 2 P or prahṛ 1 P or kṣaṇ 8 P or kṣi 5 P, hatvā nipat c.; 'shot (at) them only' tau śaravyamakarot sa netarān (R. XI. 27); 'shot in the eye' (gulikā-) viddhanayanaḥ.
(3) ut-vi-sṛj niras niḥ-sṛ c.
(2) gulikāprakṣepaḥ.
(3) tīkṣṇa-tīvra-vedanā; 'one skilled in s.' kṛtahastaḥ kṛtapuṃkhaḥ suprayogaviśikhaḥ.
(2) astraṃ muktaṃ āgneyāstraṃ gulikā.
(3) śarapātaḥ śarāyaṇaṃ.
(4) viṣayaḥ gocaraḥ.
(5) lakṣyabhedapravīṇaḥ lakṣyavedhin m.
, s. śālā paṇya or vikraya-śālā or gṛhaṃ; āpaṇaḥ vipaṇi f.; 'work-s.' udyogaśālā; 's.-keeper' āpaṇikaḥ paṇyājīvaḥ vipaṇin m., krayavikrayikaḥ.
, s. kūlaṃ tīraṃ taṭaṃ velā rodhas n.; 'brought on the s.' utkṛlita.
, a. (Of time) alpa stoka svalpa; 'of s. duration' alpakālīna-kālika (kī f.), acirasthāyin.
(2) (In size &c.) thasva kharva vāmana; atuṃga nīca kṣudra laghu; thasvaparimāṇa alpa-kṣudra-pramāṇa; kṣavratanu alpamūrti pṛśi.
(3) avistīrṇa laghu saṃkṣipta.
(4) apūrṇa aparyāpta ūna nyūna.
(5) anāyata adīrgha.
(6) hīna vikala rahita.
(7) (Vowel) thasva laghu; 'in a s. time' acireṇa acirāt; 'for a s. time' kaṃcitkālaṃ alpakālaṃ-mātraṃ; 'in s.' kiṃ bahunā samāsena saṃkṣepataḥ saṃkṣepeṇa samāsataḥ; 's. of' vinā aṃtareṇa muktvā ṛte; 'I shall be satisfied with nothing s. of Rama's banishment' nānyena tuṣyeyamṛte rāmavivāsanāt; 'cut s.' ākṣip 6 P; saṃhṛ 1 P, saṃkṣip; 'come or fall s.' nyūnībhū 1 P, kṣi-apa-ci -pass.; See Fail; 'a s. cut' avakraḥsaralaḥ-mārgaḥ; 'stop s.' akasmāt sthā 1 P, mārgamadhye sthā; 's. -coming' doṣaḥ pramādaḥ skhalitaṃ chidraṃ vaikalyaṃ nyūnatā atipātaḥ aparādhaḥ; 's. -hand' saṃkṣiptalipi f., 's.-lived' kṣaṇadhvaṃsin-sthāyin-jīvin-bhaṃgura acirasthāyin alpāyus; 's. -sighted' adūradarśin adīrghadarśin hrasvadṛṣṭi; 's.-winded' śvāsakṛcchrābhibhūta duḥśvāsin.
(2) tharvīvāmanī-kṛ. -v. i. -hasvībhū 1 P, -has 1P.
(2) tanutāṃ gam 1 P, kṣi pass., nyūnībhū alpībhū.
, Ex. by pot. pass. part. 'I s. think so' ahaṃ tāvadevaṃ manye iti mama matiḥ.
, s. skaṃdhaḥ aṃsaḥ bhujaśiras n. -v. t. skaṃdhe kṛ 8 U or sthā c. (sthāpayati) skaṃdhena vah 1 P.
(2) skaṃdhena taḍ 10 or prahṛ 1 P.
, s. ravaḥ kalakalaḥ utkrośaḥ ninādaḥ mahāśabdaḥ -svanaḥ-nādaḥ praṇādaḥ ghoṣaḥ-ṣaṇā kolāhalaḥ saṃhūti f.; (of victory) jayaghoṣaḥ-dhvaniḥ-śabdaḥ harṣanādaḥ siṃhanādaḥ. -v. i. ā-vi-ut-kuś 1 P, ucaiḥ-svan-nad 1 P or kuś muc 6 P or kṛ with (s.), ud-ghuṣ 10, muktakaṃṭhaṃ ru 2 P.
, v. t. pra-sṛ c., saṃcal c.; See Push; 's. off' apasṛ c. -s. prasāraṇaṃ apasāraṇaṃ.
, s, khanitraṃ abhri f., kāṣṭhakuddālaḥ.
, v. t. dṛś c. (with acc. or dat. of person), pra-saṃ--
(2) nirdiś 6 P, sūc 10, prakāś c., vyaṃj 7 P or c., vyaktīkṛ 8 U; āviṣkṛ prakaṭīkṛ; ā-upa-diś 6 P or c. (way).
(3) kath 10, ā- khyā 2 P, budh c., jñā c. (jñāpayati) ā-ti-vid c.; 's. me the way' ādeśaya ma mārga; 's. a favour' upavṛ anugrah 9 P; 's. off' daṃbhārthaṃ dṛś c.; 's. to be true' prati-pad c. -v. i.
(2) dṛśyaṃ sthānaṃ.
(3) ābhāsaḥ; by ava-ā-bhā 2 P or bhās 1 A.
(4) vyapa-deśaḥ vyājaḥ; See Pretext. 5 āḍaṃbaraḥ daṃbhaḥ.
, s. vṛṣṭi f., varṣaḥ āsāraḥ; dhārāsaṃpātaḥ dhārāsāraḥ; 's. of arrows' śaravṛṣṭiḥ iṣuvarṣaḥ; 's. of tears' aśrudhārā bāṣpāsāraḥ-dhārā; 's. -bath' dhārāgṛhaṃ dhārāyaṃtragṛhaṃ -v. t. vṛṣ 1 P, (fig. also).
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ; vastra-paṭa-khaṃḍaḥ. -v. t. khaṃḍaśaḥ vyavacchid 7 P.
, s. vakra-vāma-śīlā karkaśā ugra-kaduśīlā kaikeyī.
(2) chuchuṃdarī gaṃdhamukhī (s.-mouse).
, a. catura vidagdha vicakṣaṇa nipuṇa sūkṣmadhī-mati.
(2) vaidagdhyaprayukta vidagdha in comp.
, v. i. paruṣaṃ ākraṃd 1 P, vi-ut-ākuś 1 P, uccaiḥ ru 2 P, āraṭ 1 P, karkaśaṃ kruś. -s. ā- kraṃditaṃ kraṃdanaṃ rāvaḥ ravaḥ utkośaḥ karkaśanādaḥ-ravaḥ; See Scream.
, s. kaliṃgaḥ piṃgaḥ dhūmyā (mrā) ṭaḥ.
, a. karkaśa paruṣa tīvra padu karṇakadu karṇavedhin.
, s. iṃcākaḥ jalavṛścikaḥ.
, s. puṇyasthānaṃ devāyatanaṃ tīrthaṃ.
, v. i. saṃkuc-ākuṃc-saṃhṛ-saṃkṣip- pass., saṃkottaṃ i-yā 2 P, nimīl 1 P (lotus).
(2) (Withdraw) sakaṃpaṃ-sabhayaṃparāvṛt 1 A, vitras 1, 4 P, udvij 6 A, bhayena-sahasā apasṛ 1 P or apakram 1 U, 4 P; (into) gātrasaṃkocena praviś 6 P. -v. t. saṃkuc 1 P, ākuṃc c., saṃhṛ 1 P.
, v. i. saṃkuc-ākuṃc-viśṝ -pass. -v. t. saṃkuc 1 P, viśṝ 9 P or c.; better by 's. -ed.'
, s. ācchādanaṃ āvaraṇaṃ pidhānaṃ.
(2) śava-preta-vastraṃ-vasanaṃ-ācchādanaṃ. -v. t. ā- chad 10,; pi-dhā 3 U, guh 1 U, gup 1 P; See Cover, Conceal.
, s. gulmaḥ-lmaṃ viṭapin m., staṃbaḥ kṣupaḥ bālavṛkṣaḥ.
, v. (asaṃtoṣadarśanārthaṃ skaṃdhau) dhū
, v. i. vep-kaṃp 1 A, pra-vi-- vi-pra-sphur 6 P. -s.,
, v. i. ni-apa-hnu 2 A; apa-cyapa-diś 6 P, chadna-chalaṃ-kṛ 8 U; See Prevaricate.
(2) vaṃc 10: See Cheat. -v.t. itastataḥ saṃcal c. or vikṣip 6 P.
(2) saṃmiśr 10, bahudhā vikṛ 6 P, saṃkarīkṛ 8 U, saṃkulīkṛ. -s.,
(2) saṃcālanaṃ vikṣepaḥ saṃmiśraṇaṃ.
, v. t. pari-hṛ 1 P, vṛj 10, pari-vi-- pari- tyaj 1 P, hā 3 P; na upagam or upasṛ 1 P, saṃgamaṃ parihṛ (a person).
, v. t. api-pi-dhā 3 U. saṃ-ā-vṛ 5 U, ni-ava-rudh 7 U, baṃdh 9 P, (book, hand &c.); (eye) ni- mīl 1 P or c., mukulayati (D.).
(2) saṃhṛ 1 P, saṃkuc 1 P, saṃvṛ saṃhan 2 P, saṃpīḍ 10.
(3) rudh staṃbh 9 P or c., pratibaṃdh. -v. i. ni- mīl pass., mukulāṃyate (D.).
(2) mukhaṃ staṃbh; 's. up in a box' saṃpuṭīkṛ maṃjūṣāyāṃ niviś c.
, s. mallikaḥ sūtraveṣṭaḥ-ṣṭanaṃ ta(tra)saraḥ.
, a. salajja śālīna vinīta savrīḍa.
(2) kātara bhīrusvabhāva; loka-jana-bhīta bhīru ālāpavirakta. -v. i. bhī 3 U; 'the horse s. ed at a rock' pāṣāṇaṃ dṛṣṭvā'śvaḥ sahasā bhītaḥ-cakitaḥ.
, s. ūṣman m., ūṣmavarṇaḥ.
, s. siddhā siddhastrī.
, a. ātura pīḍhita vyādhita rujārta rogārta rugṇa rogin vikṛta asvastha sāmaya amyāṃta āmayāvin apadu abhyamita.
(2) (Mentally) saṃtama pīḍita vyathita upa-tapta.
(3) vivamiṣu vamanonmukha vamaneccha.
(4) ni-rviṇṇa virakta vitṛṣṇa vītaspṛha dveṣin; 's. of eating flesh' māṃsāśanena nirviṇṇa; 's. of the world' saṃsāravirakta udīrṇavairāgya; 'a man on a s. -bed' śayyāgato rogī; 'to be s.' vam 1 P, chard 10.
(2) vam c.: rogārtīkṛ 8 U. -v. i. vyādhinā abhibhū pass., bhū with (a.).
(2) badh desid. (bībhatsate); See Abhor. -ening, a. bībhatsa bībhatsāvaha.
(2) nitya-sadā-rogin rogaśīla; 's. by' nature janma-prakṛtirogin.
(2) vivamiṣā vamanecchā pracchardikā chardi-rdī f., vamaḥ-mi f.
, s. dātraṃ lavitraṃ śasyakartanī.
, s. pāśvaḥ-rśva; pakṣa in all senses; kukṣiḥ pārśva-pakṣa-bhāgaḥ; 'left s.' vāmāṃgaṃ vāmapārśvaḥ; 'opposite s.' vi-prati-pakṣaḥ; 'first s.' (of arguments) pūrvapakṣaḥ; uttarapakṣaḥ &c.; 'at one's s.' pārśvataḥ pārśve; 'staying at the s.' pārśvagata-sthita.
(2) prāṃtaḥ sīmā upāṃtaṃ aṃtaḥ.
(3) (Of a mountain) utsaṃgaḥ kaṭakaḥ-kaṃ nitaṃbaḥ.
(4) bhāgaḥ; 'outer s.' bāhyabhāgaḥ; pūrvabhāgaḥ &c.
(5) (Direction) diś-śā; gen. ex. by tra taḥ affixed; 'on both s. s' ubhayataḥ ubhayatra; 'on the other s.' parataḥ pāre; 'on the left s.' vāmataḥ; 'on all s. s' sarvatra sarvataḥ viśvataḥ samaṃtāt samaṃtataḥ caturdikṣu; 's. by s.' pārśvāpārśvi. 6 (Party, faction) pakṣaḥ; 'one of the opposite s.' vi-prati-pakṣaḥ; 'of the same s.' sapakṣaḥ svapakṣīyaḥ svapakṣāvalaṃbin m.; 'relations on the fathers s.' pitṛpakṣāḥ bāṃdhavāḥ.
(7) (In geometry) bhujaḥ pārśvaḥ dos m. n., bāhuḥ; (of a river) pāraḥ-avāraḥ; 's. -long' vakra tiraścīta upāṃga-sāci-tiryak in comp.; (adv.) pārśvataḥ tiryak sāci tiraḥ; 's.-long look' nayanopāṃtavilokitaṃ sācivīkṣaṇaṃ apāgadṛṣṭi f., tiryagdṛṣṭiḥ kaṭākṣaḥ; 's.-look': apāṃgadarśanaṃ kaṭākṣaḥ; &c.; 's.-ways' 's. -wise' tiraścīnaṃ tiryak tiraḥ. -a. pārśva pakṣa in comp.; pārśvastha pārśvikapākṣika- (kī f.); 's. breeze' pakṣavātaḥ pakṣadvāraṃ &c., -v. i. 'to be on the s. of' pakṣe bhū pakṣaṃ grah 9 U or āśri 1 U or ā-ava-laṃb 1 A; 'one who s. s' pakṣyaḥ.
, a. tārā nakṣatra in comp.
, v. i. tiryak gam 1 P or yā 2 P.
, s. upa- ava- rodhaḥ pariveṣṭanaṃ; 'lay s. to' upa-ava-rudh 7 U.
, s. dibānidrā.
, s. cālanī titauḥ.
, v. t. pṛthak kṛ 8 U. vi- śudh c., tita-unā śu dh c., nirgal c.
(2) sūkṣmaṃ-nipuṇaṃ-nirūp 10 or parīkṣ 1 A or āloc 10 or anusaṃdhā 3 U.
, s. ni (niḥ) śvāsaḥ ucchvāsaḥ ucchvasitaṃ dīrghaśvāsaḥ-niśvāsaḥ &c. -v. i. dīrghaṃ ni-ut-śvas 2 P. niśvāsaṃ muc or sṛj 6 P; 's. ing: deep and hot' dīrghaṃ uṣṇaṃ ca niśvasya.
(2) śuc 1 P, rud 2 P: See Lament. -ing, a. niśvāsin ucchvāsim dīrghaniśvāsin saniśvāsa.
, s. See under See.
, s. cihnaṃ lakṣaṇaṃ liṃga abhijñānaṃ lāṃchanaṃ vyaṃjanaṃ-kaṃ; 'a bad s.;' ava-dur-lakṣaṇaṃ.
(2) saṃjñā saṃketaḥ iṃgitaṃ.
(4) rāśiḥ.
(5) cihnaṃ (in Math. &c.); 's. manual' svahastaḥ svākṣaraṃ svahastākṣaraṃ; 'under one's own s. manual' svahastaparicihnita (Y. 11. 93).
(6) dhvajaḥ; 's.-post' dhvajastaṃbhaḥ. -v.; 'make a sign' saṃjñāṃ dā 3 U; 'understand the s.' saṃjñāṃ grah 9 U; 'makes a s. to Vidushaka' vidūṣakaṃ saṃjñāṃ laṃbhayati; 's. ed to him by her eyes to come' netrasaṃjñayā taṃ āhvayat; guruṃ netrasahasreṇa nodayāmāsa vāsavaḥ (K. 11. 29) 's. ed to speak &c.'.
(2) nāma likh 6 P or niviś c. (with loc.); svākṣareṇa aṃk 10 or cihnayati; (D.).
(2) nāmākṣaraṃ hastākṣaraṃ.
(2) by gauravaṃ mahattvaṃ bhāraḥ.
(3) by śakti f., balaṃ.
(2) hetugarbha sākūta abhipāyagarbha; 'casting at me a s. look' sākūtaṃ māṃ nirvarṇya.
(3) vācaka abhidhāyaka darśaka sūcaka.
(4) guru mahat.
(2) śaktiḥ.
, s. āryaḥ.
, a. tūṇīka anālāpin mūka maunin niḥśabda nīrava.
(2) ruddha-baddha-mukha ni-ruttara anuttara; 'habitually s.' tuṣṇīṃśīla alpabhāṣin vāgyata vācaṃyama; 'when the lute was s.' vīṇāyāṃ mūkībhūtāyāṃ; 'become or remain s.' (after speaking) upaśam 4 P, viram 1 P; evamuktvā upaśaśāma upaśāṃtavacasi tasmin &c.
(2) pra- śāṃti f., stimitatā; 'in the s. of night' praśāṃtāyāṃ rātrau. -interj. tūṣṇīṃ bhava maunaṃ kuru. -v. t. maunaṃ labh c. (laṃbhayati) or avalaṃb c., viram c., pra-upa-śam c.
(2) niruttarīkṛ 8 U, adharīkṛ mukhaṃ baṃgh.
, s. kauśeyaṃ kauśaṃ kīṭasūtraṃ; paṭṭaḥ kṣaumaṃ dukūlaṃ kauśāṃbaraṃ kauśikaṃ (s. -cloth); China s. cīnāṃśukaṃ; 'bleached s.' patrorṇaṃ dhautakauśeyaṃ; 's. -cotton tree' śālmaliḥ-laḥ śālmalivṛkṣaḥ picchilā; 's.-worm' kośa(ṣa)kāraḥ paṭṭakīṭaḥ taṃtukīṭaḥ-kṛmiḥ kośasthaḥ.
(2) mṛdu komala.
, s. dehalī śilā gṛhāvagrahaṇī.
, a. mūrkha bāliśa mūḍha alpadhī-mati durmati nirbuddhi; See Foolish; 'what a s. boy' aho mūḍho bālakaḥ.
, v. t. (up) avarudh 7 U, avaṣṭaṃbh 9 P.
, a. vana in comp., vanya vanastha araṇyaja; 's. goddess' vanadevatā; 's. scenery' vanaśobhā-śrīḥ.
, s. rūpyaṃ rajataṃ śvetaṃ durvarṇaṃ kharjūraṃ kaladhautaṃ; s. leaf rūpyapatraṃ 's. -smith' rūpyakāraḥ svarṇakāraḥ.
, a. sama samāna tulya anuguṇa anurūpa sadharman; See Like. -ity, s. sāmyaṃ sādṛśyaṃ tulyatvaṃ.
, s. upanā nidarśanaṃ.
(2) ākāraḥ rūpaṃ mūrti f.
, v. i. śanaiḥ pac-kvath pass.
, v. i. vikṛtaṃ smi 1 A, kusmitaṃ kṛ 8 U, anarthakaṃ has 1 P.
, a. niravayava asaṃkīrṇa asamasta śuddha kevala amiśra.
(2) sarala ṛju amāya śuddhātman avaka nirvyāja niṣkapaṭa māyāhīna.
(3) (Dress) vinīta (vinītaveṣeṇa praveṣṭavyāni tapāvanāni S. 1).
(4) spaṣṭa vyakta sugama subodha bhinnārtha agūḍhārtha; See Plain. 5 mugdha bāliśa mūḍha durmati. -s. oṣadhi-dhī f.
(2) vinītatvaṃ śuddhatā.
(3) spaṣṭatā subodhatā sugamatvaṃ.
(4) bāliśyaṃ mūḍhatā.
, v. t. See Pretend.
, a. eka-sama-kālika (kī f.), yaugapadika.
, s. pāpaṃ pātakaṃ enas n., kalmaṣaṃ duritaṃ aghaṃ duṣkṛtaṃ vṛjinaṃ aṃhas n., kilbiṣaṃ paṃkaḥkaṃ pāpman m., kaluṣaṃ; doṣaḥ aparādhaḥ pāpa-apa-karma n., kukarman duṣkṛti f. -tyaṃ; 'heinous s. 'mahā-ghora-pātakaṃ; 'destroying s.' pāpanāśana-nāśin aghamarṣaṇa pāpāpaha. -v. i. pāpaṃ &c. ācar 1 P or kṛ aparādh 4, 5 P, duṣ 4 P.
(2) (Of acts) pāpa in comp., duṣṭa; kaluṣa; 's. act' pāpaṃ duṣkarma; See(s.).
, prep. prabhṛti ārabhya (with abl.), ā with abl. or in comp.; sometimes also ex. by gen. abs.; asya katipaye saṃcatsarāstapastapyamānasya (U. 4) 'it is several years s. he began to practise penance'; 's. then' tadāprabhṛti; '4 years s.' itaḥ pūrvaṃ caturvarṣaṃ; 'long s.' ciraṃ; 'ever s.' yataḥ prabhṛti.
(2) pūrvaṃ prāk gatapūrva-kāle. -conj. yataḥ yasmāt yat hi (not at beginning); by abl. of abstract noun; See Because.
, a. akṛtrima nirvyāja niṣkapaṭa nirvyalīka dakṣiṇa ṛju sarala viśuddha amāya; yathārtha satya tāttvika-vāstavika- (kī f.); (of persons only) śuddhamati-bhāva śuddhātman vimalātman śuci satyaśīla-vrata-vādin; See Frank,
, s. jyā jyāpiṃḍaḥ.
, a. akarmādhikṛta karmaśūnyādhikārin.
, s. snāyu f., snasā; (s. s) balaṃ śakti f., sāmarthyaṃ.
(2) pra-sa-bala.
, v. i. gai 1 P; (of birds) kūj 1 P, ru 2 P. -v. t. gai; gānena varṇ or kṝt 10, utkṝt abhigai; 'they sang his praises' taṃ stutibhirupatasthire.
(2) kṛjanaṃ rutaṃ rāvaḥ ravaḥ.
, v. t. riṣad dah 1 P, agninā spṛś 6 P.
, a. ekū ekākin advitīya kevala asahāya; advaidha (dhī f.).
(2) bhinna vyakta avi-bhakta.
(4) anūḍha avivāhita akṛtodvāha niḥsaṃga; 's. combat' dvaṃdvayuddhaṃ niyuddhaṃ bāhuyuddhaṃ; 's. -handed' eka ekākin bāhusahāya bhujamātrasahāya; 's. -hearted' ananyavṛtti ekacitta; 's. stick' yaṣṭi f., daṃḍaḥ. -v. t. (Out) (bahūnāṃ madhyāt) vṛ 5 U, uddhṛ 1 P, ud-grah 9 P; nirūp 10, nirdiś 6 P.
(2) śuddhi f., ananyatā ananyabhāvaḥ.
(2) ekaikaṃ ekaikaśaḥ pratyekaṃ ekaśaḥ pṛthak pṛthak pṛthak; See Separately.
, a. apūrva apratima. advitīya apratirūpa anupama.
(2) ananyasādhāraṇa (ṇī f.), lokottara ananyasāmānya; aparūpa vilakṣaṇa adbhuta lokabāhya alaukika (kī f.); 's. number' ekavacanaṃ.
, a. amaṃgala aśubha akalyāṇa (ṇī f.), abhadra.
(2) duṣṭa vakra vāma kuṭila anṛju.
(3) vāma savya; 'of s. motives' durāśaya pāpamati; umāṃ sa paśyannṛjunaiva cakṣuṣā (K. v. 32) 'looking at Uma with no s. eye'.
, v. i. ni-masj 6 P; 'sank in deep mire' mahāpaṃke nimagnaḥ; sad 1 P. ava-ni-- adhaḥ gam 1 P or pat 1 P or yā 2 P, ava-pat.
(2) hrāsaṃ-kṣayaṃ yā-i 2 P, kṣi pass., dhvaṃs 1 A; See Decay, Decline. 3 (Down) ava-vi-sad pari- mlai-glai 1 P, sraṃs 1 A; See Droop; 'my heart s. s down' sīdati me hṛdayaṃ; 'limbs, s. ing down through excessive thirst' prabalapipāsāvasannāni aṃgakāni (Ka. 36); 'his heart sank within him' tasya dhairyamahī- yata; sa lupta-skhalita-dhairyaḥ. -v. t. ni-masj c. (majjayati); adhaḥ gam c. or pat c.
(2) (A well &c.) khan 1 P.
(3) avasad c., pari- mlai c. (spirits &c.)
(4) nyūnīkṛ 8 U, alpīkṛ laghayati (D.), hras c., apaci 5 U; kṣi 5 P. -s. jalanirgamaḥ guptanālī.
, a. kuṭila vakra arāla jihma.
, s. nāḍī-ḍī-li-lī f.
, v. t. ācam 1 P; upaspṛś 6 P, riṣatalpaśaḥ-pā 1 P. -s. ācaṃmanaṃ upasparśaḥ riṣatpānaṃ.
, s. utkṣepaṇī vakranālī.
, (Voc.) ārya; bhavan bhoḥ; 'holy s.' bhagavan; 'gentle or good s.' bhadra bhadramukha.
, s. māṃḍalikaḥ sāmaṃtaḥ.
(2) senānī m.
, s. (In addressing) deva śrīmaddeva mahārāja rājan.
(2) bhagavan (of holy men).
(3) tātaḥ janakaḥ pitṛ m.
, s. vi- mohinī (gānena) lobhayitrī māyinī.
, interj. re are arere.
, s. svādu or madhura-rasaḥ or peyaṃ.
, s. svasṛ f., bhāginī sodaryā jā(yā)miḥ-mī.
(2) dharmabhaginī; 'elder s.' agrajā; 'younger s.' avarajā; 's.' s son' bhāgineyaḥ svasreyaḥ; 's.' s daughter' svasrīyā bhāgineyī; 's.' s husband' āvuttaḥ; 's. -in-law' yātṛ nanāṃdṛ śyālī bhrātṛjāyā prajāvatī (expressing different relations).
(2) bhaginīsamājaḥ strīgaṇaḥ.
, v. i. ās 2 A, ni- sad 1 P, upaviś 6 P; 'please s. here' atrāsyatāṃ idamāsanamalaṃkarotu bhavān.
(2) kāryaṃ nirvah c.
(3) (Fit) Ex. by śubh 1 A; 'this crown s. s well on you' nitarāṃ tavedaṃ mukuṭaṃ śomate śobhase etena mukuṭena; 's. by' upās anvās; 's. up' sthā 1 P, samyak (anatakāyaṃ) sthā; 'half s. ing up in the bed' pūrvārdhavisṛṣṭatalpaḥ (R. xvi. 6); jāgṛ 2 P.
, s. sanniveśaḥ saṃ- sthiti f., sthānaṃ padaṃ sthalaṃ āspadaṃ bhūmi f.; (of a house) vāst m. n., veśmabhūḥ gṛhapoṭaḥ; 'purificatory ceremony of a s.' vāstuśamanaṃ.
, a. ava- sthita niviṣṭa; diśya stha vartin in comp.; 's. to the east' pūrvadiśya pūrvastha; (of persons) stha sthita avastha in comp., avasthāpanna; 'so s.' etadavastha; 'badly s.' duḥstha duḥsthita kṛcchragata kaṣṭadaśāpanna.
(2) padaṃ niyogaḥ adhikāraḥ padavi-vī f.
(3) avasthā daśā sthitiḥ bhāvaḥ vṛtti f., āspadaṃ.
, s. kaṭisnānaṃ.
, a. ṣaṣ; 's. -fold' ṣaḍguṇa; 's. -faced' ṣaṇmukhaḥ ṣaḍānanaḥ; 'having s. mothers' ṣāṇmāturaḥ; 'collection of s.' ṣaṭūkaṃ; 'in s. ways' ṣaḍdhā ṣoḍhā; 'of s. months standing' ṣāṇmāsika (kī f.), ṣaṇmāsya.
, s. pra-pari-māṇaṃ mānaṃ; 'of great s.' mahāpramāṇa pṛthu; 'of a big s.' bṛhatpramāṇa.
(2) ākāraḥ ākṛti f., rūpaṃ ākāramānaṃ; 'of the s. of' ex. by (s.) or mātra in comp.; 'of the s. of a mustard seed' sarṣapamātraṃ (chidraṃ); bilvamātraṃ aṃḍaparimāṇaṃ &c.
(3) lepaḥ.
, s. paṃ (piṃ) ji-jī f. -jikā.
, s. himavisarpaṇapādukā.
, s. kaṃkālaḥ; 'mules reduced to s. s' kaṃkālaśeṣāḥ kharāḥ (U. 3); asthipaṃjaraḥ.
(2) ākāraḥ saṃsthānaṃ.
(3) vastumātraṃ.
, v. t. varṇ 10, ālikh 6 P, sthūlavarṇanaṃ-pāṃḍulekhyaṃ-kṛ 8 U. -s. varṇanaṃ; ālekhyaṃ; 'rough s.' sthūlalekhyaṃ pāṃḍulekhaḥ; 's. of a painting' pāṃḍucitraṃ citrāraṃbhaḥ rekhā. mātraṃ.
(2) vastumātraṃ.
, a. tiryak anṛju viṣama. -v. i. tiryak nirīkṣ 1 A.
, s. śalākā kīlaḥ-lakaḥ śaṃkuḥ.
, s. tarīḥ nau f., laghunaukā.
, s. kauśalaṃ naipuṇyaṃ paṭutā pāṭavaṃ prāvīṇyaṃ cāturyaṃ vaidagdhyaṃ yukti f., vijñatā &c.
, s. maṃḍaḥ-ḍaṃ phenaḥ-ṇaḥ. -v. t. phenaṃ gal c. or apanī 1 P or nirhṛ 1 P. -v. i. javenavegāt parisṛp 1 P or pari-dru 1 P, laghugatyā visṛp.
, v. i. kārpaṇyaṃ samācar 1 P.
(2) niravadhānaṃ kṛ 8 U.
, s. carman n. (of animals), tvac f.; (hide) ajinaṃ dṛtiḥ kṛtti f.; (of snakes) nirmokaḥ kaṃcuṃkaḥ; 'reduced to mere s. and bones' tvagasthimātraśeṣa.
, v. i. plu 1 A, valg 1 P. nṛt 4 P. -s.,
, s. naukādhipaḥ.
, s. ḍiṃvāhavaḥ ṭṭiṃbaḥ ḍiṃbayuddhaṃ. -v. i. kṛ 8 U with (s.).
, s. prāṃtaḥ paryaṃtaḥ aṃtaḥ prāṃta-paryaṃta-bhāgaḥ parisaraḥ sīmā dhārā; 's. s of a mountain' paryaṃtabhūḥ.
(2) aṃcalaḥ daśā-vasti m. f. (pl.); vastrāṃcalaḥ vasanāṃtaḥ. -v. Ex. by (s.), prāṃtayati (D.); See Border.
, a. caṃcala capala tarala.
(2) krīḍā or khelāṃ-śīla or para.
, v. i. nibhṛtaṃ-alakṣitaṃ-sthā 1 P or vṛt 1 A, pracchannaṃ ās 2 A.
, s. kapālaḥ-laṃ karparaḥ śirosthi n.; 's. for alms' bhikṣākapālaṃ; See Scull.
, s. nabhas n., viyat n., vyoman n., gaganaṃ-ṇaṃ ākāśaḥ-śaṃ aṃbaraṃ aṃtari(rī)kṣaṃ khaṃ nākaḥ div f., dyo f., vihāyas m. n., vihāyasaḥ abhraṃ puṣkaraṃ anaṃtaṃ suravartman n., viṣṇupadaṃ tārāpathaḥ; 'roaming through the s.' nabhaścaraḥ khecaraḥ &c. 's. -coloured' vyoma-nīla-varṇa; 's. -lark' bha(bhā)radvājaḥ; vyāghrāṭaḥ; 's. -light' ākāśaprakāśaḥ; 's. -touching' abhraṃlih-likh nabholih vyomaspṛś gaganacuṃbin.
, s. śilā śilātalaṃ-paṭṭaḥ-phalakaḥ.
, v. i. lālāyate (D.), lālāṃ sru c.
, a. śithila pra- ślatha srasta galita.
(2) maṃda atīvra atīkṣṇa pramatta anavahita; See Remiss. -en, v. t. śithilayati (D.), ślath 10, śithilī-ślathī-kṛ 8 U, maṃdīkṛ; rathasya maṃdīkṛto vegaḥ (S. 1.) 'I have s.ed the speed' &c.; pra-śam c. (śamayati) 'will not s. (the bonds of) her love' na anurāgaṃ śithilayati (V. 2); 's. your pace a little' gativegaṃ kiṃcit śithilaya; 'who have s. ed their efforts' śithilitaprayatnāḥ ślathodyamāḥ. -v. i. śithilīślathī-bhū śithilāyate (D.), maṃdībhū; See Relax. -ened, a. śithilita śāṃtavegaraya.
, v. t. pra- śam c. (śamayati) chid 7 P, (thirst).
(2) jalena saṃmiśr 10 or saṃsṛj 6 P. -v. i. pra- śam 4 P.
, v. t. (Door) tīvrāghātena piṃ-dhā 3 U or baṃdh 9 P.
, s. apa-pari-vādaḥ paiśunyaṃ piśunavacanaṃ abhi- asūyā nirvādaḥ; See Scandal. -v. t. pari-apa-vad 1 A, asūyati (with dat); apabhāṣ 1 A, kalaṃkayati (D.), abhiśaṃs 1 P; See Defame,
, s. pralāpaḥ apabhāṣā aślīlaṃ -bhāṣaṇaṃ khalokti f.
, a. tiryaca vakra kuṭila tiraścīna; avasarpin pravaṇa; 'striking s. -ly with the tusks' tiryagdaṃtaprahārin; 's. blow' tiryakūprahāraḥ. -v. t. āvṛj 10, vakrīkṛ 8 U, pravaṇīkṛ -v. i. vakrībhū avasṛp 1 P, pravaṇībhū ānam 1 P.
, s. capeṭikā capeṭaḥ tala or capeṭa-prahāraḥ or āghātaḥ āsphoṭanaṃ. -v. t. capeṭena prahṛ 1 P or taḍ 10 or āhan 2 U, āsphuṭ c.
, v. t. dīrghaṃ chid 7 P or kṛt 6 P, vyavacchid vini-kṛt kṣatavikṣatīkṛ 8 U. -s. dīrgha-mahā-chedaḥ mahākṣataṃ-ti f.
, s. veśapramattā apariṣkṛtaveśā.
, v. t. viśas 1 P, han 2 P or c. (ghātayati) vyā-pad c., pra-mī 9 U, ālabh 1 A (beast); See Kill. -s. viśasanaṃ vaiśasaṃ ghātanaṃ pramāthaḥ kaṃdanaṃ saṃhāraḥ pramāpaṇaṃ; See Killing; 's. -house' sū(śū)nā vadhyasthānaṃ vadhabhūni f., ghātasthānaṃ.
, s. dāsaḥ preṣyaḥ ceṭaḥ kiṃkaraḥ bhṛtyaḥ dāseyaḥ-raḥ bhujiṣyaḥ; See Servant; 'born a s.' garbhadāsaḥ; 'domestic s.' gṛhadāsaḥ; 'a female s.' dāsī ceṭī nujiṣyā; 's. -trade' dāsavikrayaḥ; 's.-dealer' dāsavikrayin m.; (fig.) dāsaḥ or ex by vaśa adhīna in comp.; 'a s. to carnal passions' iṃdriyasukhavaśagaḥ viṣayasukhādhīnaḥ; 's. to love' kāmaparavaśaḥ.
, s. See Saliva.
, v. t. viśas 1 P, han 2 P, vyā-pad c., mṛ c.
, s. acakrayānaṃ.
, s. mudraraḥ mahāghanaḥ.
, a. mṛdu ślakṣṇa snigdha sukhasparśa.
, v. i. svap 2 P, śī 2 A, saṃviś 6 P, ni-drā 2 P, nidrāyate (D.); 'I also do not s. over this matter' mayāpyasmin vastuni na śayānena sthīyate (Mu. 1.). -s. nidrā svapnaḥ svāpaḥ supti f., śayanaṃ saṃveśaḥ; 'go to s.' nidrāṃ yā 2 P; See(v.); 'fall into s.' nidrayā abhibhū pass. or ākram pass.; 'he fell into a deep s.' gāḍhanidrābhibhūtaḥ-vidheyaḥ-babhūva; 'death-s.' ghora-kāla-nidrā; 'roused from s.' vinidra bhagnanidra prabodhita.
(2) nidrākrāṃta nidrāpara-vaśa-vidheya-abhibhūta-ākula-grasta.
(3) nidrāprada-janana (nī f.), svāpakara (rī f.).
(4) suṣupsu śiśayiṣu śayanecchu; 'to feel s.' svap-śī-desid.; 'I feel s.' nidrayā'pahriye-parābhūye suṣupsāmi.
, s. śīkaraḥ tuṣāra or śīkara-varṣaḥ or
, s. pippalaḥ; 'to laugh in' [āsāraḥ. one's s. aṃtar has 1 P.
, s. See Sledge.
, s. (Of hand) hastalāghavaṃ-kauśalaṃ māyā iṃdrajālaṃ.
, a. pra- tanu kṛśa kṣīṇa kṣāma; 'having a s. waist', 's. -waisted' kṣīṇa or tanu-madhya or madhyama kṛśodara mṛga or siṃhakaṭi or madhya; 's. -waisted woman' sumadhyamā kṛśodarī tanumadhvā vedivilagnamadhyā.
(2) alpa kṣudra laghu tanu; 'possessed of s. means' kṣīṇavibhava.
, s. padavī paddhati f.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ śakalaḥ-laṃ chedaḥ bhāgaḥ lavaḥ. -v. t. khaṃḍ 10, chid 7 P, khaṃḍaśaḥ chid.
, v. i. ava-vi-sṛp 1 P; 's. up and down' ārohāvarohaṃ kṛ 8 U.
(2) cyu 1 A, skhal 1 P, bhraṃś 1 A, 4 P.
, a. su- alpa stoka kṣudra tanu laghu riṣat in comp.; 'a s. blow' laghuprahāraḥ īṣadāghātaḥ; 'in a s. degree' riṣat kiṃcit manāk stokaṃ kiyat; 'not in the s. est degree' na manāgapi-kiṃcidapi-stokamapi. -v. t. upekṣ 1 A, avadhīr 10, ava-jñā 9 U, tṛṇīkṛ 8 U, tṛṇāya man 4 A, avaman 4 A, avagaṇ 10; See Contemn. -s. upekṣā avadhīraṇaṃ-ṇā avajñā avamānaḥ anādaraḥ avagaṇanaṃ-nā.
, a. See Slender.
, s. paṃkaḥ śyānakardamaḥ sāṃdra-śyāna-paṃkaḥ.
, s. sṛgaḥ bhiṃdi(da)pālaḥ gophaṇā.
(2) dolā kācaḥ śikyaṃ bhārayaṣṭi f. -v. t. sṛgeṇa kṣip 6 P or prās 4 P.
(2) ud-baṃdh 9 P, kācayati-āṃdolayati (D.).
, v. i. alakṣitaṃ-nibhṛtaṃ-apayā 2 P or apagam 1 P or apasṛp 1 P or apakram 1 U, 4 P, chalena apa-yā &c.
, v. i. pra- skhal 1 P, (fig. also); vacanāni skhalayan pade pade (K. IV. 12) 'making their words slip.' &c.; cal 1 P.
(2) sahasā-alakṣitaṃ-ajñātaḥ-nirgam 1 P or apasṛp 1 P.
(3) (Off) cyu 1 A, pra- bhraṃś 1 A, 4 P, sraṃs 1 A, nir- gal 1 P, pat 1 P; 's. away' vyapa-yā 2 P, apasṛp-gam; See Slink; 's. in' alakṣitaṃ ā-pra-viś 6 P; 'let s. an opportunity' avasaraṃ-samayaṃ na grah 9 U or avakṣip; 6 P. -v. t. alakṣitaṃ ni-dhā 3 U or pra-ni-viś c.
(2) vi- muc 6 P, kṣip bhraṃś c.; avagaṇ 10, upekṣ 1 A, cyu c, tyaj 1 P, See Neglect. 3 śithilīkṛ 8 U, sraṃs c., śithilayati (D.); See Loose. -s. skhalanaṃ skhalitaṃ (fig. also); 's. as to names' gotraskhalitaṃ; pra- bhraṃśaḥ cyuti f., patanaṃ.
(2) doṣaḥ pramādaḥ aparādhaḥ bhramaḥ skhalitaṃ.
(3) viṭapaḥ śākhā pallavaḥ kāṃḍaḥ.
(4) khaṃḍaḥ-ḍaṃ.
(2) asthira cala lola tarala anavasthita capala caṃcala; See Fickle.
, s. (laghu) pādukā pādatraṃ upānah f.
, s. dīrghacchedaḥ-vedhaḥ-chidraṃ.
, v. i. lālāṃ sru c.
, s. (S. s) adhoṃśukaṃ adhovasanaṃ.
(2) amedhyaṃ-apavitraṃ-jalaṃ malinaṃ-samalaṃ-jalaṃ.
(3) kardamaḥ paṃkaḥ. -v. t. itastataḥ pramādāt pat c. or kṣip 6 P.
, v. i. avasṛp 1 P, pravaṇībhū 1 P, kramaśaḥ nimnībhū. -v. t. āvṛj 10, pravaṇīkṛ 8 U. -s. pravaṇyaṃ; pravaṇabhūmiḥ avasarpiṇī bhūmiḥ; kramaśaḥ nimnatā.
(2) (Of a mountain) nitaṃbaḥ utsaṃgaḥ kaṭakaḥ-kaṃ; 'mountain s.' girinitaṃbaḥ; avasarpiṇī bhūḥ.
, s. chidraṃ.
(2) kīlakaḥ.
, s. tadrā ālasyaṃ taṃdri-drī f., taṃdrikā kāryavimukhatā.
, v. i. alasaṃ cal or gam 1 P.
, s. nirmokaḥ kaṃcukaḥ ahi-bhujaṃgatvaca f.
(2) mahāpaṃkaḥ paṃkilasthānaṃ paṃkāḍhatyasthalaṃ
, s. avinīta-apariṣkṛta-veśaḥ.
, a. maṃda (in all senses); maṃdāgniḥ maṃdagatiḥ maṃdamatiḥ maṃdaviṣaṃ &c.; maṃdagati-gāmin adruta; akṣipra aśīghra; maṃthara; 'a mind s. to discriminate' maṃtharavivekaṃ cetaḥ; 's. in recognizing' pratyabhijñānamaṃthara (S. 4.).
(2) vilaṃbita; kālātīta atītasamaya; See Late. 3 maṃdamati-dhī-buddhi jaḍa or sthūla-buddhi or mati &c.; See Dull.
(4) dīrghasūtra-trin cirakriya; 's. time' vilaṃbitavṛtti f.; 's. fever' jīrṇajvaraḥ.
, s. paṃkaḥ.
, s. prakṣepaṇī gulikā.
(2) maṃdaḥ alasaḥ jaḍaḥ tuṃdaparimṛjaḥ śītakaḥ ālasyaśīlaḥ taṃdrāluḥ sthūla-jaḍa-matiḥ.
(2) above. -
, s. (jala-) pravāhaḥ prapātaḥ.
(2) dvāraṃ pari(rī)vāhaḥ jalanirgamaḥ.
, v. i. pra- svap 2 P; anirbharaṃ svap; (fig.) anupayukta-avyāpṛta -a. sthā or bhū 1 P. -s. laghu-alpa-agāḍha-nidrā.
, s. kalaṃkaḥ dūṣaṇaṃ akīrticihnaṃ. -v. t. 'cast a s. on' kalaṃkayati-malinayati- (D.), malinīkṛ 8 U, duṣ c. (dūṣayati).
(2) pra- chad 10, guh 1 U.
, s. kardamaḥ sajalapaṃkaḥ.
, s. baṃdhakī avinītāṃ puṃścalī; See Prostitute, -tish, a. avinīta apari-ṣkṛtaveśa.
, a. dhūrta kitava kāpaṭika-chādmika-(kī f.), samāya savyāja vaṃcana-kapaṭa-paṭu.
(2) caturaṃ vidagdha; 's. laugh' aṃtarhāsaḥ.
(2) nibhṛtaṃ alakṣitaṃ.
, v. t. Ex. by gaṃdha svāda in comp.; ā-ava-bhās 1 A; See Savour. -v. t. ā- sphuṭ c.; āsphal c.
(2) saśabdaṃ cuṃba 1 P. -s. ā- svādaḥ rasaḥ gaṃdhaḥ.
(2) āsphāṃṭanaṃ āsphālanaṃ; paruṣasvanaḥ.
(3) saśabdacuṃbanaṃ.
, a. alpa stoka (of quantity).
(2) laghu tanu aṇu kṣudra; alpa-kṣudra-tanu alpaśarīra aguru abṛhat amahat; oft. ex. by ka affixed; See Little; 's. tree' vṛkṣakaḥ; 's. boy' bālakaḥ &c.
(3) (Voice) nīca aguru; 's. -pox' masūrī-rikā visphoṭakaḥ; śītalā vasaṃtarogaḥ (modern names).
, a. tīkṣṇamati kuśāgrabuddhi pradīptaprajña catura; vidagdha.
(2) tīvra tīkṣṇa śīghra druta laghu; āśu-śīghra-kārin.
(3) (Speech &c.) sarasa mārmika (kī f.), rasika rasagarbha.
(4) śobhana suveśa praphulla su pr.
(5) (pain &c.) tīvra tīkṣṇa ugra durviṣaha; vegavat. -s. tīvravedanā tīkṣṇavyathā-vedanā; śūlaḥ-laṃ. -v. i. vyath 1 A, tap pass., tīkṣṇavyathāṃ anubhū 1 P; 'I am s. ing under the defeat' parābhavo mama hṛdi pratyuptaṃ śalyamiva; nyakkāro hṛdi vajrakīla iva me tīvraṃ parispaṃdate (Vi. 5.).
, v. t. cūrṇ 10, vi- mṛd 9 P, niṣpiṣ 7 P, bhaṃj 7 P, pramaṃth 9 P, nirdal c. (dalayati); See Break. -s. pramāthaḥ ni-rdalanaṃ vimardaḥ cūrṇanaṃ niṣpeṣaḥ-ṣaṇaṃ.
, v. i. alpaṃ jñā 9 U, pallavāgrāhi pāṃḍityaṃ kṛ 8 U, kiṃcit avagam 1 P.
, v. t. lip 6 P, vi-pra-ā-ava-- abhi- aṃj 7 P or c., dih 2 U.
, s. ghrāṇaṃ; 'sense of s.' ghrāṇeṃdriyaṃ ghrāṇaśakti f., gaṃdhagrahaṇaśaktiḥ.
(2) ā- ghrāṇaṃ gaṃdhagrahaṇaṃ.
(3) gaṃdhaḥ vāsaḥ āmodaḥ; See Odour, Fragrance. -v. t. ghrā 1 P, ā-upā-- -v. i. Ex. by gaṃdha in comp. or sagaṃdha-tulyagaṃdha -a.; 's. ing of honey' madhugaṃdhi; 's. ing like fat' vasāgaṃdhi; 'the flower s. s sweet' madhurosya kusumasya gaṃdhaḥ; 'it s. s of smoke' dhūmrasagaṃdhametat.
(2) gaṃdhayuta sagaṃdha bāsayukta.
, v. t. vi-lī c., vi-dru c.
, v. i. smi 1 A, maṃdaṃ vihas 1 P, iṣad has maṃdasmitaṃ-maṃdahāsyaṃ-kṛ 8 U; 's. on' anugrah 9 P; pra-sad 1 P, prasanna-kṛpārdradṛṣṭi- a. bhū (with loc.); 'fortune s. s on you' bhāgyaśālī bhavān. -s. smitaṃ maṃdahāsaḥ-hāsyaṃ-smitaṃ vihasitaṃ vihasanaṃ; 'speaking with a s.' smitapūrvābhibhāṣin; 'with a s.' sasmitaṃ.
, v. t. malinīkṛ 8 U.
, s. vikṛtahāsaḥ vilakṣasmitaṃ. -v. i. kṛ 8 U with (s.)
, v. t. han 2 P, pra-hṛ 1 P, taḍ 10, ni-apa-kṛ 8 U, tud 6 P; vyadh 4 P; 's. en with anxiety' saṃspṛṣṭamutkaṃṭhayā (S. 4); 's. en by love' madanabāṇahata kāmopahata kāmārta madanasaṃtapta anaṃgapīḍita.
(2) han mṛ c., sūd 10; See Kill. -er, s. haṃtṛ m. sūdanaḥ ghātakaḥ.
, s. śilpin m., kāraḥ in comp.; 'iron s.' lohakāraḥ ayaskāraḥ; svarṇakāraḥ &c.
, s. (sthūla) śāṭakaḥ adhovasanaṃ.
, s. dhūmaḥ-mikā dhūpaḥ-pikā; 'a quantity of s.' dhūmyā; 'cloud of s.' dhūmapaṭalaṃ-oghaḥ. -v. t. (dhūmanālīṃ) pā 1 P, sev 1 A.
(2) dhūmena śudh c. or śuṣ c., dhūp 1 P. 10, dhūmrayati-dhūmayati. (D.). -v. i. dhūmāyate (D.), dhūmaṃ utkṣip 6 P or ud-gṝ 6 P or niḥ-sṛ c. or utsṛj 6 P; 's. ing food' dhūmaṃ visṛjat (proṣṇaṃ) annaṃ.
(2) dhūmanālīṃ pā.
(2) dhūmotkṣepaḥpaṇaṃ.
(2) dhūmra dhūmābha dhūmala dhūmākāra.
(3) dhūmagaṃdha-svāda.
, a. sama; ślakṣṇa mṛdu (fig. also); snigdha masṛṇa arūkṣa; aparuṣa akaṭu akarkaśa (sound); 'by s. words' ślakṣṇayā girā sāṃtvavādena mṛdubhirvacobhiḥ; 'by s. remedies' sāmopāyaiḥ.
(2) dhārāvāhin viptārin satatapravāhin; ni-rupaplava nirvighna niraṃtarāya nirbādha (business &c.); śāṃta akṣubdha prasanna anuttaraṃga nirvāta (water). -v. t. samīkṛ 8 U, ślakṣṇīkṛ.
(2) avighna -a. &c. kṛ nirvi-ghnīkṛ.
, v. t. śvāsaṃ ava-ni-rudh 7 U, śvāsāvarodhaṃ kṛ 8 U.
(2) prati- staṃbh 9 P, nigrah 9 P, niyaṃtra 10, niyam 1 P.
, v. i. aṃtar jval 1 P or sphur 6 P or dah pass., better by 's. ing'; 'just as a s. -ing tree bursts into flame' aṃtaḥprasuptadahano jvalanniva vanaspatiḥ (U. 4). -
, v. t. malinayati (D); kṛṣṇī-aspaṣṭī-kṛ 8 U, dih 2 U: -s. malaṃ kaluṣaṃ kalaṃkaḥ.
, a. śobhana suveśa.
, v. i. pratiṣiddhāni bhāṃḍāni āhṛ 1 P or ānī 1 P.
, s. masī malaṃ.
(2) aślīlavāc f., duruktaṃ durvacanaṃ. -v. t.,
(2) aślīla durukta avācya.
, s. See Share, Repast.
, s. laghuvalgā.
, s. śaṃbūkaḥ koṣa-kavaca-sthaḥ.
(2) maṃtharaḥ.
, s. sarpaḥ bhujagaḥ bhujaṃgaḥ-gamaḥ pannagaḥ ahiḥ nāgaḥ uragaḥ uraṃgamaḥ viṣadharaḥ bhogin m., vyālaḥ āśīviṣaḥ phaṇin m., darvīkaraḥ jihnagaḥ pavanāśanaḥ kuṃbhīnasaḥ daṃdaśūkaḥ cakrin m., dvijihvaḥ dvirasanaḥ sarīsṛpaḥ kuṃḍalin m., gūḍhapād m., cakṣuḥśravas m., kākodaraḥ dīrghapṛṣṭhaḥ bileśayaḥ; 'hooded s.' phaṇamṛt m. bhogadharaḥ bhogin m.; 's. without poison' rāji(jī)laḥ ḍuṃḍubhaḥ; 's. with a spotted skin' māludhānaḥ mātulāhiḥ; citrasarpaḥ; 'that has cast off his slough' nimuktaḥ muktakaṃcukaḥ; 'his venom' kṣveḍaḥ garalaṃ viṣaṃ; 'his hood' sphaṭā phaṭā phaṇā sphoṭā darvī; 'charmer of s. s' a(ā)hituṃḍikaḥ vyālagrāhin m.
, v. t. (akasmāt) truṭ c., bhaṃj 7 P, khaṃḍ 10, chid 7 P.
(2) ā-sphal c., sahasā grah 9 U or ud-hṛ 1 P.
(3) akasmāt daṃś 1 P; 's. the fingers' aṃgulī sphuṭ c., choṭikāṃ dā 3 U or kṛ 8 U. -v. i. (sahasā) trud 4, 6 P, dal 1 P sphuṭ 6 P. bhaṃj-bhid- pass.
(2) kvaṇ 1 P.
(3) bhaṣ 1 P.
(4) daṃś 1 P, daṃtaiḥ grah 9 U. -s.,
(2) choṭikā muku(cu)ṭī aṃgulibhaṃgaḥ.
(3) ākasmikadaṃśaḥ.
(2) karkaśa paruṣa duḥśīla kukkurasvabhāva.
, s. pāśaḥ vāguṃrā jālaṃ; 'take in a s'. jāle baṃdh 9 P; (fig.) unmāgerṇa-apathenapravṛt c. or gam c. (gamayati) -v. t. pāśe pat c., pātayitvā baṃdh 9 P, pāśīkṛ 8 U; jāle baṃdh.
, v. i. bhaṣ 1 P, rai 1 P; garj 1 P.
(2) paruṣaṃ-karkaśaṃ-vad 1 P.
, v. t. (away) ācchid 7 P, (kṛpāṇapātaviṣayāt āchiṃdataḥ preyasīṃ Mal. 5); ākṣipya grah 9 U, jhaṭiti grah or kṛṣ 1 P or hṛ 1 P or dhṛ 1 P, 10 or ā-kal 10 (kalayati).
(2) alpāṃtara alpāvakāśaḥ.
(3) kṣaṇa-ākasmika-pravṛtti f.; 'by s. es' khaṃḍaśaḥ; 's. es of moonlight' kadācitkaḥ caṃdraprakāśaḥ.
, v. i. See Slink. -ing, a. kutsitavṛtti adhama kāpuruṣavṛtti; See Mean.
, v. i. (at) ava-upa-has 1 P (with acc.), sahāsaṃ avajñāṃ sūc 10; ava-jñā 9 U, avaman 4 A; See Deride. -s. ava-upa-hāsaḥ; avajñāhāsaḥ.
, v. i. kṣu 2 P, kṛ 8 U with (s.) -s.,
, v. i. aṃtar has 1 P.
, v. t. nāsādvāreṇa niśvas 2 P.
, v. t. agrabhāgaṃ-agraṃ-lū 9 U; See Nip.
, s. dīrghacaṃcuḥ.
, s. nāsāmalaṃ siṃhā (ghā)ṇaṃ-naṃ. -v. i. malaṃ sru c.; 'he s. s' tasya nasaḥ malaṃ sravati.
, s. samyaṃmanyaḥ bhadramānin m.
, See Nap.
, v. t. ghargharāyate (D.), gharghararavaṃ kṛ 8 U.
, s. phū(phu)tkāraḥ. -v. i. phūtkṛ 8 U, phutkāraṃ muc 6 P.
, See Snivel.
, s. prothaḥ nāsā potraṃ.
, s. himaṃ tuṣāraḥ tuhinaṃ prāleyaṃ ava-śyāyaḥ nīhāraḥ mihikā; 'flow of s.' tuṣārasruti f., himaniṣyaṃdaḥ; 's. -drift,' 'mass of s.' himānī himasaṃhati f., himarāśiḥ; 's. -capped' himāvṛtaśikhara; 's.-storm' himavarṣaḥ-saṃpātaḥ. -v. i. himaṃ vṛṣ 1 P, himakaṇān muc 6 P.
(2) himābha himavarṇa.
, v. t. parābhū 1 P, adhikṣip 6 P; pratyādiś 6 P, adharīkṛ 8 U, apakṛṣ 1 P, vācaṃ rudh 7 U; 's. nose' cipiṭanāsā vaptanāsikā; 's. -nosed' avaṭīṭa avanāṭa ava-bhraṭa natanāsika cipiṭa.
, s. nasyaṃ nāsācūrṇaṃ kṣutkarī; 's. -box' nasyadhānī nasyādhāraḥ.
(2) dagdhavarti f.- tūlā chatraṃ. -v. t. niśvas 2 P, aṃtar grah 9 U.
(2) dagdhavartiṃ avacchid 7 P, chatraṃ apanī 1 P; 's. out' nirvā See Extinguish. -ers, s. vartikartanī-chedanī.
, See Snort.
, a. su- saṃhata su- pracchanna sugupta āvṛta sugūḍha susaṃśliṣṭa surakṣita.
(2) sukhāvaha hitakara (rī f.), sustha susthita sukha svastha.
(3) nikaṭaśāyin.
, adv. tathā evaṃ tadvat evaṃvidhaṃ; iti itthaṃ.
(2) īdṛk etāvat iyat tathā etādṛśaṃ.
(3) tat tena tasmāt tataḥ 'as-s.' yathā-tathā; 's.-that' tathā-yathā; 's. and so' amuka (kī f.); mayā hyamukrasūnunā likhitaṃ hyamukena (Y. II. 88) 'written by me s. and s., the son of s. and s.'; 's.-called' nāma nāman in comp.; 's. far' etāvat etadavadhi; etāvatparyaṃtaṃ; 's. far as' tāvat oft. ex. by iti; See As; 's. forth' ityādi evamādi; 's. long' etāvatkālaṃ yāvat iyato divasān iyaṃtaṃ kālaṃ; 's. long as' yāvat-tāvat; 's. many' iyat etāvat 'as many' 's. many' yāvat-tāvat; 's. much' (adv.) tādṛk; īdṛk tathā; (a.) etāvat iyat; 's. that' yena yathā; 's. then' evaṃ tarhi etāvatā evaṃ ca; 's. much as' api api tāvat; 'could not s. much as wet the tip of his bill' caṃcvagramapi tāvat jalaklinnaṃ kartuṃ nāśakat.
, v. t. (ciraṃ) masj c. (majjayati) jalaṃna sic 6 P; klid c., ā-plu c., abhyukṣ 1 P.
, s. mārjanalepaḥ; perhaps ariṣṭaḥ. phenilaḥ (s. berry plant).
, v. t. utpat-udgam 1 P, uḍḍī 1 A, ūrdhvaṃ visṛp 1 P or ḍī; 'the aspirations of the great s. high' utsarpiṇī mahatāṃ prārthanā (S. 7); 'high-s. ing hope' dūrādhirohiṇī āśā (S. 5)
, v. i. sagadgadaṃ rud 2 P or krad 1 P, phu(phū)tkṛ 8 U. -
, a. śāṃta dhīra gaṃbhīra sthira sthiramati-buddhi vicāraśīla.
(2) amatta akṣīva nimada-
(3) (In drinking) pānāprasakta pānasaṃya- min anatipāṃyin.
(4) mita parimita niyata samaryāda. -v. t. nirmadīkṛ 8 U, sthirīkṛ madaṃ apanī 1 P, sthairyaṃ ā-pad c.
(2) amattatā madābhāvaḥ.
(3) saṃyamaḥ nigrahaḥ pānāprasakti f., miptapānaṃ.
, s. upādhiḥ upanāman n.
, a. saṃgamapriya saṃsargapriya-śīla janasaṃgaśīla saṃvāsapriya-śīla.
(2) sujana madhurālāpa suśīla saṃlāpapriya snehabuddhi.
, s. saṃgamaḥ saṃgaḥ saṃsargaḥ samāgamaḥ sahavāsaḥ saṃgati f., saṃvāsaḥ sāhacaryaṃ.
(2) śreṇī. saṃghaḥ.
(3) samājaḥ loka or jana-samūhaḥ or saṃghaḥ paṃkti f., sabhā-saṃsad-pariṣad -f.; admissible into s.' pāṃktya pāṃkteya sabhya.
(3) saṃsarga or saṃgama-rūpa or ātmaka.
, s. samājaśāstraṃ.
, s. pādatraṃ (aurṇaṃ) ṣādatrāṇaṃ.
, s. ādhāraḥ pātraṃ bhājanaṃ.
, s. śādvalaṃ tṛṇāvṛtabhūbhāgaḥ.
, s. maṃḍalaṃ saṃghaḥ.
(2) dharmapathaḥ.
, a. ati-sikta-klinna; śūna.
, s. puṃmaithunaṃ puruṣamehaḥ pāyu-gudamaithunaṃ.
, s. paryaṃkaḥ macaḥ śayyā; śayanaṃ āsanaṃ.
, a. mṛdu (in all senses); prakṛtyā mṛduḥ mṛdugīḥ mṛdu puṣpaṃ mṛdurupāyaḥ. &c.; 'even red-hot iron becomes s.' abhitaptamayopi mārdavaṃ bhajate (R. VIII 43); 'neither very severe nor very s.' na kharo na ca bhūyasā mṛdu. (R. VIII. 9); komala mṛdula pelava sukumāra aprakhara aparuṣa akaṭhora anugra akaṭhina akarkaśa somya (disposition)
(2) snigdha ślakṣṇa masṛṇa mṛdu-sukha-sparśa; aśithila adṛḍha aghana; (voice) madhura mṛdu maṃjula; (in mind) supratārya alpabuddhi bāliśa. -interj. tūṣṇīṃ bhava tūṣṇīṃ śāṃtaṃ nīcaiḥ
(2) śam c. (śamayati) pra- upa-- sāṃtv 10. laghūkṛ laghayati (D.). See Alleviate. -v. i. mārdavaṃ bhaṇ 1 A, bhū 1 P with (a.); mṛdūbhū dayārdrībhū; pra-śam 4 P; See Melt. -ening, a. śāṃtida śāṃtikara (rī f.), śamaka-na.
(2) laghugatyā capalaṃ.
(3) niḥ-śabdaṃ nibhṛtaṃ madaṃ śanaiḥ śanaiḥ śanaiḥ.
, interj. haṃho bho bhoḥ.
, s. bhūḥ bhūmi f., pra- deśaḥ sthalaṃ-lī; (earth) mṛd f., mṛttikā 'native s.' janmabhūmiḥ; 'fertile s.' urvarā sarvasasyāḍatyā; 'dry s.' maruḥ dhanvan m.; 'barren and salt s.' r(i)riṇaṃ; 'waste s' khilaṃ aprahatabhūmiḥ; 'stony s.' śarkarilabhūmiḥ.
(2) malaḥ-laṃ kalkaṃ kaluṣaṃkiṭṭaṃ kalaṃkaḥ -v. t. malinīkṛ 8 U, kaluṣayati-malinayati-kalaṃkayati- (D.), duṣ c. (dūṣayati).
, v. i. ava-sthā 1 A, svalpakāla nivas 1 P, pravas deśāṃtaraṃ adhi-ā-vas pravāsaṃ-yātrāṃ-kṛ 8 U. -s.,
, v. t. sāṃ(śāṃ)tv 10, ā-samāśvas c.; parituṣ c.; (oneself) vinud c., vi-hṛ 1 P. -s. sātvanaṃ-nā āśvāsanaṃ vinodaḥ-danaṃ kleśa or śoka-śāṃti f. or apa-haraṇaṃ; See Comfort, Console.
, a. saura (rī f.), sāvana (nī f.); sūrya arka (
, v. t. saṃ-dhā 3 U. -s. saṃviḥ dhātulepaḥ.
, s. sainikaḥ yodhaḥ bhaṭaḥ āyudhikaḥ yoddhṛ m. śastra or astra-dharaḥ-bhṛt m. -jīvin m. -ājīvaḥ śastra-yuddha-upajīvī.
(2) śūra vikrāṃta; See Brave. -y, s. senā balaṃ sainyaṃ yodha-sainika-samūhaḥ bhaṭagaṇaḥ.
, a. eka with eva; ekākin kevala. -s. talaṃ pādatalaṃ; (of shoe) pādukātalaṃ.
, s. saṃskāracyuti f., apaprayoga aśuddhaprayāgaḥ mlecchitaṃ.
, a. puṇya pavitra; vidhipūrva saṃskāramahita dharmasaṃskārayukta.
(2) guru gaṃbhīra dhīra udātta; (occasion) alaghu; gurvartha; oft. ex. by utmava in comp.; 's. occasions' utsavaṭivasāḥ; 's. proeession' yātrātsavaḥ.
(3) dṛḍha dṛḍhapratijñāpūrva sāniścaya sthiraniścayā. tmaka; a s. promise dṛḍhapratijñā.
(2) gāṃbhīryaṃ; gurutvaṃ pauravaṃ.
(3) āḍaṃbaraḥ.
(2) gauravaṃ utpad c. or āhṛ 1 P.
(2) sāḍaṃvaraṃ; dhīraṃ gauraveṇa sagauravaṃ gaṃbhīraṃ &c.
, v. t. pāc 1 A, pra-abhi-arth 10 A, savinayaṃ yāc or pracch 6 P.
, a. sasāra sāravat vāstavika (kī f).
(2) aśūnya sagarbha pūrṇagarbha.
(3) ghana su- dṛḍha dṛḍhasaṃdhi; su- saṃhata sthūla kaṭhina saṃghātavat; adrava; agnisaṃyogād dravabhāvāpattyā kāṭhinyavināśo bhavati (S. B. 545) 'lose their s. state' &c.
(4) (Knowledge) agādha paripakva sudṛḍha mupariṇata. -s. ghanaḥ; 's. conients' ghanaphalaṃ.
(2) saṃghātaḥ ghana-adrava-dravyaṃ.
, s. svagata or ātmagata-bhāṣaṇaṃ or vacaḥ.
, a. vivikta nirjana vijana nibhṛta ekāṃta; (of persons) vivikta or ekāṃta vāsin or sevin viviktapriya ekacara niḥsaṃga; eka ekākin asahāya.
(2) vijanatā nirjanatā viviktatā.
(3) vivi-ktādhivāsaḥ viviktavṛtti f. -sevā saṃsargābhāvaḥ.
, s. ayanāṃtaḥ ayanaṃ ayanakālaḥsaṃdhiḥ krāṃtiḥ f., -kālaḥ; 'summer s.' karkasaṃkrāṃtiḥ uttarāyaṇaṃ; 'winter s.' makarasaṃkrāṃtiḥ dakṣiṇāyanaṃ.
, v. t. vyākṛ 8 U, vivṛ 5 U; śudh c., vi-pari- -vyā-khyā 2 P, viśadīkṛ sādhsidh c. (sādhayati) upa-prati-pad c.; 's. s the difficulties' viṣamapadāni śodhayati-vimarśayati.
(2) (Question) uttaraṃ dā 3 U or vad 1 P; 's. doubt' saṃśayaṃ chid 7 P or nirākṛ or niras 4 U or apanī 1 P.
(3) vi- dru c., vi- lī c.
(2) drāvaṇa (ṇī f.), drāvaka. -s. drāvaṇaṃ.
(2) drāvaṇaṃ vilayanaṃ.
(3) saṃ- yogaḥ
, a. śyāma malina dhūsara maṃda-malinaprabha.
, a. kim (kaḥ-kā-kiṃ) with cit cana api or amuka in comp.; 'the son of s. one' asukasūnuḥ.
(2) (Quantity) kiṃcit kiyat īṣat alpa svalpa stoka; 'to s. extent' kiṃcit riṣat kiyatāpyaṃśena stokāṃśena; 's. -others' eke or kecit-anye-apare.
(3) (Number) kati-cit katipaya (yī-pā f.); 'going s. steps' katicit padāni gatvā; 's. how' kathamapi kenāpi prakāreṇa katha kathamapi kathaṃcit yathākathaṃcit; 's. how or other' yena kena prakāreṇa; 's. one, 's. -body' kaścit kopi yaḥkaścanaḥ amukaḥ &c.; 's.-thing' yatkiṃcit kimapi kiṃcana kiṃcit; 's. -thing is better than nothing' badhirānmaṃdakarṇaḥ śreyān; 's. -time' pūrṣaṃ ekadā purā prāk gatakāle pūrvakāle; 's. -times' kvacit kadācit kadāpi karhicit; kadā kadā kāle kāla 's. -what' kiṃcit; kiṃcana alpaṃ stokaṃ; (adv.) kiṃcit riṣat stokaṃ ā pr., deśya-deśīya-kalpa in comp.; or by doubling adj.; 's. -what red' ātāmra tāmrakalpa riṣadrakta; 's. -what afraid' bhītabhīta iva; 's. -where' kāṇi kutracit kutrāpi yatra kutracit yagra kutrāṃpi.
, s. ūrdhvapādalaṃghanaṃ.
, v. t. nidrāyāṃ or svapne car 1 P.
, a. svāpa-nidrā-janana (nī f.), nidrākṛt svāpakara (rī f.),
, s. nidrālāpin m., nidrābhāṣī.
, a. nidrālu nidrālasa; See Sleepy.
, s. putraḥ sutaḥ tanayaḥ sūnuḥ ātmajaḥ ātmasaṃbhavaḥ naṃdanaḥ aṃgajaḥ tanu(nū)nuḥ dārakaḥ kumāraḥ; oft. ex. by deriv.; 's. of Dasaratha' dāśarathiḥ; gāṃgeyaḥ ṇāṃḍavaḥ &c.; 's. -in-law' jāmātṛ m.
, s. See under Sing.
, s. gītikā gāthā laghugītaṃ-kāvyaṃ.
, a. madhura maṃjula.
(2) vyakta spaṣṭaṃ parisphuṭa vyaktavarṇa.
(3) virāvin ucca mu sara śabdana ghoṣaṇa śabd-dhvani-kara (rī f.),
, adv. acireṇa acirāt avilaṃbaṃ āśu sadyaḥ jhaṭiti sapadi; drāk drutaṃ; See Quickly; 'as s. as' (so s.), 'no s.-er than ex. by yāvat-tāvat ca-ca mātra in comp.; See Scarcely. -er, adv. varaṃ; śīghraṃ; 's. or later' adya śvo vā; 'this is s. said than done' vaktaṃ sukaramidaṃ na tu kartuṃ.
, s. kajjalaṃ kiṭṭaṃ masī-ṣī.
, s. satyaṃ tathyaṃ; 'in s.' satyaṃ nāma yatsatyaṃ nūnaṃ khalu satyameva; 's. -sayer' daivajñaḥ gaṇakaḥ mauhūrtikaḥ- 's. -saying' śubhāśubhakathanaṃ; daivaparīkṣā-ciṃtanaṃ.
, v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- laghūkṛ 8 U, laghayati (D.), nirvā c. (vāpayati); (persons) lal 10, anunī 1 P, sāṃtv 10, pra-sad c., pari-tuṣ c., ārādh c., parāmṛś 6 P (by stroking), āśvas c.
(2) sāṃtvaka āśvāsanaśīla; 'by s. words' sāṃtvanīgarā sāmavacobhiḥ. -s. pra-upa-śamanaṃ nirvāpaṇaṃ sāṃtvanaṃ anunayaḥ lālanaṃ.
, s. piṃḍaḥ annaṃ piṣṭakakhaṃḍaḥ.
, s. hetvābhāsaḥ yuktyābhāsaḥ pakṣābhāsaḥ ābhāsaḥ satyābhāsaḥ vākcchalaṃ.
, a. nidrājananasvāpana- (nī f.), nidrā-svāpa-kara (rī f.), nidrāvaha.
, s. aidrajālaṃ māyā kusṛti f., yogaḥ abhicāraḥ (black art).
, a. nīca kṛpaṇa kutsita adhama dīna jaghanya niṃdya; See Mean. 2 malina malīmasa.
, s. kṣataṃ vraṇaḥ-ṇaṃ aruṣ n., īrmaṃ. -a. saruja jātavyatha duḥkhita kṣata savraṇa; savedana savyatha sparśāsaha.
(2) pīḍākara (rī f.), kaṣṭa-kleśa-prada duḥkhada.
(3) ugra tīvra dāruṇa guru; 's. throat' kaṃṭhapākaḥ kaṃṭharuj f.
, s. cukraḥ sahasravedhin m., amlavetasaḥ śatavedhī. -a. piṃgala piśaṃga.
, s. śokaḥ śuc f., duḥkhaṃ khedaḥ kleśaḥ ādhiḥ saṃtāpaḥ ārti f., vyathā; See Grief. -v. i. śuc 1 P, khid pass., vyath 1 A; See Grieve. -ful, a. saśoka śokārta-ākula-anvita-upahata-āviṣṭa duḥkhita saṃtapta duḥkhin duḥkhārta udvigna viṣaṇṇa dīna durmanas khinna avasanna mlāna vimanas.
(2) śocya śocanīya śokāspadībhūta duḥkhāvaha.
, s. prakāraḥ; viśeṣaḥ bhedaḥ in comp.; jāti f., vidhā in comp.; See Manner; 'a s. of tree' vṛkṣaviśeṣaḥ-bhedaḥ; 'out of s. s' asustha-asvastha-śarīra. -v. t. yathākramaṃ-yathāvargaṃ rac 10 or vinyas 4 U, vargakrameṇa nyas. -v. i. yuj-upapad -pass., ex. by anurūpa yukta; See Becoming,
, a. pānamūḍha pānāsakta madonmatta sadāpānarata.
, s. ātman m.; 'individual s.' pra-tyagāmā vijñānātmā; 'rational s.' cidātmā 'supreme s.' paramātmā brahnan n.; 'animating s.' jīvātmā prāṇaḥ cetanaḥ jīvaḥ; 'embodied s.' dehin m., śārīrātmā śarīrin m., prāṇātmā kṣetrajñaḥ.
(2) ātmā cetas n., cittaṃ manas n., hṛdayaṃ; See Mind; 'possessed of a large s.' mahātman udāracetas; 'oneness of s.' cittaikyaṃ aikyabhāvaḥ; 'the whole s.' sarvātmā sarvabhāvaḥ.
(3) jīvanaṃ sāraḥ; tattvaṃ sāra or tattva-bhāgaḥ or aṃśaḥ sārabhūtaḥ.
(4) (Self) ātmā svaḥ.
(5) vīryaṃ balaṃ utsāhaḥ tejas.
, s. śabdaḥ ni- nādaḥ dhvaniḥ ni- sva(svā)naḥ nithādaḥ svaraḥ ninadaḥ nir- ghoṣaḥ rāvaḥ ravaḥ vi-saṃrāvaḥ ni- svā(dhva)naḥ svanitaṃ; 'musical s.' nikvā(kva)ṇaḥ kvaṇitaṃ; 'confused s.' kolāhalaḥ kalakalaḥ tumularavaḥ; 'rattling s.' raṇaḥ raṇitaṃ.
(2) saṃdhisāgaraḥ. -a. sustha arugṇa kalya nirāmaya anāmaya nīroga nīruja prakṛtistha vyādhirahita; (in body) akṣataśarīra avi-kaloṃdriya (in mind) anupahatacitta aviplata avātula avikṣipta.
(2) akṣata ajātakṣata anir-vraṇa kṣata-vraṇa-hīna.
(3) sasāra sāravat sāragarbha.
(4) avikala anyana akhaṃḍa abhinna.
(5) tīkṣṇa tīvra; nirbhara pra- gāḍha su-ati pr.; 's. sleep' gāḍhanidrā; 's. beating' tīkṣṇadaṃḍaḥ atitāḍanaṃ.
(6) nirdoṣa nicchidra viśuddha doṣahīna.
(7) gāḍha ga(gaṃ)bhīra agādha supariṇata paripakva.
(8) (Argument &c.) akhaṃḍatya sapraptāṇa dṛḍha-su-pramāṇa nyāyya dharmya yuktisiddha.
(9) (In views) viśuddhācāra; satyamārgānuyāyin. -v. i. ni- nad 1 P, dhvan 1 P, svan 1 P, kvaṇ 1 P, thād 1 A, vi- ru 2 P, stan-ras -1 P, śabdaṃ kṛ 8 U, śabdāyate (D.). -v. t. dhvan c., svan c., nad c.; vad c., ā-dhmā 1 P, mukhamārutena pūr 10, (trumpet, conch &c.); (drum) taḍ 10, āhan 2 U; 'the drum being s. ed' āhatāyāṃ bheryāṃ; (bow) āsphal c.
(2) parīkṣ 1 A, sūkṣmaṃ-nipuṇaṃ-nirūp 10 or anusaṃdhā 3 U, jñā desid. (jijñāsate.)
(3) udghuṣ 10, pra-khyā c. (khyāpayati) prakāś c., prakaṭīkṛ; 's. the depth' talaṃ avagāh 1 A, 's. the depth of water' jalavedhaṃ pari-mā 3 A, 2 P.
(2) vedhaparimāṇa talāvagāhanaṃ.
, s. jū (yū) ṣaḥ-ṣaṃ.
, a. amla śukta amlarasa; 's. to the teeth' daṃtaśaṭha.
(2) karkaśa paruṣa dāruṇa rūkṣa arutuda; sadāvakra vakra-vāma-śīla karkaśasvabhāva duṣprakṛti. -v. t. amlīkṛ 8 U.
(2) karkaśīkṛ vakrīkṛ. -v. i. amlībhū 1 P, karkaśībhū.
, s. prabhavaḥ yoni f., mūlaṃ kāraṇaṃ hetuḥ prasūti f., udbhavaḥ saṃbhavaḥ ādiḥ udgamasthānaṃ; See Origin; 'to have s. in' pra-bhū 1 P, pra- jan 4 A, utpad 4 A (with abl.); lobhātkrodhaḥ prabhavati lobhātkāmaḥ prajāyate (II. 1); 'the s. of the Ganges is in the Himalaya' himavato gaṃgā prabhavati (S. K.).
, v. t. sahasā plu c. or masj c. (majjayati) or jalena sic 6 P. -v. i.
, s. dakṣiṇā dakṣiṇadik-diśā-āśā avācī; 'to the s.' dakṣiṇataḥ (with gen.). -a.,
, s. See Memorial.
, s. svarṇamudrā.
(2) adhirājaḥ adhīśvaraḥ adhipatiḥ mahārājaḥ adhīśaḥ sārvabhaumaḥ nṛpatiḥ samrāj m., oft. by rājā pālaḥ nāthaḥ &c.; See King. -a. parama śreṣṭha mukhya pramukha; See Principal. 2 utkṛṣṭa guṇāvaha (medicine &c.); 's. medicine' paramauṣadhaṃ mahauṣadhaṃ.
(2) (Authority) mukhyaśreṣṭha-adhikāraḥ pradhānādhikāraḥ.
, s. sū(śū)karī varāhī kolī. -v. t. vap 1 P, ā-ni-- (bījāni) vikṝ 6 P, āruh c.; 's. dissensions' bhedaṃ jan c., bhedabījāni vap; 's. dragon's teeth' kalahabījaṃ vap; 'as you s., so you reap' yo yadvapati bījaṃ hi sopi tallabhate phalaṃ; See also
, s. ākāśaḥ-śaṃ śūnyaṃ digaṃtaraṃ riktaṃ aṃtarikṣaṃ nabhomaṃḍalaṃ; 'infinite s.' anaṃtaṃ mahākāśaṃ; 'finite s.' ghaṭākāśaṃ.
(2) (Intervening s.) aṃtarālaṃ madhyaṃ abhyaṃtaraṃ aṃtaraṃ abhyaṃtarāvakāśaḥ vyavadhānaṃ.
(3) avakāśaḥ avasaraḥ prasaraḥ viṣayaḥ sthānaṃ sthalaṃ bhūmi f.
(4) pra- deśaḥ diś-śā digbhāgaḥ; 'pervading all s.' sarvadigvyāpin abhivyāyin.
(5) aṃtaraṃ adhvan m., deśaḥ; 's. of time' aṃtaraṃ avadhiḥ kālāvadhiḥ kālāṃtaraṃ; oft. ex. by abhyaṃtaraṃ; 'in the s. of six months' ṣaṇmāsābhyaṃtare.
, s. khanitraṃ avadāraṇaṃ staṃbaghnaḥ.
, s. kiṣku-vitasti -m. f.; 'life's s.' jīvitāvadhiḥ; gen. ex. by words for 'Transitory q. v.;' 'the s. of life is short' āyuḥ kallolalolaṃ (Bh. II. 82), katipayanimeṣāyuṣi jane (sati) (Bh. II. 40); jīvitaṃ taralaṃ &c. -v. t. pra-pari-mā 3 A. 2P.
, s. rajatapatra; dhātutārā -v. t.
, v. t. capeṭena prahṛ 1 P or taḍ 10. -v. i. savegaṃ cal 1 P or visṛp 1 P.
, s. sphaṭikamṛttikā.
(2) dīrghayaṣṭi f. -kāṣṭhaṃ dārukhaṃḍaḥ -v. i. parihāsenu muṣṭīmuṣṭi yudh 4 A.
, v. t. rakṣ 1 P, sa-ca 5 U, (money); ma vyay 10 (vyayayati) or vikṣip 6 P, parimitaṃ pra-vini-yuj 7 A, 10; 'does not s. time' kālaṃ vikṣipati-harati; 'will you s. three hours for me' api bhavānmadarthaṃ praharamekaṃ viniyojayiṣyati.
(2) muc 6 P, (vadhāt chedāt &c.), tyaj 1 P, hā 3 P, vi-ut-sṛj 6 P.
(3) upekṣ 1 A, na apekṣ sukhena tyaj; oft ex. by 'not' with other words; 'but s. this tree' imaṃ vṛkṣaṃ tāvanmā chiṃddhi; 's. him' mucyatāmasau na haṃtavyaḥ; he ean now be s. ed from my service' tasya sevayā name prayojanamadhunā tasya sevāṃ nāpekṣe; See Dispense. 4 ava- śiṣ c., ud-vṛt c. -a. udvṛtta avyāpṛta adhika atirikta. ava- śiṣṭa.
(2) alpa stoka pari- mita abahula.
(3) kṣāma kṛśa. pari- kṣīṇa nirmāṃsa śuṣka; See Lean.
, s. vi- sphuliṃgaḥ agni or jvalana-kaṇaḥ or kaṇikā; kaṇaḥ kaṇikā lavaḥ leśaḥ aṇuḥ.
, s. muṣṭiyuddhaṃ muṣṭīmuṣṭiyuddhaṃ.
(2) vicāraḥ.
, s. caṭakaḥ kalaviṃkaḥ; 'female s.' caṭakā.
, a. virala abahula anibiḍa.
, s. (aṃga) saṃkocaḥ ākṣepaḥ ākarṣaḥ udveṣṭanaṃ vyāsaḥ; 's. in the leg' piṃḍikodveṣṭanaṃ; śūlaṃ (with pain).
, v. t. avasic 6 P or avakṝ 6 P, (pakādinā.)
, s. pra-vi-lepanī.
, s. saṃdhiśothaḥ.
, s. niṣṭhatyūtaṃ; See Saliva.
, s. aṃḍaṃ mīnāṃḍaṃ bhekāṃḍaṃ &c. -v. aṃḍāni mokṣ 10 or prasū 2, 4 A.
, v. t. vad 1 P, vac 2 P, bhaṇ-gad 1 P, bhāṣ 1 A, bra 2 U. ālap 1 P; See Say; vācaṃ-giraṃ-udīr c. or ud-gṝ 6 P; 's. of' abhi-dhā 3 U, kathū 10, nirdiś 6 P, varṇ 10; 's. ill of' apabhāṣ pari-apa-vad 1 A, niṃd 1 P; 's. out' spaṣṭaṃsphuṭaṃ-vad prakāśaṃ brū; 's. well of' praśaṃs 1 P; See Praise; 's. with,' 's. together' saṃvad saṃbhāṣ saṃmaṃtr 10 A.
(2) vāk vacaḥ gīḥ vāṇī uktiḥ vyāhāraḥ bhāṣaṇaṃ vacanaṃ ālāpaḥ vākyaṃ bhāratī sarasvatī vyāhṛti f.
(3) bhāṣā uktiḥ; 'eloquence of s.' śabda-pada-lālityaṃ; 'covert s' bhaṃgibhāṣaṇaṃ vyājoktiḥ; 'opening of s.' vāṅmukhaṃ; 'goddess of s.' vāgdevī bhāratī sarasvatī; 'part of s.' śabdajātiḥ-bhedaḥ.
, s. śūlaḥ-laṃ kuṃtaḥ prāsaḥ tomaraḥ śakti f., śalyaṃ; 'head of a s.' phalaṃ śūlāgraṃ; 's. -man' śūlin m., śūladharaḥ-bhṛt śūlapāṇiḥ prāsikaḥ kauṃtikaḥ śāktīkaḥ śaktidharaḥ-grahaḥ. -v. t. śūlena vyadh 4 P
, s. mudrā nāṇakaṃ.
, s. jāti f., prakāraḥ bhedaḥ viśeṣaḥ; 'of the same s.' sa-eka-jātīya; 'a s. of animal' prāṇiviśeṣaḥ-bhedaḥ; 'genus and s.' -sāmānyaviśeṣau.
(2) lokottara lokabāhya.
(3) taddhetuka tannimittaka taduddiṣṭa.
(4) jātivācin jāti in comp.; 's. characteristic' jātidharmaḥ-lakṣaṇaṃ.
, s. ādarśaḥ pratimā pratirūpaṃ.
, a. satyasaṃkāśa-ābhāsa-sannibha āpātaramaṇīya bahiḥ ramaṇīya sudṛśya bahireva manorama.
, s. biṃduḥ cihnaṃ aṃkaḥ kalaṃkaḥ; tilakaḥ-kaṃ.
(2) śakalaḥ-laṃ kaṇaḥ lavaḥ; aṇuḥ sūkṣmabiṃduḥ; 's. s of clouds' meghaśakalāni. -v. t. citr 10, citrī-karburī-kṛ 8 U; biṃdubhiḥ citra.
, s. dṛśyaṃ kautukaṃ ālokaḥ camatkāraḥ sthānaṃ. dṛṣṭiviṣayaḥ.
(3) (S. s) upanetraṃtre dṛṣṭiptahāyau.
, s. prekṣakaḥ prekṣakajanaḥ-lokaḥ draṣṭṛ m.; (in an audience &c.) pāriṣadyaḥ sāmājikaḥ pārṣadaḥ.
, s. bhūtaḥ piśācaḥ chāyā vetālaḥ pretaḥ; 'to raise a s.' vetālaṃ utthā c., chāyāṃ udbhū c.
, a. ādarśaguṇaka.
, v. i. vicar c., vitark 10, vi-mṛś 6 P; See Consider. 2 bahulābhāpekṣayā krī 9 U; avicāreṇa daivādhīnaṃ karma kṛ 8 U.
(2) kalpanā pra- yukti f., upāyaḥ.
(2) kālpanika-mānasika- (kī f.), avyavahārya apravartanīya avyavahārānurūpa vyavahārāyogya.
, s. See Mirror.
, s. vegaḥ pra- javaḥ raṃhas n., rayaḥ javanaṃ tvarā rabhasaḥ taras n., śīghratā tūrṇi f. -v. i. tvar 1 A, śīghraṃ-savegaṃ gam or cal 1 P.
(2) sidh 4 P, saphalībhū 1 P; See Prosper, Succeed. 3 Fare, q. v. -v. t. tvar c. (tvarayati).
(2) puraskṛ upakṛ sidh c. (sādhayati); śubhaṃ-kalyāṇaṃ-kṛ 8 U.
(3)
(2) sarabhasaṃ savegaṃ.
, s. maṃtraḥ abhicāramaṃtraḥ (magic); mohanaṃ ākarṣaṇaṃ; 's. -bound' abhimaṃtrita maṃtraruddhavīrya. -v. t. abhimaṃtr 10 A, abhicar c., maṃtraiḥ vaśīkṛ 8 U, vi- muh c.
(2) akṣarāṇi nirdiś 6 P, yathākṣaraṃ saṃ-khyā 2 P or paṭh 1 P or likh 6 P.
, v. t. ut-vi-sṛj 6 P, pari- tyaj 1 P. vyay 10 (vyayayati) vini-yuj 7 A, 10; 'good men, like clouds, take (things) for s. ing (them), ādānaṃ hi visargāya satāṃ vārimucāmiva (R. IV. 86); 's. -ing on proper objects' pātraṃ vyayaḥ.
(2) ava- sad c., kṣi 5 P or c., naś c., apa-ci 5 U, kṣīṇīkṛ 8 U, vikṣip 6 P; See Exhaust; 'spent with toil' śramakhinna śramāvasanna.
(3) (Time) kṣai c. (kṣapayati) gam c., nī 1 P, yā c., ativah c.; See.
, See Semen, &c.
, v. t. vam 1 P, chard 10, ni- ṣṭhiv 1. 4 P.
, s. golaḥ-laṃ vartulaṃ maṃḍalaṃ; See Orb; 'celestial s.' vyoma-nabho-maṃḍalaṃ.
(2) niyogaḥ viṣayaḥ adhikāraḥ dharmaḥ prakaraṇaṃ.
(3) saṃ- sthiti f., avasthā daśā (in life).
, s. nāḍīsphuraṇa (spaṃdana)lekhanayaṃtraṃ.
, s. gaṃdhadravyaṃ; 'the three s. s.' trijātakaṃ. -v. t. vās 10, adhi-su--.
, s. taṃtuvāpaḥ taṃtunābhaḥ taṃtravāpaḥ ūrṇanābhaḥ lūtā markaṭakaḥ jālikaḥ kośa(ṣa)kāraḥ aṣṭāpadaḥ.
, s. śasyamaṃjarī; kaṇiśaṃ-ṣaṃ dhānyaśīrṣaṃrṣakaṃ.
(2) mahākīlaḥ śaṃkuḥ śūlaḥ-laṃ kaṃṭakaḥ -v. t. kīl 10.
, s. jaṭāmāṃsī tapasvinī jaṭilā lomaśā ma(mi)si-sī-ṣi-pī f., naladā.
, s. śalākā. -v. t. (akasmāt) adhaḥ kṣip 6 P; ava- pat c., niḥ-sru c.; 's. blood' rudhiraṃ sru c., raktasrāvaṃ kṛ 8 U. -v. i. sru 1 P, pat c. pass.
, v. t. (taṃtṛn) kṛ 8 U. jan c., tan 8 U, sṛj 6 P. ve 1 P. kṛt 6 P; 'the spider s. s out its web (threads) from itself' taṃtunābhaḥ svata eva taṃtūn sṛjati (S. B. 477).
(2) niṣkṛṣ 1 P. nirgam c.
(3) parivṛt c. pari- bhram c., ghūrṇ c. -v. t.. bhram 1, 4 P, parivṛt 1 A.
, s. tarku f., tarkuṭī-ṭaṃ; 's. -shanked' kṣāmajaṃgha pṛśni dīrghajaṃgha.
, s. pṛṣṭhavaṃśaḥ kaśeru m. n., kaśerukā pṛṣṭhāsthi n.
, a. sakaṃṭaka.
, s. sūtrakartikā.
(2) anūḍhā avivāhitā.
, s. chidraṃ sūkṣmaraṃdhraṃ vāyumārgaḥ.
, s. vyā-ā-vartanaṃ āvartaḥ vyāvartanarekhā.
(2) śikharaṃ śṛṃgaṃ śikhā.
, s. prāṇāḥ aptavaḥ (pl.).
(2) ātman m., dehin m., kṣetrajñaḥ; See Soul; the supreme s.' paramātmā brahna.
(3) cittaṃ manas-cetas -n., vṛtti f., bhāvaḥ; 'low -s. -ed' laghucetas kṣudramanas 'proudness of s.' cittasamunnati f., cittodrekaḥ; See Pride; 'in good s. s', 'in high s. s' sollāsa prahṛṣṭa pramuditacitta; harṣavṛtti; 'high s. s.' utsāhaḥ ullāsaḥ praphullatā praharṣaḥ; 'low s. s', viṣādaḥ udvegaḥ; 'in low s. s' udvigna viṣaṣṇa udāsīna; See Dejected. 4 sattvaṃ tejas n., vīryaṃ prabhāvaḥ ūrjaḥ utsāhaḥ.
(5) bhāvaḥ. bhāvārthaḥ uddeśaḥ; 'he obeyed my order in s. only' bhāvārthameca gṛhītvā mamājñāmanuṣṭhitavān.
(6) sāraḥ tattvaṃ sattvaṃ sārāṃśaḥ jīvitaṃ; jīvanaṃ; 'Ojas is the s. (soul) of prose' ojaḥ. gadyasya jīvitaṃ (Kav.).
(7) prakṛti f., śīlaṃ svabhāvaḥ vṛttiḥ; 'gentle s.' svabhāvasaujanyaṃ śāṃtaśīlatā; 'of a noble s.' udāraprakṛti.
(8) bhūtaḥ vetālaḥ; 'evil s.' rakṣas n., rākṣasaḥ piśācaḥ apa-devatā
(9) pretaḥ paretaḥ chāyā.
(10) (Of style) ojas n., ūrjaḥ; rasaḥ.
(11) (S. s) surā madyaṃ; See Liquor. -v. t. (up) āśvas c., ujjīv c., uttij c.
(2) ojasvin sarasa.
(2) pāratrika-pāralaukikapāramārthika-(kī f.), mānasika-sātvika- (kī f.),
(3) dhārmika(kī f.), dharma in comp.; asāṃsārika-alaukika-(kī f.); 's. preceptor' upādhyāyaḥ; 's. father' dharmatātaḥpitṛ m.
, v. t. ni- ṣṭhiv 1, 4 P, udvam 1 P, niḥ-sṛ c., ud-gṝ 6 P.
(2) śūlā kṛ 8 U, śūlaṃ āruh c. -v. i. ṣṭhiv śleṣmāṇaṃ-lālāṃ niḥ-sṛ. -s.,
(2) śūlaḥ-laṃ; 'roasted on a s.' śūlya śūlākṛta bhaṭitra.
, s. vi- dveṣaḥ īrṣyā asūyā drohaḥ mātsaryaṃ; 'in s. of' anādṛtya (with acc.), gen. ex. by gen. or loc. abs.; paśyatopi guroḥ tiṣṭhatsu lokapāleṣu vuvūrṣati nalaṃ patiṃ; 'snatches away, in s. of our looking on' miṣatāṃ naḥ ācchinatti (K. II. 46). -v. t. vi- dviṣ 2 U; druh 4 P, īrṣy 1 P (with dat.).
, v. āsphal c., (āsphālitaṃ yatmamadākarāgraiḥ R. XVI. 13), krīḍāyāṃ taḍa 10; ita sta taḥ vikṣip 6 P. -s.,
, s. plīhan m.; plīhā gulmaḥ; 'enlargement of the s.' plīhābhivṛddhi f., plīhodaraṃ.
(2) saṃraṃbhaḥ manyuḥ; 's. -wort' plīhaghnaḥ plīhaśatruḥ.
(2) vakra-karkaśa-śīla piśuna karkaśa.
, a. bhāsura; ujjvala bhāsvat ati-tajasa (sī f.), atiśobhana suprabha atiprabha atidīptimat; mahātejas; 'a s. dress' ujjvalaveśaḥ udāranepathyaṃ.
(2) śreṣṭha praśasya parama viśiṣṭatama abhinaṃdya (success).
(3) mahāpratāpa pratāpavat; See Majestic. -ly, adv. ujjvalaṃ suprabhaṃ atiśobhayā atipratāpena; 's. dressed' ujjvalaveśadhārin
, v. t. saṃyuj 7 U, 10.
, s. (kāṣṭha-) khaṃḍaḥ śakalaṃ vi-dalaṃ bhinnaṃ. -v. t. vi-dṝ 9 P or c.; See Tear. -v. i. vi-dal 1 P, sphuṭ 6 P, vibhid pass.
, v. i. sphuṭ 6 P, vi- dal 1 P, bhaṃj-vibhid-vidṝ -pass., truṭ 4, 6 P, śakalībhū 1 P, -v. t. sphuṭ c., vi- dṝ 9 P or c., vi- paṭ 10, vi- bhid 7 P or c., bhaj 7 P, khaṃḍ 10, vi- chid 7 P, trud c., vidal c. (dalayati) śakalīkṛ 8 U. -s. vi- bhedaḥ bhaṃgaḥ vidaraḥ sphu(spho)ṭanaṃ; bhidā chidraṃ raṃdhraṃ.
, v. t. malinīkṛ 8 U, kaluṣī-āvilīkṛ malinayati-kaluṣayati-āvilayati (D.), duṣ c. (dūṣayati), (fig. also), vikṛ; viprakṛ; bhraṃś c. (satpathāt).
(2) atyaṃtaṃ lal 10, atyaṃtaṃ chaṃdāṃ anuvṛt 1 A or anurudh 4 A.
(3) luṃṭ 1 P, 10, apa-hṛ 1 P.
(4) naś c., ud-vi-dhvaṃs c., ucchid 7 P, duṣ c. -v. i. duṣ 4 P, naś 4 P. -s. yuddhalabdhaṃ dhanaṃ luṃṭitaṃ lotraṃ loptraṃ apahāraḥ 's. of cattle' gograhaḥ.
(2) atilālita durlalita; lālanāt dūṣita.
, s. araḥ-raṃ sakthi n.; 's. s are fixed on to the nave' nābhau arāḥ pratiṣṭhitā; 'a wheel having long s. s' dīrghasakthi cakraṃ.
, s. mukhaṃ (tvaṃ mama mukhaṃ bhava V. 1), vaktu m.
, v. t. luṃṭh 1 P, 10, apahṛ 1 P.
, s.
, s. dharmapratibhūḥ-pratinidhiḥ.
, a. yādṛcchika-aicchika- (kī f.), svecchānurūpa svataḥpravartita yadṛcchāmūlaka or pūrvaka kāmahetuka ayatnakṛta-bhūta yadṛcchā-svecchā-kāma -in comp.
, s. camasaḥ-saṃ kaṃbi-bā f., darvi-rvī f., khajākā; See Ladle; 'wooden s.' dāruhastakaḥ tardū m.
, s. śvāpadapadavī vanapaśupaddhati f.
, a. See Single.
, v. i. vi-hṛ 1 P, kriḍ 1 P, vilas 1 P, ram 1 A, khel 1 P.
(2) mṛgayāṃ kṛ 8 U, ācchodanaṃ kṛ.
(3) parihas 1 P. -s. vihāraḥ krīḍā khelā keli m. f., līlā vilāsaḥ; 'boys s.' kūrdanaṃ krīḍā līlā.
(2) mṛgayā ācchodanaṃ; ākheṭaḥ; 'to make the better s.' mṛgayārasaṃ vardhayituṃ mṛgayāṃ adhikaphaladāṃ kartuṃ.
(3) ava-upa-hāsaḥ; viḍaṃbanā; See Mockery. 4 parihāsaḥ līlā keliḥ narman n.; 'in s.' parihāsena līlaṃyā; 'uttered in s.' narmālāpaḥ parihāsajalpitaṃ.
(3) savilāsa salīla sahela sakhela ullasita.
, s. sthānaṃ sthalaṃ padaṃ pra- deśaḥ āspadaṃ bhūmi f., kṣetraṃ; 'on the spot' tatraiva.
(2) biṃduḥ aṃkaḥ lāṃchanaṃ cihnaṃ lakṣaṇaṃ padaṃ; 's. on the body' tilakaḥ-kaṃ; 's. on the moon' lakṣman n., aṃkaḥ.
(3) kalaṃkaḥ dūṣaṇaṃ. -v. t. biṃdubhiḥ citr 10 or cihnayati (D.), karburīkṛ 8 U, śabalīkṛ kalmāṣayati (D.); oft. by citra -a.; 's. -ted deer' citro mṛgaḥ biṃdulāṃchito mṛgaḥ citrāṃgaḥ karburitagātraḥ &c.
(2) kalakayati (D.), duṣa c. (dūṣayati).
, s. parigrahītṛ m., pariṇetṛ m., vraḥ bhartṛ m., patiḥ.
(2) bhāryā vadhūḥ; See Wife.
, s. nālī praṇālaḥ-lī. -v. t. utkṣip 6 P, udas 4 U, balatrat niras or niḥsṛ c. or ukṣip (fig.), ud-gṝ 6 P, udgam 1 P, niḥ-sṛ c., visṛj 6; P. -v. i. savegaṃ udvam 1 P or nirgam niḥsṛ 1 P, utsic-utkṣip -pass.
, v. t. atiyatnena (saṃdhīn &c.) vi-tan 8 U. ākṣip 6 P, abhihan 2 P. -s. saṃdhyabhighātaḥ snāyuvitānaḥ ativitānaḥ.
, s. nala-tala-mīnaḥ.
, v. i. sāṃgavikṣepaṃ svap 2 P.
, s. śī(sī)karaḥ tuṣāraḥ; 'bearing s. s' śīkarin śīkarāsāravāhin.
(2) viṭapaḥ śākhā praśākhikā.
, v. i. pra-vi-sṛp 1 P, pra-vi-sṛ 1 P, vitan-vistṛ-vistṝ -pass., vyāp 5 P, vi-jṛṃbh 1 A, pracar 1 P; (disease) saṃkram 1 U, 4 P, saṃcar vi-sṛp; praruh 1 P, vṛdh 1 A. -v. t. stṛ 5 U, stṝ 9 U or c., vi-saṃ-ā--; ava-vi-kṝ 6 P, (net &c.); vi-pra-sṛp c., vi-pra-sṛ c., tan 8 U, pra-vi-saṃā-- pravṛgh c.
(2) (Opinions &c.) pra-sṛ c., saṃ-pra-car c., pravṛt c., prakāś c., bahulīkṛ 8 U. -s. prasāraḥ prasaraḥ abhi- vṛddhi f., pravartanaṃ vistāraḥ.
, s. viṭapaḥ śākhā pallavaḥ-vaṃ dalaṃ upa-śākhā.
, a. utsāhavat praphulla sotsāha sollāsa pramudita ullasita ullāsavṛtti.
, s. vasaṃtaḥ -kālaḥ -samayaḥ surabhiḥ madhuḥ puṣpa-samayaḥ-kālaḥ madhumāsaḥ; 's. of life' prathamaṃ vayaḥ akṣataṃ yauvanaṃ ayātayāmaṃ vayaḥ.
(2) utsaḥ nirjharaḥ. srotas n., vāripravāhaḥ prasravaṇaṃ; 's. -Water' nairjharaṃ jalaṃ nirjharavāri.
(3) prabhavaḥ udbhavaḥ mūlaṃ utpattisthānaṃ yoni f.; See Origin. 4 utplavaḥ plavaḥ plutaṃ-ti f., utplutiḥ valgitaṃ.
(5) sthitisthāpakatvaviśiṣṭaḥ padārthaḥ. -v. i. udbhid pass.; praruh 1 P, sphuṭ 6 P, aṃkurayati (D.), See Shoot.
(2) utpad 4 A, pra- jan 4 A, pra- saṃ-ud-bhū 1 P, pravṛt 1 A, ud-i 2 P, niḥsṛ 1 P; also by bhava saṃbhava udbhava jāta ja in comp.; 'sprung from a noble family' kulaja kulodbhava kulasaṃbhava &c.; 'sprung from a royal family' rājavaṃśya rājavaṃśaja.
(3) parāvṛt parāpat 1 P, utpat.
(4) plu 1 A, valg 1 P; 's. up' utpat utplu; 's. over' laṃgh 1 A, 10, utplutya ati-i; 's. upon' savegaṃ āpat 1 P or ākram 1 U, 4 P, sarabhasaṃ āskaṃd 1 P,
(2) ud-bhū c., utpad c., jan. c.
(3)
, s. pāśaḥ; See Snare.
, v. t. sic 6 P, ā-ni-ava-- saṃpra-abhi-ukṣ 1 P; avakṝ 6 P.
, s. See Ghost.
, s. maṃjarī.
(2) pallavaḥ-vaṃ kisa(śa)layaḥ-yaṃ; aṃkuraḥ prarohaḥ udbhid-abhinavodbhid -m., udbhijjaḥ. -v. t. udbhid pass., praruh 1 P, sphuṭ 6 P, ut- phull 1 P, vi-kas 1 P.
, a. vinīta vinītaveśa; See Neat.
, See Froth, -y.
, s. kaṃṭakaḥ.
(2) nakhaḥ-khaṃ (of a cock).
(3) protsāhanaṃ uttejanaṃ pracodanaṃ utsāhahetuḥkāraṇaṃ; See Incitement, Incentive;, 'on the s. of the moment' pūrvaṃ avi-cārya or anālocya avicārapūva. -v. t. kaṃṭakena utsah c., pratud 6 P.
(2) (On) protsah c., pracud 10; See Prompt.
, a. kṛtrima kalpita kapaṭa-kūṭamithyā in comp.; See Counterfeit,
(2) pratyā-khyā avadhīr 10, tiraskṛ 8 U, nir-ava-dhū 5, 9 U, nirākṛ dhikkṛ sāvajñaṃ pratyādiś; See Scorn, Contemn.
, s. haṭhodyamaḥ mahāprayatnaḥ.
(2) savegaḥ jalotkṣepaḥ. -v. t. savegaṃ utkṣip 6 P or udas 4 U. -v. i. savegaṃ niḥsṛ 1 P or niḥsru 1 P.
, v. aṃbūkṛ 8 U, saniṣṭhīvaṃ vad 1 P or uccar c. -s.,
, s. See Spittle under
(2) nirūp 10, nirīkṣ avekṣ anusaṃ-dhā 3 U.
, a. thasvasthūla.
, See Quarrel.
, s. natrasainyadalaṃ.
, s. (sainya-) gaṇaḥ gulmaḥ-lmaṃ dalaṃ vyūhaḥ.
(2) potāvalī nauptamūhaḥ.
, a. malina kutsita amedhya apa-ni-kṛṣṭa adhama jaghanya; See Dirty.
, s. cītkāraḥ caṃḍaravaḥ kalakalaḥ utkrośaḥ uccanādaḥ-ravaḥ.
(2) (Of wind) caṃḍavātaḥ prabhaṃjanaḥ prakaṃpanaḥ. -v. i. ut-vyākruś 1 P, uccaiḥ ru 2 P or ghuṣ 10; See Scream.
, v. t. apa-vyay 10 (vyayayati) vikṣip 6 P, mudhā kṣai c. (kṣapayati) or hṛ 1 P, amitaṃ vyay ativyayaṃ kṛ.
, s. (In Arith.) vargaḥ kṛti f., dvighātaḥ; 's. root' vargamūlaṃ padaṃ; 'the root of the sum of their s. s' tavkṛtyoryogapadaṃ; 'take the s. root' padīkṛ (Li.).
(2) (In geometry) vargaḥ samacaturasraḥ samacaturbhujaḥ.
(3) catvaraṃ aṃganaṃṇaṃ; See Courtyard; 's. formed by 4 houses' saṃjavanaṃ catuḥśālaṃ. -v. t. vargīkṛ 8 U, vargayati (D.), dviḥ han 2 P or guṇayati (D.).
(2) samīkṛ śudh c.; samā-dhā 3 U, prati-saṃ-ā-yuj 7 U, 10. -v. i. saṃvad 1 P, yuja-upapad- pass.; See Suit. -a. samacaturbhuja samacaturasra.
(2)
, v. t. saṃmṛd 9 P, saṃpīḍ 10, saṃpiṣa 7 P, cūrṇ 10 -s. saṃmardaḥ saṃpīḍanaṃ cūrṇanaṃ.
, v. i. utkaṭukāsanaṃkṛ 8 U, avasakthikāsanaṃ kṛ; avanatasakthi ās 2 A or upatriś 6 P.
, v. i. karkaśaṃ ru 2 P or nad 1 P, vāś 4 A. -s. karkaśaravaḥ nādaḥ vāśitaṃ cītkāraḥ.
, a. vivapiṣu vamanonmukha (khī f).
, v. t. ni-ptaṃ-pīḍ 10, saṃmṛd 9 P, niṣpiṣ 7 P: (out) nirgal c., niṣkṛṣ 1 P, nirduh 2 U; See Crush, Press.
, v. t. nirdal 1 P, vidhvaṃs 1 A. -s. āghātaḥ prahāraḥ.
, s. See Satire.
, v. i. tiryakra dṛś 1 P or prekṣ 1 A, vakraṃ vīkṣ. -s. tiryak-vakra-dṛṣṭi f.; 's.-eyed' vakradṛṣṭi valira kekara kedara; tiryagdṛṣṭi.
, s. mahājanaḥ āryaḥ śrī pr.
(2) sānnahanikaḥ.
v. i. See Writhe.
, s. kāṣṭhamārjāraḥ-biḍālaḥ vṛkṣaśāyikā camarapucchaḥ.
, s. dhārāyaṃtraṃ. -v. t. udas 4 U, utkṣip 6 P, balena niḥsṛ c. or nira.
, v. t. (churikayā &c.) vyav 4 P, bhid 7 P, kṣaṇ 8 P, chur 1 P; 's. in the secret' parokṣe mamamedaṃ kṛ 8 U. -s. kṣataṃ vedhaḥ tvagbhedaḥ.
, a. sthira niścala acala dṛḍha syāvara; See Firm. -s. maṃdurā vāji-aśvaśālā; (for elephants) vārī gajabaṃdhanī; (for cattle) gośālā goṣṭha; 's. -keeper' aśvapālaḥ maṃdrarāpālaḥ.
, s. rāśiḥ saṃ- cayaḥ saṃghaḥ utkaraḥ citi f. -v. t. rāśīkṛ 8 U, mamāhṛ 1 P, ā-saṃ-ci 5 U.
, s. daṃḍaḥ yaṣṭi f., vetraṃ (cane), laguḍaḥ (wooden).
(2) ālaṃbaḥ-banaṃ ādhāraḥ āśrayaḥ.
(3) vargaḥ gaṇaḥ adhikārigaṇaḥ &c.; 's. of teachers' śikṣakavargaḥ-samudāyaḥ.
, s. hariṇaḥ mṛgaḥ kuraṃgaḥ -gamaḥ eṇaḥ.
, s. raṃgaḥ -bhūmi f., śālā; nāṭatyaśālā; nepathyaṃ; 'behind the s.' nepathye.
(2) maṃcaḥcakaḥ.
(3) (On a journey) vasati f., (timro vasatīruṣitvā R. VII. 33), prayāṇakaṃ; viśrāmasthānaṃ avasthānaṃ.
(4) padaṃ sthānaṃ āspadaṃ vṛtti f., daśā avasthā.
(5) (State of existence) āśramaḥ (vānaprasthāśramaḥ); 'last s.' caramāvasthā; 'first s.' upakramaḥ prathamāraṃbhaḥ; 's. -coach' adhvagayānaṃ pathikayānaṃ; 's. -manager' sūtradhāraḥ; 's. -player' raṃgopajīvin m., naṭaḥ nartakaḥ.
, s. jñānavṛddhaḥ vṛddhaḥ.
, v. i. praṃskhal 1 P. vical 1 P, bhram 1, 4 P, ghūrṇ 1 A, 6 P, dolāyate (D.); mabhayaṃ-sacakitaṃ-parāvṛt 1 A.
(2) viśaṃk 1 A, vikḷp 1 A. -v. t. vical c., bhram c., śaṃkāṃvikalpaṃ-utpad c.
, a. sthira niścala niṣpravāha ni-śceṣṭa gati or pravāha-hīna or rahita.
, a. dhīra ga(gaṃ)bhīra sthira; See Serious.
, v. t. (lit. and fig.) dum c. (dūṣayati) kalaṃkayati-malinayati-āvilayati-kaluṣayati (D.), malinī-kaliṣī-kṛ 8 U, lip 6 P, lāṃch 1 P, samalī-malīmasī-kṛ; 'what is the use of life s. ed by infamy (ignominy)' upakrośamalīmasaiḥ prāṇaiḥ kiṃ (R. II. 53); 's. ed by blood' raktamalina; 'with s. ed hands' liptahasta.
(2) raṃj c. -s. kalaṃkaḥ aṃkaḥ dūṣaṇaṃ lāṃchanaṃ cihna kaluṣaṃ malaṃ mālinyaṃ.
(2) niṃdā upa-krośaḥ vācyatā vacanīyaṃ garhā.
, s. sopānaṃ ārohaṇaṃ parvan n., bhaṃgiḥgī f.; 'flight of s. s' 's. -case,' 's. s' sopānapathaḥ-mārgaḥ-paddhati f., -paraṃparā-padavīpaṃkti f., niśreṇī adhirohiṇī.
, s. glahaḥ paṇaḥ
(2) kīlaḥ śaṃkuḥ śūlaḥlaṃ; sthāṇuḥ sthūṇā śalākā.
(3) saṃśayaḥ saṃdehaḥ; 'his life was at s.' saṃśayasthaṃ jīvitaṃ tasya saṃśayitajīvita āsīt jīvitaṃ saṃśayadolādhirūḍhaṃ. -v. t. paṇ 1 A, (with gen. of thing staked); śatasya paṇate 's. s a hundred'.
(2) śūlena-kīlena vyadh 4 P or baṃdh 9 P, kīl 10.
, a. yātayāma pari- uṣita rātryaṃtarita; niḥsāra nīrasa asattvaḥ duṣṭa(jalaṃ).
(2) jīrṇa purāṇa ucchiṣṭa. -v. i. mih 1 P, mūtr 10.
, s. kāṃḍaḥ-ḍaṃ nālaḥ laṃ-lī; baṃdhanaṃ vṛṃtaṃ prasava-śasya-baṃdhanaṃ.
(2) sāṭopagati f., dhīroddhatā gatiḥ. -v. i. sāṭopaṃ parikram 1 U, 4 P, uddhataṃ-sagarvaṃ-cal or gam 1 P, dhīroddhataṃ gam; 's. ing-horse'
, s. paṇyavīthikā paṇyagehaṃ āpaṇaḥ vipaṇi f.; See Shop. 2 śālā sthānaṃ; (for horses) maṃdurā aśvasthānaṃ; (for cattle) goṣṭhaṃ go-śālā-sthānaṃ.
, s. bījā vaḥ savṛṣaṇaḥ aśvaḥ.
, a. dṛḍhāṃga prabala
(2) dhīra dhṛtimat-
, s. kesaraḥ puṃkesaraḥ.
, s. (fig.) sāraḥ sattvaṃ tejas n. balasāghanaṃ-hetuḥ.
, v. i. skhal 1 P, asamaṃjasaṃ jalp 1 P, skhaladvākyena-aspaṣṭavarṇaiḥ -asphuṭasvareṇagadgadavācā-vad 1 P, aspaṣṭaṃ-asphuṭaṃ-vac 2 P.
, s. mudrā mudrikā mudrāyaṃtraṃ.
(2) mudrā cihnaṃ aṃkaḥ nyāsaḥ padaṃ.
(3) pādaprahāraḥ -āvātaḥ-viṣṭaṃbhaḥ.
(4) sva- rūpaṃ ākāraḥ ākṛti f., prakṛti f., saṃskāraḥ; 'of the common s.' sāmānyaprakṛti prākṛta; 'of high s.' mahāprabhāva mahānubhāva; 'of the same s.' samānarūpa tulya-svabhāva-prakṛti. -v. pādenapādatalena-prahṛ 1 P or ā-abhi-han 2 U, pādaprahāraṃ kṛ 8 U.
(2) aṃk 10, mudrayati-cihnayati- (D.), lāṃch 1 P; 's. -ed with infamy' duṣkīrticihnita upakrośamalīmasa apayaśoṃkita.
(3) kḷp c, rac 10, saṃvi-dhā 3 U,
(4) pādatalena mṛd 9 P or cūrṇ 10 or piṣ 7 P.
, s. sasaṃbhramaṃ palāyanaṃ.
, a. dṛḍha sthira dhīra acala; 'a s. adherent' baddhānurāgaḥ sahāyaḥ dṛḍhapakṣyaḥ; See Firm. -v. t. pravāhaṃ-prasrāvaṃ staṃbh 9 P or rudh 7 U, śuṣ c. -v. śuṣ 4 P, stabdhapravāha a. bhū 1 P.
, s. kṣudrastaṃbhaḥ-sthāṇuḥ.
, v. i. sthā 1 P, padbhyāṃ sthā.
(2) vṛt 1 A, vid 4 A, ava-sthā 1 A; See Remain.
(3) bhū 1 P, as 2 P, vṛt.
(4) nivṛt viram 1 P, staṃbhū pass., sthira-ruddhagati-kuṃṭhita- a. bhū; 'this will remain a s. -ing stigma (on me)' vacanīyamidaṃ vyavasthitaṃ (K. IV. 21); 'this argument will not s. long' iyaṃ yuktirna ciraṃ sthāsyati acirāt khaṃḍayiṣyate. -v. t. sah 1 A, mṛṣ 4 P. 10; See Bear; 'to s. the test' nikaṣaparīkṣāṃ tṝ 1 P, nikaṣa parīkṣ pass.
(2) upa-ni-rudh 7 U; prati-vi-rudh.
(2) sthā uva-sthā; anurudh 4 A, anuvṛt; 's. by your lord's orders' śāsane tiṣṭha bhartuḥ (V. 5); See Obey. -for, sthāne-bhūmau sthā or vṛt.
(2) edaṃ āp desid. (ripsati).
(2) adhi-ṣṭhā adhyās 2 A; 'his name s. s over all' sa sarveṣāṃ mūrdhni tiṣṭhati.
(2) maṃcaḥ.
(3) ava- sthānaṃ padaṃ sthiti f., ava- staṃbhaḥ gatirodhaḥ-staṃbhaḥ kuṃṭhanaṃ; 'come to a s.' stabdha-śāṃta- a. bhū; 'bring to a s.' staṃbh 9 P or c., gatiṃrudh or vṛ c.; at a s. -still' kuṃṭhita prati-hata-ruddha-gati; 'make a s. against' prati-baṃdh 9 P. pratyava-sthā (A), prati-virudh.
(2) sthita utthita daṃḍavat sthita.
(3) stha sthāyin vartin ava- sthita in comp.; 'with the hair s. on their end' pulakita romāṃcita kaṃṭakita.
, s. dhvajaḥ patākā ketuḥ ketanaṃ vaijayaṃtī; 's. -bearer' dhvajin patākin.
(2) mānaṃ pra-pari-- sūtraṃ vidhiḥ niyamaḥ; 'a s. person' pramāṇapuruṣaḥ pramāṇaṃ; 's. authors' pramāṇabhūtāḥ (viśiṣṭāḥ) graṃthakṛtaḥ.
, s. ślokaḥ.
, a. pradhāna mukhya viśiṣṭa. -s.
(2) lohapuṭaḥ.
, s. tārā tārakā nakṣatraṃ jyotis n., uḍuḥ bhaṃ ṛkṣaṃ; 'the s. s collcctively' uḍugaṇaḥ bhagaṇaḥ; 'shootting s.' nakṣatrapatanaṃ ulkā; 's. under which one is born' janmanakṣatraṃ; 's. -light' tārāprakāśa tārakita; (s.) tārāprakāśaḥ. -v. t. tārāsanātha- a. kṛ 8 U, tārakayati (D.); 'the breast s. ed with drops of tears' aśrubiṃdutārakitapayodharā; 'the;s. red heaven' tārāsanāthaṃ-tārakitaṃ-nabhaḥ.
(2) tārānibha tārā in comp.; 's. firmament' nabhomaṃḍalaṃ nakṣatramaṃḍalaṃ.
, s. naudakṣiṇapārśvaḥ.
, s. maṃḍaḥ-ḍaṃ. -v. t. maṃḍayati (D.), maṃḍena lip 6 P.
, v. i. sūkṣmaṃ-baddhalakṣyaṃ-sthiradṛṣṭatyā-anibheṣalocanābhyāṃ-prekṣ 1 A or dṛś 1 P or ālok 1 A, 10, ananyadṛṣṭatyā nirīkṣū snigdhaṃ nirvarṇ 10. -s. sthiradṛṣṭi f., baddha-ani meṣa-dṛṣṭiḥ ananyadṛṣṭiḥ.
, a. samagra pūrṇa kevala atyaṃta aśeṣa.
(2) rūkṣa viṣama. -adv. kevalaṃ atyaṃtaṃ.
, v. i. pra-sthā 1 A, pra-yā 2 P, pra- cal 1 P; yātrābhimukhaṃ pravṛt 1 A 's. on a journey' (Mal. 6).
(2) sphur 6 P, sahasā kaṃp 1 A or spaṃd 1 A; 's. back' sasādhvasaṃ parāvṛt or apasṛ; 1 P, sacakitaṃ vyapamṛ cakita -a. bhū; saṃtrasta-bhayacakita -a. bhū; 's. aside' svasthānāt vical or bhraṃś 1 A, 4 P or cyu 1 A; abhinnagatayaḥ śabdaṃ sahaṃte (S. 1) 'not s. ing aside &c.;' 's. up' sahaṃsā utthā; (in sleep) sahasā avabudh 4 A; (an idea) sahasā udbhū or utpad 4 A. -v. t. pravṛt c., prastu c., saṃcal c., pracar c.
(2) udvij c., saṃtras c., cakita -a. kṛ 8 U, utthā c. (utthāpayati) bhī c.; akasmāt tras c. or kaṃp c.
(2) kaṃpaḥ-panaṃ sphuraṇaṃ sādhvasotkaṃpaḥ sahasākarṣaḥ ākāsmikaprakaṃpaḥ; cakitaṃ; 'gave a sudden s.' (sahasā) sasādhvasaṃ cakito babhūva; 'with a s.' cakitaṃ sacakitaṃ.
(2) pravartanaṃ āraṃbhaḥ pracāraḥ; 'to get or have the s. of' pūrvaṃ (with abl.) pra-sthā or prārabh 1 A; 'by s. s' sātatyaṃ vinā plutairiva ākasmikayatnaiḥ.
, v. See Start; 's. ing news' udvegakarī vārtā; in a very s. ed manner' cakitacakitaṃ.
, v. i. kṣudhayā pīḍ or ard pass., āhārābhāvāt mṛ 6 A or ava- sad 1 P or naś 4 P, kṣudhayā avasad; (oneself) āhāraṃ-aśanaṃ-tyaj 1 P, prāyopaveśanaṃ kṛ 8 U; 'likely to s.' āsannamṛtyuriva anaśanena mumūrṣuriva; (fig.) ava- sad. -v. t. anaśanena mṛ c. or naś c.; 'be sure, I shall s. myself (to death)' mayā prāyopaveśanaṃ kṛtaṃ viddhiṃ (P. IV. 1).
, s. avasthā daśā bhāvaḥ sthiti f., vṛtti f., gati f.; tvaṃ-tā affixed.
(2) -rājyaṃ rāṣṭraṃ rājan in comp.; 's. affairs' rājakāryāṇi; 's. -servant' rājasevakaḥ.
(3) aiśvaryaṃ āḍaṃbaraḥ āṭopaḥ pratāpaḥ vaibhavaṃ vi-bhūti f.; śrīḥ gauravaṃ. -v. t. kath 10, ācakṣ 2 A, vac 2 P, vad 1 P, ni-ā-vid c., nirdiś 6 P, vi-jñā c. (jñāpayati) varṇ 10, upanyas 4 U; See Tell, Say. -ed, a. kathita ukta nirdiṣṭa varṇita &c.; 'as above s.' yathānirdiṣṭa.
(2) niyata vyavāsthita.
, s. sthānaṃ ava- sthiti f., āspadaṃ sthalaṃ padaṃ avasthānaṃ.
(2) daśā padaṃ avasthā vṛtti f, padavi-vī f.; 'high s.' unnatapadaṃ paramasthānaṃ unnatāvasthā; 's. of life' jāti f.
(3) adhikāraḥ niyogaḥ padaṃ padarviḥ-vī.
(4) niveśaḥ. -v. t. sthā c. (sthāpayati) ava-saṃ-prati-- niviś c.; 's. in any post' pade-adhikāre-niyuj 7 A, 10.
(2) avardhiṣṇu avardhamāna.
, s. lekhanamādhanavikrayin m.
, s. pratimā pratikṛti f., mūrti f.; See Image. -Statuary, s. kāraḥ in comp. with (s.), takṣakaḥ.
(2) mūrtividhānaṃ-karaṇaṃ.
, s. pramāṇaṃ parimāṇaṃ uccatā mūrti f., ākṛti f., ākāraḥ; 'of low s.' alpapramāṇa; 'of dwarfish s.' vāmanākṛti kharva thasva; 'short in s.' thasva-alpa-mūrti
, s. sthiti f., padavī.
, s. vidhiḥ niyamaḥ vyavasthā; See Law, Rule. -Statutory, a. vidhiprokta vyavasthākalpita niyata.
, s. kāṣṭhakhaṃḍaḥ-ḍaṃ phalakaḥ-kaṃ. -v. t. sphuṭ c., chidrayati (D.).
, v. i. vas 1 P, sthā 1 P, vṛt 1 A, adhyās 2 A; See Dwell. 2 viram 1 P; alaṃ with instr. or gerund. -v. t. staṃbh 9 P, pratibaṃdh 9 P, upa-ni-rudh 7 U, vilaṃb c., ni-prati-vṛ c.; ni-prati-ṣidh 1 P; 's. one's progress' mārgaṃ nirudh (Mr. 5.).
(2) ā-ava-laṃb 1 A, āśri 1 U, ādhṛ 10, ava-upa-staṃbh; See Prop. -s.,
(2) ālaṃbaḥ ādhāraḥ āśrayaḥ upaghnaḥ upa-ava-ṣṭaṃbhaḥ.
(3) pratiṣṭaṃbhaḥ nirodhaḥ gatirodhaḥ pratibaṃdhaḥ.
, s. sthānaṃ bhūmi f.; See Instead (of).
, a. sthira dṛḍha satata acala; ni-ścala dhīra sthirabuddhi-vṛtti acaṃcalavṛtti; 's. in friendship' dṛḍhasauhṛda.
, a. sthira dṛḍha acala niścala dhīra askhalita dhṛtimat; satata aviśrāṃta avirat; aviratodyoga sadodyamin; 'of s. action' sthirakarmā; 's. in resolution' sthira-dṛḍhaniścaya-saṃkalpa.
(2) anudvigna akṣubdha anākula praśāṃta. -v. t. sthirīkṛ 8 U, dṛḍhayati (D.), dṛḍhīkṛ vyava-sthā c. (sthāpayati).
, v. t. cur 10, muṣ 9 P, apahṛ 1 P, sten 10. -v. i. cur steyaṃ vi-dhā 3 U.
(2) (Away) alakṣitaṃ-nibhṛtaṃ-gam 1 P or apa-kram 1 U, 4 P or apasṛ 1 P; niḥśabdaṃ cal 1 P; the night, the quarters of which (gradually) stole away' aviditagatayāmā rātriḥ (U. 1); 's. over, -upon' alakṣitaṃ samākram or abhibhū or gras 1 A; 'sleep gently stole upon my eyes' śanairnidrā nimīlitalocanaṃ māmakārṣīt.
(2) chalaṃ gūḍhaṃ karma corikā nihnavaḥ nibhṛta-pracchanna-karma; 'marriage by s.' corikāvivāhaḥ.
, s. bāṣpaḥ; 's. -boat' 'steamer' agninaukā bāṣpīyanauḥ. -v. i. bāṣpāyate (D.), bāṣpaṃ ut-sṛj or utkṣip 6 P or ud-gṝ 6 P. -v. t. bāṣpeṇa vyāp c., rivad c.
, s. aśvaḥ turagaḥ vājin m.; See Horse.
, s. citrāyasa sāralohaṃ piṃḍāyasaṃ tīkṣṇāyasaṃ śastrakaṃ.
(2) śastraṃ śastrakaṃ; 's. -yard' tulādaṃḍaḥ māpanadaṃḍaḥ. -a. tīkṣṇāyasa (sī f.). -v. t. kaṭhinīkṛ 8 U, dṛḍhīnirdayī-kṛ.
, a. durāroha utsarpin pātuka pravaṇa ataṭa. -s. prapātaḥ bhṛguḥ ataṭaḥ -v. t. ni- masj c. (majjayati) ranā c. (sna-snā-payati) jalena āplu c. or sic 6 P.
(2) saṃ-dhā 3 U, vās 10, bhū c.; 's. ing indigo' nīlīsaṃdhānaṃ-pācanaṃ; 's. ed in perfumes' vāsita bhāvita.
, s. śikharaṃ śṛṃgaṃ (of a palace &c.)
, s. vatsataraḥ. damyaḥ. -v. t. cal c., vah c., mārgaṃ upadiś 6 P (with gen.); nī 1 P, mārgaṃ niści 5 U or nirṇī; 's. one's course' svamārgaṃ-kartavyaṃ-nirṇī; 'he who s. s the vessel of state' (nirbādhaṃ) rājyadhūrvahaḥ bhuvanarājyabhāranaukarṇadhāraḥ (Ka. 56).
, a. tārā in comp.; See Starry,
, s. ṣaṃ baṃ ghṛta prasacabaṃdhanaṃ
(2) pra- kāḍaḥṭaṃ; svaṃbhaḥ nālaṃ-laḥ. -v. t. pratiṣaṃdh 9 P, prati-vi-rudh 7 U, prati-ṣṭaṃbh 9 P, pratyava-sthā 1 A, pratikṛlayati-pratīpayati (D.); See Oppose.
, s. pūti f., pūtigaṃdhaḥ; durgaṃdhaḥ.
, a. ātitāra atyucca; urusvana.
, s. padaṃ pada or pāda-nyāsaḥ or vikṣepaḥ kramaḥ pada-caraṇa-pātaḥ vikramaḥ (as in trivikramaḥ); 'Vishnu took 3 s. s' viṣṇustrīṇi padāni vicakrame.
(2) padaṃ kramaḥ (distance also); paryāyaḥ paripāṭī; 'at every s.', 's.; by s.' prati-anu-padaṃ pade pade padātpadaṃ kramaśaḥ padaśaḥ; 'by s. s' kramaśaḥ śanaiḥ śanaiḥ krameṇa; 'the first s.' prathamāraṃbhaḥ upakramaḥ prathamacaraṇaṇaḥ
(3) (Of a ladder) bhaṃgi f., sopānaṃ ārohaṇaṃ; 'flight of s. s' adhirohiṇī; See Ladder, Staircase. 4 upāyaḥ pratipatti f., kriyā; vayasya kātra prati-pattiḥ (Mal. 3); 'not knowing what s. s to take' pratipattimṛḍhaḥ viṣādaluptaprati-patti (R. III. 40); 's. -brother' vaimātraḥ-treyaḥ vimātṛjaḥ anyodaryaḥ; 's.-child' anyodaryaṃ apatyaṃ 's. -daughter sapatnīsutā; 's. -father' mātuḥ patiḥ; 's. mother' vimātṛ f., sapatnīmātā; 's. -sister' vaimātrī-traiyī vimātṛjā anyādaryā; 's. -son' sapatnīsutaḥ. -v. pādaṃ vinyas 4 U or nikṣip 6 P, pādanyāsaṃ-padavikṣepaṃ-kṛ 8 U. 's. ing over his body' taccharīre ṇadanyāsaṃ kṛtvā.
(2) kramaśaḥ cal 1 P or gam 1 P; (over) ākram 1 U, 4P; vyāp 5 P 'as much space as l-can s. 'over in three steps' yāvatīṃ bhūmiṃ tripadenāhaṃ vyāpnuyāṃ-ākrameyaṃ-tāvatīṃ; 's. in between' aṃtarā āgam or pat 1 P; 's. towards' pratipad 4 A. -ping, s. pādanyāsaḥ &c.; 's-stone' soyānaśilā prastaraḥ.
, a. sthira aparivartanīya dṛḍhasaṃkalpita.
, a. vaṃdhya aphala niṣphala.
, a. yathārtha paramārtha vāstavika (kī f.); akṛtrima sārabhūta.
, s. pṛṣṭhabhāgaḥ. -a. niṣṭhura rūkṣa dāruṇa paruṣa kaṭhina kaṭhora ugra; nirdaya krūra; 'in a decisive and s. tone' paricchedaniṣṭhura; 'of s. stuff' abhedyasāra.
, s. urosthi n.
, s. See Sneeze. -Ster-
, a. ghayarāyamāṇa.
, s. hṛtparīkṣaṇayaṃtraṃ hṛdayasphuraṇaśrāviṇīnalikā.
, v. t. madaṃ paca 1 P.-s. tyiṃtā manastāpaḥ.
, s. paricārakaḥ.
(2) arthādhikārin m., kāryādhīśaḥ.
, s. sauvīraṃ kāpotaṃ srotoṃjanaṃ yāmunaṃ.
, s. daḍaḥ yaṣṭi f.; vetraṃ vetrayāṣṭiḥ (cane); kāṣṭhaṃ kāṣṭhavaṃḍaḥ laguḍaḥ. -v. i. saṃ-lag 1 P, saṃśliṣ 4 P, saṃj pass., ā-saṃ-anu-- āsasj 1 P, anubaṃdh 9 P, saṃsaktī-saṃlagnī-bhū 1 P.
(2) masj 6 P, nirudh-staṃbh pass.; 'the wheels stuck fast into the mire' paṃke gāḍhaṃ niruddhāni cakrāṇi.
(3) vikḷp 1 A, viśaṃk 1 A; See D ubt; 's. out' pralaṃb 1 A; See Project. -v. t. niviś c., anubaṃdh ā-saṃ-saṃj c., saṃlagnīkṛ 8 U.
(2) prasṛ c.
, v. i. pakṣaṃ grah 9 U.
, a. kaṭhina saṃhata; dṛḍha vana anamya aśithila stabdha.
(2) paruṣa rukṣa karkaśa.
(3) asugama durbodha durjñeya gahana; 's. -hearted, -necked' pratiniviṣṭa stabdha dṛḍhaniścaya.
, v. t. śvāsaṃ ni- rudh 7 U, śvāsarodhaṃ kṛ.
(2) staṃbh 9 P or c., nigrah 9 P, niyam 1 P, niyatr 10; See Choke, Suppress; 'with s. ed words' staṃbhitavāk.
, s. kalaṃkaḥ aṃkaḥ lāṃchanaṃ dūṣaṇaṃ.
, s. sopānamārgaḥ-paddhati f.
, s. See Dagger
, s. adhoyaṃtraṃ bakayatra bhaṃdhānapātraṃ. -a. niḥ-śabda nīrava mūka; See Silent. 2 niṣkaṃpa niścala acala sthira niśceṣṭa.
(3) pra-upa-śāṃta stimita; nirvāta akṣubdha; See Quiet; 'heart, be s.' hṛdaya mā uttāmya (S 1); 'in the s. midnight' stimite'rdharātre; 'to be s.' pra-upa-śam 4 P; 's. born' mṛtajāta; 'a s. -born child' mūḍhagarbhaḥ mṛtajātaḥ. -adv. tathāpi.
(2) adyāpi; adya yāvat.
(3) sadā sarvadā.
(4) śāṃtaṃ tūṣṇīṃ niḥ śabdaṃ. -v. t. śam c. (śamayati) pra-upa-- niḥśabdīkṛ 8 U.
, s. pādayaṣṭi f
, v uttij c., protsah c., pracud 10. pravṛt c., praruc c., śakti-tejaḥ-) vṛdh c.
, v. t. daṃś 1 P.
(2) atyaṃtaṃ pīḍ 10 or vyath c. (vyathayati) marmāṇi bhid-chid 7 P or spṛś 6 P. -s. daṃśaḥ; daṃśacaṃcu f., kaṃṭakaḥ śaṃkuḥ (of a scorpion) alaṃ.
(2) marman n., rasaḥ.
, a. kṛpaṇa baddhamuṣṭi dānavirakta amuktahasta kṣudra kadarya.
, s. pūti f., -gaṃdhaḥ durgaṃdhaḥ. -v. i. Ex. by 's. ing' with bhū.
, v. t. niyam 1 P, nibaṃdh 9 P, nigrah 9 P, saṃhṛ 1 P, pari-mā 3 A, 2 P, paricchid 7 P. -s. parimāṇaṃ paribhiti f., niyamaḥ-manaṃ iyattā maryādā; See Limit.
, s. vetanaṃ vṛtti f., vartanaṃ bhṛti f.
, v. i. samayaṃ-saṃvidaṃ-kṛ 8 U, ni-yam 1 P; pratipad 4 A, pari- paṇ 1 A, prati-jñā 9 A, abhyupagam 1 P, -i 2 P.
, v. t. cal c., saṃ-vi--; See Move; 'when the fuel is s. ed, the fire blazes up' jvalati caliteṃdhanogniḥ (S. 6).
(2) ā-vi-luḍ c, kṣubh c, (of water); maṃth 9 P or c., ā-dhū 5, 9 U; (up) saṃ- kṣubh c., uttij c., prakup c.; uṭṭīp c., pravṛt c., praṇud c.; See Excite, Prompt. -v. i. kṣubh 4 P, 1 A, cal 1 P, udvigna-saṃkṣubdha -a. bhū 1 P. -s. saṃkṣobhaḥ saṃbhramaḥ calanaṃ dhūnanaṃ viplavaḥ tumulaṃ.
, s. pādagrahaṇī-dhāraṇī.
, v. t. siv 4 P; See Sew; saṃśliṣ c. -s. guṇaḥ sūcimārgaḥ-aṃkaḥ.
(2) śūlaḥ-laṃ; 'a s. in time saves nine' svalpīpi kālakṛto yatmaḥ mahāṃtaṃ uttarakaraṇīyaṃ yatnaṃ tyāvarta yati.
, s. mūlaṃ mūladhana paripaṇaḥ; nīṣi-vī f.; 'common s.' gaṇadravyaṃ.
(2) tsaruḥ daṃḍaḥ ṣāraṃgaḥ muṣṭi m. f.
(3) saṃcaya. rāśiḥ saṃbhāraḥ sāmagrī; 's. in cattle' godhana paśusaṃpatti f.
(4) mūlaṃ prasūti f., vaśaḥ kulaṃ anvagaḥ.
(5) pra- kāṃḍaḥ-ḍaṃ skaṃdhaḥ.
(6) sthāṃbhaḥ sthāṇuḥ.
(7) (S. s) nigaḍaḥ haḍiḥ; 's. -dove' kapotaḥ; See Dove; 's. -still' sthira sthāṇuriva acala- -v. t. saṃ-bhṛ 1, 3 U, saṃci 5 U, samāhṛ 1 P, rāśīkṛ 8 U, upakḷp c., pari- pūr 10. -a. mūla in comp., pradhāna viśiṣṭa; 's. instance' mūrdhābhiṣiktamudāharaṇaṃ.
, s. caraṇacchadaḥ pādāvaraṇaṃ pādatraṃtrāṇaṃ.
, a. mada jaḍa.
(2) nīrasa.
(3) duṣpac.
, a. niḥspṛha jiteṃdriya niḥsaṃga mamabuddhi-citta sukhaduḥkhānadhīna samasukhaduḥkha iṃdriyānāyatta.
, v. t. cal c.
, a. See Stupid.
, s. jaṭharaḥ-raṃ pakvāśayaḥ koṣṭhaḥ annāśayaḥ āmāśayaḥ; udaraṃ picaṃ(ciṃ)ḍaḥ.
(2) ruci f., ex. by
(3) auddhatyaṃ darpaḥ; See Haughtiness. -v. t. vi- sah 1 A, mṛṣ 4 P, 10.
(2) jāṭhara(rī f.). -s. dīpanaṃ rucakaṃ agnivardhanaṃ.
, s. śilā pāṣāṇaḥ aśman m., prastaraḥ upalaḥ grāvan m., dṛṣad f., śarkarā.
(2) (Of fruits) asthi n., aṣṭhi f., aṣṭhīlā.
(3) (In the bladder) aśmarī mūtrakṛcchraṃ.
(4)
(2) aupala (lī f.), śilā-prastara-maya (yī f.), śārkara (rī f.), āśmika (kī f.), śarkarila śa(śā)rkarika (kī f.), (s.) in comp.; 's. seat' śilāsanaṃ.
(3) prastaranibha-tulya-samāna.
, s. pīṭhaḥ-ṭhaṃ āsanaṃ pāda-caraṇa-pīṭhaṃ.
(2) uccāraḥ rekaḥ maloccāraḥ purīṣotsargaḥ; 'to pass s. s' uccar 1 P, purīṣaṃ utsṛj 6 P.
, v. i. gātraṃ nam c. or āvṛj 10, nam 1 P, ava-ā-praṃ-- prahvībhū 1 P, namrībhū pravaṇībhū.
, v. t. vi- staṃbh 9 P or c., ava-sthā c. (sthāpayati) rudh 7 U, ni-prati-ava-saṃ- prati-baṃdh 9 P; pi-dhā 3 U (ears &c.); 's. s the chariot' rathaṃ sthāpayati.
(2) nivṛ c., bāv 1 A, prati-vi-han 2 P, prati-ni-ṣidh 1 P, vicchad 7 P.
(3) nivṛt c, viram c., viśram c., pra-upa-śam c. -v. i. pra-upa-śam 4 P, viram 1 P, nivṛt 1 A; sthā 1 P, ava-sthā (A), niścala-sthira-stabdha-ruddha-gati -a. bhū 1 P; See Cease, End. 2 viśram 4 P (rest); 'the evil does not s. here' naitāvatā pīḍā niṣkrāmati (S. 2). -s.,
(2) ava- sthiti f., virāmaḥ praśāṃti f., viśrāṃti f., vi- ni-vṛttiḥ vicchedaḥ bhaṃgaḥ virati f.,
(3) (In music) yati f., avasānaṃ virāmaḥ.
(4) vi-rāmaḥ -cihnaṃ -biṃduḥ avasānacihnaṃ.
, s. śilājaṃ śilākusumaṃ-puṣyaṃ.
, v. t. saṃbhṛ 1, 3 U, samāhṛ 1 P, saṃci 5 U. saṃgrah 9 P, saṃpūr 10, pṝ c. -s.,
, s. sārasaḥ bakaḥ balākaḥ krauṃcā.
, s. vrātyā caṃḍavātaḥ prabhaṃjanaḥ mahā-ati-vāttaḥ vātyāvegaḥ prakaṃpanaḥ durdinaṃ jhaṃjhāvātaḥ (with showers). -
(2) saṃraṃbhaḥ saṃkṣobhaḥ.
(3) laṃghanaṃ avaskaṃdaḥ-danaṃ. -v. t. ā-ava-skaṃd 1 P, laṃv 1 A, 10, sahasā āpat 1 P or grah 9 U or rudh 7 U. -v. i.
(2) saṃrabdha saṃkṣubdha saṃkṣobhita.
, s. kathā vṛttāṃtaḥ ākhyānaṃ upākhyānaṃ upa-pari-kathā ākhyāyikā; 'historical s.' itihāsaḥ caritraṃ-taṃ; 'remaining only in s.' kathīkṛta kathāvaśeṣīkṛta kathāśeṣa.
(2) vastu n., kathānakaṃ (of dramas &c.).
(3) bhūmi f.; saptabhūmikaḥ prāsādaḥ 'a palace having 7 s. es'; 'ground s.' talaṃ; s. -teller' kathakaḥ.
(2) itihāsaprāsiddha.
, a. mahā-sthūla-kāya bṛhaccharīra māṃsala sthūlaśarīra prabala mahābala balavat.
(2) dhīra vikrāṃta śūra pragalbha (heart).
, s. culli-llī f., adhiśrayaṇī agnikuṃḍaṃ aśmaṃtaṃ uddhānaṃ aṃtikā.
, v. t. (kośe) niviś c., ni-dhā 3 U, sthā c. (sthāpayati); See Store, also.
, v. i. pragatajaṃdha -a. sthāṃ 1 P.
, v. i. vyabhicar 1 P, vibhram 1, 4 P, mārgāt pra-vi-cal 1 P or cyu 1 A or bhraṃś 1 A, 4 P.
, a. sarala ṛju ajihma akuṭila abhugna avakra samarekha anarāla praguṇa aṃjasaḥ; 'the s. -stemmed lotus' anarārālanālanalinī. -adv. 's. -way' sapadi anaṃtarameva; sadyaḥ tatkālaṃ avilaṃbitaṃ.
(2) saralaṃ avakraṃ ṛju.
, v. t. āyas c., atyaṃtaṃ ākṛṣ 1 P; 's. every nerve' sarvātmanā prayat 1 A.
(2) atyaṃtaṃ tan 8 U, atitānena abhihan 2 P; See Sprain. 3 (Juice) niṣpīḍ 10, nirgal c., niṣkṛṣ.
(4) (Filter) śuṣ c., pū 9 U, vimalīkṛ 8 U, sru c.; 'should s. through a cloth' srāvayet paṭāt.
(5) (To the bosom) See Clasp; 'this is not the time to s. courtesies' atyupacārapūrvakaṃ-yathācāraṃ-vyavahartuṃ nāyaṃsamayaḥ. -v. i. atyaṃtaṃ prayat or udyam 1, A or āyas 1, 4 P or vyava-so 4 P.
(2) nirgal 1 P, sru 1 P. -s. āyāsaḥ atiyatnaḥ-śramaḥ.
(2) pravahaṇaṃ atyaṃtākarṣaḥ; See Sprain. 3 tānaḥ saṃtatasvaraḥ.
(4) ā- karṣaṇaṃ vitati f.
(5) rīti f., prakāraḥ.
(6) viṣayaḥ.
(2) (Meaning) kliṣṭa neyārtha.
, a. saṃkaṭa saṃbādha anāyata saṃkucita; See Narrow. -s. kṛcchraṃ kaṣṭaṃ saṃkaṭaṃ durdaśā kaṣṭāvasthā saṃkaṭāvasthā; 'in s. s' kṛcchragata kaṣṭāpanna.
(2) sāmudradhunī saṃkaṭamārgaḥ.
, s. tīraṃ taṭaṃ kūlaṃ. -v. t. utkūlayati (D.). -v. i. tīraṃ prāp 5 P.
, a. apūrva vi- citra adbhuta āścarya bhūta; 'what is s. in this' kimatra citraṃ.
(2) videśīya parakīya; See Foreign. 3 apa-vi-rūya vilakṣaṇa. asaṃgata asaṃbaddha alaukika (kī f.), asaṃbhava.
(4) aparicita. asaṃstuta ajñātapūrva. -interj. citra ahobata citraṃ āścaryaṃ.
(2) vaideśikaḥ videśīyaḥ vaideśyaḥ.
(3) paraḥ parapuruṣaḥ pārakyaḥ aparicitaḥ anyajanaḥ.
(4) (a.) aparicita anabhyasta anabhijña ajñāta; 'we are s. s to the use of chariots' vayaṃ anabhyastarathacaryāḥ (U. 5).
, v. t. kaṃṭhaṃ nipīḍatya-śvāsaṃ nirudhya-mṛ c or vyāpad o., galahastayati (D.); śvāmaṃ ava-ni-rudh 7 U.
, s. aśmarī mūtrakṛcchraṃ.
, s. carmapaṭṭaḥ-baṃdhaḥ varatrā vadhrī nadhrī. -v. t. carmapaṭṭana prahṛ 1 P or taḍa 10.
, s. upāyaḥ kalpanā yukti f., apa-vyapa-deśaḥ chala kapaṭopāyaḥ chadnana n.
, s. yuddhakauśalaṃ samaraṇaṭavaṃ. vyūharacanāvidyā-naipuṇyaṃ.
, s. mtaraḥ phalakaḥ-kaṃ ā-saṃ-staraḥ.
, s. palaḥ palālaḥ-laṃ nālaḥ-laṃ tṛṇaṃ (fig. also), śuṣkadhānyaṃ; 'to make s. of', 'not to care a s. for tṛṇāya-tṛṇaman 4 A; 'a man of s. tṛṇamūrti f.; kalpitapuruṣaḥ.
, v. i. (yūthāt &c.) bhraṃś 1 A, 4 P, vyabhicar 1 P, (mārgāt) pra- vical 1 P, pra- bhraṃś.
(2) pramad 4 P, skhal 1 P; See Err, Mistake. -ed, a. pra- bhraṣṭa cyuta vicalita bhrāṃta mārgabhraṣṭa naṣṭapatha yūthabhraṣṭa.
(2) (Thoughts) niranvaya.
, s. re(le)khā rāji f.; 's. of lightning' vidyallekhā. -v. t. rekhābhiḥ aṃk 10, citrīkṛ 8 U; 's. ed with gold' kanakarekhābhiḥ sanāthīkṛta hemarekhāṃkita.
, s. srotas n., sarit f., nadī.
(2) srotaḥ pravāhaḥ rayaḥ oghaḥ pravṛtti f., velā vegaḥ prasrāvaḥ dhārā-raḥ; 's. of rain' parjanyadhārā. -v. i. vṛṣ 1 P, satataṃ pravah 1 P or prasru 1 P.
, s. pathin m., mārgaḥ; vīthi-thī f., rathyā pratolī viśikhāṃ; 'royal s. rājamārgaḥ-pathaḥ mahāpathaḥ saṃsaraṇaṃ.
, s. See under Strong.
, a. sotsāha sodyama sodyoga mahodyama; avirata aviśrāṃta abhiniviṣṭa saṃtata.
, s. bhāraḥ bharaḥ; gurutvaṃ. māhātmyaṃ gauravaṃ prabhādhaḥ ṣalaṃ; 'I lay s. on this point' imamartha guruprayojanaṃ-guruṃ-manye.
, v. t. vistṛ-stṝ c., pra-vi-tan 8 U, āyam 1 P, dīrghīkṛ 8 U; (hand) prasṛ c., laṃb c. -v. i. pra-vi-tan pass., vistṝ pass., pra-sṛ 1 P. pra- laṃb 1 A; See Extend also.
(2) prayatnaḥ prayāsaḥ udyamaḥ.
(3) viṣaya prasaraḥ.
(4) vāgupacayaḥ atyukti f.
, v. t. ava-pra-vikṝ 6 P, stṝ 9 U, saṃ- ā-pari-- ācchad 10.
, a. rekhāṃkita.
, a. aśithila dṛḍha niyata.
(2) anati-kamaṇīya anullaṃdhya; See Peremptory.
(3) paruṣa niṣṭhura kaṭhina kaṭhora tīkṣṇa tīva.
(4) sūkṣma nipuṇa; 'on the s. -est search' atinipuṇamanviṣyāpi.
, s. niṃdā bhartsanā ākṣepaḥ; See Censure. 2 prasrāvarodhaḥ mūtragnaṃthiḥ.
, s. vikramaḥ pādanyāsaḥ dīrghavikramaḥ. -v. vi-pari-kram 1 U, 4 P, laṃṣ 1 A, 10, ā-adhyā-ruh 1 P, ā-adhyā-kram.
, s. kaliḥ vivādaḥ kalahaḥ vipratipatti f., virodhaḥ dvaṃdvaṃ.
, v. t. han 2 P, pra-abhi upa-- āhan 2 U, tud 6 P, prahṛ 1 P (with loc.), taḍ 10; āsphal c. (water); 's. on the face' mukhaṃ capeṭāṃ dā 3 U, hastatalena prahṛ.
(2) viplu c, pīḍ 10, ard 1 P or c.; 'famine-s.en' durbhikṣa-pīḍita-vipluta.
(3) (With wonder &c.) upahan cakita -a. kṛ; oft. by cakita-savismaya; 'was struck with the beauty of his horns' śṛṃgaśobhāṃ dṛṣṭvā vismayamāpede.
(4) vad c., nad c., dhvan c., (lute &c).
(5) jan c., utpad c.; 's. s fear in the mind' citte bhayaṃ janayati; 's. -ing deep root' sthirabaddha-prarūḍha-mūla; 's. sail' vātavastraṃ avapat c. or avatṝ c., niścalī-stabdhī-bhū; 's. blind' aṃdhīkṛ; 's. accounts' gaṇanāṃ samīkṛ; 'it struck me as wonderful' tadadbhutamiva māṃ pratibabhau; 'he was struck with wonder' tasya hṛdayaṃ paspraya vismayaḥ (Ka. 80) āścaryacakito babhūba; 'being used in its most general sense, it easily s. s the mind' taddhi prasiddhatareṇa prayogeṇa śīghraṃ buddhimārohati prasiddhibalena prathamataraṃ pratīyate (S. B. 135, 137). -v. i. (Against) saṃghaṭṭ 1 A or c., āsphal 1 P; See Dash. 2 saṃbhūya karma parityaj 1 P; kāryanivṛttisaṃketaṃ kṛ. -
(2) lup 6 P or c., naś c., ucchid vyāmṛj; See,
(2) rekhā lekhā.
(3) ākramaḥ ava-tāraḥ āveśaḥ laṃghanaṃ; 'sun-s.' ātapalaṃghanaṃ sūryābhighātaḥ.
(4) prayatnaḥ ākasmikayatnaḥ; 's. of policy' nītyutkarṣaḥ nayanipuṇatā. -v. t. (pāṇinā-hastena) parāmṛś 6 P, spṛś 6 P; (parāmṛśan harṣajaḍena pāṇinā R. III. 68); śanaiḥ mṛj 2 P or samālap 1 A, hastena lal 10.
, s. rajju f., guṇaḥ taṃtraṃ-trī (of lutes &c.), taṃtuḥ sūtraṃ dāman f. n., śulbaṃ; See Rope; (of a bow) jyā guṇaḥ maurvī śiṃjinī.
(2) paraṃparā mālā paṃkti f., śreṇi-ṇī f., āvali-lī f.; 's. of pearls' muktāvalī muktāhāraḥ-saraḥ.
(3) (Human) śirā. -v. t. saṃ-graṃth 9 P, guṃ(gu)ph 6 P, vi- rac 10, saṃ- dṛbh 6 P, 10, sūtr 10.
(2) taṃtrībhiḥguṇaiḥ-baṃdh 9 P; (a bow) adhijyaṃ kṛ; dhanuṣi jyāṃ āruh c. or ātan 8 U; 'a bow strung' adhijyaṃ-ātatajyaṃ-āropitajyaṃdhanuḥ; 'a string strung tight on a bow' dhanuṣi ātatā maurvī (R. I. 19).
, a. tīkṣṇa kaṭhora dṛḍha aśithila.
, v. t. apa- hṛ 1 P, apa-nī 1 P, nir-hṛ; gen. by apa nir vi in comp.; 's. of clothes' vivastrayati (D.), nirvastrīkṛ 8 U, ucchad 10; 's. of bark' vivalkayati (D.); niṣpatrayati nirdalīkṛ &c. -s. khaṃḍaḥ. ḍaṃ padṛḥ.
(2) vivastra vivastrīkṛta nagnīkṛta; hṛtavastra-veśa; 's. of one's all' hṛtaptarvasva.
, s. re (le) khā.
(2) dīrghakhaṃḍaḥ.
(3) kaśāghāta.-prahāraḥ. -v. t. rekhābhiḥ citrayati (D.) or aṃk 10.
(2) kaśayā taḍ 10 or prahṛ 1 P.
s. śiśuḥ arbhakaḥ ḍiṃbhaḥ bālaḥ kiśoraḥ.
, v. i. pra- yat 1 A, ghaṭ 1 A, udyam 1 A, ceṣṭ 1 A, vyava-so 4 P, pravṛt 1 A.
(2) spardh 1 A.
(3) (Against) vivad 1 A, virudh 7 U, kalahaṃ kṛ 8 U; See Contend.
, s. See under Strike.
, v. i. (ālasyena) vicar 1 P, pari-kram 1 U, 4 P, vihṛ 1 P, paribhram 1, 4 P. -s. parikramaḥ-maṇaṃ vihāraḥ pari- bhramaṇaṃ yatheṣṭacāraḥ.
, a. balin balavat sabala vīryavat śaktimat samatha ūrjasvala ojasvin prabala ūrjita; 's. minded' manasvin dhīraprakṛti.
(2) kṣama dakṣa kuśala.
(3) dṛḍha sthira (resolution); ugra (smell).
(4) tīvra tīkṣṇa caṃḍa prakhara ati pr.
(5) gāḍha utkaṭa prabala; See Intense. 6 vīyaṃvat pratāpavata guṇāvaha guṇakārin (medicine); 'to grow s.' prabalīm murcch 1 P; '10000 s.' ayutasaṃkhyāka; 's. -bodied' 's. -built' upacitagātra māṃsala dṛḍhāṃga dṛḍhāvayava; 's. -hold' durgaṃ koṭaḥ.
(2) dṛḍhīkṛ draḍhayati (D.); See Confirm. Establish; niveśaḥ śailānāṃ tadidamini buddhiṃ draḍhayati (U. 2) 's. s the belief that it is the same'; 'Sringāra s. ed by Karoni' karuṇānuprāṇitaḥ śṛṃgārarasaḥ -v. i. pravalībhū 1 P, pra-upa-ci-pass.; vi-pra-vṛdh 1 A; praruh 1 P.
, s. nirmāṇaṃ saṃsthānaṃ vidhānaṃ racanaṃ-nā.
(2) ākāraḥ rūpaṃ.
(3) maṃdiraṃ bhavanaṃ.
, v. i. prayat 1 A prayāsa-yatnaṃ-kṛ 8 U, ceṣṭ 1 A; śādūlaḥ paśumiva hanmi ceṣṭamānaṃ (S. 6) 'an animal s. -ing, while being killed' &c.
(2) yudh 4 A, sayat; See Fight. -ing, s. prayāptaḥ prayatnaḥ vi-ceṣṭāceṣṭitaṃ atiyatnaḥ; muktaprayatnaṃ māṃ salilabiṃdūnapāyayat (Ka. 38) 'me who had ceased s.' &c.
(2) yuddhaṃ kalahaḥ vivādaḥ dvaṃdvaṃ.
, s. visphoṭaḥ-ṭakaḥ.
, s. See Prostitute.
, v. i. sāṭopaṃ-uddhataṃ-dhīroddhataṃ-parikram 1 U, 4 P, sagarvaṃ cal 1 P. -s. sāṭāṃpa-uddhata-ptagarva-gati f.
, s. nālaḥ-lī lūnaśasyanālaḥ
, a. durdāṃta durdama pratiniviṣṭa avaśya avineya pratīpa; See Obstinate.
, s. sudhā cūrṇalepaḥ. -v. t. sudhayā lip 6 P.
, s. gaṃḍaḥ; (of horses) aśvāḥ āśvaṃ aśvīyaṃ vāḍavaṃ; (place) aśvaśālā maṃdurā. -v. t. ut-khac 10 (khacayati) pratibaṃdh 9 P, prativap 1 P, anuṣyadh 4 P; 'sky s. ed with stars' tārakitaṃ nabhaḥ; 's. ed with gems' ratnakhacita ratnānuvidha-pratyupta &c.
, v. t. ādhi-i 2 A, adhigam 1 P, (acquire by s.); śikṣ 1 A; paṭh 1 P, āvṛt c., abhyas 4 U.
(2) dhyai 1 P, ciṃt 10, kḷp 10; prayat 1 A, vimṛś 6 P. -s. adhyayanaṃ abhyāsaḥ abhyasanaṃ śikṣaṇaṃ paṭhanaṃ pāṭhaḥ adhigamaḥ-pnanaṃ; 's. of the Vedas' vedādhyayanaṃ upākaraṇaṃ; 'close s.' aviratābhyāsaḥ atu pari-śīlanaṃ; 'desultory s.' caṃkramaṇaṃ.
(2) adhyayanaśālā-āgāraṃ graṃthakuṭī.
(3) pāṭhaḥ adhyayanaviṣayaḥ.
(4) ciṃtanaṃ kalpanā vicāraḥ.
(2) utsuka vyuvasāprapara adhyavasāyin; 'of s. habits' vyavasāyaśīla.
, s. vastu n., dravyaṃ prakṛti f., padārthaḥ.
(2) paṭaḥ vastraṃ vasanaṃ; See Cloth. 3 gṛhopaskaraḥ. gṛhasāmagnī-dravyāṇi-bhādṛti.
(4) tuccha-kutsita-dravyaṃ.
(5) anarthakapralāpaḥ. -v. t. atyataṃ pūr 10, atiśayena tṛp c.
, a. nirvāta.
, v. t. maḍīkṛ 8 U, mūkhavat ācar c.: (oneself) mūrkhavat ācar 1 P.
, v. i. pra- skhal 1 P, vipamībhū (mārgaṃ padāni khalu te viṣamībhavati S. 4) pra-vi-cal 1 P, cyu 1 A. -v. t. pra- skhal c. (skhalayati). -s.
, s. kaṃdaḥ-daṃ sthāṇuḥ.
, v. t. badhirīkṛ 8 U, (ākrośena diśo vadhirīkṛtāḥ); (persons) ādhātena-prahāreṇajaḍīkṛ 8 U, mūrcchāṃ prāp c. or jan c.; 's. the ears' karṇavivaraṃ-karṇapuṭaṃ jarjarīkṛ or jarjarayati (D.) or sphuṭ c. or upahan 2 P, jarjaritakarṇavivaraḥ (Ka. 27), jarjarīkṛtakarṇapuṭaḥ 'the ears being s. ed' &c.; 'he was s.-ed by the noise' ninādakṣavaṇenāmūcchat.
, v. t. (vṛddhiṃ) staṃbh 9 P or c., rudh 7 U, vāmanī-kharvī-kṛ 8 U. -s. vṛddhirodhaḥ-staṃbhaḥ.
, v. t. jaḍīkṛ 8 U, jaḍayati (D.), muh c., saṃ-vyā-- niṣpaṃdīkṛ saṃ- staṃbh c.
, a. ativiśāla adbhuta āścarya-vismaya-kara (rī f.), vismayotpādaka.
a. kaṭhina kaṭhora; dṛḍhāṃga prabala; See Stout.
, v. i. See Stammer.
, s. śūkaraśālā.
, s. rīti f., prakāraḥ paddhati f., vṛtti f., saraṇi f.
(2) bhāṣāsaraṇiḥ lekhanapaddhatiḥ; (of speaking) vāgvṛttiḥ-vyāpāraḥ-saraṇiḥ.
(3) saṃjñā ākhyā khyāti f.
(4) lekhanī kalamaḥ.
(5) śalākā kīlaḥ; śaṃkuḥ (of a dial). -v. t. abhi-dhā 3 U, vac 2 P, saṃjñāṃ dā 3 U, kṝt 10; See Name, Call; 's. ed Kakutstha' kakutstha ityāhitalakṣaṇa (R. vI. 71), kakutsthasaṃjña &c.
, a. raktastaṃbhana raktasrāvarodhin. -s. raktastaṃbhanaṃ-avarodhaḥ.
, s. vaitaraṇī pretanadī.
, s. See Persuasion under
, a. īṣaṭamla.
, v. t. pra- vibhaj 1 U, aṃśāṃśān kṛ 8 U.
, v. t. vaśaṃ nī 1 P. vaśīkṛ 8 U, vi-parā ji 1 A, abhi-parā-bhū 1 P, dam c. (damayati) svāyattīkṛ svavaśe sthā c. (sthāpayati)
(2) (Passions) ji. saṃ-ni-yam 1 P, nigrah 9 P, dam c., vaśaṃ nīḥ See Control. -er, s. jetṛ m., damanakārin.
(2) vaśin m.
, a. adhovartin.
, s. prajā prakṛti f. (usually in pl.).
(2) viṣayaḥ (viṣāyin m., as opp. to object); prakaraṇa prastāvaḥ prasaṃgaḥ arthaḥ pada sthānaṃ āspadaṃ bhūmi f., ādhiṣṭhānaṃ ādhāraḥ āśrayaḥ āśayaḥ bhājanaṃ.
(3) nāyakaḥ kathāpuruṣaḥ-nāyakaḥ.
(4) kartā (in grammar).
(5) sādhyaṃ; 's. in hand' prakṛtaṃ prastutaṃ prastutārthaḥ; 'this chapter is on the s. of Sānkhya doctrines' sāṃkhyavādaviṣako'yamadhyāyaḥ. -a. vaśavartin vaśaga upajīvin āśrita; nighna vaśa adhīna āyatta taṃtra in comp.
(2) (Liable) adhīna āyatta &c., arha pātraṃ āspadaṃ in comp.; See Liable; 'one that is born is s. to death' jātena khalu martavyaṃ jātasya hi dhruvo mṛtyuḥ; 'not s. to anger' anāyatto roṣasya (Ka. 45); so avaśo viṣayāṇāṃ adattāvakāśo matsarasya (ibid.); 's. to disease' rogādhīna nitya-sadā-rogin rogapātraṃ &c. -v. t. vaśīkṛ 8 U, abhibhū 1 P; See Subdue. 2 padaṃ nī 1 P, adhīnī-āyattī-āspadī-kṛ; 'you have s. -ed yourself to trouble' kleśasyātmā padamupanītaḥ (S. 1); 'you have s. ed yourself (soul) to great penance' āyojitastapāsi mahatyātmā (Ka. 173); ayatnenaivopahāsāspadatāmīśvaro nayati janaṃ (Ka. 151) 'easily s. s to ridicule' &c.; upahāsāspadaṃ kṛ &c.
, v. t. anubaṃdh 9 P, āyuj 7 U. 10; adhaḥ likh 6 P or nirdiś 6 P.
, v. t. vaśīkṛ 8 U, abhibhū 1 P, parā-vi-ji 1 A, bhaṃj 7 P, karadīkṛ; See Subdue. -ion, s. damaḥ-manaṃ jayaḥ parā-abhi-bhavaḥ bhaṃgaḥ niyamaḥ nigrahaḥ; See Control also.
, s. rasakarpūraḥ-puṣpaṃ. -v. t. bāṣpīkṛ 8 U.
, a. unnata atyucchrita utkṛṣṭa viśiṣṭa guru; See Lofty; udātta prauḍha (sentiment &c.). -v. t.
, a. bodhātīta avyakta.
, a. aihika-sāṃsārika-(kī f.); See Worldly.
, a. samudrastha-gata; 's. fire' auvaḥ vadṛvānalaḥ vāḍavaḥ.
, v. t. ni- masj c. (majjayati) āplu c. -v. i. ni- masj 6 P, avagāh 6 A; See Plunge. -Submersion, s. nima. -jjanaṃ. āplāvaḥ plāvanaṃ.
, v. i. praṇam 1 P, vaśaḥ gam 1 P, śaraṇaṃ gam or yā 2 P or prapad 4 A; (to order &c.) anurudh 4 A, anuvṛt 1 A, anupā c. (pālayati); See Obey; sah 1 A. kṣam 1 A, mṛṣa 4 P, 10; oft. ex. by pramāṇaṃ; āryāmiśrāḥ pramāṇaṃ (M. 1) 'I s. to your honor's opinion (decision)'.
(2) savinayaṃ vad 1 P or prārth 10 A. -v. t. savinayaṃ ṛ c. (arpayati) or nikṣip 6 P or nirdiś 6 P: See Refer. -Submission, s. praṇati f., vaśatā-tvaṃ.
(2) anuvṛtti f., anuvartanaṃ anu-rodhaḥ.
(3) kṣamā kṣāṃti f., sahiṣṇutā.
(2) savinaya namra dīna.
, a. adhīna āyatta.
(2) apradhāna gauṇa (ṇī f.), amukhya; 'any thing s. to another' apradhānaṃ upasarjanaṃ. -v. t. (to) anyāpekṣayā gauṇa-apradhāna-a. man 4 A.
(2) aprādhānyena amukhyataḥ.
, v. t. (dhanadānādinā) kūṭasākṣyaṃ dā c. (dāpayati).
, s. āhvānapatraṃ. -v. t. āhve 1 P.
, v. t. (adhaḥ) nāma likh 6 P or niviś c., hastākṣareṇa aṃk 10 or cihnayati (D.): See Sign. 2 Agree, q. v.
(3) (dravyaṃ) dātuṃ pratijñā 9 A, aṃśaṃ dā desid. (ditsati-te).
(2) aṃśa-uddhāra-dānaṃ; svāṃśaḥ uddhāraḥ
(3) (Of a paper) mūlyaṃ.
, a. uttaragāmin uttara paścāt in comp. para paścātkālīna; asu pI.; 's. rites' anukarmāṇi; anugamanaṃ &c.; 's. mention vakṣyamāṇatā.
v. i. puraskṛ 8 U, vṛdh c., upakṛ; See Promote. -Subservient, a. āyatta adhīna vaśa nighna taṃtra in comp.
(2) upayukta upakārin sahayogin.
(2) uvayogaḥ upakāraḥ.
, v. i. śam 4 P, pra-upa-- nivṛt 1 A, viram 1 P, vi-gam 1 P; prasad 1 P.
(2) adhastale āsad adhaḥ gam or pat 1 P.
, s. (dhanarūpa) sāhāyyaṃ karaḥ.
, v. i. bhū 1 P, vṛt 1 A, vid 4 A, as 2 P, sthā 1 P.
(2) jīv 1 P, ā-upa-- prāṇayātrāṃ kṛ jīvitaṃ-prāṇān dh 1 P, 10; See Live. -ence, s. sattā astitva bhāvaḥ vṛtti f.
(2) ājīvaḥ vṛttiḥ ā-upa -jīvikā prāṇa-śarīra-yātrā; See Living.
, s. adhaḥstaraḥ.
, s. sāraḥ sattvaṃ tattva bhāvaḥ bhāvārthaḥ sārāṃśaḥ tātparyaṃ tātparyārthaḥ; 'sum and s.' piṃḍitaḥ-nirgalitaḥ-arthaḥ niṣkarbaḥ; bhāvaḥ; 'they are the same in s.' vastutaḥ samāḥ arthataḥ tulyāḥ
(2) (In Philosophy) dravyaṃ padārthaḥ
(3) vastu n., dravyaṃ arthaḥ mūrtadravyaṃ.
(4) saṃpatti f., dravyaṃ dhanaṃ arthaḥ vittaṃ vibhavaḥ vaibhavaṃ; See Wealth. -Substan-
(2) tāttvika-sāttvika-vāstavika-(kī f.), yathārtha satya vāratava (vī f.,)
(3) dhanin sadhana samṛddha dhanavat; See Wealthy. -lv, adv. vastutaḥ arthataḥ tattvataḥ sārataḥ.
, s. pratinidhiḥ pratihamtaḥ-stakaḥ pratipuruṣaḥ; oft by sthānīya -a. or rathane vṛt 1 A.
(2) (In grammar) ādeśaḥ v. t. sthāne-pade saṃ- niviś c. or pa-ni-uva-yuj 7 A, 10 or upakḷp c.; tatpade dhātoḥ sthāna ivādeśaṃ pagrīvaṃ saṃnyaveśayat (R-XII. 58) 's. ed Sugriva in his place' &c. 'Adesa is one word s. -ed for another' ādeśo nāma śabdāṃtarasya sthāne vidhīyamānaṃ śabdāṃtaramabhidhīyate (M. N. on ibid.).
(2) parivṛt c., upasṛj 6 P.
, s. staraḥ phalakaḥ-kaṃ.
(2) ādhāraḥ āśrayaḥ sthānaṃ.
, v. t. abhimukhaṃ-saṃmukhaṃ-vṛt 1 A or sthā 1 P (with gen.).
, s. chalaṃ chadman n., apa-vyapa-deśaḥ.
, a. āṃtarbhauma (mī f.), bhūmi in comp.; bhūmyaṃtargata gūḍha; 's. place' bhūmigṛhaṃ aṃtabhūmiḥ; 's. passage' suruṃgā gūḍhamārgaḥ.
, a. atisūkṣma; aṇu ātilayu niravayava.
(2) catura vidagdha sūkṣmadarśin sūkṣma or kuśāgra-mati or buddhi mārmika (kī f.), marmavid.
(2) vaidagdhyaṃ cāturyaṃ.
, v. t. viyuj 10, viyu 2 P, vyava-kal 10 (kalayati); vivṛj 10, (with instr.); śudh c.; etānayutāviyutān (Li 13) 'these s. ed from 10,000;' ayutācchodhite jātaṃ &c. (ibid.).
(2) ud-hṛ 1 P.
(2) uddhāraḥ.
, s. (nagara-) parisaraḥ upakaṃṭhaṃ paryaṃtabhūmi f., upaśalyaṃ upāṃtaṃ śākhānagaraṃ upanagaraṃ.
, v. t. ud- dhvaṃs c., unmūl 10, vinaś c., ucchid 7 P or c., avasad c, khaṃḍ 10, ni-ava-pat c.
, s. āṃtarbhaumamārgaḥ.
, v. i. (Of things) niṣpad 1 A, saṃ-pad saphalībhū 1 P; phal 1 P; sidh c. (sādhayati) jayaṃ āp 5 P, vijayin -a. bhū (of persons); sidh 4 P (of both); 'be s. ed in all his attempts' sarve tasya prayatnā niṣpannāḥ-saphalā babhūvuḥ &c. -v. t. Ex. by
(2) (Of things) siddha saphala niṣpanna phalavat.
(2) śreṇī āvali lī f., mālā; See Series. 3 uttarādhikāraḥ-ritā dayādhikāraḥ.
(2) niraṃtara satata avirata.
, a. saṃkṣipta laghu avistīrṇa.
, s. sāhāyyaṃ śaraṇaṃ. -v. t. dā 3 U with (s.), upakṛ 8 U.
, a. sarasa ādraṃ rasamaya (yī f.), sadrava sajala.
, v. i. vaśaṃ gam 1 P or i-yā 2 P, vaśībhū 1 P, ava- sad 1 P; See 'Give way' ur der
, v. t. ā- cūṣ 1 P, pā 1 P.
(2) (As children) dhe 1 P, stanaṃ-stanyaṃ-pā; 'a child that s. s the breast' stanaṃdhayaḥ śiśuḥ
(3) (up) ut- śuṣ c., ā-ni-pā ācam 1 P, (rasaṃ) ādā 3 A.
(2) stanyaṃ dugdhaṃ; cūṣyaṃ; 'who gives s.' stanyadāyinī.
(2) stanaṃdhayaḥ (yī f.), stanyapāyin.
, a. ākasmika (kī f.), akāṃḍa alakṣita atārkita-āciṃtita-pūrva akalpita akasmādbhūta.
(2) cala caṃcala lola; See Fickle. -ly, 'on a s.' adv. akasmāt sahasā ekapade. akāṃḍaṃ-ḍe. kākatālīṣanyāyena atārkitaṃ asamarthitaṃ; 'befalling s.' atarkitopanata.
, a. svedajanana (nī f.), svedakara (rī f.).
, v. pra-abhi-arth 10 A, savinayaṃ yāc 1 A.
(2) abhiyuj 7 A, 10, niṣid c. (rājakule); 'if he s. me in a court of law' yadyasau rājakulemāṃ kathayati (Mr. 4).
, s. vasā medas n.
, v. t. anubhū 1 P, upagam 1 P, upa- -bhuj 7 A, prāp 5 P, jñā 9 U (
(2) anu-jñā anuman 4 A, anumud 1 A, na pratibaṃdh 9 P or pratiṣidh 1 P.
(3) vi- sah 1 A, kṣam 1 A, mṛṣ 4 P, 10. -v. i. (from) kliś-tap-pīḍ-pass., vyath 1 A; 'is s. ing from an injury' (kṛta-) nikṛtyā pīḍayate; ex. by bhāj in comp., (duḥkhabhākra); duḥkhaṃ-pīḍāṃ-anubhū; parārthe yaḥ pīḍāmanubhavati 'who s. s for others'; 'if any important duty should not s. thereby' yadi nāvasīdati guru prayojanaṃ (Ka. 181) 'a wicked person commits a fault and a good man s. s for it' khalaḥ karoti durvṛttiṃ nūnaṃ phalati sādhuṣu.
(2) duḥkhānubhavaḥ-vedanaṃ &c. -a. kliṣṭa duḥkhabhāk-bhāgin.
, v. i. kḷp 1 A (with dat.). paryāpta -a. bhū 1 P; See below; 's. it to say' iti kathanaṃ paryāptaṃ bhavet.
(2) yatheṣṭa pracura vipula; 'you cannot do him s. honour' tadviṣaye aparyāptirbahumānasya.
(2) svaśaktyabhimānaḥ.
, See Affix.
, v. t. śvāsaṃ-kaṃṭhaṃ-rudh 7 U or staṃbh 9 P; See Choke. -ed, a. ruddhaśvāsa-prāṇakaṃṭha.
, s. See Vote.
, v. t. ā-pari-plu c., ṣyāp 5 P, vyaś 5 A, ā-saṃ-kṝ 6 P; 'eyes s. ed with tears' bāṣpaparipluta-aśruplāvita-yāṣpasamākula-nayane; 's. ed with blushes' hrīparigata; savrīḍa vrīḍāvilakṣa.
, s. śarkarā sitā khaṃḍavikāraḥ; 'coarse s.' guḍaḥ; 'raw s.' matsyaṃḍī phāṇitaṃ. -v. t. miṣṭī-madhurī-kṛ 8 U, śarkarānvita -a. kṛ.
, v. t. sūc 10, upanyas 4 U, upa-kṣip 6 P, uddiś 6 P, prastu c., samupa-sthā c. (sthāpayati); vyaṃj c.
(2) upadiś prabud c., maṃtr 10 A; 's. ed sense' dhvanitaḥvyaṃgyaḥ-arthaḥ; 'such is the s. ed sense' iti dhvaniḥ; 'this plan s. ed itself to my mind' ayamupāyo me manasi prādurvabhūva enamupāyamahamāciṃtayam.
(2) maṃtraṇaṃ upadeśaḥ buddhi f.
, s. ātmahatyā-ghātaḥ-vadhaḥ prāṇajīvita-tyāgaḥ hiṃsā.
(2) ātmaghātakaḥ-ghātīhan m.; 'commit s.' prāṇān utsṛj 6 P, ātmahatyāṃ kṛ.
, v. yuj pass. (with loc. of person), śubh 1 A (with gen. of person), upapad 4 A, (with gen. or loc); nanu rāmabhadra ityeva māṃ pratyupacāraḥ śobhate tātaparijanasya (U. 1); dyumaryādatvaṃ brahmaṇo nopapadyate ne guṇāḥ parasmin brahmaṇi upapadyaṃte (S. B. 147, 170), oft. ex. by words for 'proper' q. v. -s. prārthanā praṇayaḥ vijñapti f., vijñāpanā.
(2) kāryaṃ abhiyogaḥ vyavahāraḥ akṣaḥ; 'file a s.' abhiyuj 7 A; See Sue.
(3) (Of clothes &c.) yugalaṃ yugmaṃ yutakaṃ yugaṃ saṃyogaḥ samūhaḥ; See Set. 4 parijanaḥ parivāraḥ See Retinue. -eble, a. anurūpa yukta ucita yogya upapanna anuguṇa sadṛśa (śī f.); See Becoming Proper -ably, adv. yathocita anurūpaṃ yathāyogyaṃ yathārhaṃ yuktaṃ.
(2) anuguṇaṃ anusāreṇa anurodhena.
(2) arthin m.
(3) vivāhārthin m., pāṇigrahaṇārvin m.
, s. paricchadaḥ parivāraḥ parijanagaṇaḥ.
(2) (Of rooms) samaṣṭi f., saṃyogaḥ.
, v. i. ud-ās 2 A, ud-vij 7 P.
, s. (Of copper) tutthaṃ; 'red s. of iron' kāśī(sī)śaṃ; 'green s. of iron' dhātuśekharaḥ
, s. gaṃdhikaḥ gaṃdhakaḥ gaṃdhāśman m., saugaṃdhikaḥ.
, s. (Of iron) tāpyaṃ; (of mercury) kajjalī.
, a. prakhara tigma pravṛddhattāpa atyuṣṇa nivāta; 's. season' nidāghaḥ grīṣmaḥ.
, s. yogaḥ saṃkalanaṃ saṃyojanaṃ (in Math.).
(2) sākalyaṃ samāhāraḥ samavāyaḥ.
(3) sāraḥ tātparyaṃ mārāṃśaḥ.
(4) rāśiḥ.
(5) saṃgrahaḥ saṃkṣepaḥ.
(6) (Of money) rāśiḥ dhanabhāgaḥ-aṃśaḥ. oft. not ex.; 'spending a large s. of money' bhūridravyavyayaḥ; 'small s. of money' alpadhanaṃ; bahudhanaṃ &c.
(7) parā koṭiḥ sāraḥ; 's. and substance'; See Substance. -v. t. saṃyuj 10, saṃ-kal 10 (kalayati).
(2) (up) saṃkṣepeṇa kath 10, samāsato vad 1 P, (uktaṃ) upasaṃ-hṛ 1 P.
(2) kṣipra avilaṃcita. -s. saṃkṣepaḥ sāraḥ saṃgrahaḥ.
, s. grīṣmaḥ nidāghaḥ gharmaḥ tapaḥ uṣṇaḥ u(ū)ṣmāgamaḥ u(ū)ṣmakaḥ grīṣmasamayaḥ-kālaḥ &c.; 's. -house' keli or vilāsa-gṛhaṃ or maṃdiraṃ; 's. -house with fountaine &c.' jalamaṃdiraṃ dhārāyaṃtragṛhaṃ.
, s. śikharaḥ-raṃ śṛṃgaṃ sānu m., n., cūḍā śikhā agraṃ kūṭaḥ-ṭaṃ; 'reclining on the s. of the western mountain' astāvalaṃcaḍāvalaṃbin.
(2) (fig.) parā kāṣṭhākāṭaḥ.
, v. t. āhve 1 P, ākṛ c., ānī c., āvah c.; 'to s. up courage'; See Courage. -Summons, s. āhvānaṃ; 'written s.' āhvānapatraṃ; 'he who disobeys a s.' āhūto'nāgacchan (V. M. 4).
, s. niḥśrayasaṃ paramārthaḥ upavargaḥ.
, a. vyayaviṣayaka vyayaniyamasaṃbaṃdhin
, a. prahārha-paṃ vahuvyayasāvya mahā-baha-mūlya.
(2) viśiṣṭa; 's. feast' bhojanaviśeṣaḥ.
, s. raviḥ sūryaḥ ādityaḥ nānuḥ savitṛ akaḥ bhāskaraḥ dinakaraḥ divākaraḥ mārtaṃḍaḥ marīcin vivasvat mitraḥ khagaḥ paṣan bhāsvata and comp. of 'Hot' with 'Ray', Ray' with mahasra patiḥ with 'Day': uṣṇaraśmiḥ sahasrākṣiraṇa sahara) dhāmā vinapātiḥ &c.
(2) bhātapaḥ 'morning s. ālātapaḥ galākaṃ; 'exposed to the sun' ātape dattaṃ ātapāyojijñataṃ (dhānyaṃ); 's. -beam' sūryakiraṇaḥ aṃśuḥ; See Ray; 's. -day' ravivāraḥ-vāsaraḥ bhānuvāsaraḥ; 's. -dial' sūryaghaṭī; 's. -rise' sūryodayaḥ udayaḥ; 's. -set' astamanaṃ astaḥ dināṃtaḥ; 'at s. -set' astaṃ gate ravau; 'at s. -rise'; samudite ravau 'from, s. -stroke' ātapa-laṃghanāt (S. 3); 's. -shine' sūryātapaḥ prakāśaḥ sūryālokaḥ.
(2) sūryatapta ātapavyāpta ātapākrāṃta; ātapavat sātapa.
, See Separate.
, a. bahuvidha nānādhidha vividha aneka-nānā in comp.
, v. i. rātrau bhuj 7 A.
, A prefix rendered by ati adhika atiśaya in comp.; 's. -abound' atibahulībhū; 's. -abundant' atibahula upacita.
, a. vayodhika vārdhakyena kāryākṣama.
, a. atiśobhana; See Magnificent.
, a. avalipta atyuddhata atidṛpta.
, a. vidhyatirikta niyamātirikta.
, s. talaṃ pṛṣṭha.
(2) gādha pallavagrāhin alpa asūkṣma anipuṇa agāḍha; 's. scholar' alpajñaḥ cuṃbakaḥ.
, atisūkṣma sarvotkṛṣṭa.
, a. adhika atirikta vyartha apekṣātirikta; oft. ex. by. punarukta; 'render s.' punaruktatāṃ nī 1 P, (idamutpādya saraḥsalilaṃ amṛtarasamutpādayatā punaruktatāmiva nītā svasṛṣṭiḥ) (Ka. 124); 'when there is clear moonlight, torches are s.' abhivyaktāyāṃ caṃdrikāyāṃ kiṃ dīpikāpaunaruktyena (V. 3); āśāsyamanyatpunaruktabhūtaṃ (R. v. 34).
, a. a-ati-mānuṣa (ṣī f.), atimartya apauruṣa (ṣī f.), mānuṣāptiga.
, a. uparisthita adhiśayāna uparivartin.
, v. t. amayāruh c., adhini-viś c.
, v. i. paryaṃdekṣ 1 A. adhi-ṣṭhā 1 P, adhyāt 2 A.
, a. (To) jyāyas garīyas śreyas varīyas; adhika śreṣṭha variṣṭha gariṣṭha viśiṣṭa pramukha; oft. by atiric-viśiṣ- pass.; See Excel; 'truth is s. to thousands of horse-sacrifices' aśvamedhasahasrebhyaḥ satyamevātiricyate-viśiṣyate (H. 4); 'of s. merits' guṇādhika vi-śiṣṭaguṇa. -s. guruḥ jyeṣṭhaḥ śreṣṭhaḥ variṣṭhaḥ adhyakṣaḥ.
, a. sarvotkṛṣṭa; parama atyuttama atiśaya in comp.
, a. alaukika (kī f.), a-ati-mānuṣa- (ṣī f.), prakṛtibāhya mānuṣātiga.
, a. atiriktaḥ adhika saṃkhyātirikta.
, v. t. upari ni-dhā 3 U.
, v. t. bāhyanāma likh 6 P or dā 3 U.
, v. t. ullaṃgh 1 A, 10, atikram 1 U, 4 P, niras 4 U, nirākṛ 8 U; 's. ed him in the office' tamatikramya tatpadamavāpa.
(2) vi- lup c., khaṃḍ 10, nivṛt c.
, s. mūḍhaviśvāsaḥ ativiśvāsaḥbhakti f., mithyādharmaḥ; avidhiniṣṭhā-śraddhā.
(2) mūḍhaviśvāsamūlaka.
, s. bhavanaṃ maṃdiraṃ; See Building.
, v. i. akasmāta upa-sthā 1 P, or upanam 1 P.
, v. t. paryavekṣ 1 A.
, a. uttānaśaya aghapṛṣṭhaśāyin uttāna ūrdhvamukha (khī f.)
(2) alasa nirīha udāsīna.
v. t. niṣkas c., sthānaṃ vyāp 5 P or adhi-ṣṭhā 1 P, aṃpa-niḥ-sṛ c., nirākṛ 9 U, niras 4 U.
, a. komala sunamya adṛḍha mṛdu capala laghu namanaśīla.
, s. pariśiṣṭa garipūraṇaṃ uttarakhaṃḍaḥ śeṣaparaṇaṃ. -v. i. pūr 10, nyūnatāṃ nirākṛ 8 U.
, s. arthin m., praṇathin prārthakaḥ śaraṇāgataḥ; 'service to s. s' praṇayikriyā. -a. praṇata namra kṛtāṃjali baddhājali śaraṇārthin.
, v. t. anu-nī 1 P, arth 10 A, sāṃjali yāc 1 A.
, v. t. upāhṛ 1 P, pari-upa-kḷp c., saṃyuj 10; 'he was s. ed with food' annamupakalpitaṃ tasya; saṃ-bhṛ 3 U, upa-sthā c. (sthāpayati) pari- pūr 10.
(2) (An ellipsis.) adhyāhṛ abhyūh 1 U, pūra. -s. saṃbhāraḥ saṃcayaḥ sāmagrī upakalpanaṃ.
(2) (S. s) vīvadhaḥ; See Provision.
, v. t. upa-saṃ-ava-ut-staṃbh 9 P or c., ā-ava-laṃb 1 A, saṃ- dhṛ 1 P, 10, ālaṃbaṃ-avalaṃbaṃ-dā 3 U; 'how shall
(1) s. my life' kathaṃ jīvitaṃ dhārayiṣyāmi (S. 4); 's. by the hand' hastaṃ dā (sevāvicakṣaṇaharīśvaradattahastaḥ R. XIII. 69); See Lean. 2 bhṛ 1, 3 U, grāsācchādanaṃ dā 3 U, puṣ 1, 9 P or c., (annādinā) pā c. (pālayati) saṃvṛdh c.; 's. oneself' udarapūraṇaṃ kṛ.
(3) vi- sah 1 A; See Bear. 4 upakṛ 8 U, anugrah 9 P, sāhāyyaṃ kṛ.
(5) samarth 10, draḍhayati (D.): See Prove; na hyayaṃ matraḥ svātaṃtryeṇa kaṃcidapi vādaṃ samarthayitumutsahataṃ (S. B. 356) 'cannot, by itself, s. any theory'.
(6) abhinaṃd 1 P, anumud 1 A, anukūlayati (D.). -s. ā-ava-laṃbaḥlaṃbanaṃ dhāraṇaṃ; 's. of life' asudhāraṇaṃ prāṇayātrā.
(2) avaṣṭaṃbhaḥ āśrayaḥ ādhāraḥ ā-ava-laṃbaḥ upastaṃbhaḥ upaghnaḥ; 'a tree of s.' saṃśraya-āśraya-dramaḥ upaghnataruḥ.
(3) bharaṇaṃ poṣaṇaṃ pālanaṃ saṃvardhanaṃ.
(4) (Means) ājīvaḥ; upajīvikā; See Living. 5 sāhāyyaṃ anugrahaḥ ānukūlyaṃ; abhinaṃdanaṃ.
(2) sapramāṇa.
(2) poṣakaḥ vardhayitṛ m., pālakaḥ.
, v. t. vi-saṃ-bhū c., kḷp c., upanyas 4 U.
(2) man 4 A, ūh 1 A, anu-mā 3 A, avagam 1 P, vi- tark 10; See Infer; 's. ing that' ex. by atha yadi (atha maraṇamavaśyameva jaṃtoḥ Ve. 3).
, v. t. saṃ-ni-yam 1 P, nigyah 9 P, ava-saṃ-ni-rudh 7 U, ni-vṛ c., niyaṃha 10; ghṛ 10, staṃbh 9 P or c., pra- śam c. (śamayati) nivṛt c.; 's. ing the emotions of sorrow niyamya śokāvege; aṃtar in comp.; 'who s. es his tears' aṃtarvāṣpaḥ; aṃtaḥkopa. &c. 's. ing disturbance' saṃkṣobhaśamanaṃ-nivā raṇaṃ; (the passions) ji 1 P, dam c. (damayati) ni-saṃ-yam nigrah; See Control.
(2) guhra 1 U, chad 10, gup 1 P, saṃvṛ 5 U, apalap 1 P; See Conceal. -ion, s. saṃ-ni-yamaḥ-manaṃ nigrahaḥ ava-ni- rodhaḥ niyaṃtraṇaṃ staṃbhanaṃ nivāraṇaṃ pra- śamanaṃ avaṣṭaṃbhaḥ; (of the passions) damaḥ-manaṃ jayaḥ nigrahaḥ &c.
(2) gaha. gopanaṃ chādanaṃ.
, v. i. pākaṃ vraj 1 P, pac pass., sapūya -a. bhū.
, s. parama atiśreṣṭha niratiśayaḥ 's. soul' paramātmā paravrahma jagadātmā.
(2) mukhya prabhaviṣṇu pradhāna viśiṣṭa; See Principal; 's. power' sāmrājyaṃ pārameṣṭhyaṃ pradhānādhikāraḥ aikapatyaṃ; 's. monarch' adhīśvaraḥ samrādra paramarājaḥ; 'be s. to' ati-ric-viśiṣ-pass., (with abl.); See Excel. -ly, adv. paramaṃ atyaṃtaṃ paraṃ ati-su pr.
, v. t. atyaṃtaṃ pūra 10.
, s. karaṇī.
, a. niścita asaṃdigdha dhruva niḥsaṃśaya sthira niyata; See Certain; (of persons) dṛḍhaniścaya jātapratyaya saṃśayahīna; 'I am s.' dṛḍhaṃ manye mama dṛḍhapratyāśā vidyate nūnaṃ khalu or eva with verbs; 'he is s. of success' siddhiṃ dhruvāṃ manyate; 'she is s. of heaven' tasyāḥ svargavāso'vasthita eva; taṃ hataṃ viddhiṃ 'be s. that he will be killed'.
(3) nirbhaya; akutobhaya; See Secure, Safe.
(2) pratyayaḥ nirṇayaḥ niścayaḥ.
, s. laharī taraṃgaḥ kallīlaḥ.
, s. talaṃ pṛṣṭhaṃ mukhaṃ dṛśyāṃgaṃ tala-pṛṣṭhabhāgaḥ paṭhiṃ; 's. of the earth' kṣititalaṃ dharāpīṭhaṃ &c.
, v. t. atipūr 10, atibhojanaṃ kṛ c., atyaṃtaṃ tṛp c., sohityaṃ-nirvedaṃ-jan c.; See Glut. -s. atimojanaṃ atipūraṇaṃ atitṛpti f. -sauhityaṃ.
, v. i. ullal 1 P, udgam 1 P, utkṣip pass.; 's. ing waters' kallolākulaṃ-taraṃgakṣubhitaṃ-jalaṃ. -s. kallolaḥ mahormi f.
, s. śalyataṃtravid śasravaidyaḥ.
, a. karkaśa rūkṣa paruṣa pratīpa vakra duḥśīla.
, v. ā- śaṃk 1 A, tark 10, saṃ-bhū c. -s. vi- tarkaḥ ā- śaṃkā.
, v. t. tṝ 1 P, saṃ-ut-- atikram 1 U, 4 P, laṃgh 1 A, 10, pāraṃ gam 1 P.
, s. upanāman n., kulanāma. -v. t. Ex. by (s.); 's. ed Vyasa' vyāsakulotpannaḥ vyāsopanāmā.
, v. t. ati-śī 2 A, atikram 1 U, 4 P, atiric-viśiṣ-pass., ji 1 P; See Excel. -ing, a. ati in comp.; 's. the strength of man' atimānuṣa; See Beyond.
, s. dhautāvāraḥ uparicchadaḥ.
, s. ud-vṛttaṃ udvartaḥ atiriktabhāgaḥ.
, v. t. vi-smi c. (smāyayati smāpayate) sāścarya -a. kṛ vismayena upahan 2 P, vismayākula-āścayacakita -a. kṛ.
(2) atarkitaṃsahasā-āpat 1 P or āsad c. or ava-skaṃd 1 P; sannipatyāmiyuktaḥ (U. 3). 'was s. ed and attacked.' -s.,
(2) atarkitaḥ āpātaḥ-avaskaṃdaḥ sahasākranaḥ-avaskaṃdanaṃ.
(2) sahasākrāṃta.
, v. t. upā-hṛ 1 P, upā-nī 1 P, saṃ- ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P, pra-dā 3 U, prati-pad c.
(2) pari- tyaj 1 P, utsuj 6 P, hā 3 P, saṃnyas 4 U.
(3) (Oneself) śaraṇaṃ gam 1 P or yā 2 P or pra-pad 4 A, vaśaṃ gam-yā. -s. samarpaṇaṃ pradānaṃ pari- tyāgaḥ utsagaḥ.
(2) praṇati f., vaśībha naṃ.
, a. moṣeṇa-cauryeṇa-chalena-kṛtaprakāśita-niveśita &c.
, v. t. pari-vṛ 5 U or c., parikṣip 6 P, pari-i 2 P, parigam 1 P, pari- veṣṭ 1 A or c., pari-sṛ 1 P; oft. by mekhalā rasanā valaya in comp.; 'the earth s. ed by ocean' samudrarasanā-udadhivalayāratnākaramekhalā-urvī.
, uttarīyaṃ prāvāraḥ.
, s. avekṣā-kṣaṇaṃ nirūpaṇaṃ.
, v. t. pra- pari- mā 3 A or c. (māpayati).
(2) (With the eye) saṃdṛś 1 P, pari-ava-īkṣ 1 A, vilok 1 A, 10, nirīkṣa nirūp 10. -s. ava-ā-lokaḥ-kanaṃ nirīkṣā nirīkṣaṇaṃ.
(2) māpanaṃ.
, v. t. ati-jīv 1 P, jīv with paścāt (with gen.) or uttaraṃ (with abl.); 'a. danger' āpadaṃ utṝ 1 P. -v. i. dhṛ pass., ava-sthā 1 A.
, a. pogya ucita grāhin grahaṇa-vedana-kṣama-śakta gamanīya grāhaka; See Admit (of); 'I am made s. of an emotion' vikārasya gamanīyāsmi saṃvṛttā (S. 1); 'youth is s.' vikāri yauvanaṃ (Mal 1); 's. of anger' sulabhakopa krodhaśīla śīghrakopin.
, v. t. śaṃkra 1 A, vi-ā-pari-- saṃśī 2 A, na prāta-i 2 P or viśvas 2 P; 'excessive affection s. s evil' atisnehaḥ pāpaśaṃkī (S. 4).
(2) man 4 A, vi- tark 10,
(2) āśaṃkya śaṃkāvaha śaṃkāsthāna-āspadaṃ-pātraṃ.
, v. t. ud-baṃdh 9 P, pra-ava-laṃb c., vi-ava-saṃj c.; viṭapaviṣaktavalkaleṣu (S. 1) 'the bark-garments s. ed from the branches'; āṃdolayati (D.).
(2) vyākṣip 6 P, vilaṃb c.
(3) (From office) niyatakālaṃ yāvat ādhikārāt niṣkas c. or pracyu c. or bhraṃś c.
(2) vilaṃbanaṃ vyākṣepaḥ.
(3) vicchaṃdaḥ nivṛtti f., niroghaḥ.
, v. t. bhū 3 U, saṃ-vṛdh c., pā c. (pālayati) &c.
(2) sa-dhṛ 10, (śokakṣobhaṃ hṛdayaṃ pralāpareva dhāryate U. 3); saṃ-staṃbh 9 P or c.; See Support; 's. life' prāṇadhāraṇaṃ-prāṇayātrāṃ-kṛ 8 U, jīvitaṃ dhṛ prāṇasāraṃ bhū; See Live, Maintain. 3 pravṛt c.
(4) prati-upa-pad c. See Prove. 5 sah 1 A, anu-bhū 1 P.
, s. sainyānugāmin -a. vaṇij
, s. saṃdhiḥ sīvanaṃ.
, s. adhīśaḥ adhīśvaraḥ.
, v. t. kṣaumeṇa parivṛ c. or pari-viṣṭa c.; 's. -ing clothes' bālapariveṣṭanaṃ.
, v. i. pra- galbh 1 A, vikatth 1 A; See Boast.
, s. grāmikaḥ asabhyaḥ grāmīṇaḥ.
(2)
, v. t. gras 1 A, ni- gṛ 6 P. -s. grāsaḥ gilanaṃ.
(2) nigaraṇamotas n., annamārnaḥ; 's. -wort' arkaḥ vasu(sū)kaḥ āsphoṭaḥ gaṇarūpaḥ vikī(ki)raṇaḥ maṃdāraḥ arkaparṇaḥ.
, s. kacchabhūḥ anupo deśaḥ anūpabhūḥ. -v. t. ā-plu c.; See Plunge. -y. -a. kaccha anūpa.
, s. marālaḥ rājahaṃsaḥ śvetagarut m.
, s. śādvalaṃ satṛṇabhūmi f.
, s. sadhaḥ samūhaḥ gaṇaḥ vṛdaṃ kulaṃ; See Multitude. -v. i. gaṇaśaḥ saṃnipat 1 P or saṃmil 6 P, saṃghaśaḥ gam 1 P or yā 2 P.
, a. śyāma kṛṣṇa kṛṣṇavarṇa.
, s. padṛḥ dīghaṃkhaṃḍaḥ. -v. t. (paddena) veṣṭra 1 A or c., parivṛ c., paricchad 10.
, s. śāsanaṃ ādhipatyaṃ īśatvaṃ pramutvaṃ vaśaḥ-śaṃ adhīnatā. -v. t. śās 2 P.
(2) pravṛt c., pra- nī 1 P, prer c., prayuj 10, pracud 10; See Influence, Subject; 'not s. ed by avarice' avaśo lobhasva anākṛṣṭaḥ lobhena lobhāprerita &c. -v. i. preṃkh 1 P, itastataḥ cal 1 P or kaṃpa 1 A; nam 1 P, ā-pra-laṃb 1 A.
, v. i. śap 1, 4 U, śapathaṃ śap. -v. t. śap c., śapathaṃ grah c.
, v. i. pra- svid 4 P; See Perspire,
(2) pariśram 4 P; tam 4 P (tire.) -v. t. svid c. -s. svedaḥ gharmaḥ. svedajalaṃ.
(2) pari-śramaḥ āyāsaḥ; by the s of thy brow' ātmanaḥ pariśrameṇa.
, v. t. mṛj 2 P or c., saṃ-pari-pra-- 's. away' ava-apa-mṛj apavah c., (rayeṇa) apanī; 's. across', 's. over' javena ātikram 1 U, 4 P or ati-i 2 P, -s. prasaraḥ gocaraḥ viṣayaḥ; See Range,
, a. madhura; miṣṭa śurasa svādu madhumapa (yī f.), (of taste only).
(2) cāru maṃjula lalita komala manojña; See Pleasant. 's. smile' cāru-madhura-smita; 's. song' cārugītaṃ &c. -s. madhu n., miṣṭaṃ āsvādaḥ.
(2) sukhaṃ saukhyaṃ; 's. s. of royalty' rājyasukhāni; 's. -heart' vallabha praṇayin dayita kāṃta ramaṇa (ṇī f.), priyatama; 's. -meat' miṣṭāsraṃ mādakaḥ vāyanaṃ; 's. -smelling' sugaṃdhi surabhi; 's. -speaking, -toned, -voiced' maṃjulasvana cārubhāṣin priyaṃvada madhuravāk.
, v. i. śvi 1 P or pass., pra-ut-- sphāy 1 A, vṛdh 1 A, utsṛp 1 P; pra-upa-ci pass., bahulī-bhū 1 P; 'a heart s. ing with joy' harṣotphullaṃhṛdaya; See Increase. -v. t. śvi c., sphāy c. (sphāvayati) vṛdh c. (with air), ud-pra-ā-dhmā 1 P; See Puff. -s.
(2) śvayathuḥ; śothaḥ; śophaḥ gaṃḍaḥ.
(3) (Of the sea) ūrmipraloṭhanaṃ saṃkṣobhaḥ.
, v. i. gharmeṇa abhibhū or bādh pass.
, v. i. pra-vi-cal 1 P, bhraṃś 4 P, 1 A, yarāṅmukhībhū 1 P, cyu 1 A, vyati-i 2 P, vyatikram 1 U, 4 P, (with abl.); aticara 1 P, ati-vṛt 1 A (with acc.); See Deviate; 's. ing from the right path' sanmārgabhraṣṭa &c.
, a. javana vegavat tvarita satvara śīvradrūta-laghu-gāmin pra-javin śīghraga prajavana tarasvin mahāvega; 's. of foot' dhāvane mahājava; 'as s. as the wind' vāyugati vāyuvega.
, v. atipānaṃ kṛ 8 U.
, v. t. tṝ 1 P; plu 1 A; 'swam across the sea with their arms' payaḥ atāriṣubhujaiḥ (Si. xii. 77); 's. ing against the waves' bāhubhyāṃ laharīśchiṃdan; 'the Earth s. s in blood' rudhirāhāvitā mahī. -v. t. tṝ (with acc.), pāraṃ gam 1 P.
, See Cheat.
, s. śa(sū)karāḥ varāhāḥ.
, s. dolā-lī prekhā preṃkholanaṃ hiṃdolaḥ; kācaṃ śikyaṃ (with a loop).
(2) dolanaṃ prekhaṇaṃ.
(3) rayaḥ vegaḥ gati f. -v. t. prekh 1 P, dolāyate (D.), itastataḥ saṃ-vi-cat 1 P. -v. t. prekh c. āṃdolayati-prakhāṃlayati (D.), i stataḥ saṃ-vi-cal c.
, v. t. kavit taḍ 10, pratud 6 P, parupa prahva 1 P.
, v. i. dhūrg 6 P, 1 A, bhram 1, 4 P.
v. t. vetreṇa taḍū 10 or hana 2 P or pra-hṛ 1 P.
, s. piṃjā; pallavaḥ.
, v. i. muh 4 P, pra-vi-vyā-- murccha 1 P. -s. mūrcchā mohaḥ; 'he fell in a s.' mohaparāyaṇo babhūva mūrcchāpanna.
, s. avapātaḥ sahasākamaṇaṃ-āpatanaṃ. -v. i. sahasā avapatya grah 9 U or ākram 1 U. 4 P.
, s. asiḥ khaṅgaḥ nistriṃśaḥ. kṛpāṇaḥ karavā(pā)laḥ caṃdrahāsaḥ riṣṭiḥ maṃḍalāgraḥ kaukṣeyakaḥ; 's. -belt' tsarubaṃdhanaṃ; s.-stick' kūṭāstraṃ; 's. -man' khaḍgin gvaḍgadharaḥ āsikaḥ.
, s. aśvabaṃdhaḥ-pālaḥ.
, s. cāṭukāraḥ-paduḥ atilālanaparaḥ atyanurodhin m.
, s. akṣaraṃ; 'of one s.' ekāc ekākṣara; 'of many s. s' anekāc bahvakṣara.
, s. sāraḥ saṃkṣepaḥ sārāṃśaḥ.
, s. nyāyaḥ.
, s. tanvaṃgī tanugātrī.
(2) vidyādharī divyāṃganā.
, vanya āraṇyaka.
, s. cihnaṃ lakṣaṇaṃ liṃgaṃ saṃjñā prati-rūpaṃ.
, s. sauṣṭhavaṃ caturasratā yathāpramāṇatā aṃgasaṃyogaḥ avayavasaṃgati f.
, s. sahānubhavaḥ saṃvedanaṃ anukaṃpā mamaduḥkhatā samaduḥkhitā; samasukhitā oft. by samaduḥkha-sukha; 'the birds even screamed as if out of s.' vihagāḥ samaduḥkhā iva cukuśuḥ (R. VIII. 39).
(2) svabhāvaprakṛti-sāmyaṃ ānuguṇyaṃ sādharmyaṃ ānurūpyaṃ.
, s. ekatānatā svaraikyaṃ sāmyaṃ; See Harmony. -ious, a. sama or saṃgatasvara or tāna.
, s. saha-pāma-bho janaṃ.
, s. liṃgaṃ lakṣaṇaṃ: See Indica-
, s. samājaḥ sabhāgṛhaṃ.
, a. eka-sama-kālīna.
, s. macho
, s. sabhā saṃsad f., sadas f. n.
, s. samājaḥ sabhā pariṣad f.
, s. paryāyaḥ tulyārthaśabdaḥ paryāyaśabdaḥ.
, s. sārasaṃgrahaḥ-patrakaṃ.
, s. kārakaprakriyā vākyaracanāvi-cāraḥ.
, s. saṃyogaḥ saṃkalanaṃ.
, s. upadaṃśaḥ.
, s. śṛṃgaṃ-gakaṃ basti m. f.
, s. madhuraṃ madhu n., lehyaṃ.
, s. paddhati f., rīti f., saraṇi-ṇī f., kramaḥ paryāyaḥ; See Manner. 2 kalpanā prayogaḥ.
(3) śākhā.
(4) (Of the body) kāyavyūhaḥ.
(5) (Of philosophy) darśanaṃ; 'the solar s.' sauraṃ jagat.
, s. hṛtsaṃkocaḥ.
, s. tanutrāvāraḥ.
, s. See Manna.
, a. citra śabala karburita.
, s. paṭaveśman n., paṭamaṃḍapaḥ dṛṣyaṃ; (fig.) acirasthāyī āvāsaḥ.
, s. kṣayaḥ kṣayathuḥ.
, s. See Picture.
, s. phalakaḥ-kaṃ ādhāraḥ maṃcaḥ; 't. for writing' lekhanādhāraḥ lipisajjādhāraḥ.
(2) patraṃ.
(3) (Of metal &c.), patraṃ phalakaṃ; 'sitting at the same t.' sahabhojin pāṃkteyaḥ; 't. of contents' sūcī-nighaṃṭa-patraṃ sūcicī f., anukamaṇikā; 't. of numbers' aṃkapatraṃ-jālaṃ; 'be at t.' bhuj 7 A; 'to keep good t.' bhojanaviśeṣān upakḷp c.; 't. -land' adhityakā ūrdhvabhūmi f., mālaṃ kṣetraṃ sānu m. n., prasthaḥ; 't. -talk' viśraṃbhālāpaḥ-kathā.
, See Interdict.
, s. murajaḥ mṛdaṃgaḥ.
, a. tūṣṇīṃ datta mānasa (sī f.); 't. consent' mānasājñā; 't. obedience' nirvikalpa-nirvivāda-ājñāpālanaṃ.
, a. saṃvṛtimat monin anālāpaśīla tūṣṇīka tūṣṇīṃśīla bhāṣaṇavirakta mitavāk-katha.
, v. i. ā-baṃdh 9 P, pi-ā-nah 4 P.
(2) (a vessel) nomārgaṃ pari-vyā-vṛt c. -s. kīlakaḥ guṇaḥ.
, s. (nau-) sajjā rajjvādisāmagrī. -v. t. sajjīkṛ 8 U, saṃnah c.
, s. kauśalaṃ naipuṇyaṃ vaidagdhyaṃ yukti f., cāturyaṃ; See Skill. -Tactics, s. yuktikauśalaṃ; (of war) balavinyāsakauśalaṃ vyūharacanāvidyā.
, s. See Tangible.
, s. bhekaśiśuḥ-śāvakaḥ.
, s. agraṃ.
, s. lāṃgū(gu)laṃ pucchaḥ-cchaṃ lūmaṃ; bālahastaḥ bāladhiḥ (bushy end).
, s. saucikaḥ tunnavāyaḥ sūcikaḥ; 't. s work' sūcyā sevanaṃ sūcikarman n.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati) lip 6 P, kalaṃkayati (D.). -s. dūṣaṇaṃ kalaṃkaḥ doṣaḥ; See Stain.
, v. t. grah 9 U, prati-pari-- (in all senses) agṛhīte rākṣase (Mu. 1); upa-deśaṃ gṛhāṇa &c.; ā-dā 3 A, prati-iṣ 6 P; svī-aṃgī-kṛ 8 U.
(2) dhū 1 P, 10, ā-ava-laṃb 1 A.
(3) (A word in a sense) pari- graha; tatrāthaśabda ānaṃtaryārthaḥ parigṛhyate (S. B. 23) 'is taken in the sense of' &c.
(4) nī 1 P, vah 1 P, hṛ 1 P,
(5) upalabh 1 A, avagam 1 P,
(6) anubhū 1 P; See Suffer,
(2) āśri 1 U, vraj 1 P.
(2) likh 6 P;
(2) vipra-labh 1 A; See Cheat. -off, apanī avatṝ c., unmuc 6 P, avakṛṣ.
(2) ārabh 1 A, pravṛt c.
, s. kathā upa- ākhyānaṃ ākhyāyikā.
(2) pari- gaṇanā saṃkhyānaṃ; 't. -bearer' sūcakaḥ karṇejapaḥ; 't. -bearing' paiśunyaṃ upajāpaḥ.
, s. mati f., buddhi f., dhīśakti f., prajñā buddhi or mati-prabhāvaḥ or vibhavaḥ buddhikauśalaṃ.
(2) guṇaḥ.
, s. kavacaḥ-caṃ māyā rakṣākaraṃḍakaḥ.
, v. i. ā-saṃ-lap 1 P, saṃ- bhāṣ 1 A, saṃvad 1 P, saṃmaṃtr 10 A; See Converse. -s. ālāpaḥ saṃvādaḥ saṃ- kathā saṃ- bhāṣaṇaṃ kathāprasaṃgaḥ.
(2) kiṃvadaṃtī pravādaḥ; See Report; 'idle t.' pra- jalpitaṃ pralāpaḥ; 'popular t.' janapravādaḥ; 'fine t.' śābdapāṃḍityaṃ; 'mere t.' vāṅmātraṃ.
, a. ucca tuṃga unnata ucchita prāṃśu; 't. in stature' ucca or dīrgha-deha or mūrti; 't. person' prāṃśuḥ.
, s. (meṣādīnāṃ) vasā vapā; 't.-chandler' vasāvikrayin m.
, v. i. saṃ-vad 1 P, tulya-anurūpa-anu-guṇa -a. bhū 1 P; 't. -ing of hands' akṣarasaṃvādaḥ. -s.
, s. nakhaḥ-khaṃ nakharaḥ-raṃ.
, s. ciṃcā tiṃtiḍī-ḍikā amlikā āmli(mlī)kā.
, s. piculaḥ bhānukaḥ.
, s. See Drum (
(1)).
, v. t. vi-nī 1 P, dam c. (damayati) nigrah 9 P, vaśīkṛ 8 U; (fury) śam c. (śamayati). -a. vinīta dāṃta vaśaga adhīna.
(2) grāmya gṛhapuṣṭa gṛhya-gṛha-grāma -in comp; 't. dove' gṛhakapotaḥ; 't. hog' grāmyaśūkaraḥ vidcaraḥ.
(3) nistejas naṣṭavīrya; nīrasa niḥ-sattva; See Spiritless. -ed, a. dāta śāṃtakraurya vinīta.
, (with) v. i.
(2) (Witness &c.) kapaṭena-chalena-vaśīkṛ 8 U; duṣ c. (dūṣayati) anyathā kṛ vikṛ.
, v. t. śyāmīkṛ 8 U, saṃ-dhā 3 U, śudh c.; pariṣkṛ c.
, s. sparśaḥ sparśarekhā.
, a. spaśanīya spṛśyaṃ.
(2) sparśavedya prakaṭa suspaṣṭa vibhāvyamāna.
, v.
, s. taḍāgaḥ-gaṃ jalāśayaḥ kāsāraḥ vāpī dīrghikā (large t.); See Pond.
, s. caṣakaḥ.
, v. t. āśāṃ-tṛṣṇāṃ-vṛdh c., āśāṃ vardhayitvā vipralabh 1 A, jātāśāḥ khaṃḍ 10 or bhaṃj 7 P.
(2) (general)
, a. sama tulya samārthaka tulyārthaka.
, s. niṣkāraṇa vairabhāvaḥ or duḥśīlaṃ.
, v. t. laghu ā-abhi-han 2 U or pra-hṛ 1 P.
(2) chidrayati (D.), chidraṃ kṛ 8 U. -s. mṛdulaghu-capeṭaḥ ladhvāvātaḥ-prahāraḥ.
, s. ladhapaddṛḥ-vadhanī.
, s. dīpikā kṣudradīpaḥ.
, a. vṛttānupūrva (K. I. 35); gopucchākāra śuṃḍākṛti.
, s. vivayānikā.
, s. kṛniḥ aṃvakīṭaḥ.
, s. See tapestry.
, s. a- rālaḥ sarjjarasaḥ; See Pitch.
, a. cirakriya dīrghasūtrin maṃda See Slow.
, s. kṣudracarman n.
(2) śaravyaṃ lakṣyaṃ-kṣaṃ.
, s. (paṇya-) śulkapatrikā.
, v. t. duṣ c. (dūṣayati). kalaṃkapati (D.) See Stain. -v. i. malinībhū 1 P, duṣ 4 P.
, s. sarjarasaliptaṃ śāṇaṃ.
, v. i. vilaṃb cira(rā)yati (D.); ava-sthā 1 A.
, a. amla śukta. -s. amlīya.
, s. daṃtaśarkarā malaṃ piṣpikā.
, s. kāryaṃ niyuktaṃ karma kartavyaṃ kāryabhā(bha)raḥ vrataṃ; 'one who does a t imposed' vrātīnaḥ; 'to take to t.' adhikṣip 6 P, nirbharts 10 A; See Reproach. -v. t. kāryabhāraṃ nyas 4 U, gurukārye niyuj 7 A, 10.
, s. kauśeyasūtragucchaḥ.
, v. t. ā- svād 1 A or c., ras 10, prāś 9 P, lih 2 U. -v. i. Oft. by (s.). -s. ā- svādaḥ rasaḥ.
(2) ā- svādanaṃ rasanaṃ.
(3) (Sense of t.) rasanaṃ rasaneṃdriyaṃ ruci f.
(4) abhi- ruciḥ pravṛtti f., śīlaṃ vyasanaṃ; 't. s. differ', 'different men have different t. s' bhinnarucirhi lokaḥ; 'he was not to her t.' sa na tasyā rucaye babhūva (R. VI. 44); 'of like t. s' samānaśīla.
(5) rasajñatā rasikatā; 'devoid of t.' arasika arasajña.
(2) hṛdya manohara hṛdayagrāhin.
, s. cīraṃ cīracīvaraṃ naktakaḥ karpaṭaḥ; See Rag. -ed, a. jīrṇa jarjarita.
, See Babble, -er.
, v. t. raṃj c. -s. paṭahapraṇādaḥ.
, v. t. ā-adhi-kṣip 6 P, niṃd 1 P, upālabh 1 A; See Censure. 2 solluṃṭhanaṃsātprāsena-vad 1 P; 'enough of t.; ing' alamalamupolabhya. -s. ā-adhi-kṣepaḥ upālaṃbhaḥ solluṃṭhanokti f.
, s. vṛṣabhaḥ -rāśiḥ.
, a. dṛḍhaṃ ātata.
, s. punarukti f. punaruktatvaṃ paunaruktyaṃ.
, s. gaṃjā śuṃḍāpānaṃ śuṃḍā; pathikāśramaḥ; 't. keeper' śauḍikaḥ.
, a. bahirujjvala bāhyaśobhana mithyāśobhāyukta.
, a. piṃga piṃgala piśaṃga (gī f.), kapila kaḍāra kadru.
, s. karaḥ baliḥ; śulkaḥ-lkaṃ rājasvaṃ.
(2) bhāraḥ. -v. t. karaṃ nyas 4 P (with loc.) or dā c. (dāpayati) or grah 9 U (with abl.).
(2) āyas c., atyaṃtaṃ pīḍ 10.
(3) niṃd 1 P, doṣaṃ grah 9 U; See Censure. -able, a. karārha śulka-kara-adhīna.
, v. t. adhi-i c. (adhyāpayati) śikṣ c., paṭh c., upadiś 6 P, śās 2 P.
, s. arṇaḥ; 't. -wood' arṇaṃ arṇakāṣṭhaṃ.
, s. yugmaṃ or by pl.
, s. aśru-sru n., bāṣpaḥ asraṃ netrāṃbu n. -jalaṃ-udakaṃ nayanavāri and sim. comp.; 'with t. s in eyes' sabāṣpaṃ sāsraṃ vāṣpākulanayana -a.; 'starting of t. s' bāṣpodramaḥ udbāṣpatvaṃ; 'flood of t. s' dhārāśru aśrudhārā; 'having the eyes filled with t. s' bāṣpākula aśrunayana sāsra aśramukha aśrupariplutekṣaṇa paryaśru.
, s. chidraṃ vidaraḥ bhidā; See Rent. -v. t. vi- dṝ 9 P or c., vi- śṝ 9 P, vidal c., bhid-nirbhid 7 P; 'she tore her hair for grief' vilalāpa vikīrṇa mūrdhajā (K. IV. 4); 't. to pieces' śakalīkṛ cūrṇ 10.
(2) savegaṃ cal 1 P.
, v. t. du 5 P, kṣubh c., ard 1 P or c., bādh 1 A, pīḍ 10; See Injure.
, s. vṛtaṃ.
(2) cūcukaṃ stanāgraṃ.
, a. pāribhāṣika-sāṃketika-(kī f.).
(2) pāribhāṣikatvaṃ.
, s. paribhāṣā.
(2) śilpa-kalāvijñānaṃ; 'school for t.' śilpaśālā.
, a. atidīrgha dīrghasūtra dīrghatara; 'passes the night grown t. by sorrow' gamayati rajanīṃ viṣādadīrghatarāṃ (S. 4).
(2) śramāvaha klāṃti-kheda-kara (rī f.).
(3) maṃda maṃthara dīrghasūtrin cirakriya.
, v. i.
(2) bāhulyena utpad c. or pra-sū 2, 4 A.
, a. madyanivṛttiviṣayaka. -(
, s. āveṣṭanaṃ āvaraṇaṃ kavacaḥcaṃ puṭaḥ.
, s. vidyutpreritavārtā vidyutsaṃdeśaḥvārtā.
, s. mīmāṃsā hetuvidyā.
, s. dūrabhāṣaṇayaṃtraṃ.
, s. dūradarśanayaṃtraṃ.
, v. t. kath 10, ācakṣ 2 A, śaṃs 1 P, āmi-yid c., ā- khyā 2 P or c. (khyāpayati) (with dat.); gharṇ 10, katṝ 10, śru c., ni- gad 4 P, vyā-udā-hṛ 1 P, abhi-dhā 3 U, nirūp 10: See Say also.
(2) gaṇ 10, sa-parisaṃkhyā; 't. beads' jap 1 P. -v. i. sidh 4 P, saphalībhū 1 P, guṇaṃ-kāryaṃ-kṛ yaśaḥsiddhiṃ-dā 3 U.
(2) (upon) guṇaṃ-kāryaṃ-jan c. or utpad c.; avasad c; apa-ci 5 U, kṣi 5 P or c.
(2) durbalīkṛ; See Impair; 't. -tale' sūcakaḥ piśunaḥ karṇejapaḥ.
, s. sāhasaṃ kṣiprakāritā asamīkṣya-avimṛśya-kāritā; See Rashness.
, v. t. saṃmiśr 10, saṃyuj 10, saṃsṛj 6 P.
(2) mṛdrakṛ 8 U, snigdhīkṛ pra- śam c. (śamayati) laghūkṛ laghayati (D.), niyam 1 P; See Moderate. -s. śīlaṃ prakṛti f., sva- bhāvaḥ; 'good t.' suśīlaṃ sadbhāvaḥ saujanyaṃ; See under Good. 2 samatā akṣobhaḥ asaṃbhramaḥ saṃyamaḥ roṣābhāvaḥ cittasvāsthyaṃ -samatā; 'to lose t.' kṣubh 4 P, kuṣ-kup 4 P.
(2) pra- śāṃta akṣubdha dhīra akopana acaṃḍa.
(3) saṃyata sayamin saṃyatavṛtti saṃyamaśīla; 't. in eating' mitāhāra alpāhāra mitāśin saṃyatāhāra; 't. in drinking' &c.; See Moderate. 4 samaśītoṣṇa maṃdoṣṇa.
, s. uṣṇa-gharma-parimāṇaṃ.
, See Storm, -y.
, s. devālayaḥ devatāyatana-niketanaṃ siddhāyatanaṃ devagṛhaṃ-bhavanaṃ-maṃdiraṃ; and sim. comp.; maṭhaḥ vihāraḥ (Jaina t.); 'endowment of a t.' devasvaṃ.
(2) kuṃbhaḥ kapolaḥ śaṃkhaḥ.
, a. aihika-sāṃsārika-aihalaukikaprāpaṃcika-laukika- (kī f.).
, a. acirasthāyin acira-alpakālika (kī f.), aśāśvata (tī f.), asanātana (nī f.), acira anitya kṣaṇika.
, v. i. yathākālaṃ-yathāsamayaṃ-vyavahṛ 1 P, chaṃdonuvṛt 1 A.
, v. t. pra-vi-lubh c., vi-ā-kṛṣ 1 P, vi- muh c.; See Allure. 2 erīkṣ 1 A.
, a. deśan; 'in t. ways' daśadhā; 't. times' daśakṛtvaḥ.
, a. rakṣaṇīya pratipādanīya.
, a. grāhin saṃlagnaśīla.
(2) dhāraṇāvat; See Retentive. 3 sāgraha pratini-viṣṭa āgrahin; dṛḍhasaṃkalpa svamatāgrahin; See Obstinate. 4 śyāna sāṃdra cikkaṇa.
(2) grāhaḥ; (eko grāhastu mīnānāṃ) ā- grahaḥ abhiniveśaḥ dṛḍhatā śyānatā.
, s. bhūmyadhivāsin m.; (in general) gṛhanivāsin. -v. t. parabhūmiṃ adhivas 1 P or adhi-ṣṭhā 1 P.
, v. i. pravaṇī-bhū 1 P, pravṛt 1 A, pravah 1 P, uddiś 6 P, abhisaṃ-dhā 3 U; oft. by ālu śīla in comp.; 't. ing to fall' patayālu patanaśīla pipatiṣu; 't. ing to the same object' taduddiṣṭa; 't. s to the centre' keṃdrābhimukhībhavati.
(2) (to) āvahra 1 P; kḷp 1 A, saṃpad 4 A (with dat.), (niṣpannaprāyamapi prabhuprayojanaṃ na me dhṛtimāvahati Rat. 1); kalpase rakṣaṇāya &c.; oft. by dat. with or without bhū; See Lead. -v. t. car c., pā c. (pālayati) rakṣ 1 P (of cattle only).
, a. sukumāra komala mṛdu pelava; See Delicate, Soft. 2 sulabhavedana-duḥkha duḥkhajña mṛdu.
(3) vāla kaumāra (rī f.).
(4) sadaya karuṇārdra karuṇa snigdha dayālu; 't.-hearted' karuṇatmaka komala-mṛdu-citta klinnahṛdaya dayardracitta -v. t. upātī 1 P, upahṛ 1 P.
(2) upakṣip 6 P, upanyas 4 U. -s. upanyāsaḥ prastāvaḥ.
, s. śi(mi)rā; snāyu f., snamā.
, s. taṃtuḥ; (of creepers) pratānaṃ kisalayaḥ-yaṃ; See Shoot.
, s. bhavanaṃ āyatanaṃ; 'earthly t.' dehaḥ.
(2) sthāvaraṃ.
, s. mataṃ abhiprāyaḥ.
, s. bhāvaḥ bhāvārthaḥ abhiprāyaḥ tātparyaṃ.
(2) kramaḥ anvayaḥ.
, s. kālaḥ. -a. ātata.
, s. vastra-paṭa-vaṃśman n., dūṣyaṃ-śyaṃ paṭamaṃḍapaḥgṛhaṃ; 'royal t.' upakāryā upakārikā; 'pitch a t.' dūṇyaṃ rac 10 or upa-kḷp c.
, a. parīkṣārthaṃ kṛta tatkālopayukta.
, a. See Thin. -Tenuity, s. See Thinness.
, a. koṣṇa kavoṣṇa īṣaduṣṇa maṃdoṣṇa.
, a. triśatavarṣāvartin -s. viśatasāṃvatsariko vidhiḥ.
, s. vākchalaṃ apalāpaḥ; See Prevarication.
, s. paryaṃtaḥ aṃtaḥ.
(2) maryādā avadhiḥ sīmā; 'the utmost t.' paramāvadhiḥ; 't. of life' āyurmaryādā āyuḥsīmā; 'the t. of life is small' svalpaṃ āyuḥ.
(3) kārya nirvāhasamayaḥ-kālaḥ
(4) padaṃ śabdaḥ saṃjñā.
(5) vyavahāraḥ vṛtti f., bhāvaḥ; 'on friendly t. s' mitrabhāvena sadbhāvena prītyā sukhena; 'ill t. s' aprīti f., virodhaḥ asaṃtoṣaḥ.
(6) (Math.) padaṃ.
(7) avayavaḥ (of a syllogism).
(8) (T. s) samayaḥ saṃketaḥ saṃvid f., pratijñā. -v. t. ā-khyā 2 P, abhi-dhā 3 U, āhve 1 P; See Call, Name. -less, a. niravadhi anaṃta.
(2) pratyayaḥ.
, s. atikalahapriyā karkaśā caṃḍī; See Shrew, Scold.
, s. paribhāṣā.
, a. nṛtyasaṃbaṃdhin.
, s. aliṃdaḥ -bhūmi f., praghā(gha)ṇaḥ.
(2)
(3) vitardi f., vedikā.
, a. jalasthalātmaka.
, a. pārthiva (vī f.), bhaumika (kī f.), bhauma (mī f.), bhū in come.
(2) laukika aihikaḥ (kī f.); See Worldly. 3 bhūcara sthalaja bhūlokastha; 't. globe' bhūgolaḥ.
, s. pra- deśaḥ rāṣṭaṃ rājyaṃ bhūmi f.
, s. saṃ- trāsaḥ bhayaṃ sādhvasaṃ śaṃkā.
(2) bhayahetuḥ-sthānaṃ śaṃkāsthānaṃ; 'a t. to the wicked' śaṭhān vyathayitā (Mr. 9).
, a. lāghavānvita saṃkṣipta laghupada.
, s. tṛtīyakaḥ-jvaraḥ tryaihikaviṣamaḥ (t. ague).
, a. tṛtīthaka tṛtīyin.
, v. t. parīkṣ 1 A, (māyāṃ mayodbhāvya parīkṣitosi R. II. 62), vimṛś 6 P, (śāstraṃ prayoge ca māṃ vimṛśatu M. 1). -s. parikṣā vimarśaḥ pratīti f.
(2) pramāṇaṃ; (something whereby to t.) nikaṣaḥ nikaṣagrāvan m.; 'this should be put to t.' etatpratītirutpādyā; See Touch.
, a. kaṃbuviśiṣṭa śaṃkhavāsin.
, s. mṛtyulekhaḥ-patraṃ icchāpatraṃ.
(2) saṃhitā.
, s. mṛtyulekhakartṛ m.
, s. aṃḍaḥ -koṣaḥ-śaḥ muṣkaḥ vṛṣaṇaḥ phalaṃ (in dual).
, v. t. sākṣyaṃ dā 3 U, pramāṇayati (D.), pramāṇīkṛ 8 U.
(2) prakāś c., vivṛ 5 U, vyaṃj 7 P or c., prakaṭīkṛ; āviṣkṛ (by words) brū 2 U, vac 2 P &c.
, s. sākṣyaṃ pramāṇaṃ prāmāṇya
, a. See Fretful.
, s. dhanurvātaḥ.
, s. rahaḥ-saṃlāpaḥ-pratyāsatti f.
, s. baṃdhanarajju f. -sūtraṃ. -v. t. (rajjvā) badh 9 P.
, s. catuṣṭayaṃ catuṣkaṃ.
, s. caturmujaḥ caturavaṃ.
, s. mūlaṃ mūlapaṃkti f., mūlagraṃthaḥ.
(2) ukti f., sūtraṃ vacanaṃ vākyaṃ
, a. tāṃtava (vī f.), taṃtunivita
, s. vinyāsaḥ vi- racanā-naṃ. ūti f., vāpaḥ-yaḥ.
(2) taṃtu-sūtra-guṇaḥ.
(3) tāṃtavaṃ.
v. t. See Ply.
, conj. Ex. by abl. of word following it; matireva balādgarīyasī &c.; with 'better ex. by' na ca na tu na punaḥ; See Prefer, Better; oft. ex. by apekṣya (with acc.), apekṣayā in comp.
, v. t. upakṛta-anugrahīta -a. asmi iti vad 1 P, ('Say,' q. v.); kṛtajñatāṃ dṛś c. or āviṣkṛ 8 U. kṛtopakāraṃ stu 2 U or praśaṃs 1 P; 't-ed his deliverer' bhavatānugṛhītaḥ-upakṛtaḥ-asmi iti rakṣitāramubāda; '(I) t. you', 'thanks' anugrahītosmi mahānayaṃ prasādaḥ. 't. God' diṣṭyā. -s. (Thanks) kṛtajñatādarśanaṃ-prakāśanaṃ upakārastuti f., dhanyavādaḥ; better ex. by (v.) 'accept my t. s' by (v.).
, s. tad (saḥ-sā-tat)
(2) yat (yaḥ-yāyat), oft. by comp.; 'he t. has strength' sabala balin &c. -conj. iti (after assertions) yathā yat (at beginning) with or without iti; sometimes not ex.
(2) (Purpose) iti with pot, mood or arthe-rthaṃ in comp.; 'Oh t.' See Would.
, s. chadis f., paṭalaṃ tṛṇapaṭalaṃ-chadiḥ. -v. t. tṛṇāditā ā- chad 10.
, v. i. dru 1 P, vi-lī 4 A. -v. t. dru c., dravīkṛ vi-lī c.; See Melt. -s. hima or tuṣāra-muti f. or srāvaḥ.
, (Article) Ex. by tat (saḥ-sā-tat) or adas (asau-adaḥ); gen. not ex.
(2) (With comp. adj.) by yathā yathā-tathā tathā; yathā yathā yauvanamaticakāma tathā tathā anapatyatājanmā avardhatāsya saṃtāpaḥ (Ka. 59), 't. older he grew, t. greater his torment' &c.; 't. sooner, t. better' yathā yathā laghu kāryaṃ saṃpādyate tathā tathā adhikaṃ śreyobhavet; 't. more so' viśeṣataḥ viśeṣeṇa.
, s. raṃgaḥ -bhūmi f., -śālā nṛtya-nāṭyaśālā nāṭakagṛhaṃ.
, s. See under Thieve.
, s. īśvaravādaḥ āstikyavādaḥ āstikyaṃ.
, s. viṣayaḥ prakaraṇaṃ vastu n., prabaṃdhaḥ.
, adv. tadā tadānīṃ tasminkāle.
(2) tataḥ anaṃtaraṃ atha.
(3) tarddi; tat; 'now and t.' kadāpi kadācit; 'so t' evaṃ tarhi; 'what t.' tataḥ kiṃ.
, s. īśvaraprabhutvaṃ īśvarakartṛkatvaṃ.
, s. devotpatti f. vaṃśaḥ.
, s. īśvara-brahma-jñānaṃ paramārthavidyā adhyātma-jñānaṃ-yidyā.
, s. prameyopapādyaṃ.
, s. mataṃ siddhāṃtaḥ; vādaḥ; 't. of evolution' pariṇāmavādaḥ; nāntikamataṃ &c.
(2) kalpanā tarkaḥ manaḥsṛṣṭi f.
(3) āgamaḥ śāstraṃ upapatti f. (as opp. to; practice prayogaḥ) dvāvevāpyāganino prayoganipuṇau ca (M. 3) 'well-versed in t. and practice'; oft. maṃtrataṃtraṃ 't. and practice.'
, s. īśvaravādaḥ-jñānaṃ.
, a. śāṃtikara (rī f.), rogadhna (dhnī f.); 't. s' bheṣajaśāstraṃ.
, adv. tatra tasminsthāne tatsthale.
(2) (Expletive) by asti. -interj. paśya paśya; 'here and t.' itastataḥ; 't.-about' (t. s) tatraiva kutrāpi; tatsthānasamīpe; (with number) upa-āsanna in comp.; See Nearly, About; '20 or t. -abouts' upa-āsanna-viṃśāḥ (narāḥ) &c., 't.-after' tataḥ tadanu tataḥ paraṃ tadanaṃtaraṃ; 't. -at' tena tatra; tadupari; tataḥ; 't. -by' tena; tenopāyena taddvāreṇa; 't. -fore' ataḥ tasmāt tasmāt kāraṇāt-hetoḥ tataḥ; tat iti hetoḥ anena kāraṇena-hetunā; 't. -in' tasminviṣaye; 't.-of' tatratya tatastya tatrastha (a.); tasya asya tadīya; 't. -upon' tataḥ &c.
, a. uṣṇatāsaṃbaṃdhin.
, s. uṣṇamāpanayaṃtraṃ.
, s. pratijñā pūrvapakṣaḥ.
(2) prabaṃdhaḥ.
, s. See Muscle, (1).
(2) śarīrabalaṃ.
, a. ghna nibiḍa avirala sāṃdra gāḍha; nīraṃdhra śyāna.
(2) sthūla mahat vipula; See Large. 3 maṃda jaḍa sthūla; See Dull; 't.-headed' maṃdadhī; 't. -skinned' kaṭhina sahiṣṇu; maṃda sthūla.
(4) paṃkila kaluṣita āvila.
(5) (Of a solid body) ghana. -s. tumulaṃ śiras n., murdhan m., saṃkulaṃ; 'in the t. of the fight' raṇaśirasi raṇasaṃmarde-mūrdhni. -adv. avirataṃ niraṃtaraṃ aviralaṃ nibiḍaṃ by (a.) in comp.; 't. sown' dhanopta; māṃdrācchādita &c; 't-set' su- saṃhata upacita.
(2) vedhaḥ ghanatā piṃḍatvaṃ.
(3) (Of voice) svarabhaṃgaḥ.
, v. t. cur 10, muṣ 9 P, sten 10.
, s. ūruḥ (m.), sakthi n.; 'having beautiful t. s' vāmoruḥ-rū.
, s. aṃgulitrāṇaṃ aṃgulimukhatraṃ.
, a. pra- tanu sūkṣma virala asthūla ślakṣṇa.
(2) kṛśa kṣīṇa śāṃta; 'grown t.' tanvaṃgakarśitāṃga- (gī f.); 'having a t. waist' tanumadhyama kṣīṇamadhyama; See Slender. -v. t. viralayati (D.), ūnī-viralī-kṛ 8 U, saṃkhyāṃ apa-ci 5 U or kṣi 5 P or c.
(2) tanūkṛ takṣ 1, 5 P, ullikh 6 P.
, s. vastu n., dravyaṃ padārthaḥ arthaḥ.
(2) vivayaḥ arthaḥ.
, v. ciṃt 10, dhyai 1 P, vimṛś 6 P, ā-paryā-loc 10, vi- tark 10, vi-car c., manasā kḷp c., saṃ- bhū c.
(2) man 4 A, gaṇ 10; See Consider; 't. much of' bahu man; 'It, so' iti me matiḥ; 'does not t. of going to his capital' nagaragamanāya matiṃ na karoti (S. 2); 't. of' smṛ 1 P, manasi kṛ 'I never thought of winter' hemaṃtaḥ samupasthāsyati iti ciṃtā naiva manasi kṛtā iti naivālocitaṃ.
(2) mataṃ abhiprāyaḥ manorathaḥ.
(3) mati f., buddhi f., kalpanā vicāraḥ saṃkalpaḥ manogataṃ cittaṃ manas n., tarkaḥ citta-mano-vṛtti f., bhāvanā; 'one's inmost t. s' aṃtargataṃ manaḥ; 'evil t.' kumatiḥ; 'benevolent t.' parahitabuddhiḥ; 'swift as t.' manojava; 'beyond t.' aciṃtya; 'in t., word or (actual) deed' manovākkāyakarmabhiḥ.
(2) ciṃtā-kula-para-nimagna dhyānapara.
(3) asamīkṣya-avimṛśya-kārin kṣiprakārin vivekavicāra-hīna sarabhasa mūḍha.
, v. t. tṛṣ 4 P, (fig. also); pā desid. (pipāsati) udanyati (D.). -s. tṛṣṇā (fig. also); dravyatṛṣṇā jīvitatūṣṇā &c.; pipāsā tṛṣā tṛṣ f., udanyā pānecchā.
, a. trayodaśan.
, a. triṃśat f.
, pron. a. etad (eṣaḥ-eṣā-etat) idaṃ (ayaṃ-iyaṃ-idaṃ); 't. way', 't. way' itaḥ itaḥ.
, s. gokṣuraḥ-rakaḥ gokaṃṭakaḥ vanaśṛṃgāṭaḥ svāḍukaṃṭakaḥ palaṃkaṣā ikṣugaṃdhā śvaḍaṃḍrā (plant).
, adv. tatra.
, s. varatrā na(va)dhrī carmarjju f.
, s. uraḥ-vakṣaḥ n., sthalaṃ.
, s. kaṃṭakaḥ-kaṃ śalyaṃ; śitāgraḥ taru-drumanakhaḥ; (fig.) kaṃṭakaḥ śalyaṃ; 'he is a t. in your side' aṃtaḥ pratyuptaṃ śalyaṃ-kaṃṭakaṃ-iva sa tvāṃ pīḍayati; 'there is no rose without a t.' sukhaṃ nāma duḥkhamiśritamastyeva duḥkhāsaṃbhinnaṃ sukhaṃ naiva prāpyate.
(2) kaṃṭalakatā-vṛkṣaḥ; 't. -apple' dhattūraḥ dhurataraḥ unmattaḥ kitavaḥ dhūrtaḥ kanakāhvayaḥ mātulaḥ madanaḥ; (fruit) mātulaputrakaḥ.
, a. saṃpūrṇa samyac sādyaṃta paryāma; See Complete; 't. -bred' abhijāta atikulīna; (horse) ājāneyaḥ kulīnaḥ; 't. -fare' rājamārgaḥ ghaṃṭāpathaḥ saṃsaraṇaṃ; sarvasāmānyapathaḥ sarvagamyamārgaḥ.
, pron. tvaṃ; 'to t. and thee' tvaṃkṛ 8 U; 'do not t. your elders' guhavṛ tvaṃkāraṃ na prayojayet.
, adv. avi yadyapi; 'as t.' iva.
, a., s. sahasraṃ dagaśataṃ; 't. s of times' sahasraśaḥ-vāraṃ; 'in a t. ways or parts' sahasradhā; 'ten t.' ayutaṃ; 'hundred t.' lakṣaṃ; 'by t. s.' sahasraśaḥ.
, s. dāsaḥ.
, v. t. parupaṃ-balavat-taḍ 10 or pra-hṛ 1 P.
(2) nistuṣīkṛ 8 U, pū 9 U; See Thresh.
, s. sūtraṃ taṃtuḥ (fig. also), (āśātaṃtuḥ) guṇaḥ taṃtraṃ; 't. of a story' kathāprabaṃdhaḥanubaṃdhaḥ-saṃdarbhaḥ-anvayaḥ anu- saṃdhānaṃ prabaṃdhārthaḥ; 't. -bare' sūtradaridra; ayaṃ paṭaḥ sūtradaridratāṃ gataḥ (Mr. 2), sūtraśeṣa; jarjara. -v. t. sūtr 10; gu(guṃ)ph 6 P, graṃth 9 P; 't. one's way' maṃdaṃ naṃdaṃ prasṛp 1 P.
, s. tarjanaṃ tarjitaṃ bhartsanaṃ apakāragir f.
a. tri (tisṛ f.); 'aggregate of t. trayaṃ tritayaṃ trikaṃ trayī; 't. months' trimāsaṃ māsatrayaṃ; 'two or t.' dvitra tricatura &c.; 't.-cornered' trikoṇa; 't.-eyed' trilocanaḥ trinayanaḥ; &c.; 't.-fold' triguṇa; 't.-fourths' tripādaḥ pādatrayaṃ; '2 and t.-fourths' pādonatrayaṃ.
, v. t. mṛd 9 P, pari- pū 9 U, nistuṣīkṛ 8 U, kaṃḍ 10,
(2) taḍ 10, pra-hṛ 1 P.
, s. dehalī dvārapiṃḍī grahāvagrahaṇī; (fig.) prāraṃbhaḥ.
, s. mitavyayaḥ-vyayitā.
(2) saṃ-vi-vṛddhi f.
, s. pra- kaṃpaḥ sphuraṇaṃ harṣaḥ; (of joy, horror, &c.) romāṃcaḥ pulakaḥ; uddharṣaḥ; 't. of joy' harṣaromāṃcaḥ pulakodgamaḥ romaharṣaḥ 'a t. came over her body' tasyā gātraṃ romāṃcitaṃ-pulakitaṃ-kaṃṭakitaṃ-babhūva; 'with a t. of horror' sādhvasaromāṃcitagātraḥ. -v. sphur 6 P, hṛṣ 4 P, pra- kaṃp 1 A; gen. ex. by pulakrita romāṃcita kaṭakita (a.); 'he t.-ed with joy' ānaṃdapulakitatanurbabhūva.
, v. i. pra- vṛdh 1 A, pra-upa-ci pass., samṛdh 4, 5 P, unnatiṃ-utkarṣaṃ-prāp 5 P; See Prosper, Flourish. -ing, a. vardhiṣṇu pra-upa-cīyamāna samṛddha.
, s. kaṃṭhaḥ galaḥ kṛkaḥ nigaraṇaḥ; 'relating to t.' kaṃṭhya; 'up to the t.' ākaṃṭhaṃ ākaṃṭhāt.
, v. t. pra- spaṃd 1 A, sphur 6 P, vep 1 A; kaṃp 1 A.
, s. yātanā vedanā vyathā; (of delivery) prasavavedanā prasavakālavyathā.
, s. siṃhāsanaṃ nṛpāsanaṃ &c.; bhadrāsanaṃ; 'ascended the ancestral t.' bheje paitṛkabhāsanaṃ (R. XVII. 28); 'getting the t.' rājapadāvāpti f.; 'having lost his t.' chatrabhraṣṭaḥ. -v. t. abhiṣic 6 P, rājye abhiṣic siṃhāsanaṃ āruh c.; 't. ed king' abhiṣikto rājā.
, s. janasaṃmardaḥ-saṃkulaṃ lokanivahaḥ. -v. t. ā-samā-kṝ 6 P, saṃbādh 1 A. -v. i. janākīrṇa-janasaṃbādha -a. bhū; See Crowd.
, v. t. galaṃ niṣpīḍ 10, galaniṣpīḍanena vyā-pad c., galahastayati (D.).
, prep. Ex. by instr. or abl.
(2) madhyena aṃtareṇa; 't. the branches' diṭa pāṃtareṇa.
(3) pāraṃ tīrāṃtaraṃ yāvat.
(4) mukhena; dvāreṇa dvārā in comp; sakhīmukhenoce 'spoke t. her friend'. -adv. samagraṃ sādyaṃtaṃ śeṣaṃ yāvat āsamāpteḥ; oft. by pāraṃ gam or dṛś 1 P; 'he has learnt the Vedas t.' śrutipāraṃ gataḥ śrutipāradṛśvā 'to get t.' tārayati-pārayati (D.), samāp c.
, v. t. pra- kṣip 6 P, pra- as 4 P, pat c., pra- muc 6 P, visṛj 6 P, īr c, preṣ c., (with loc. of place); 't. a glance' dṛṣṭiṃ-cakṣuḥ-kṣip or dā 3 U or pat c.; 't. into disorder' piṃjalī-ākulī-kṛ 8 U, vyūhaṃ bhaṃj 7 P; 't. dice' akṣān āvap 1 P or pat c.
(2) niras pratyākhyā 2 P; See Reject; 'it was t.-ing words away' nirarthakaṃ-moghaṃ-eva tad bhāṣaṇaṃ vāgāyāsamātrakaṃ bhāṣaṇaṃ; 'kindness was not. thrown away upon him' sonugrahaṃ kṛtajñatayāsmarat; 'to be thrown away upon' viphalībhū 1 P, viphalatāṃ gam 1 P, layaṃ-kṣayaṃ-nāśaṃ-gam-yā &c.; gatā nāśaṃ tārā upakṛtamasādhāviva jane (Mr. 5); asatpuruṣasevevaṃ dṛṣṭirviphalatāṃ gatā (Mr. 1).
(2) niḥ- sṛ c., apās.
(3) (Hints) sūc 10, upa-kṣip upanyasaṃ vyaṃj c.
, s. daśāḥ-vastayaḥ (pl.).
, s. sārikā śarāri f
, v. t. apavyadh 4 P, pra-sṛ c., pra-kṣip 6 P; 't. away', 't. out' niras 4 U, niḥ-sṛ c., bahiṣkṛ 8 U; (the hand &c.) pra-s c.; 't. into' pra-ni-viś c.; 't. on' pracud c., c. pracal c. -s. āghātaḥ prahāraḥ tāḍanaṃ; (with fist) muṣṭiprahāraḥ-āghātaḥ.
, s. aṃguṣṭhaḥ; 'under one's t.' āyatta vaśya. -v. t. aṃguṣṭhena parāmṛś 6 P or spṛś 6 P or aṃk 10.
, v. t. āhan 2 U, taḍ 10, pra-hṛ 1 P. -s. ā-abhi-ghātaḥ prahāraḥ.
, s. meghagarjanaṃ ghanadhvaniḥ jīmūtastanitaṃ meghagarjitaṃ; and sim. comp.; vi- sphūrjathuḥ-thūḥ sphūrjitaṃ stanitaṃ rasitaṃ; garjitaṃ garjanaṃ-nā; 't. bolt' vajraḥ-jraṃ kuliśaṃ bhiduraṃ paviḥ aśani m. f., śatakoṭiḥ svaruḥ śaṃbaḥ -hrādinī daṃbholiḥ; 't. clap' vajranirghoṣaḥnirghātasvanaḥ niṣpaṃṣaḥ; See (s.); 't.-storm' aśanivarṣaḥ-pātaḥ; 't.-struck' aśanitāḍita vajrāhata See Astounded. -v. garj 1 P, stan 1 P, vi-sphurj 1 P; 'shouldst t. reproof' yattvaṃ (sākṣepamiva) nadasi siṃhanādaiḥ (Mr. 5).
, s. guruvāsaraḥ.
, adv. evaṃ itthaṃ iti anena prakāreṇa anayā rītyā.
, See Smack.
, v. t. khaṃḍ 10, vi-prati-han 2 P, moghīkṛ 8 U, ni-prati-vi-rudh 7 U; pratikūlayati-pratīpayati (D.); ka īpsitārthasthiraniścayaṃ manaḥ pratīpayet (K. v. 5); See Frustrate,
, s. yūkā.
, nirdarśanī abhijñānapatraṃ.
, v. kutakūtayati (D.), kaṃḍūyati (D.); (fig.)
, s. velā (of the sea).
(2) srotas n., oghaḥ vegaḥ rayaḥ; See Stream. -v. t. (over) tṝ 1 P, saṃ-ut--.
, a.
, s. vārtā pravṛtti f.; See News.
, v. t. ni- baṃdh 9 P, pinah 4 P; (together) yoktrayati (D.), saṃbaṃdh saṃśliṣ c., saṃsaṃj c., saṃ-yuj 7 U, 10, saṃdhā 3 U; (flowers &c.) guṃph 6 P, saṃ-graṃth 9 P. -s. nibaṃdhanaṃ (dvitīyaṃ manaso nibaṃdhanaṃ); saṃśleṣaṇaṃ baṃdhaḥ-dhanaṃ-nī graṃthiḥ; 't. of a yoke' yoktraṃ ābaṃdhaḥ; 'this (child) is the mutual t. of parents' etadanyonyasaṃśleṣaṇaṃ pitroḥ (U. 3).
(2) dāman f. n., guṇaḥ taṃtuḥ.
(4) saṃgaḥ baṃdhaḥ; 'worldly t. s' saṃsārabaṃdhaḥ; 'free from t. s' niḥ-saṃga muktasaṃga.
, s. upāhāraḥ.
, s. vyāghraḥ śārdūlaḥ dvīpin m.
, a. aśithila dṛḍha gāḍha saṃsakta susaṃhata.
(2) atisinaddha gāḍha-dṛḍha-baddha saṃnibaddha; 'I am chained down by this t. bark-garment' atipinaddhena valkalena niyaṃtritāsmi (S. 1); 'the coat sits t. on your body' aṃgānaṃtaravartī-aṃgasaṃsaktaḥ-kaṃcukaḥ.
(3) ātata.
(4) saṃbādha.
, adv. prep. yāvat (with acc. of noun) or yāvat na (followed by tāvat); 't. now' adyāvadhi adya yāvat; gen. by ā in comp. or with abl.; 't. death' āmaraṇaṃ āmṛtyoḥ; 't. the learned are satisfied' āparitoṣādviduṣāṃ (S. 1). -v. t. kṛṣ 1 P, 6 U.
, s. vitānaṃ ullocaḥ.
(2) prāsakīḍā-yuddhaṃ. -v. t. āvṛj 10.
(2) prāsayuddhe pravṛt 1 A. -v. t. ā-ava-nam 1 P, bhuj 6 P.
, s. kāṣṭhaṃ dāru n.
, s. See Drum.
, s. kālaḥ samayaḥ velā.
(2) (Occasion) avasaraḥ prasaṃgaḥ prastāvaḥ.
(3) vāraḥ vāsaraḥ.
(5) avadhiḥ maryādā.
(5) tālaḥ layaḥ.
(6) (Personified) kālaḥ.
(7) (With numerals) guṇaṃ kṛtvaḥ vāraṃ in comp.; '10 t. s' daśakṛtvaḥ; sahasraguṇaṃ trivāraṃ &c.; 'from t. to t.' kāle kāle; 'losing or wasting t.' kālaharaṇaṃ kālakṣepaḥ-hāniḥ; 'by this t.' anena samayena iyatā kālena; 'after a long t.' cirāt bahoḥ kālāt; 'for a long t.' cira mahāṃtaṃ kālaṃ; 'of the same t.' samakālīna samakālika (kī f.); 'at the right t.' kāle yathāvasaraṃ prāptakālaṃ; 'in time' yathāsamayaṃavasaraṃ kāle; 'in a short t.' acireṇarāt; 'at the t. when' yadā-tadā; 'at the same t.' samaṃ ekāvasaraṃ tatkālaṃ tatkṣaṇaṃ; 'at all t. s.' sadā sarvadā; 'at other t.' anyadā; 'at t. s.' kāle kāle aṃtarā aṃtarā; 'at this, that, t.' adhunā tadā; 'at any t.' yadā kadā; 'come at any t.' yadā icchasi tadā-yatheṣṭakāle-āgaccha; 'of our, those, t. s.' idānīṃtana-tadānīṃtana- (nī f.); 'high t.' ucitaḥ samayaḥ; 'it is high t. to bathe and take our meals' samayaḥ snānabhojanaṃ sevituṃ (V. 2); 'good for the t. being' āpātaramaṇīya āpātato ramya; 'hard t. s.' āpatkālaḥ; vipatsamayaḥ āpad f.; 'dark t. s.' kalikālaḥ; 'from t. to t.' anuvelaṃ vāraṃvāraṃ; 'many t. s' bahuśaḥ bahuvāraṃ kāle kāle; 't.-server', 't.-serving' kālānuvartin samayānurodhin; 'I shall not do so next t.' naivaṃ vārāṃtaraṃ vidhāsyāmi; 'what is the t. now' kā velā adhunā vartate; 'begging is out of t.' anavasaragrastorthibhāvaḥ (Mal. 9); 'sign of the t.' kāladharmaḥ; 'without loss of t.' akālakṣepeṇa avilaṃbitaṃ; 'one keeping or beating t. with the hands' pāṇighaḥ pāṇivādaḥ; karakisalayatālairmugdhayā nartyamānaḥ (U. 3) 'by keeping t. with her hands' &c.; 'quick, mean, slow, t.' drutaṃ madhyaṃ vilaṃbitaṃ; 'out oft.' vitāla vaitālika (kī f.). -v. t. kālaṃ nirṇī 1 P or parikḷp c., kālānurūpa a. kṛ 8 U.
, s. trapu n., vaṃgaṃ raṃgaṃ piccaṭaṃ; 't.-man' vaṃga-trapu-kāraḥ; 'calx of t.' trapubhasman n.
, s. ābhā chāyā ābhāsaḥ; īṣanmiśraṇaṃ-saṃsargaḥ.
(2) auṣadhādhivāsito madyārkaḥ; niryāsaḥ (extract). -v. (lit.) īṣat miśr 10 or adhivās 10; (fig.) ex. by (s.); 't. ed with truth' satyābhāsa.
, s. iṃdhanaṃ edhas n., śīghradāhyaṃ.
, s. śūlaḥ.
(2) mṛgaviṣāṇaśākhā.
, s. raṃgaḥ rāgaḥ; ābhā chāyā ābhāsaḥ; 'speech with a t. of falsehood' asatyābhāsaṃ vacanaṃ. -v. t. raṃj c.
, v. i. raṇatkāraṃ kṛ 8 U, raṇaraṇāyate (D.), saśūlaṃ sphur 6 P; 'making the ears t.' śravaṇavidāraṇaṃ (vacaḥ). -s. saśūlasphuraṇaṃ raṇaraṇāyitaṃ.
, s. kāṃsyakāraḥ.
, v. i. kvaṇ 1 P, śiṃj 2 A, jhaṇajhaṇāyate (D.); vi-ru 2 P.
, s. mithyāśobhanaṃ vastu bāhyaśobhanaṃ dravyaṃ. -a. vāhyaśobha kṛtrimaśobhi mithyāśobhana.
, s. rāgaḥ raṃgaḥ chāyā. -v. t. raṃj c.
, a. kṣudra atilaghu pratanu; 't. spark' tanuprakāśaḥ.
, s. agraṃ śikharaṃ agrabhāgaḥ prāṃtaḥ mukhaṃ aṇi m. f.; 't. of the foot' prapadaṃ pādāgraṃ; 'learning danced on the t. of his tongue' amuṣya vidyā rasanāgranartakī (N. I.), samastā eva vidyā jihvāgrebhavan (Ka. 346); 't.-toe' pādāgraṃ prapadaṃ agrapādaḥ; 'from head to t.-toe' āpādamastakaṃ nakhaśikhāṃtaṃ. -v. t. Ex. by agra mukha in comp.; 't. ed with silver' rajatāgra rajatāśliṣṭakoṭi; 't. ed with iron' ayogra lohāgra ayomukha.
(3) pāritoṣikaṃ dā 3 U.
, s. graiveyaṃ-yakaṃ grīvācchādanaṃ.
, v. t. atipānaṃ kṛ 8 U, nityaśaḥ madyaṃ pā 1 P.
, a. kṣīva pramatta madavihvala madavaśa.
, s. ākṣepaḥ niṃdāvacam n., -lekhaḥ upālaṃ-bhalekhaḥ.
, s. uṣṇīṣaḥ-ṣaṃ śirāveṣṭanaṃ; 't. ing room' nepathyaṃ -śālā.
(2) lohavalayaḥ-yaṃ. -v. t. khid c., klam c., śram c.; 'to be t.-ed' klam 1, 4 P, pari- śram 4 P, āyas 1, 4 P, khid pass., nirvid pass., (rājño vayasyabhāvena nirviṇṇosmi S. 2); See Fatigue. -ing, -some, a. kaṣṭa-kheda-kara (rī f.), āyāsaka kaṣṭāvaha.
, s. jālaṃ kramaḥ racanā; 't. of falsehood' anṛtavājvālaṃ.
, s. dānavaḥ daityaḥ; See Demon.
, s. daśāṃśaḥ daśamabhāgaḥ.
, v. i. See Tickle.
, s. nāman n, saṃjñā lakṣaṇaṃ ākhyā; See Name; 't. of honor' upādhiḥ upapadaṃ mānapadaṃ kīrticihnaṃ; 'distinguished by the t. of Srīkantha' grīkaṃṭhapadalāṃchanaḥ (U. 1).
(2) adhikāraḥ āgamaḥ svatvaṃ.
(3) upādhiḥ upapadaṃ.
(4) sthānaṃ padaṃ viṣayaḥ; 't.-page' mukhapṛṣṭhaṃ-patraṃ; 't.-deed' āgamaḥ -patraṃ.
, s. ruddhahāsyaṃ.
, s. lavaḥ leśaḥ aṇumātraṃ.
, prep. (With verbs of motion) ex. by acc.; vācyatāṃ yāti umākhyāṃ jagāma &c.
(2) (As indirect object) by dat. of person.
(3) (Up to) ā in comp. or with abl., yāvat with acc.; aṃta-paryaṃta in comp.; 'from one to ten' ekādidaśāṃtāḥ (saṃkhyāḥ).
(4) (Possession) by gen.
(5) (Purpose) by dat. or inf., or arthe-rthaṃ in comp.
(6) (Consequence) by circum.; by dat.; 'he was stoned to death' loṣṭaghātaṃ hataḥ 'he, to my great delight, soon recovered' socirātsustho'bhavadyenāhaṃ pramudito'bhavam; 'tortured to death' tathā pīḍito yathā vigatāsurabhūt; 'went to his ruin' svanāśāyaiva jagāma; 'was frightened to death' bhītyā mṛtakalpo babhūva; 'she accompanies the movements of her feet to the musical time' pādanyāso layamanugataḥ (M. 2); 'to the number of 10' daśasaṃkhya -a.; 'face to face' samakṣaṃ saṃmukhaṃ; 'ten to one' prāyaḥ bhūyasā; bhūyiṣṭhaṃ; 'take to wife' patnīsthāne man 4 A; 'to a man' niḥśeṣaṃ aśeṣeṇa; 'to and fro' adv. itastaptaḥ.
, s. maṃḍūkaḥ.
, s. tamākhuḥ.
, s. bhayadhvaniḥ; bhayasūcikā ghaṃṭā.
, s. tālī.
, v. i. yat 1 A, śram 4 P, āyas 4 P. -s. śramaḥ āyāsaḥ.
, s. prasādhanaṃ maṃḍanaṃ.
, s. cihnaṃ lakṣaṇaṃ.
, v. t. See Endure.
, v. t. (ghaṃṭāṃ &c.) vaṭ c., kvaṇ c.; See Sound. -v. i. śanaiḥ kvaṇ 1 P. -s. śulkaḥlkaṃ; karaḥ; 't.-collector' śaulkikaḥ śulkagrāhin. m.
, s. samādhiḥ -sthānaṃ; 't.-stone' caityaṃ.
, s. (graṃthasya) khaṃḍaḥ bhāgaḥ.
, adv. śvaḥ paredyuḥ paredyavi; 'day after t.' paraśvaḥ; 'of t.' śvastana (nī f.).
, s. paṭahaḥ bherī.
, s. śiṣṭācāraḥ.
(2) ṭanaḥ (parimāṇaviśeṣaḥ).
, s. svaraḥ svanaḥ nādaḥ dhvaniḥ ravaḥ śabdaḥ; See Sound. 2 bhāvaḥ ceṣṭā ceṣṭitaṃ.
(3) (In music) svaraḥ; 'long t.' tānaḥ; 'keep a protracted t.' tānaṃ pradā 3 U, (udgāsyatāmicchati kinnarāṇāṃ tānapradāyitvamivopagaṃtuṃ K. 1. 8).
(4) (Of body) balaṃ ārogyaṃ svāsthyaṃ susthatā agniḥ. -v. t. (down) mṛdūkṛ 8 U, snigdhīkṛ; pāruṣyaṃ apanī 1 P.
, s. kaṃkamukhaṃ saṃdaṃśaḥ.
, s. jihvā rasa(śa)nā rasajñā; 'hold the t.' See Hold; 't. of a bell' lolā.
(2) vāṇī bhāṣā; See Language; 't.-tied' baddha-niyaṃtrita-jihva.
, s. jihvāmūlasthaḥ māṃsagraṃthiḥ.
, s. kṣauraṃ muṃḍanaṃ keśavapanaṃ cūḍāsaṃskāraḥ śiromaṃḍanaṃ; 't. ceremony' caulaṃ.
, adv. api tathā caiva.
(2) ati or su pr.; atyaṃtaṃ atīva bhṛśaṃ; See Exceedingly; sudīrgha dīrghatara 't. long' &c.
, s. upakaraṇaṃ sādhanaṃ yaṃtraṃ 'a mere t.' yaṃtramātraṃ; 'you are a t. in the minister's hands' tvaṃ sarvathā sacivājñānuvartī tena yaṃtravat cālyase.
, s. daṃtaḥ daśanaḥ radgaḥ radanaḥ daṃśaḥ. daṃṣṭrā dvijaḥ jaṃbhaḥ; 'two middle fore-teeth' rājadaṃtau; 'double teeth' māḍhi- f.
(2) (Of a saw) daṃtaḥ; 't.-picker' daṃtasya niṣkoṣaṇaṃ daṃtollekhanī; śodhanī nirgharṣaṇakaṃ; 't.-powder' daṃtaśodhana cūrṇaṃ daṃta pavanaṃ; 't.-brush' daṃtaṣavanaṃ -kūrcakaṃ; 'having good teeth' sudat; 'in the teeth of' anādṛtya (with acc.) or by abs. constr.; See 'In spite of' under
, s. agnaṃ śikhara śṛṃgaṃ sānu m. n., śikhā cūḍā śiras n., śīrṣakaṃ mūrdhan m., nastakaṃ.
(2) bhramaraṃ.
(3) pidhānaṃ ācchādanaṃ puṭaṃ.
(4) mukhya śreṣṭha-sthānaṃ; 'he stands at the t. of the class' sarveṣāṃ bālakānāṃ mūrdhni tiṣṭhatiḥ 't.--heavy' urdhvaguru; 't.-knot' cūḍā śikhā śikhaṃḍaḥ śekhara. -a. mukhya uparistha agra in comp.; 't.-most branch,' agraśākhā. -v. t. Ex. by (s.); 't. ed with snow' tuhināvṛtaśikhara.
, s. pītāśman m., puṣparāgaḥ.
, s. stūpaḥ. -v. i. madyātipānaṃ kṛ 8 U.
, s. viṣayaḥ arthaḥ prastāvaḥ; prakaraṇaṃ vastu n.
, s. sthānavarṇanaṃ.
, v. i. (śikharāt) sahasā pat 1 P or avapat.
, adv. viparyasta a., adharottara a.
, s. ulkā ulmukaṃ dīpikā agnikāṣṭhaṃ.
, v. t. (atyaṃtaṃ) ard 1 P or c., pīḍ 10, saṃtap c., saṃ- bādh 1 A, kliś 9 P, āyas c., vipra-kṛ 8 U, pramaṃth 9 P; See Afflict. -s. (atyaṃta-) ātaṃkraḥ saṃtāpaḥ vyathā pīḍā duḥkhaṃ vedanā yātanā; kāraṇā dāruṇa-tītra-tigma-yātanā-vedanā.
, s. ghūrṇavāyuḥ.
, a. jaḍa; supta vicetana.
(2) maṃda jaḍa; See Dull, Slow. -ity, Torpor, s. jāḍyaṃ supti f., caitanyanāśaḥ svāpaḥ māṃdyaṃ taṃdrā jaḍiman m.
, s. srotas n., rayaḥ vegaḥ oghaḥ.
(2) jalapravāhaḥ-prapātaḥ nirjharaḥ pramravaṇaṃ; nadī.
(3) dhārā āsāraḥ; 't. s of rain' dhārāsaṃpātaḥ dhārāsāraḥ vṛṣṭidhārā; dhārāsārairmahatī vṛṣṭirbabhūva 'it rained in t. s'.
, a. uṣṇa; See Hot.
, s. kūrmaḥ kamaṭhaḥ kacchapaḥ; 'female of at.' kūrmī kamaṭhī ḍuliḥ.
, a. vakra kuṭila jihma tiryac.
, v. t. yat c., atyaṃtaṃ pīḍ 10, pra-maṃth 9 P; See Torment.
, v. t. ut-vi-kṣip 6 P, vyudas 4 U. ud-dhū 5, 9 U, saṃkṣubh c.; See Throw, -v. i. vikṣip-uddhū- pass., itastataḥ vical 1 P or luṭ 6 P or lul 1 P or plu 1 A, ghūrṇ 6 P, 1 A. -s. ut-kṣepaḥ-paṇaṃ; sa-vyākṣobhaḥ.
, a. sakala sarva samagra saṃpūrṇa &c.; See Whole; 't. rout' atyaṃtanāśaḥ supa-lāyitaṃ; 't. disorder' atyaṃtamākulaṃ.
, v. pra- skhal 1 P, kaṃp 1 A, vi-cal 1 P; See Shake. -ing, a. skhalita skhalita-vihvala-gati.
, v. t. saṃ- spṛś 6 P, (fig. also); parāmṛś 6 P, hastena ālabh 1 A; śatasaṃkhyā tu māmiyaṃ spṛśati (Ve. 2) 't. es me home'; 'was t. ed to the heart' hṛdaye (digdhaśarairiva) āhataḥ (R. v. 25); 'heart t. ed with anxiety' hṛdayaṃ saṃspṛṣṭamutkaṃṭhayā (S. 4).
(2) (On, upon) uddiśya-adhikṛtya-vad 1 P ('Say', q. v.). -v. i. saṃsargaṃ-saṃparkaṃ-i 2 P or gam 1 P. -s. saṃ- sparśaḥ-rśanaṃ parāmarśaḥ ālaṃbhanaṃ saṃsargaḥ saṃparkaḥ.
(2) sparśabodhaḥ-jānaṃ.
(3) sparśaḥ sparśeṃdriyaṃ; 't.-stone' ni- kaṣaḥ nikaṣagrāvan m. -pāṣāṇaḥ upalaḥ. śāṇaḥ; 'adversity is the t.-stone of (the sincerity of) friendship' teṣāṃ (mitrāṇāṃ) tattvanikaṣagrāvā vipat (H. 1.).
, a. kaṭhina dṛḍha durbhedya.
, s. pari-bhramaṇaṃ; paryaṭanaṃ; 'he is on t.' svamaṃḍale carati-bhramati; 'make a t.' pari-bhram 1, 4 P.
, s. sādikīḍā-yuddhaṃ.
, v. t. kṛdh 1 P, ākṛṣya saṃcal c. -s. sthūlaśāṇaṃ śaṇasūtraṃ.
(2) (With words of direction) by loc. also, upari (with gen.); 't. the north' uttarasyāṃ diśi uttarābhimukhaṃ; 't. me' mamopari māṃ prati māmuddiśya mayi.
(3) prāyaḥ; 't. evening' abhisāyaṃ sāyāhnakalpaṃ. -a. See Forward; 'un-t' atarkita asamarthitopanata.
, s. gātramārjanī mārjanavastraṃ.
, s. adṛḥ utsedhaḥ; kṣaumaḥ-maṃ (room on the t.). -v. i. mūrdhni vṛt 1 A or sthā 1 P.
, s. puraṃ pur f., purī nagaraṃ-rī pattanaṃ (small t.), puṭabhedanaṃ sthānīyaṃ nigamaḥ.
, a. viṣasaṃbaṃdhin.
, s. krīḍanakaṃ kīḍādravyaṃ-vastu. -v. i. krīḍ 1 P; See Play.
, s. cihnaṃ aṃkaḥ abhijñānaṃ; See Mark. 2 (Of foot-steps) padavī padapaddhati f.; See Footstep. 3 (Of carts) pragrahaḥ carmabaṃdhaḥ. -v. t. ālikh 6 P, bāhya rekhāṃ likh.
(2) anu-sṛ 1 P, anu-dhāv 1 P; mṛg 10 A, anupadaṃ yā or gam.
(3) (Out) ā-sad c., grah 9 U, grāhakairgṛhyate cauro loptreṇātha padena vā (Y. II. 266) 'or is t. ed out' &c.; oft. by prabhavaḥ ('Source' q. v.) 'his sudden affluence has been t. ed out' tasyākasmikavibhūteḥ prabhava upa-labdhaḥ.
(4) (Word) vyutpad c.; 'when the word Brahman is t. ed (to its root); brahmaśabdasya vyutpādyamānasya. (S. B. 33).
, s. śvāsa-prāṇa-mārgaḥ.
, v. t. anu-sṛ 1 P, anu-dhāvū 1 P, mārg 10; See Follow. -s. mārgaḥ padacihnaṃ paṃkti f.; See Way. 2 cihnaṃ aṃkaḥ.
, s. pra- deśaḥ bhūbhāgaḥ.
(2) prabaṃdhaḥ grathaḥ laghulekhaḥ-grathaḥ.
, a. vidheya vinīta; vaśya; See Docile.
, s. karṣaṇaṃ vahanaṃ.
, s. bāṇijyaṃ vaṇikkarman n., vyāpāraḥ krayavikrayaḥ.
(2) vyavasāyaḥ vyavahāraḥ vṛtti f., vyāpāraḥ. -v. i. vāṇijyaṃ kṛ 8 U, vyava-hṛ 1 P, paṇ 1 A, kayavikrayaṃ kṛ; oft. by (s.); 'went out to t.' vāṇijyena gataḥ; 't. ing by sea' samudravyavahārī (S. 6).
, s. saṃpradāyaḥ āmnāyaḥ.
(2) aitihyaṃ lokakathā pāraṃparīyakathā pāraṃparyaṃ; 'there runs a t. to this effect' iti aitihyaṃ.
, v. t. ākṣar c., abhiśaṃs 1 P, apa-pari-vaṭ 1 A; See Calumniate. -er, s. ākṣārakaḥ apavādakaḥ.
, See Trade.
, s. śokaparyavasāyi nāṭakaṃ.
(2) karuṇarasapradhāna.
, s. gaṃdhaḥ.
(2) padavī pādacihna padaṃ. -v. t. vi-ā-kṛṣ 1 P; See Drag. -v. i. kṛṣ pass.
, s. paraṃparā śreṇī mālā; See Series.
(2) parivāraḥ paribarhaḥ parijanaḥ.
(3) (Of dress) pucchaṃ vasanāṃtaḥ.
(4) paripāṭī anu- kramaḥ; prabaṃdhaḥ; 't. of reasoning' ūhakamaḥ tarkaprabaṃdhaḥ; 't. of a peacock' barhaḥ pucchaṃ -v. t. vi-nī 1 P, (animal also), adhi-i c. (adhyāpayati); anu- śās 2 P, śikṣ c.; dam c. (damayati).
(2) paricayaṃ-abhyāsaṃ-kṛ c.; 'a t. -ed soldier' kṛtaśastraparicayaḥ padātī.
, s. lakṣaṇaṃ cihnaṃ.
, See Fetter.
, v. i. caraṇaṃ-pādaṃ-nyas 4 P or kṣip 6 P. -s. pādaśabdaḥ caraṇavikṣepaḥ.
, v. t. mṛd 9 P, saṃ-ava-- abhihan 2 P; (under foot) pādatalena āhan 2 U or ā-samā-kram 1 U, 4 P or kṣud 7 P; 't. to dust' cūrṇ 10; niṣpigh 7 P.
, s. samādhiḥ layaḥ tanmayāvasthā dehātītavṛtti f., 'being in a t.' līnavṛtti samādhistha.
, a. pra- śāṃta stimita niścala svastha akṣubdha śāṃtātman; See Calm. -lity, s. śamaḥ śāṃti f., pra- upa-- akṣobhaḥ nirvṛti f., nirupaplavatvaṃ dhairyaṃ anudvegaḥ svāsthyaṃ sthairyaṃ.
, v. t. saṃ-niḥ-pad c., sādh 5 P or c., vi-dhā 3 U, kṛ 8 U, anu-ṣṭhā 1 P; nirvah c., pravṛt c., ā-samā-car 1 P; (a business) paṇ 1 A, vyava-hṛ 1 P.
(2) kāryaṃ kṛtyaṃ karman n., vyāpāraḥ vyavahāraḥ paṇāyā.
, v. t. ati-i 2 P, ati-śī 2 A; atikram 1 U, 4 P; See Excel; 't. s. definition' aparicchedya paricchedātīta; 't. s description' sakalavacanānāmaviṣayaḥ (Mal. 1), varṇanaviṣayātikrāṃtaḥ; See Pass. -ent, -ental, a. sarvātirikta sarvātiśāyin atyuttama.
, v. t. likh 6 P.
, v. t. sthānāṃtaraṃ nī 1 P or gam c.
(2) saṃ-kram c (with loc. for 'to') saṃcar c., saṃ- ṛ c. (arpayati) nikṣip 6 P, adhyāruh c.; tanayasnehaṃ taruṣu saṃkramayya (Ka. 345), (putrasaṃkrāṃtalakṣmīkaiḥ U. 1).
(2) saṃkāṃti f., saṃkamaṇaṃ saṃcāraḥ parahastasamarpaṇaṃ.
, v. t. See Transform.
, v. t. vyadh 4 P, nirbhid 7 P.
(2) jaḍīkṛ 8 U, kīl 10, nikhan 1 P, kīliteva cāsminneva sthāne tanuḥ (Ka. 278) 'as if t -ed to this very spot'; 't.-ed through the belly' nirbhinnodara.
, v. t. pariṇam c. (pariṇamayati) rūpāṃttaraṃ vi-dhā 3 U, ākāraṃ-rūpaṃ-parivṛt c.; 'to be t. -ed' pariṇam 1 U, rūpātareṇa pari-ṇatā &c. (V. 4.)
(2) viḍaṃb 10, vikṛ 8 U.
, v. t. anyapātre saṃkram c. or miviś c.,
, v. t. vi- atikram 1 U, 4 P, ati-i 2 P, ud- laṃgh 1 A, 10. bhaṃj 7 P; vyabhi-ati-car 1 P, ativṛt 1 A, lup 6 P or c. -v. i. apa- rādh 4 P (with loc. of person); See Offend. -ion, s. atikramaḥ ullaṃvanaṃ vyatikramaḥ atyācāraḥ atyayaḥ bhaṃgaḥ lopaḥ atipātaḥ.
(2) aparādhaḥ doṣaḥ pāpaṃ.
, v. t. vāhana-yāna-aṃtaraṃ nī 1 P.
, a. caṃcala lola kṣaṇabhaṃgura acirasthāyin asthāyin capala vinaśvara anitya kṣaṇika asāra aśāśvata (tī f.), kṣaṇavidhvaṃsin.
, s. krāṃti f., saṃkramaḥ.
, v. t. bhāṣāṃtareṇa vi-pariṇam c. or parivṛt c.; 'boys should t. Sanskrit sentences into English' bālakāḥ saṃskṛtavākyāni āṃglabhāṣayā vipariṇamayeyuḥ.
(2)
(3) (To the skies) (saśarīraṃ) lokāṃtaraṃ nī 1 P or prāp c. or gam c., 't.- ed to the skies' saśarīramuktaḥ.
(2) lokāṃtaranayanaṃ svargāropaṇaṃ saśarīramukti f.
, a. See Clear.
, v. i. punarjanma prāp 5 P, dehāṃtaraṃ gam 1 P.
, v. t. See Send, Remit.
, v. t. See Change, Trans-
(2) prakāśa-kiraṇabhedya pāradarśin.
, v. i. prakāśatāṃ gam 1 P, pracalīprakāśī-bhū 1 P, (kathaṃ prakāśatāṃ gatoyamarthaḥ paureṣu Mu. 1), prasiddhībhū niḥ-pra-sṛ 1 P.
, v. t. sthānāṃtare ruh c.
, v. t. nī-vah 1 P; tṝ c.
(2) dvīpāṃtare nirvas c. or vivas c., svadeśāt dūrīkṛ 8 U.
(2) atyaṃtaṃ pramud c.; 'Delight' excessively, q. v.; 't.- ed with joy' harṣanirbhara ānaṃdasya parāṃ koṭiṃ gata. -s. nayanaṃ vāhanaṃ.
(2) pravahaṇaṃ.
(3) harṣonmādaḥ harṣanirbharaḥ; harṣāveśaḥ.
, v. t. viparyas 4 U, sthānaṃ pari-vṛt c., vini-me 1 A; See Exchange.
, a. vyatyasta tiryak; 'with legs t.' vyatyastapāda -a.
, s. unmāthaḥ kūṭayaṃtraṃ kūṭaṃ; 't.-door' kūṭadvāraṃ channamārgaḥ. -v. t. kūṭe nikṣip 6 P.
(2) bhūṣ or bhaṃḍ 10.
, s. atulyalaṃvakaḥ.
, s. samalaṃbakaḥ.
, s. sajjā bhūṣā parikarman a., paricchadaḥ; 't. of an elephant' pariṣṭomaḥ ādānaṃ; See Housings.
, a. asāra nirarthaka niḥsāra. -s. asāra-nirarthaka-dravyaṃ.
, See Lobour.
, v. i. pari-bhram 1, 4 P, pari- aṭ 1 P. vicar 1 P; See Journey. -s.,
, v. t. ākram 1 U, 4 P, tṝ 1 P, saṃ-ati-ut-- pāraṃ gam 1 P.
, s. bhājanaṃ ādhāraḥ pātraṃ.
, s. viśvāsabhaṃgaḥ-ghātaḥ viśraṃbhabhaṃgaḥ asatyasaṃdhatā pratijñā-samaya-bhaṃgaḥ; See Perfidy, -ous, a. viśvāsadhātin avi-śvāsya asatyasaṃdha.
(2) mithyāvabhāsa asāra māyābahula.
, s. guḍaḥ; See Molasses.
, v. kṣud 7 P, ā-samā-kram 1 U, 4 P. pādābhyāṃ pīḍ 10 or ākram or mṛd 9 P; 'from the trodden path' kṣuṇṇādvartmanaḥ (kṣudrajanakṣuṇṇa eṣa mārgaḥ Ka. 146); 'trod one of them to death' teṣāmekatamaḥ. pādākrāṃto'mriyata ekaṃ pādatalena avāmṛndāta; 't. in the footsteps of' padaṃ anuvi-dhā 3 U, padavīṃ pratipad 4 A, (padavīṃ taruvalkavāsasāṃ prapedire R. VIII. 11).
(2) kram padaṃcaraṇaṃ-vinyas 4 P or ṛ c. (arpayati). -s. caraṇapātaḥ pādanyāsaḥ-vikṣepaḥ vikramaḥ.
, s. rājadrohaḥ rājābhidrohaḥ-apakāraḥ rājāpathyakāritvaṃ.
, s. kośaḥ-ṣaḥ nidhiḥ nidhānaṃ dravyasaṃcayaḥ-rāśiḥ-saṃgrahaḥ.
(2) vittaṃ dhanaṃ bhāṃḍaṃ draviṇaṃ; See Wealth. -v. t. saṃ-ci 5 U, rāśīkṛ 8 U, ni-upa-dhā 3 U; See Store; 't. in the heart' hṛdi upa-ni-dhā avadhṛ 10, citte kṛ.
, v. t. Ex. by 'Act' (towards) q. v.; putre mitravadācaret 'should t. a son like a friend'; 't. your rivals as dear friends' kuru priyasakhīvṛttiṃ sapatnījane (S. 4), 't. with honour' pūj 10, puraskṛ 8 U, satkṛ sev 1 A; See Honour; 't. hospitably' ātithyaṃ kṛ atithisatkāraṃ kṛ.
(2) (A subject) nirūp 10, vicar c., varṇ 10, pra-stu 2 U; 't. at length' prapaṃcayati (D.).
(3) upa-upā-car 1 P, kit desid (cikitsati-te).
(4) saṃtṛp c.; 'gave a good t.' bhojanaviśeṣaiḥ saṃtarpayācakāra; 't. with' saṃ-dhā 3 U. -s. bhojanaviśeṣaḥ uttamānnatarpaṇaṃ.
(2) ciki tsā upacāraḥ upakramaḥ
(3) varṇanaṃ-nā nirūpaṇaṃ vivecanaṃ vicāraṇā.
(2) saṃdhipatraṃ niyama-samaya-patraṃ.
, s. ni-pra-baṃdhaḥ lekhaḥ.
, a. triguṇa trividha. -s. (In music) tāraḥ; uccasvanaḥ. -v. t. triguṇīkṛ 8 U.
, s. vṛkṣa taruḥ dramaḥ pādapaḥ vanaspatiḥ śākhin m., anokahaḥ viṭapin m., kuṭaḥ sālaḥ palāśin m., draḥ agamaḥ agaḥ; and ruhah with 'Earth' q. v., kṣiti-mahī-pṛthivīruhaḥ-h m. &c.
, a. triparṇa tridala.
, s. jālaṃ gabākṣajālaṃ.
, v. i. vi-tras 1, 4 P, (with fear) pra-vep 1 A, kaṃp 1 A, sphur 6 P, pra-vi-- spaṃd 1 A; pra-vi-hval 1 P.
, a. mahāpramāṇa atibṛhat; ghora dāruṇa atiguru.
, s. khātaṃ parikhā nālī praṇālī; ālavālaṃ (of a tree). -v. t. khan 1 P; 't. upon' ākram 1 U, 4 P; See Encroach. -er, s. khanakaḥ.
(2) kāṣṭapātraṃbhājanaṃ.
, vṛtti f., bhāvaḥ.
, s. udvegaḥ saṃkṣobhaḥ sādhvasotkaṃpaḥ bhayakaṃpaḥ.
, v. ati-ut-kram 1 U, 4 P, ati-car 1 P, anadhikāraṃ praviś 6 P; See Transgress, Intrude, Offend. -s. atikramaḥ maryādātikamaḥ amaryādā aparādhaḥ doṣaḥ.
, s. kavarī keśakalāpaḥ; alakaḥ cūrṇakuṃtalaḥ.
, s. trikaṃ trayaṃ tritayaṃ.
, s. tribhujaḥ trikoṇaḥ tryasraṃ.
, s. jāti f.; vargaḥ varṇaḥ (caste).
, s. duḥkhaṃ kleśaḥ kaṣṭaṃ; See Distress.
, s. dharma-nyāya-āsanaṃ vyavahārāsanaṃ; 'sat on the t.' vyavahārāsanamādade.
(2) dharma-nyāya-sabhā.
, s. karaḥ śulkaḥ-lkaṃ; (fig.) upahāraḥ; See Present. -ary, a., s. karada; sāmaṃta; 'rendered t.' karadīkṛta.
(2) (Of a river) śākhā.
, s. See Twinkling. 2 rajjvā baṃdh 9 P or kṛṣ 6 P.
, s. triśatābdaṃ.
(2) triśatābdatithi m. f.
, s. chalaṃ chadman n., kapaṭaṃ kūṭāṃpāyaḥkalpanā-prabaṃdhaḥ apa-vyapa-deśaḥ vyājaḥ kaitavaṃ.
(2) māyā hastalāghavaṃ; (juggler's t.).
(3) kuceṣṭā ceṣṭitaṃ; līlā khelanaṃ durlakṣaṇaṃ. -v. t. vaṃc 10, pra-tṝ c.; See Cheat.
, v. i. maṃdaṃ maṃdaṃ sru 1 P, pari-sru kaṇaśaḥśanaiḥ śanaiḥ-kṣar 1 P or syaṃd 1 A.
, s. triśūlaṃ; triśikhaṃ triśīrṣakaṃ pinākaḥ -kaṃ (of Siva).
, a. tryāhika (kī f.).
, a. traivārṣika (kī f.).
, v. i. vālakavat ācar 1 P or vṛt 1 A; khel 1 P; 't. with' parihas 1 P; See Jest; 't. away' ava-kṣip 6 P; See Spend. -s. aṇuḥ leśa lavaḥ.
(2) alpa-svalpaviṣayaḥ ladhvarthaḥ.
, a. tridala triparṇa.
, s. trikoṇamiti f.
, a. tribhuja tripārśva.
, a. tryakṣara.
, s. svarakaṃpaḥ. -v. i. kaṃp 1 A (Said of voice).
, s. daśaparārdhaṃ.
, v. t. kḷp c., vi- rac 10. pariṣkṛ 8 U. -a. kḷpta su- racita vinīta pariṣkṛta. -s.,
(2) avasthā daśā.
, s. trimūrti m.
, s. kaṃkaṇaḥ-ṇaṃ; alaṃkāraḥ; See Ornament.
, s. tripada.
, s. trayī trayaṃ tritayaṃ trikaṃ.
, v. i. pra- skhal 1 P; vi-bhram 1, 4 P, vi-cal 1 P.
(2) lavu cal-r 1 P. -v. t. pra-skhal c. -s. skhalitaṃ skhalanaṃ bhramaṇaṃ paryatanaṃ.
, a. vibhāga trikhaṃḍa.
, s. jaṭharaṃ udaraṃ aṃtrāṇi (pl.).
, s. tripadī.
, a. triguṇa trividha tridhā-tredhā ind. -v. t. triguṇīkṛ 8 U.
, s. tripadaṃ āsanaṃ.
, v. t. samaṃ tridhā vibhaj 7 P.
, s. tryakṣaraṃ trikaṃ.
, a. kṣuṇṇa jīrṇa ucchiṣṭa suprasiddha sadāvyavahārita.
, v. t. saṃghṛṣ 1 P, niṣpiṣ 7 P. See Grind.
, v. i. vi-parā-ji 1 A, parābhū 1 P.
(2) vijayotsavaṃ kṛ 8 U. -s. vi- jayaḥ.
(2) vijayotsavaḥ jayayātrā.
(3) jayaharṣaḥ-ullāsaḥ; ānaṃdahetuḥ.
, s. trinaraprabhutvaṃ.
, a. See Trifling.
, v. i. pari-bhram 1, 4 P. -s. See Goblin.
, s. (T. s) sainikāḥ padātayaḥ sainyaṃ; See Force. 2 gulmaḥ-lmaṃ dalaṃ.
(3) yūthaṃ gaṇaḥ kadaṃbaḥ vṛṃdaṃ kulaṃ; See Herd. -er, s. sādin m., aśvārohaḥ.
, s. rupakaṃ.
, s. jayastaṃbhaḥ-cihnaṃ.
, s. ayanavṛtta krāṃtivalayaṃ-maṃḍalaṃ.
, s. dho(dhau)rita-takaṃ. -v. i. dhoritena yā 2 P or gam 1 P.
, s. viśvāsaḥ pratyayaḥ; 'by my t.' satyameva yadi tava mayi viśvāsaḥ.
, s. kaṣṭaṃ duḥkhaṃ pīḍā kleśaḥ pra-āyāsaḥ khedaḥ kṛcchraṃ; ā vi-pad f., durdaśā bādhā uparodhaḥ.
(2) yatnaḥ udyamaḥ; See Pains. 3 kaṃṭakaḥ āyāsakaḥ śalyaṃ. -v. t. bādh 1 A, pīḍ 10, kliś 9 P, uparudh 7 U, āyas c.; saṃ-pari-tap c.; See Afflict; 't.-ed at heart' khinnāṃtaḥkaraṇa udvignacitta and sim. comp.; 'Oh! do not t. yourself' alamātmānamāyāsya kṛtaṃ kṛtaṃ āyāsena.
, s. droṇi-ṇī f.
, v. t. See Whip.
, s. saṃvaḥ.
, v. t. śrad-dhā 8 U. prati-i 2 P
, s. karṇī f.
, s. jaṃvātrāṇaṃ-vahyaṃ.
, a. kāryaparāṅmukha (khī f.); alasa; 'to be t.' alasavat ācar 1 P.
, s. yuddhaviśrāmaḥ yuddhanivṛtti f., ava-hāraḥ; 't. to' ex. by viram 1 P, alaṃ (with instr.); 't. to your jest' alaṃ pari-hāsena 't. to your impadence' viramātiprasaṃgāt (U 5).
, s. trakaṭaḥ-ṭaṃ; See Cart.
, v. i. See Fiatter.
, a. krūra niṣṭhura nirdaya.
, v. i. śanaiḥ-maṃdaṃ-daj or cal 1 P. padbhyāṃ calū.
, a. satya tathya avitatha ṛta yathārtha vāstavika (kī f.), mat pr.; akṛtrima akṛtaka (not feigned).
(2) yukta upapanna; 'what you say is t.' yuktaṃ āha bhavān; 't. to one's engagements' satyasaṃdhapratijña-vrat.
(2) satyatā yathārthatā yāthārthyaṃ; 'in t.' satyameva khalu nūnaṃ; 'to tell you the t.' yatsatyaṃ vastutaḥ.
(2) (Of persons) satyavādin. yathārthavaktṛ-vādin tathyasāṣin.
, v. t. kḷp c., sakūṭaṃ nirmā 3 A; See Fabricate. -Trumpery, a. asāra kṛtrima kūṭa in comp. -s. asāra-tucchadravyaṃ.
, s. tūryaṃ tūrī.
(2) (Flower) pāṭalāliḥ moghā kācasthālī phaleruhā kṛṣṇavṛṃtā kuberākṣī. -v. t. ud-ghuṣ 10, prakāś c., uccaiḥ pra-khyā c. (khyāpayati).
(2) udghoṣakaḥ.
, v. t. lū 9 U, avacchid 7 P.
, s. vaṣṭi f., daṃḍaḥ gadā.
, See Roll.
, s. (Of the body) kabaṃdhaḥ apanūrdhakalevaraṃ.
(2) (Of trees) skaṃdhaḥ pra- kāṃḍaḥ-ḍaṃ; 't. with the branches lopped off' sthāṇuḥ.
(3) (Of elephants) śuṃḍaḥ śuṃḍā -daṃḍaḥ hastaḥ karaḥ.
(4) bhāṃḍaṃ.
(5) agra-mukhya-bhāgaḥ.
, s. paṭṭaḥ baṃdhanaṃ
(2) (tṛṇa-) kūrcaḥ bhāraḥ. -v. t. kīl 10, saṃbaṃdh 9 P, saṃsaṃj c.
, v. t. viśvas 2 P, prati-i 2 P; See Believe. 2 nikṣip 6 P, saṃ ṛ c. (arpayati) nyas 4 U; See Entrust. -v. i. Ex. by
(2) nikṣepaḥ nyāsaḥ.
(3) kālikā uddhāraḥ.
, v. t. parīkṣ 1 A, anu-bhū 1 P; 'to t. their strength upon a traveller' pathikamātmaśaktinikaṣaṃ kartuṃ.
(2) (Cases) dṛś 1 P, vi-car c., anusaṃ-dhā 3 U, vi-vic 3, 7 U; See Judge; 't. ing cases' vyava-hāradarśanaṃ; dadarśa saṃśayacchedyānvyavahārān (R. XVI. 39) 'tried contested cases'. -v. i. pra-yat 1 A, udyam 1 A, vyava-so 4 P, pravṛt 1 A; See Attempt; oft. ex. by desid. forms.
(2) vyava-hāradarśanaṃ vicāraḥ.
(3) kṛcchraṃ vi-ā-pad f.; See Calamity, Misfortune. 4 pra- yatnaḥ udyamaḥ udyogaḥ.
, s. saṃketasthānaṃ.
(2) samāgamasaṃketaḥ.
, s. droṇi-ṇī f.
, s. nālaḥ-lī-laṃ na(nā)likā nāḍiḍī f., suṣiraṃ praṇālaḥ-lī.
, s. kaṃdaḥ-daṃ.
, s. sūkṣmavraṇaḥ graṃthiḥ.
, See Fold.
, s. maṃgalavāsaraḥ.
, s. cūḍā śikhā śikharaḥ-raṃ śekharaḥ; 'having a t.' śikhin.
(2) pallavaḥ; stabakaḥ gucchaḥ avataṃsaḥ.
, v. t. ā-kṛṣ 1 P, prayatnena kṛṣ; See Pull.
, s. śikṣaṇaṃ adhyāpanaṃ upadeśaḥ.
, v. i. avapat 1 P, skhal 1 P. -s. avapātaḥ skhalanaṃ.
, s. kācapāvaṃ.
(2) kalāyanaḥ sūtrāyaṇaḥ.
, a. sphīta ādhmāta.
, s. vi- sphoṭaḥ- ṭakaḥ śophaḥ śvayathuḥ vraṇaḥ-ṇaṃ māṃsārbudaṃ graṃthiḥ; 'fatty t.' medorbuda.
, s. tumulaṃ saṃkulaṃ atyaṃtamākulaṃ; 't. in the army' piṃjalaḥ.
(2) kolāhalaḥ kalakalaravaḥ.
, s. rāgaḥ; tālaḥ.
(2) tālaikyaṃ svaraikyaṃ; 'out of t.' visvara -a.; 'in t.' śliṣṭasvara yuktasvara -a. -v. t. svaraikyaṃ kṛ 8 U.
, s. colaḥ-lī kūrpāsakaḥ-kaṃ.
, s. kulyā suruṃ (raṃ) mā gūḍha-āṃtarbhauma-mārgaḥ -v. t. utkhan 1 P, suṣirīkṛ 8 U.
, s. uṣṇīṣaḥ-ṣaṃ śiroveṣṭanaṃ.
, a. kaluṣa āvila paṃkila sapaṃka paṃkadūṣita malina.
, a. pīḍākara (rī f.). dvardota kalaha-tumula-kārin; avaśavartin anavasthita.
, s. śādvalaṃ satṛṇabhūmi f.
, s. sphīta ucchūna.
, s. haridrā kāṃcanī pītā niśā varavarṇinī.
, s. saṃkṣobhaḥ upaplavaḥ tumulaṃ: 't. of war' saṃgrāmatumulaṃ.
, v. i. pari-bhram 1, 4 P, ghūrṇ 1 A, 6 P, vyā-pari-vṛt 1 A.
(2) parivṛt; oft. by bhū 1 P; jan 4 A.
(3) amlībhū amlatāṃ gam 1 P; food t. s into blood' annaṃ rudhirabhāvena pariṇamati; See Change; 't. into white' śvetībhavati; 't. to nothing' nirarthakavyartha -a. bhū.
(4) bhū with saṃmukha-amimukha(khī f.) in comp. or with gen.; 't. ing to the hero' nāyakābhimukhī bhūtvā. -v. t. pari- bhram c., (fig, also) ghūrṇ c.; pari-vi-vyā-vṛt c.
(2) parivṛdh c., ā-vel c., (āvalitavadanaṃ rājakamāsīt Ka. 10); parivṛttārdhamukhī (V. 1) 'with her face half-t.-ed'.
(3) viparyas c.
(4) sācīkṛ 8 U; See Bend. 5 amlīkṛ; 't. to account; See under Account; 't. to use' upayuj 10; 't. into ashes' bhasmasāt-bhasmī-kṛ or bhū; 't. the back' pṛṣṭhaṃ dṛś c., parāṅmukhībhū 't. s a single fault to two' ekāparādhaṃ dviguṇīkaroti.
(2) pariṇam c. with bhāvena; ākhuṃ biḍālabhāvena paryaṇamayat 't.-ed the rat into a cat'; See Change. off, dūrīkṛ nivṛt c., apās &c.; (v. i.) apa-sṛ 1 P, nirgam 1 P.
(2) parivṛt c., cal c.; 't. ing over the pages' pṛṣṭhāni cālayitvā-samālokya.
(2) parivṛttiḥ parivartaḥ vikaraḥ.
(3) paryāyaḥ parivṛttiḥ; 'by t. s' paryāyeṇa paryāya in comp.; 'service by t. s' paryāyasevā.
(4) vāraḥ (śaśakasya vāraḥ samāyātaḥ P. I. 8).
(5) pra- vṛttiḥ bhāvaḥ daśā; 't. of mind' cittavṛttiḥ manaḥsvabhāvaḥ
(6) ākāraḥ svarūpaṃ; 'matters took a different t.' vastusthiteravasthāṃtaraṃ adṛśyata makalo'rthaḥ parivṛttaḥ.
(7) gati f., kamaḥ; 'mysterious is the t. of fate' karmaṇo gahanā gatiḥ; 't. of fortune' daivagatiḥ.
(8) parikramaḥ; (walk) īṣadvihāraḥ.
(9) avasaraḥ samayaḥ kālaḥ.
(10) vaṃkaḥ (of rivers); 'a. good t.' upakāraḥ 'ill t' apakāraḥ; 'one good t. deserves another' upakāraḥ pratyupakāreṇa niryātayitavyaḥ.
, s. śikhāmūla.
, s. devadārutailaṃ saraladravaḥ.
s. duṣṭatā doṣaḥ.
, s. vaidūryaṃ haritāśman m.
, s. śirogṛhaṃ; prāsādaśṛṃgaṃ-śikharaṃ.
, s. kūrmaḥ; See Tortoise.
, s. daṃtaḥ daṃṣṭrā radaḥ radanaḥ.
, s. bāhuyuddhaṃ. -v. i. prati-ā-yudh 4 A.
, s. bālāvasthā bālyaṃ.
, a. rakṣakra rakṣā in comp.; 't. deity' iṣṭa-kula-drevatā.
, s. tutthaṃ tutthāṃjanaṃ.
, s. guruḥ adhyāpakaḥ ācāryaḥ śikṣakaḥ
See Prate.
, s. (In t.) dvidhā dvedhā.
, v. t. (A bow) ā-sphal c., ṭaṃkṛ 8 U, jyāṃ ghuṣ 10; (a lute) kvaṇ c., nad c. -v. i. kvaṇ 1 P, ṭaṃkāraṃ kṛ 8 U -s. ṭaṃkāraḥ jyā-śabdaḥ-ghoṣaḥ dhanurāsphālanaṃ.
(2) kvaṇitaṃ jhaṇatkāraḥ.
, See Pinch.
, s. saṃdaṃśaḥ kaṃkamukhaṃ.
, a. dvādaśan.
, a. viṃśati f.
, s. viṭapaḥ śākhā praśākhā.
, s. saṃdhyā saṃdhiprakāśaḥ saṃdhyākālaḥsamayaḥ niśādiḥ.
, a. s. yama yamaja yamala; 'we are t. brothers' bhrātarāvāvāṃ yamajau (U. 6); oft. by yamalaṃ yugaṃ dvaṃdvaṃ mithunaṃ yugalaṃ; 't. stars' mithunaṃ; 'one of t.' yamaḥ yamalaḥ.
, s. sūtraṃ taṃtuḥ. -v. t. ud-graṃth 9 P, utkhac 10, (kusumotkhacitānvalībhṛtaścalayan alakān. R. VIII. 53).
(2) (Itself) ā-pari-veṣṭ c., ā-pari-vṛt c.
, s. vyathā pīḍā vedanā śalaḥ-laṃ. tīvravedanā. -v. t. Ex. by kṛ with (s.).
, v. t. (Of the eye) ni- miṣ 6 P, unmiṣ nimīl 1 P, unmiṣ nimeṣonmeṣaṃ kṛ
(2) sphur 6 P, taralaṃ-sakaṃpaṃ-prabhā 2 P or prakāś 1 A or dyut 1 A. -s.,
(2) sphuraṇaṃ sphuritaṃ taralajyoti n., prabhā; 'the eyes knowing no t.' (papau)nimeṣālasapakṣmapaṃktiḥ (R. II. 19), animeṣalocano dadarśa (Ka. 11).
, v. t. tvaritaṃ bhram c. or pari-vṛt c. -v. i. pari-vṛt 1 A, bhram 1, 4 P. -s. tvaritaparivṛtti f.
, v. t. pari-vyā-vṛt c., ākuṃc c., mudra-ḍ 10. -v. t. vyāvṛt 1 A, ākuṃc pass. -s. vyāvartanaṃ ā- kuṃcanaṃ moṭanaṃ.
, v. t. See Censure, Taunt.
, v. t. (sahasā) ākṛṣ 1 P. ākṣip 6 P. -v. i. sphur 6 P, sapaṃd 1 A. pra- kaṃp 1 A. -s. sahasākarṣaḥ-ākṣepaḥ sphuraṇaṃ spaṃdanaṃ
, v. i. pra-jalpa 1 P, pra-lap 1 P. -s. pralāpaḥ prajalpaḥ; See Chatter.
, a. dvi (dvīṃ dve f. n), dvi pr.; dvayaṃ affixed; 't. years' dvivarṣaṃ vaṣadūyaṃ; 't. or three' dvitrāḥ; 't.-fold' dviguṇa; 't.-banded' dvihasta; dvijihna &c.; 'in t. ways' dvidhā.
, s. karṇodaraṃ karṇaduṃdubhiḥ.
, s. ādarśaḥ; pratirūpaṃ; See Model. 2 cihna lakṣaṇaṃ vyaṃjanaṃ.
(3) mudrākṣaraṃ.
(4) prakāraḥ rītiṃ f.
, s. prajāpīḍanaṃ lokopaplavaḥ janamardanaṃ niṣṭhuraśāsanaṃ.
, s. nemi f.
, s. navacchātraḥ-śiṣyaḥ anabhyastaḥ.
, a. sarvagata sarvavyāpin.
, s. ūdhas n., āpīnaṃ stanaṃ (mostly human); 'having pot-like u. s' vaṭodhnī; 'having large u. s' pīnodhnī.
, a. ku-vi-apa-rūpa vikṛta kadākāra; durdarśana vikṛtakāra.
(2) kutsita niṃdvya.
, s. pūyavraṇaḥ-ṇaṃ vidradhiḥ nāḍīvraṇaḥ-ṇaṃ pūyakṣataṃ.
, a. uttara apara; See Distant.
, a. carama aṃtinaḥ See Last.
, a. ex. by ati in comp.
, a. dvīpāṃtarabhava.
, a. nābhya nābhi in comp.; 'a cord' nābhi f., -nālaḥ.
, s. pūrṇacchāyā.
, s. chāyā.
(2) aprīti f., kopaḥ aptaṃtoṣaḥ aparādhaḥ; 'take n.' pra- kup 4 P.
, s. chatraṃ ātapatraṃ varmavāraṇaṃ jalatraṃ.
, s. madhyasthaḥ nirṇetṛ m.
, A prefix, ex. by a (an before vowels), sometimes by nir vi dus pr., hāṃna rahita in comp.; 'unaided' asahāya sāhāyyahīna; 'undaunted' nirbhīka abhaya; 'unmixed' amiśra; 'unwelcome' apriya anabhimata &c.; 'unattainable' duṣprāpa (In cases where the word formed with 'un' is not given, the student should take the simple word or form it, and use the above prefixes. With nouns the sense of 'un' may be expressed by apa-nī 1 P, or hṛ 1 P; e. g. 'unbar' argalaṃ apanī niragalīkṛ &c.).
, a. aparicita anabhyasta anuanubhūta.
, a. akṛtrima sahaja avyāja; See Artless.
, a. ekamata-citta.
, a. viśastra nirāyudha asajja.
, a. duṣpradharṣa adhṛṣya durāsada.
a. avikatthana adṛpta vinīta; See Humble.
, a. nirarthaka nirguṇa niṣphala.
, adv. atakiṃtaṃ alakṣitaṃ nibhṛtaṃ akasmāt; See Suddenly also.
, v. t. nirargalayati (D.).
, s. nāstikaḥ -buddhiḥ pākhaṃḍaḥ mithyādṛṣṭiḥ.
, v. t. śithilīkṛ 8 U; See Relax.
, v. t. ud-graṃth 9 P, śithilīkṛ 8 U.
, a. niṣkalaṃka niravadya akṣata.
, v. t. vivṛ 5 U; See Disclose; 'u. oneself' hṛdayaṃ-manogataṃ-vivṛ.
, a. anaṃta amita.
, a. ucchṛṃkhala uddāma nirmayārda anargala.
, v. t. bhāramapanī 1 P; See Alle-
, a. anādara maṃdādara.
, a. saṃdigdha saṃśayagrasta; See Doubtful. -ty, aniścayaḥ anirṇayaḥ.
, v. t. nigaḍān apanī 1 P, muc c.; See Free, Liberate.
, a. doṣadṛṣṭi asūyaka chidrānvaṣin.
, a. avinīta pāṃsula &c.; See Prostitute.
, a. akhānikra anadhikṛta.
, s. pitṛvyaḥ.
(2) mātulaḥ (maternal u.)
, v. t.
, v. t.
, a. avidīrṇa asphuṭita. 'u. hoofed.' ekaśapha ekakhura.
, a. asāmānya apūrva a laukika (kī f.).
, a. pratiniviṣṭa sthira niśvala; āgrahin.
, a.
, a. vivekaśūnya.
, a. niḥsaṃjña apagatacetana mūrchita.
(2) anabhijña.
, a. apratibaṃdha nirargala niryaṃtraṇa.
, v. t.
, a.
, v. t. ucchad 10, apā-vi-vṛ 5 U; See Strip; 'they u. ed their heads' śiroveṣṭanamapaninyuḥ.
, s. abhi- aṃjanaṃ ā-vi-lepaḥ-panaṃ.
, v. t. bhramaṃ niras 4 U or apākṛ 8 U or chid 7 P.
, a. aniścita; (of persons)
, a. nirvivāda niḥsaṃdeha.
, prep. adhaḥ adhastāt (with gen.); See Below; tale in comp. or with gen.
(2) adhīna āyatta vaśaga; See Subject. 3 (
(4) kāle samaye or ex. by 'Reign', q. v. 'u. the Moghuls' moṃgaleṣu mahīṃ śāsatsu; gen. ex. by loc. or instr.; 'u. this condition' anena samayena; 'u. misfortunes' āpadi āpatkāte; 'u. your favour.' bhavato'nugraheṇa -a. adhara adhaḥ in comp.;
, v. t. anubhū 1 P, sah 1 A, upagam 1 P; See Suffe.; 'u. examination' parīkṣ pass.; 'u. change' parivṛt 1 A. vikṛ pass.
, a. āṃtarbhauma bhūmyadhastāt.
, a. gūḍa pracchanna parokṣakṛta chalena kṛta; niṃdya garhaṇīya.
, v. t. adhaḥ ni-dhā 3 U or sthā c.
, v. t. lī 4 A, nigṛh pass (with loc.).
, v. t. adhorekhayā aṃk 10.
, s. anujīvin m.
, v. t. suraṃgāṃ kṛ 8 U, utkhan 1 P; adhastāt vinaś c.
(2) vinaś c., avaptad c., ucchid 7 P, kaṣ 1 P; 'a river u. -ing its banks kṛlakaṣā siṃdhuḥ.
, v. t. nyūnamūlyaṃ kḷp c., arghataḥ pat c.
(2) laghu man 4 A, ava-man laghūkṛ apakṛṣ 1 P.
, v. t. budh 1 P, jñā 9 U, ava-gam 1 P, grah 9 U, upalabh 1 A, vi-bhū c., ava-i 2 P, avadhṛ 10; See Know. 2 (Words &c.) adhyāhṛ 1 P, ūh 1 A, (idaṃ padamatrādhyāhartavyaṃ).
, v. t. ārabh 1 A, upakram 1 A; See Begin. 2 vyavaso 4 P, īh 1 A; See Attempt, Intend. 3 svī-aṃgī-kṛ 8 U, u (ū) rīkṛ abhyupagam 1 P, abhyup-i 2 P, prati-pad 4 A.
(2) pretakarmanirhārakaḥ.
, s. gulmaḥ-lmaṃ; staṃbaḥ.
, s. adho-bhuvanaṃ-lokaḥ.
, a. anahaṃ aguṇavat apāmra nirguṇa.
, a. anabhipreta aṣuddhipūrva.
, a.
, a. akṣata anyūna anapāya alupta akṣīṇa.
, a.
, a. ābhinna; (attention) ekāgra ananya ananyāsakta susamāhita; See Flxed.
, v. t. unmuc 6 P, ud-ghaṭū c., ud-grath 9 P.
(2) vyā-parā-vṛt c.; 'able to do, not to do, or u. things' kartumakartumanyathā kartuṃ kṣamaḥ.
(3) han 2 P, naś c.; 'Oh! I am undone' hā hatosmi (maṃdabhāgyaḥ) daivena muṣitosmi.
, v. t. vāsaḥ vastraṃ-apanī 1 P or avatṝ c. or unmuc 6 P or apanah 4 P. -s. laghuvāsas n.
(2) vivastra vivasana unmuktavasana.
, v. i. taraṃgāyate (D.), utsṛp 1 P, better by 'u. -ing.'
, v. t. utkhan 1 P.
, a. ātura ciṃtākula.
, a.
, a. amogha abhrāṃta avaṃdhyapāta; 'took an u. aim on his bow' dhanuṣi amoghaṃ samadhatta bāṇaṃ; See Fix.
, a. viṣama unnatānata.
, a. asamarthita atarkita ākasmika (kī f.), akāṃḍa anapekṣita aciṃtitapūrva.
, a.
, v. t.
, a. agādha atalasparśa.
, a. pratikūla vi-parāṅ-mukha (khī f.), virakta ananukūla; viṣama apriya aprasanna.
, a. nirdaya kara; See Cruel.
, a. akṛtrima nirvyāja.
, a. ayogya akṣama &c. -v. t.
, v. t. vistṛ-stṝ c
(2) vivṛ 5 U; See Disclose.
, a.
, a. adhanya durdaiva maṃda-hata-bhāgya daivopahata āpadgrasta.
(2) amaṃgala abhadra aśubha.
, a. amūlaka nirmūla mithyā in comp.
a.
, See Unfold.
, a.
, a, pāpa dharmabhraṣṭa.
, a. avaśya avidheya ani-vārya durnivāra durnigraha uddāma niryaṃtraṇa ucchṛṃkhala.
, See Ingrate, &c.
, s. abhyaṃjanaṃ anu-vi-lepaḥ-panaṃ samā laṃbhaḥ-bhanaṃ.
, a. adhanya maṃdabhāgya duḥkhabhāj anirvṛta; See Miserable.
, a. akṣata nirvraṇa.
, v. t. muc c.
, a. apathya rogāvaha.
, v. t. visaṃvīkṛ 8 U, apaṃsaṃdhīkṛ
, See Unharmed.
, s. ekaśṛṃgaḥ.
, a. sarūpa eka-samāna-vidha ekasamāna-rūpa ekaprakāra ekākāra; sama samāna aviśeṣa. -s. nirviśeṣaḥ veṣaḥ.
, a. nirdoṣa.
, a. nirvighna niraṃtara anaṃtarāya avicchinna avirata.
, a. apūrva advitīya apratirūpa.
, s. ekatānaḥ svaraṃkyaṃ.
, s. ekaḥ ekāṃkaḥ.
(2) aikyaṃ ekacittatā.
, v. t. yuj 7 U, 10, saṃ-samā-- saṃgam c., saṃhan 2 P, samānī 1 P, saṃ-ghaṭ c., saṃpṛc 7 P, 2 A, saṃ-dhā 3 U; 'seems u. ed' bhavati kṛtasaṃdhānamiva (S. 1.) -v. i. ghaṭ 1 A, (taptena taptamayasā ghaṭanāya yogyaṃ V. 2), saṃyuj pass; ekatra bhū saṃ- mil 6 P; See Assemble. -ed, a. saṃhataḥ militvā; saṃyukta
, s. viścaṃ sarvaṃ jagat tribhuvanaṃ; See World. -al, a. viśva sārvalaukika-sārvatrika (kī f.); sarvagata. sarva; 'u. spirit' viśvātmā jagadātmā bahna.
, s. vidyālaya-maṃḍalaṃ-gaṇaḥ śālā
, a. ekārtha aikatānika (kī f.).
, a. aprasādhita.
a. asnigdha vipriya nirdaya krara.
(2) apakāraḥ ahitaṃ
, v. t. See Free.
a.
, v. t. smṛteḥ apās 4 U, vi-smṛ 1 P.
, conj. na-no-cet yadi na.
, a. viśṛṃkhala nirargala.
, v. t. bhāraṃ apa-nī 1 P or aba tṝ c. or avaruh c.; See Disburden.
, v. t. ud-dhaṭ c., unmudrayati (D.).
, See Loose, -en.
, v. t. pauruṣaṃ naś c. or hṛ 1 P.
, v. t. chadmaveśaṃ apahṛ 1 P, (fig.) nijarūpaṃ prakaṭīkṛ 8 U; 'he was u. ed' tasya vāstavikaṃ svarūpamāviṣkṛtaṃ.
, a. anarthaka asaṃgata apārtha.
, v. t. unmuc 6 P or c.
, a. sthira avicalita nirvikāra.
, a. nisarga or sṛṣṭikama-viruddha or bāhya.
, a. niṣprayojana vṛthā in comp.
, v. t.
, v. t. ud-ghaṭ c., kośāt niṣkṛṣ 1 P.
, a. nirupama atula.
, a. apūrva.
, a. vinayaśīla.
, durvṛtta vicārahīna sadasadvivekahīna.
, v. t. ud-graṃth 9 P, vyākṛ 1 U, vyā-khyā 2 P.
, a. asāra sāyātmaka atathya.
, a. See Cruel.
, a. dṛḍha aśithila.
, a. aśeṣa niḥśeṣa saṃ- pūrṇa.
, s. ciṃtā vaiklavyaṃ kṣobhaḥ anirvṛtti f.
, a. niravagraha ucchṛṃkhala uddāma niryaṃtraṇa anargala niraṃkuśa.
, a. apratima advitīya atula apratirūpa; anupama.
, v. t. See Open.
, a.
, v. t. paryāṇaṃ apanī 1 P.
, a. niḥśaṃka śaṃkāhīna.
, v. t. mudrāṃ apanī 1 P, ud-ghaṭ c., unmudrayati (D.).
, v. t. ākulīkṛ 8 U, kṣubh c., ākulayati (D.); See Agitate. -ed, a. asthira ākula kṣubdha.
, v. t. See Free.
, v. t. kośāt ud-hṛ 1 P or niṣkṛṣ 1 P.
, a. apriya-virūpa-darśan kurūpa; See Ugly.
, a. nirvyāja nirvyalīka tarala ṛju.
, a. asāra ayuktisiddha.
, a. avarṇanīya.
(2) avādhya.
, a. niṣkalaṃka vimala.
, a. asthira caṃcala.
, a. See Fickle.
, v. t. (A bow) jyāṃ apanī 1 P or śithilayati (D.); 'a bow unstrung' śithilajyābaṃdhaṃ dhanuḥ (S. 2).
, a. an-upapanna-ucita.
, a. sthira dṛḍha acala.
, a. arakṣaṇīya apratipādanīya.
, v. t. ut-suc c., mokṣa 10, ud-braṃy 9 P, śithilayati. (D.).
, prep. See Till.
, a. akāla in comp.; oft. apa pr.
, prep. See To.
, a. pratikūla pratīpa abhadra phaṣṭada.
, a. yathārtha yathātatha analaṃkṛta.
, a. apathya ahitāvaha.
, a. sthūla atimahat anutthānayogya.
, adv. ajñātvā ajñānāt.
, a. anarha ayogya nirguṇa; oft. by a; 'u. object' apātraṃ; akāryaṃ &c.
, v. t. muc c., mokṣ 10.
(2) viyuj 10.
, prep., adv. ut prefixed; ūrdhvaṃ upari uccaiḥ; 'up to' See Till; āpradānāt 'up to being given away' āphalodayakarmaṇāṃ &c.; 'be up and doing' kāryavyago bhava; 'ups and downs' pātotpātāḥ; See Down. -per, a. uparitana (nī f.), upari-stha ūrdhva uttara; 'to get the u. hand' abhi-bhū 1 P, atiric pass; See Excel.
, v. t. nirbharts 10 A; See Reproach.
, v. t. samarth 10, draḍhayati (D.) uttaṃbh 9 P, saṃ-dhṛ 10, ā-ava-laṃb 1 A; See Support.
, s. gṛhopaskaravikrayin m.
, s. rakṣā rakṣaṇaṃ.
, s. uparibhūmi f., adhityakā.
, v. t. udyam 1 A, utthā c., (utthāpayati) ucchri 1 U; See Raise.
, prep. See On.
, See Uplift.
, a. unnata ucchita daṃḍavat ind., ṛju.
(2) sarala satyātman ṛju; See Honest. -ly, adv. daṃḍavat; ṛju sāralyena.
, s. kolāhalaḥ kalakalaḥ tumulaṃ.
, v. t. unmūl 10, mūlāt chid 7 P, utpad 10, uddhṛ 1 P; See Eradicate.
, v. t. parivṛt c., paryas 4 U, -s. paryāsaḥ parivartanaṃ; See Overturn.
, s. pariṇāmaḥ paryavasānaṃ.
, s. adharāṃśaḥ; 'u.-down' adharottara- a., adhomukha -a., 'turn u. -down' adhomukhīk.
, s. navodayaḥ navotthānaḥ narvīddhaḥ āgaṃtukaḥ.
(2) adhika in comp.; adhikatriṃśā narāḥ 'u. of 30'; paraṃ paraḥ in comp. (paraḥsahasrāḥ śaradaḥ U. 1).
, a. paura (rī f.). nāgarika (kī f.).
(2) sujana suśīla dakṣiṇa.
, s. (duṣṭa-) baṭuḥ māṇavakraḥ.
, s. mūtramārgaḥ-dvāraṃ.
, v. t. protsah c., pracuṭ 10, uttij c., praṇud 6 P or c., pravṛt c.; See Prompt.
(2) nirbaṃdhena pracch 6 P, anunirbaṃdh 9 P; See Importune. -ency, s. gauravaṃ gurutā bhāraḥ.
(2) nirbaṃdhaḥ āgrahaḥ.
(2) āśu apari-hāryatayā.
, s. mūtraṃ prasrāvaḥ mehaḥ. -v. i. mūtr 10.
, s. (jala-) kuṃbhaḥ kalasaḥ-śaḥ bhajanaṃ.
, s. saptarṣayaḥ.
, s. prayogaḥ.
(2) vyavahāraḥ ācāraḥ ācaraṇaṃ vṛtti f.; 'conventional n.' rūḍhi f.
, v. t. pra-upa-yuj 7 A, 10, vyava-hṛ c., vyāpṛ c., upa- bhuj 7 U, sev 1 A; dhṛ 10 (clothes &c.).
(2) pra-yuj; 'is used in the sense of Light' tejasi prayujyate; 'for it is found to be so used' iti prayogadarśanāt; 'to be used (conventionally or by popular acceptance)' ex. by rūḍha prasiddha; jyotiḥśabdo jvalana eva rūḍhaḥ (S. B. 104); dākṣiṇyarūḍhena nāmnā (R. I. 31).
(3) ācar 1 P, vyava-hṛ 1 P, vṛt 1 A (with loc.); See Act. 4 abhyastaparicita -a. kṛ 8 U.
(5) (with inf.) By present tense simply; pātuṃ na prathamaṃ vyava-syati nādatte &c. (S. 4) or by pūrvaṃ purā; 'I used to sing' purā gāyakavṛttirāsaṃ; 'it used to be so' evaṃ pūrvaṃ ācāra āsīt; 'to be used to' abhijña pari-cita abhyasta anubhūta upabhukta; anabhyastarathacaryāḥ (U. 5) 'not used to sit in chariots'; 'Used to pain' duḥkhābhijña anubhūtaduḥkha; 'not used to ornaments' anupabhuktabhūṣaṇaḥ (S. 4). -s. upayogaḥ prayojanaṃ arthaḥ phalaṃ kāryaṃ; kiṃ with instr.; kiṃ tena jātena korthastena jātena &c.; See Want. 2 prayogaḥ vyavahāraḥ vyāpāraḥ upabhogaḥ sevanaṃ; 'to apply to one's own c.' svayaṃ upayuj; 'in general u.' rūḍha prasiddha sarvaprayukta.
, prati(tī)hāraḥ.
, a. sādharaṇa (ṇī f.), sāmānya vya (vyā)vahārika-prāyika-laukika-sāṃpradāyika- (kī f.) prasiddha; oft. by 'u. -ly.'
, s. phala-phalabhoga-adhikāraḥ.
, v. t. balād grah 9 U or ātmasātkṛ 8 U, anadhikareṇa ākram 1 U, 4 P.
, s. kumīdaṃ kausīdyaṃ arthaprayogaḥ vṛddhijīvikā.
, s. bhāṃḍaṃ pātraṃ upakaraṇaṃ bhajanaṃ.
, s. garbhakośaḥ garbhāśayaḥ yoni f.
, s. upayogaḥ See Use.
, a. parama para; 'to the u. of one's power' yāvacchakyaṃ yāvacchaktitaḥ; 'do or try one's u.' yāvacchakyaṃ prayat 1 A; 'u. limit' parā kāṣṭhā parā koṭiḥ; 'this is the u. that I can do' eṣa me paramo vibhavaḥ (Ka. 159).
, a. kālpanika (kī f.), manaḥsṛṣṭa; 'u. scheme' kalpanā-manaḥ-sṛṣṭiḥ.
, a. saṃpūrṇa; See Complete. 2 kevala mātra in comp.; (maurkhyamātramidaṃ). -v. t. udīr c., vyā-hṛ 1 P, udāhṛ ud-gṝ 6 P, uccar c.; See Say also.
, s. ali-prati-jihvā.
, a. strīvaśya bhāryāsakta strīvidheya dāranirata kāmavaśa.
, a. śūnya (fig also), rikta; 'with v; looks' śūnyekṣaṇa a.; 'v.-minded' śūnyahṛdaya.
(2) asvāmika; 'a v. throne' arājaka.
(2) śūnyaṃ; asvāmikaṃ adhikārapadaṃ.
, a. gavya.
, v. t. gopījaṃ niviś c.
, See V. aver, -ion, s. asthiratā aniśvayaḥ cāṃcalyaṃ.
, s. śūnyaṃ khaṃ riktaṃ ākāśaṃ.
, a., s. svecchācārin paribhramin; yathecchavihārin
(2) ajñātanivāsa gūḍhacārin
, s. vi bhramaḥ chaṃdaḥ-das n., mamolaulyaṃ vuddhicāpalyaṃ.
, See Vagabond.
, a. aniścita saṃdigdha aniyata ani-rṇita. aparicchinna
a. vyartha niṣphala viphala nirarthaka mogha mudhā-vṛthā in comp.; 'v. thoughts' vṛthāmanorathāḥ.
(2) asāra niḥsāra śūnya.
(3) (Vainglorious) vṛthābhimānin ahaṃkārin vṛthāvalepa garvita; See Proud. -ly, in v.' adv. vṛthā mudhā nirarthakaṃ vyarthaṃ niṣphalaṃ.
(3) asāradravyaṃ.
, s. āmaṃtraṇaṃ āpṛcchā āpra-cchanaṃ; svastivādaḥ.
, s. ceṭaḥ dāsaḥ pārśvacaraḥ.
, a., s. rogin duryala vyādhipīḍita sadārogin.
, a. vikrāṃta parākamavat uruvikrama śūra vīra; See Brave. -ly, adv. savikamaṃ saparākamaṃ śūra-vīra-vat sāhasapūrvakaṃ.
, a. sacala prabala sapramāṇa; sayuktika. (kī f.), akhaṃḍya nyāyya dharmya.
, s. carma-maṃjuṣā-peṭakaḥ.
, s. darī upatyakā. adridroṇī.
, s. prākāraḥ vapraḥ.
, s. vi-parā-kamaḥ śauryaṃ vīryaṃ.
, v. t. mūlyaṃ-ardhaṃ-nirūp
(10) or sthā c. (sthāpayati) or saṃ-khyā c
(2) man
(3) mahārghaḥ bahu-mahā-mūlyaṃ.
(4) arghapramāṇaṃ; 'fixing the v.' arghasaṃkhyāpanaṃ.
, s. kapā (vā) ṭaḥ-ṭī-ṭaṃ; pidhānaṃ.
, s. bhūtaḥ pretaḥ piśācaḥ.
, s. (senā-) mukhaṃ agnabhāgaḥ agnaṃ mūrdhana m., nātīraṃ śiram n.; 'in the v.' agne purastāt agnataḥ.
(2) yānaṃ; See Cart; 'v.-guard' agnānīkaṃ senāmukhaṃ nāsīracarāḥ (pl.).
, s. vāyugatidarśi yaṃtraṃ.
, v. i. tirobhū 1 P, tirodhā-aṃtardhā- pass.; See Dlsappear. 2 vi-naś 4 P, pra-vi-lī 4 A.
, v. t. parāji 1 A, parābhū 1 P vaśaṃ nī 1 P: See Humble, Subdue.
, s. agnabhūmi f.
(2) utkarṣaḥ śreṣṭhapadaṃ.
, a. virasa nīrasa rasahīna.
, s. cāṣpaḥ dhūmaḥ; 'v. of the sky' khayāṣpaḥ abhraṃ; 'v.-bath' uṣṇasvedaḥ. -v. i. vi- katth 1 A; See Boast. -ous, -y. a. bāṣpamaya (yī f.), bāṣparūpa.
(2) asāra niḥsāra.
, v. t. cic 10, civīkṛ 8 U, karburīkṛ śabalīkṛ; kalmāṣayati (D.).
, s. masūrī-rikā.
, s. bhṛtyaḥ kiṃkaraḥ
(2) narāpasadaḥ jālmaḥ.
, s. kukkubhaḥ. -v. t. kukkubhena liṃp 6 P, snigdhīku; (fig.) bāhyaśobhāṃ dā 3 U.
, v. t. parivṛt c., viparyas 4 U or c., anyathākṛ 8 U, nānāvidha-vividha -a. kṛ; viparyāsaṃ nī 1 P; See Change. -v. i. bhid pass, parivṛt 1 A; virudh pass.; oft. ex. by bhinna bhinnarūpa; prayojanāpekṣitayā prabhūṇāṃ prāyaścalaṃ gauravamāśriteṣu (K. III. 1) v. -es with the object in view' &c.
(2) śabalatā citratā (of colours); 'v. of'
, a. nāḍīviśiṣṭa saṃbaṃdhin.
, s. kuṃbhaḥ kalasaḥ-śaḥ pātraṃ bhājanaṃ; 'a golden v. bhṛṃgāraḥ kanakālukā.
, s. prajā vaśarvītan m., āyattaḥ parataṃtraḥ; See Dependent.
, a. viśāla vittīrṇa vipula aparimita. sumahat atibṛhat.
, s. kuṃḍaṃ (vuhat) bhāṃḍaṃ.
, v. t. See Prophesy.
, s. gupti f., vivaraṃ bhūmigṛhaṃ.
(2) khoḍaka. śīrṣaṃ; 'v. of heaven' nabhomaṃḍalaṃ.
(3) valgitaṃ. -v. i. valg 1 P, plu 1 A.
, See Boast; 'v. ing of his might' atidarpitabalaḥ (Mr. 5), svabalāvaliptaḥ.
, s. govatsamāṃsaṃ.
, v. parivṛt 1 A, bhinnādiśaṃ yā 2 P or gam 1 P.
, v. i. udbhid pass. sphuṭ 6 P, pra-ruh 1 P.
, a. pracaṃḍa tīvra tīkṣṇa valavat ugna sarabhasa savega; paruṣa rūkṣa (of tone, speech &c.).
, s. yānaṃ pravahaṇaṃ vāhanaṃ rathaḥ vāhaḥ patraṃ.
(2) dvāraṃ.
, v. t. chad 10, ā-pra-saṃ-- avaguṃṭh 10, saṃ-vṛ 5 U, vyava-dhā 3 U; See Cover. -s avaguṃṭhanaṃ āvarakaṃ āvarakaḥ tiraskāriṇī.
(2) āvaraṇaṃ vyavadhānaṃ ācchādanaṃ saṃvaraṇa; 'throw the v. off' svarūpaṃ prakraṭīkṛ 8 U, or āviṣkṛ vi-vṛ 5 U, viṣadīkṛ.
, s. śi (si) rā dhamanī nāḍi-ḍī f.; (of stones) re (le) khā.
(2) vṛtti f., bhāvaḥ manovṛttiḥ; 'angry v.' kopavṛttiḥ.
, s. carma-paṭaḥ-patraṃ.
, s. javaḥ vegaḥ. raṃhas n., rabhasa: taras n.
, a. dhanabhedya utkocadānavaśya.
(2) paṇya in comp; 'a v. woman' pa ṇya
, v. t. vi-krī 9 A, paṇ 1 A. -er. viktayin m.
, See Revere, -ed.
, s. maithunaṃ rati f., saṃbhogaḥ.
(2) mṛgayā.
(2) vājīkara (rī f.).
, s. śirācchedaḥ.
, s. pratihiṃsā pratyapakāraḥ verani-yātana-śuddhi f.; See Revenge.
, a. marṣaṇīya kṣaṃtaṣya laghu upekṣya alpa oft. by upa pr.
, s. mṛga-hariṇa-māṃsaṃ.
, s. viṣaṃ garalaṃ garaṃ kṣveḍaḥ.
, v. t. ut-vi-sṛj 6 P, utkṣip 6 P. niḥ-sṛ c., udṛm 1 P, ud-gṝ 6 P: See Emit. -s. chidraṃ raṃdhraṃ ddhāraṃ; 'give v. to' udīr c., prakaṭayati (D.), āviṣkṛ 8 U.
, v. t. vīj 10; See Fan. 2 pracar c., pra-sṛ c.
, a. udara in comp.
, s. kośaḥ-ṣaḥ dvāraṃ.
, s. gāruḍavādin m.
, s. sāhasaṃ sāhasakiyā.
(2) saṃkaṭa saṃśayaḥ; See Danger. -v. i. saṃśaye nikṣip 6 P.
(2) utsah 1 A, sāhasaṃ kṛ 8 U, dhṛṣ 5 P; 'we cannot v. to state this' iti kathanarūpaṃ sāhasaṃ kartuṃ na śaknamaḥ iti kathayituṃ notsahāmahe; 'nothing v., nothing gain' sāhase śrīḥ prativasati.
, s. śukaḥ bhārgayaḥ kaviḥ uśanas m., kāvyaḥ daityaguruḥ.
, a. satyavāṃc satyagir satyavādin satyaśīla.
, s. See Porch.
, s kiyā -padaṃ.
(2) (Oral) vācika-vācanika -(kī f.); (vācikamidānīṃ śrotumicchāmi Mu. 5).
(2) śabdataḥ yathāśabdaṃ
, a. harita śādvala.
, s. haritatvaṃ hārityaṃ; śādaḥ śādvalatā; 'clothed in fresh v. of sprouts' navaharitasasyāṃkuravatī.
, s. nirṇayaḥ; vicāraḥ; daṃḍanirṇayaḥ
, s. tāmrakiṭṭaṃ-malaṃ kalaṃkaḥ.
, s. prāṃtaḥ paryaṃtaḥ dhārā; 'on the v. of' unmukha (khī f.,) āsasna in comp.; 'on the v. of roin' vināśommukha āsatalaya.
(2) daṃḍaḥ yaṣṭi f. -v. i. ava-laṃb 1 A; by (s.); 'is v. ing on ruin' āsannanāśo vartate; 'when it was v. ing towards sunset' pariṇataprāye ahani 'v. ing on 18' aṣṭāvaśavarṣadeśīya; See Border. -er, s. daṃḍin m., daṃḍa-vetra-dharaḥ.
, v. t. pramāṇīkṛ 8 U, pramāṇayati (D.), samarth 10, satyākṛ satyāpayati (D.), nirṇī 1 P.
, adv. satyaṃ nūnaṃ niyataṃ nāma khalu.
, s saṃbhavaḥ.
(2) sādṛśyaṃ.
, See True, Truth.
, s. (pl.) kṛmayaḥ kīṭakāḥ.
, s. siṃdūraṃ. -a. śoṇa rakta. -v. t., 'cover with v.' saiṃdūrīkṛ siṃdūreṇa raṃja c.
, s. kṛmayaḥ (pl.), kṛmigaṇaḥ.
, a. janma in comp.; 'v. dialects' bhāṣā prākṛtabhāṣā. -s. janmabhāṣā mātṛbhāṣā.
, a. vāsaṃta (tī f.,) vāsaṃtika (kī f.), vasaṃta in comp.
, a. capala lola lola-mati-buddhi caṃcalaḥ See Fickie. -ity, s. (buddhi-) cāpalyaṃ laulyaṃ.
, s. kavitā padmaṃ kāṣyaṃ; 'syllabic v.' vṛttaṃ; 'blank v.' muktapāsaḥ
(2) ślokaḥ.
(3) (Portion of v.) caraṇaḥ pādaḥ padaṃ.
, a. abhijña kuśala nipuṇa pravīṇa supratiṣṭhita abhyaṃtara viśārada; See Skilful.
, s.
(2) pāṭhāṃtaraṃ pāṭhabhedaḥ.
, s. pṛṣṭhavaṃśosthi n.
, s. śīrṣaṃ agnaṃ śikharaṃ; See Top also.
, a. ūrdhva-upari-tana (nī f.), laṃyarūpa.
, s. bhramaraṃ See Diddiness.
, s. utsāhaḥ āveśaḥ.
, adv. ati-su pr., sātiśayaṃ atīva bhūri ni-su-tarāṃ atyaṃtaṃ; See Exceedingly: 'v. deceitful' bhūrimāya. -a. ex. by demonstrative pron. with eva; 'the v. hills' ta eva girayaḥ; 'this v. day' athaiva.
(2) satya tathya.
(3) mātraṃ in Comp., kevala.
, s. tvak-carma-sphoṭaḥ.
, s. saṃdhyā saṃdhyopāsanaṃ.
, s. pātraṃ bhājanaṃ bhāṃḍaṃ ādhāraḥ.
(2) potaḥ samudrayānaṃ jalayāṃnaṃ vahitraṃ nauḥ.
(3) nāḍī; See Vein.
, s. ghastraṃ veśaḥ-ṣaḥ vasanaṃ. -v. t. vev c., pari-dhā c.; See Dress.-ed, a. (in) vyavasthita; 'are warlike qualities v. (in any one)' kiṃ ṣyavasthitaviṣayāḥ kṣātradharmā iti (U. 5).
(2) adhīna āyatta.
, s. dehali-lī f.; See Porch.
, s. citraṃ aṃkaḥ lakṣaṇaṃ padāṃkaḥ padapaṃkti f., padavī.
, a., s. jātānubhava jñānavṛddha amyāsavṛddha.
, s. paśacikitsakaḥ paśuvaidyaḥ; (art) paśucikitsā.
, v. t. prati-ni-ṣiv 1 P, pratyā-khyā 2 P; See Contradict. -s. prati-ni-ṣedhaḥ pratyādeśaḥ.
, v. t. bādh 1 A, pīḍ 10, kliś 9 P, saṃtap c., udvij c., ard 1 P or c.
(2) prakup c., kodhaṃ udīp c.
(2) prakopanaṃ kodhodīpanaṃ.
, (V. s.) s. annaṃ bhakṣyaṃ siddhānnaṃ.
, s. pātheyaṃ pathi bhojyaṃ.
, v. i. dolāyate (D.), kaṃp 1 A, sphur 6 P, bhram 1, 4 P. -v. t. bhram c., itastataḥ cal c., vi-dhū 5, 9 U.
, s. pratinidhiḥ
, s. adharmaḥ pāpaṃ pāpācaraṇaṃ asadācāraḥ vyabhicāraḥ.
(2) doṣaḥ durguṇaḥ vyasanaṃ.
(3) (Instead of) Ex. by sthāne or pratinidhiḥ oft by upa pr.; 'viceroy' 'vicegerent,' rājapratinidhiḥ; rājasthāne sthitaḥ; 'v. -president' upādhyakṣaḥ.
, s. saṃnidhiḥ saṃnidhānaṃ saṃnikarṣaḥ.
, s. ā-pari-vṛtti f., viparyayaḥ parivartaḥ anukamaḥ; 'Oh! how rarely seen (by mortal prescience) the strange v. s of human life' aho alakṣitopani-pātāḥ purupāṇāṃ samaviṣamadaśāvibhāgapariṇataga bhavaṃti (Mn. 6)
, s. baliḥ upahāraḥ vadhyaḥ yajñapaśuḥ; (fig.) See Prey.-ize, v. t. upahārīkṛ 8 U; See Sacrifice.
, s., a. vi- jayin jaitra (trī f.), jitvara (rī f.), jiṣṇu prāptajaya.
(2) jayaprada jayāvaha.
, v. t. khādyasāmagnīṃ upakḷp c -s. (V. s) khādya-bhakṣya-sāmagnī bhakṣyasaṃbhāraḥ.
, (with) v. i. spardh 1 A, ji desid. (jigīṣati); See Rival; ahamahamikayā praṇāmalālasāḥ (Ka. 81) 'v. -ing with each other for saluting'.
, v. t. saṃ-īkṣyū 1 A, nirvarṇ 10, ā-ava-lok 1 A, 10, nirīkṣ; See See. -s. ālokanaṃ samīkṣaṇaṃ darśanaṃ dṛṣṭi f.; 'point of v.' dṛṣṭiḥ pakṣaḥ; 'from a worldly (practical) point of v.' loka-vyava-hāra-dṛṣṭyā; śāstradṛṣṭyā &c.: ityetallokadṛṣṭyā nidarśitaṃ śāstradṛṣṭyā na parāṇudyataṃ (S. B. 508); 'from this point of v.' asmin pakṣe.
(2) mataṃ buddhi f., mati f., dṛṣṭiḥ.
(3) hetuḥ āśayaḥ abhiprāyaḥ udeśaḥ; 'with what v.' kimudiśya kena hetunā kimabhipretya; 'with this v.' asmāddhetoḥ etadharthaṃ; 'of narrow v. s' kṛpaṇabuddhi-dṛṣṭi; 'of liberal v. s.' udāradhīḥ.
(4) dṛkpātaḥviṣayaḥ nayanagocaraḥ pradeśaḥ; 'having in v.' dṛggocaravartin.
, s. jāgaraṇaṃ pra-jāgaraḥ rātrijāgaraḥ.
, s. vīryaṃ balaṃ śakti f., ojas n., saravaṃ tejas n., prabhāvaḥ pauruṣaṃ; See Strength. -ous, a. prabala ojasvin mahāsattva ūrjasvala vīryavat; See Strong; sotsāha saprayatna.
, a. adhama nīca jadhanya ni-apa-kṛṣṭa.
, s. grāmyaṃ gṛhaṃ vinodasthānaṃ.
, s. grāmaḥ; nivasathaḥ;! 'head of a v.' grāmaṇīḥ grāmeśaḥ grāmādhyakṣaḥ. -a. grāmya grāmīya grāmīṇa grāma in comp.
, s. durvṛttaḥ apasadaḥ affixed. (narāpasadaḥ) cāṃḍālaḥ khalaḥ adhamaḥ durātman m.; See Rascal also.
, s. dāsaḥ prajā.
, s. śakti f., sattvaṃ balaṃ.
, v. t. rakṣ 1 P, pramāṇīkṛ 8 U, samarth 10, prati-pad c., sthā c. (sthāpayati); (from blame) śudh c., nirdoṣīkṛ.
(2) nirvah 1 P or c.; nirvyūḍhastepatyasnehaḥ (U. 3) 'thy parental affection has been v. ed'.
, a. pratikāraparāyaṇa-śīla vairasādhanapara vairaniryātanotsuka; krodhana kodhila; akṣamina asahiṣṇu.
, s. drākṣā-latā.
, v. t. dhṛv c. (a woman).
(2) ati-kram 1 U, 4 P, ullaṃdh 1 A, 70, aticai 1 P, vyāhan 2 U, lup c., bhaṃj 7 P; 'for fear of v. -ing your word' pratijñābhaṃgabhīruṇā (tvayā).
(3) bhaṃj parāji 1 A.
(2) ā- dharṣaṇaṃ-ṇā.
(2) ullaṃdhakaḥ.
, a. pracaṃḍa pravala tavri guru gahāvega ugna.
(2) sāhasin sāhasika (kī f.), tīkṣṇakarman; 'a v. death' apamṛtyuḥ.
(2) balātkāraḥ; sāhasaṃ pramāthaḥ prasabhaṃ.
, s. pāṭalaṃ.
(2) (Colour) nīlalohitaḥ.
, s. sā (śā) raṃgī pinākī.
, s. daṃdaśūkaḥ ahiḥ; See Snake.
, s. strīyodhī puruṣavṛttiḥ ṛṣabhī.
, s. kumārī kanyā taruṇī akṣatā akṣata-aviddha-yoniḥ puruṣāspṛṣṭā. -a. kaumāra (rī f.), (s.) in comp.
(2) vi- śuddha akṣata.
(2) viśuddhatā.
, s. kanyā -rāśiḥ.
, s. See Verdure.
, a. pauruṣa (ṣī f.), pauruṣeya (yī f.). puruṣa in comp.
, s. dharmaḥ puṇyaṃ: sukṛtaṃ madācāraḥ sādhutā dharmācaraṇaṃ nīti f.
(2) guṇaḥ tavmuṇaḥ.
(3) śakti f., balaṃ prabhāvaḥ sāmarthyaṃ; 'by v., of' vaṃśāt balena prabhāveṇa.
(2) (Of acts) dharmya puṇya sādhu.
, a.: ugna kadu tīkṣṇa caṃḍa; See Malignant Sharp.
, s. viṣaṃ.
, s. āsyaṃ ānanaṃ vadanākṛti f., vadanacchāyā; 'with sad v.' viṣaṇṇavadana.
, s. aṃtrāṇi (pl.).
, a. sāṃdra śyāna śīna; cikkaṇa snigdha; 'v fluid' dānajalaṃ dānaṃ (of an elephant).
, a. dṛśya dṛggocara pratyakṣa dṛṣṭiviṣaya nayanapathavartin netraviṣayagata vyakta suprakāśa cakṣurgrāhya and sim comp.
, s. dṛṣṭi f., cakṣuriṃdriyaṃ.
(2) chāyā ābhāsaḥ māyā manaḥsṛṣṭi f., kalpanā.
(3) svamaḥ svamadarśanaṃ.
, s. darśanaṃ abhyāgamaḥ.
(2) sākṣātkāraḥ; 'pay a v. to' draṣṭuṃ abhyāgam 1 P. -v. t. dṛś abhi-i 2 P, abhyupagam draṣṭuṃ gam or yā 2 P.
(2) sākṣātkṛ 8 U.
(3) (With punishment) daṃḍa 10; 'v. a lover' abhi-sṛ 1 P (kāmukaṃ).
(2) durvi-pākaḥ.
, s vīthi-thī f., tarupaṃkti-śreṇī f.,
, a. cākṣuṣa (ṣī f.), dṛṣṭigata cakṣusūnetra in comp., 'v. organ' cakṣuriṃdriyaṃ.
, a. ātraśyaka (kī f.).
(2) prāṇabhūta jīva-prāṇa in comp.; 'v. air' prāṇavāyuḥ 'v. principle' jīvātmā; 'v. part' marman n.; 'v. -s' marmāṇi; 'touching (rending, piercing.) the v. s.' aruṃtuda marmaspṛś marmāṇi kṛṃtat.
, v. t.
, a. kācaja kācābha kācamaya (yī f.).
, s. (Blue) tutthāṃjanaṃ śikhigrīvaṃ vitunnakaṃ mayūrakaṃ karparī; (green) kāsīmaṃ.
, See Consure.
, a. praphulla sotsāha satejas.
, See Orally.
, a. suspaṣṭa viśada parisphuṭa.
, v. t. jīv c., sajīvīkṛ 8 U.
, a. jarāyuja jīvaja.
(2) sacetanapraja.
, s. kalahapriyā karkaśā caṃḍī.
, s. śabdaḥ vākyaṃ vacanaṃ
, s. abhidhānaṃ kośaḥ śabdārṇavaḥ śabdasaṃgnahaḥ-kośaḥ.
, a. vācika (kī f.), vāṅmaya (yī f.), vāgjāta.
(2) vāṇīyukta vāgviśiṣṭa.
(3) susvara madhuraḥ 'v. music' kaṃṭhagītaṃ.
, s. vṛtti f., vyavamāyaḥ niyogaḥ. vyāpāraḥ.
, s. saṃdhodhanaṃ saṃbuddhi f.
, v. i. uccaiḥ okaṃd 1 P, utkuśa 1 P, ud-ghuṣ 10.
, s. vyavahāraḥ pravṛtti f., pracāraḥ rīti f., kṣuṇṇā paddhatiḥ; 'it is not in v. here' atra nedṛśo vyavahāraḥ; 'being long in v.' ciragravṛtta.
, s. svaraḥ svanaḥ nādaḥ śabdaḥ vāṇī vacanaṃ vāc f., kaṃṭadhvaniḥ-ravaḥ.
(2) mataṃ abhipāyaḥ; 'with one v.' ṇkacittībhūya ṇekamatyena; 'cracked v.' bhagnasvaraḥ; 'active v.' kartṛvācyaṃ; 'passive v.' karmavācyaṃ; 'neuter v.' bhāvavācyaṃ.
, a. śūnya rikta.
(2) asiddha apramāṇa akiṃcitkara (rī f.), nirarthaka.
(2) niṣphalīkṛ.
(3) (Excrement) uccar c., vi-ut-sṛj ud-gṝ 6 P.
, a. vāyupariṇāmaśīla.
(2) caṃcala lola; See Fickle, -ity, s. cāpalyaṃ cāṃcalyaṃ.
, s. jvālāmukhaḥ āgneyagiriḥ.
, s. saṃkalpaḥ icchā; See Will.
, s. varṣaḥ (śilāvarṣaḥ. śaravarṣaḥ &c.), vṛṣṭi f., -pātaḥ.
, a. caṃcala capala.
(2) (Of tongue) vācāla capalajihva.
, s. khaṃḍaḥ-ḍaṃ bhāgaḥ pustakaṃ (when the sense is clear).
(2) aṃtargataṃ ghanaphalaṃ.
(3) āvali-lī f., paṭalaṃ rāśiḥ saṃhati f
, a. ṇecchika-yādṛcchika f.), icchā-mati-pūrva; better ex. by 'v.-ily.'
(3) U or kṛ 8 U. -s. yādṛcchikaḥ yuyutsuḥ svecchāsainikaḥ.
, s., a. viṣayāsakta bhoganirata iṃdriyasukhāmakta viṣayin; See Sensual.
, v. ud-vam 1 P, ud-gṝ 6 P, charda 10, utikṣap 6 P. -s. vāṃtaṃ.
(2) vamanaṃ (emetic).
, a. ghasmara gṛdhnu atilolupa audarika (kī f.); See Gluttonous.
, s. bhrami f., āvartaḥ.
, s. bhaktaḥ upāsakaḥ pūjakaḥ; āśritaḥ.
, s. saṃmati f., saṃmataṃ. -v. t. saṃmotiṃanumovanaṃ-dā 3 U. mataṃ prakāś c.; saṃmatipūrvaṃ vṛ 5 U or niyuj 7 A, 10 or dā.
, a. saṃkalpa-saṃbaṃdhin-datta.
, v. t. sākṣīkṛ 8 U, pramāṇīkṛ prama ṇaṃ dā 3 U.
(2) dṛḍhīkṛ draḍhayati (D.).
, v. t. vi-tṝ 1 P, kṛpayā dā 3 U; (with inf.) pra-sad 1 P; See Condescend,
(2) anu-jñā 9 U.
, s. vrataṃ saṃkalpaḥ pratijñā śapathaḥ niyamaḥ; 'under a v.' vratabaddha dhṛtavrata saṃkalpabaddha. -v. prati-jñā 9 A. pratijñāṃ kṛ 8 U or āruh 1 P, saśapathaṃ-sapratijñāṃ vad 1 P or abhi-dhā 3 U, (
, s. svaraḥ ac m., ajavarṇaḥ.
, s. jalayātrā yānaṃ samudrayānaṃ saṃyātrā. -v. Ex. by kṛ with (s.) potena ṇam 1 P, jalavartmanā gam.
, a. gnāmya asabhya aślīla aśiṣṭa; prākṛta laukika (kī f.).
(2) gnāmyaśabdagrayogaḥ.
(2) asabhyarītyā grāmyatayā.
, a. bhedya dhuṣya; vedhya; 'v. point, raṃdhraṃ chidraṃ marman n.; āvṛṇodātmano raṃdhraṃ. raṃdhreṣu praharan ripun (R. XVIII. 61) 'guarded against his own v. points' &c.
, a. dhūrta; śṛgālavat.
, s. gṛdhraḥ dākṣāṭayaḥ.
, s. cūrṇarodhanī.
, v. i. haṃsavat gam 1 P or car 1 P.
, v. i. tṝ 1 P, kaṣṭena gam 1 P, kūcchreṇa pāraṃ gam.
, v. t. vah 1 P or c., utka 6 P; kaṇavāhī mālinītaraṃgāṇāṃ (S. 3); puṣpareṇūtkirairvātaiḥ (R. I. 38); (boat &c.) vah; praṇud c., pracud 10, prer c.; See Drive. -v. i. plu 1 A, ghāyunā dhah-nī -pass.
, v. t. saṃ- cal c., vi- dhū 5, 9 U, vi-kṣip 6 P; 'w. ging the tail' lāṃgūlacālanaṃ-vikṣepaḥ-vidhūti f. -v. i. cal 1 P, dhū pass. -s. parihāsavādin m.
, v. t. (War) vignaha 9 P, yuddhaṃ ārabh 1 A.
, s. glahaḥ paṇaḥ. -v. glah-paṇ 1 A, (with gen. of thing staked).
, s. vetanaṃ bhṛti f., mūlyaṃ nirveśaḥ paṇaḥ; See Hire.
, s. pravahaṇaṃ yānaṃ śakaṭaḥ-ṭaṃ cāturaṃ.
, s. ajñātasvāmikaṃ dravyaṃ.
, See Lament,-ation.
, s. govahanaṃ śakaṭaḥ-ṭaṃ.
, s. bhittipaṭalaṃ.
, s. madhyaḥ-dhyaṃ madhyamaḥ-maṃ kaṭi-ṭī f., kaṭi-deśaḥ; :'w.-coat' kaṭivastraṃ.
, v. i. sthā 1 P; (for) prati-īkṣ 1 A, anu-prati-pā c. (pālayati) (of time and persons); 'w. for some time' kālaḥ kaścitpratīkṣyatāṃ (K. II.:54); māṃ prati-pālaya &c.; sah 1 A, sthā. (of time only) (dvitrāṇyahānyaharṣi soḍhumarhan R. v. 25); sphuliṃgāvasthayā vahniredhāpekṣa iva sthitaḥ (S. 7) 'here is fire in the state of a spark (only) whing for fuel (to blaze up)'; (on or upon) upa-sthā 1 A, upa-anu-ās 2 A, upa-sev 1 A, upa-cara 1 P; 'w. at table' pariviṣ c.
, v. t. pari-tyaj 1 P; See Abandon.
, v. t. pra-budh c., jāgṛ c. -v. i. pra-vi-budh 4 A, jāgṛ 2 P. -s. jāgaraṇaṃ jāgaraḥ prabodhaḥ-dhanaṃ.
(2) padavī; 'follow in the w. of' padavīṃ pratipad 4 A; See Tread-
(2) dakṣatā adhadhānaṃ &c.
, v. i. (padbhyāṃ) car-cal-gam 1 P. pari- kam 1 U, 4 P, pādābhyāṃ yā 2 P &c.; 'w. about', 'w. to and fro' parikam itastataḥ bhram 1, 4 P; (for pleasure) vi-hṛ 1 P, 'w. away,-off' apasu 1 P, apa-yā-kam-gam &c. -s.
(2) gamanāgamanasthānaṃ adhvagamārgaḥ.
, s. bhitti f., kuḍyaṃ; 'enclosing w.' prākāraḥ gharapāḥ sālaḥ prācīraṃ; 'take the w. of' agrasthānaṃ ā-sai c.;' go to the w.' ava-sad 1 P, avasanna-ucchinna -a. bhū 1 P; 'drive to the w.' ava-sai c., ucchid 7 P. -v. t. prākāreṇa ā-vṛ 5 U.
, s. bhasrā; kṣudrakoṣaḥ.
, v. i. luṭh 6 P, lud 4 P; kīḍ 1 P.
, s. akṣoṭaḥ akṣoṭaṃ (fruit).
, a. See Pale.
, s. daṃḍhaḥ yaṣṭi f.
, v. i. pari- bhram 1, 4 P, ad 1 P, vi-car 1 P, pari-kam 1 U, 4 P; 'w. from' bhraṃś 1 A, 4 P, cyu 1 A. -s.,
, v. i. pari-śri 1 P or pass., nhas 1 P; See Decay Decline, -s. kṣayaḥ hāsaḥ.
, v. apekṣ 1 A, ā-kāṃkṣ 1 P, iṣ 6 P; gen. ex. by, kāryaṃ prayojanaṃ arthaḥ kiṃ. (with gen. of that which wants and instr of thing wanted); 'I do not w. this house' mamānena gṛheṇa na kāryaṃ na prayojanaṃ &c.; 'why do you w. to see her kiṃ tayā dṛṣṭayā (S. 2).
(3) pāre- hā pass.; hīna rahita nir in comp.; āryasya suvihitaprayogatayā ma kimapi parihāsyate (S. 1)' nothing will be w. ing' &c.; 'w. ing in courage' śauryahīna nirvīrya &c.; 'he w. s. wisdom sa nirbuddhiḥ jñānarahitaḥ. -s. apekṣā prayojanaṃ kāryaṃ ākāṃkṣā.
(2) abhāvaḥ virahaḥ aprāpti f., rāhityaṃ hīnatā.
(3) nyūnatā ūnatvaṃ apacayaḥ.
(4) dāridhraṃ dhanābhāvaḥ durgati f., kṛcchraṃ; 'come to or reduced to w.' dāridryopahata bhāgyakṣayapīḍitāṃ daśāṃ prapanna (Mr. 1).
, a. vilāsavat vilāsin; 'w. sport' vilasitaṃ See Playful. 2 aniyaṃtrita nirmaryāda svecchāpravṛtta lola (svabhābalola); svairin svecchācārin; kāma in comp.; 'a w. woman' puṃśvalī svairiṇī baṃdhakī.
(3) jñānataḥ-kāmataḥ-kṛta bodhapūrvaṃ kṛta.
(4) prayura bipula. -v. i. vilam 1 P, kīḍ 1 P, vi-bhram 1, 4 P
, s. vigrahaḥ saṃprahāraḥ vairāraṃbhaḥ vairaṃ saṃgrāmaḥ yuddhaṃ raṇaṃ (a particular battle); 'w.-cry' siṃhanādaḥ kṣveḍā; 'w.-horse' vārakīraḥ. -v. i. vigrah 9 P, yudh 4 A, kṛ with (s.).
(2) sāṃgrāmika-sāmarika -(kī f.),
, v. kūj 1 P, vi-ru 2 P.
, s. rakṣā.
(2) rakṣitaḥ puruṣaḥ āśritaḥ rakṣakādhīnaḥ rakṣyaḥ.
(3) vibhāgaḥ. -v. t. vār 10 or vṛ c., ni-prati-- nirudh 7 U, nirat 4 U, ni-prati-ṣidh 1 P, prati-han 2 P, vyapa-ūh 1 U.
, s. vāsāṃsi (pl.); vastrasamūhaḥ.
(2) vastrādhānaṃ-ādhāraḥ.
, s. paṇyaṃ paṇyadravyaṃ; 'w.-house' paṇyāgāraṃ paṇyādhātaṃ paṇyaśālā.
, a. tapta uṣṇa caṃḍa gharma in comp.; (fig.) tīkṣṇa caṃḍa sotsāha.
(2) gharmārta ātapākrāṃta; 'grown w.'
(2) caṃḍatā tīkṣṇatā.
(3) utsāhaḥ; 'w. of affection' snehātiśayaḥ.
, v. t. (pūrvaṃ) pra-anu-budh c., upa-viś 6 P, anu-śās 2 P.
(2) sūc 10, nirdiś vi-jñā c. (jñāpayati); '1 w. ed him of the impending danger' pratyāsasrāpadaṃ taṃ prābodhayaṃ; oft. by
, v. t. ā-vṛt c., saṃkuc 1 P: (fig.) kaluṣīkṛ duṣ c. (dūṣayati). -v. i. āvṛt 1 A, saṃkuc pass.
, s. pramāṇaṃ adhikāraḥ; (written) anujñā-adhikāra-patraṃ. -v. t. pamāṇaṃ dā 3 U, pramāṇīkṛ 8 U, adhikṛ. c.; See Sanction.
, s. śaśakanilayaḥ.
, s. bhaṭaḥ yodhaḥ yoddha m., vīraḥ rathin m., vikāṃtaḥ; See Hero, Soldier; 'w. s on the enemy's side' pratibhaṭāḥ.
, s. kiṇaḥ carmakīlaḥ-laṃ adhimāṃsaṃ.
, a. sāvadhāna apramatta dakṣa; See Careful.
, v. t. pra-kṣal 10, pra-mṛj 2 P or c., nij 3 U, ava-nir-- dhāv 1 U, 10; 'w. the mouth (after meals)' upaspṛś 6 P. -s.,
(2) ālepaḥ vi-pra-lepaḥ-panaṃ.
, s. varaṭā gaṃdholī.
, v. t. kṣi 1, 5 P or c., aṃva-mad c., naś c., kṣai c. (kṣapayati) nhāsaṃ-kṣayaṃ-nī 1 P, apa-ci 5 U, ṣyay 10 (ṣyayayati).
(2) (Away) mudhā-vyarthaṃ-hṛ 1 P or gam c., vi-kṣip 6 P. -v. i. pari-kṣi-parihā-apaci- pass., kṣayaṃ-nāśaṃ-layaṃ yā 2 P or gam 1 P, vinaś 4 P, avasad 1 P, nhas 1 P; kṣai 1 P; (in strength) aṃgaiḥ parihā pass.: See Lean. -s. kṣayaḥ nāśaḥ apacayaḥ ṣyayaḥ hrāsaḥ avasādaḥ.
(2) apavyayaḥ vi- kṣepaḥ haraṇaṃ; 'w. of time' kālakṣepaḥ-nāśaḥ-haraṇaṃyāpanaṃḥ 'w. of breath' vāgvyayaḥ-kṣepaḥ.
(3) (Land) khilaṃ-bhūmi f., marubhūḥ. -a. ucchiṣṭa niḥsāra nirguṇa.
(2) nirjana śūnya khila agnahana jaṃgala; 'lay w.' upa-plu 1 A, upa-dru 1 P, bāvū 1 A, pīḍ 10.
, v. rakṣ 1 P, prati- pā c. (pālayati); See Protect. 2 nirūp 10, nirīkṣ 1 A, avekṣ.
(3) upās 2 A, upa-sthā 1 A; 'w. over' adhi-ṣṭhā 1 P. -v. i. jāgṛ 2 P, (fig. also), rakṣārthaṃ jāgṛ.
(2) ava-dhā 3 U. aṣahita-sāvadhāna -a. bhū; 'w. for' apekṣ pratīkṣ. -s. rakṣā nirūpaṇaṃ.
(2) rakṣin m., rakṣāpuruṣaḥ rakṣitṛ m.
(3) jāgaraṇaṃ jāgarūkatvaṃ dakṣatā.
(4) praharaḥ yāmaḥ; 'w.-house' udghāṭaḥ; 'w.-man' rakṣin m.; rakṣakaḥ; praharin m.; vaibodhikaḥ vaitālikaḥ; 'w.-word' pratyayavāc f.
(2) prajāgara in comp., unnidra.
, s. jalaṃ aṃbu-aṃbhas -n., udakaṃ vāri; payas n., toyaṃ salilaṃ nīraṃ pānīyaṃ vār f., ap f. (pl.) pāthas n.; 'land and w.' sthalajale 'place where w. is distributed' prapā pānīyaśālikā; 'by w.' jalena jalavartmanā; 'of first w.' anarghya; 'it can hold w.' pramāṇakoṭiṃ pravaṣṭumarhati.
(2) mūtraṃ prasrāvaḥ; 'make w.' mūtrotsargaṃ kṛ; 'w.-carrier' jalavāhaḥ udavāhaḥ dṛtihāraḥ; 'w.-closet' śaucakūpaḥ; 'w.-course' jalamārgaḥ pari- (rī) vāhaḥ; :'w.-fall' jalaprapātaḥ nirjharaḥ; 'w.-ing place' prapā; 'w.-man' nāvikaḥ udavāhaḥ; 'w.-melon' goḍuṃbaṃ seṭu n., taraṃbujaṃ kāliṃgaṃ; 'w.-mill' jalacālyacakraṃ jalayaṃtraṃ 'w.-pot' ghaṭaḥ kuṃbhaḥ kalasaḥ-śaḥ; See Jar: 'w.-proof' jalābhedya; 'w.. snake' jalasarpaḥ; rājilaḥ; 'w.-spout' jalavajraḥ; 'w.-wheel' ghaṭīyaṃtraṃ udaṃcanayaṃtraṃ. :-v. t. (jalena) sic 6 P, pla c., ukṣ 1 P.
(2) jalaṃ pā c. or dā 3 U. -v. i. jalaṃ muc 6 P or snu c. or pat c.; 'my eyes are w. ing' jalalavasyaṃdinī netre.
(2) lālāyate (D.).
(2) jalāḍhya bahūdaka jalabhūyiṣṭha anūpa jalaprāya.
, s. kāṣṭhāvaraṇaṃ.
(2) praśākhā.
, s. taraṃgaḥ ūrmi f., vīci-cī f., kallolaḥ bhaṃgaḥ bhaṃgi-gī f.-v. t. dhū 5, 9 U or c. (dhūnayati) vi-ā-- cal c., saṃ- īr c.
(2) utsṛja 6 P, parityaj 1 P. -v. i. itastataḥ pra-vi-cal 1 P, dhū pass.
, v. i. dolāyate (D.), dvaidhībhū 1 P, saṃ-śī 2 A, vikḷp 1 A; 'his mind w. ed being at a loss which course to follow' ityekapakṣāśrayaviklavatvādāsītsa dolācalacittavṛttiḥ (R. xiv. 34); oft. by anava-sthita akutaniśvaya also.
, s. lākṣā (for sealing).
(2) si (śi-) -kthaṃ sikthakaṃ madhūcchiṣṭaṃ madhujaṃ.
(3) karṇamalaṃ; tokmaṃ. -v. i. vṛdh 1 A: 'w. ing and waning,' vṛddhikṣayau 'the moon w.-ed' kalāvṛddho babhūva; 'w. ing hot' krodheddho bhūtvā.
(2) sikthakenaṃ lip 6 P or aṃj 7 P.
, s. mārgaḥ pathin m., adhvan m., vartman n., padavi-vī f., ayanaṃ saraṇi-ṇī f., paddhati-tī f., padyā; 'step in a wrong w.' apathe padamarpayaṃti (R. ix. 74).
(2) aṃtaraṃ mātraṃ paryaṃtaḥ; 'a little w.' īṣaddūraṃ stokāṃtaraṃ.
(3) upāyaḥ yukti f.
(4) prakāraḥ vidhiḥ rīti f., kramaḥ mārgaḥ; 'a good way' atipaṃthāḥ supaṃthāḥ satpathaḥ supathaḥ; 'a bad or wrong w.' apaṃthāḥ; apathaḥ vyadhvaḥ duradhvaḥ vimārgaḥ vipathaḥ kadadhvan m., kā (ku) pathaḥ;' a place where four w. s meet' śṛṃgāṭakaḥ catuṣpathaṃ; 'a dreary w.' prāṃtaraṃ dūraśūnyodhvā 'difficult w.' kāṃtāraḥ-raṃ durgamaṃ vartma durgasaṃcaraḥ saṃkramaḥ.
(5) (With numerals) Ex. by dhāṃ; 'in two w. s' dvidhā; śatadhā &c.; 'a long w. off' sudūraṃ 'on the w.' aṃtarā aṃtare 'stand or come in the (one's) w.' paripaṃthībhū aṃtarāyaḥ &c. ('Obstacle', q. v.) bhū; (lit.) nayanapathaṃ-viṣayaṃ-yā 2 P; 'in this, that-w.' itthaṃ-evaṃ tathā; 'by w. of example' nidarśanadvārā-rūpeṇa; 'lead the w.' mārgaṃ ādiś 6 P or dṛś c.: 'this w.' 'this w.' ita itaḥ; 'by w. of' dvāreṇa rūpeṇa; 'make w.' apasara apehi aṃtaraṃ dīyatāṃ; 'in every way' sarvathā; 'in another w.' anyathā 'w.-farer' pathikaḥ; See Traveller; 'w.-lay' pathi nibhṛtaṃ pratīkṣ 1 A (luṃṭhanārthaṃ vadhārthaṃ) pathi avaskaṃd 1 P; 'w.-ward' pratīpa svairin durlalita; See Obstinate; 'w.-worn' adhvaśrāṃta adhvasaṃjātakheda.
, a. durbala aśakta abala kṣīṇabala bala-śakti-hīna niḥsattva nistejas nirvīrya alpa-yala-śakti.
(2) (In mind) maṃda alpadhī vikalacitta; 'w. point or side' chidraṃ raṃdhraṃ doṣaḥ marmasthānaṃ.
(2) doṣaḥ (yauvanadoṣāḥ); chidraṃ.
, s. hitaṃ kalyāṇaṃ kṣemaṃ kṣeyas n., bhadraṃ kuśalaṃ; 'w. and woe' śubhāśubhaṃ.
, s. dhanaṃ dravyaṃ vasuḥ n. arthaḥ vittaṃ draviṇaṃ saṃpad f., hiraṇyaṃ vibhavaḥ vabhavaṃ saṃpati f., ṇeśvaryaṃ rai f., ri (ṛ) kthaṃ dyumnaṃ svāpateyaṃ; 'w. in cattle' godhanaṃ.
, v. t. stanyaṃ tyaj c. or hā c. (hāpayati) or visṛj c.
(2) viraktī-vimukhī-kṛ 8 U; See Separate. -ing, s. stanyatyāgaḥ.
(2) virakti f., vairāgyaṃ saṃgatyāgaḥ.
, s. śastraṃ astraṃ āyudhaṃ praharaṇaṃ heti f.
, v. t. pari-dhā 3 U, dhṛ 1 P, IC, bhṛ 3 U, vas 2 A.
(2) (Away) kṣi 5 P, naś c., vilup c., pramṛj 2 P or c.; gharṣaṇena naś c.
(3) jīrṇīkū 8 U.
(4) ava; sad c. khidu c., klam c.; glai c.; See Fatigue. -v. i. (Away) kṣi pass., avasad 1 P, apācaṃ pass.
(2) (By use) jṝ 4 P, jarjarībhū 1 P; 'when the night had almost worn away' kṣīṇabhūyiṣṭhāyāṃ kṣapāyāṃ; 'w. off' apagam 1 P, naś 4 P, kṣi pass.: 'w. out' jīrṇī-jarjarī-kṛ apaci; (v. i.) ja jyā 9 P, jarjarībhū. -s. pari-śrayaḥ apacayaḥ upayogaḥ.
(2) gharṣaṇaṃ.
(3) setuḥ āli f.
(2) paridhānayogya.
, v. t. āyat c., klam c., khid c. -v. i. āyas 1, 4 P, klam 1, 4 P.
, s. nakulaḥ vabhruḥ aṃgūṣaḥ.
, s. kālaḥ dinaṃ; 'bad w.' durdinaṃ; 'good w.' sudinaṃ; 'if the w. be fine' yadi durdinaṃ na syāt; 'w.-beaten' vātāhata prabhaṃjanopahata; 'weather-glass,' s. vāyumāpakayaṃtraṃ. '-w.-wise' vātādilakṣaṇavid kālavid. -v. t., tṝ 1 P, pratyava-sthā 1 A; pāraṃ gam 1 P.
, v. t. ve 1 P; vap 1 P, guṃ (gu) ph 6 P, ghi- rac 10.
, s. jālaṃ taṃtra-taṃtu-saṃtati f.; (of the eye) paṭalaṃ; 'w.-footed' jālapāda.
, v. t. vi-ud-vah 1 P, pari-ṇī 1 P.
(2) āsakta avalaṃbin rakṣin (to an opinion); 'w.-lock' vivāhaḥ; 'a wife married in w.-lock' dharmapatnī sahadharmacāriṇī; See Marriage.
, s. kīlaḥ śaṃkuḥ. -v. t. saṃpīḍ 10, saṃbādh 1 A, saṃmṛd 9 P.
, s. budhavāsaraḥ.
, s. kakṣaḥ; :tṛṇādikaṃ staṃbaḥ; (fig.) gati-rodhanaṃ prasarastaṃbhanaṃ.
(2) (W. s) vāsabhū n.; See Garment; 'widow's w. s' kliṣṭanivasanaṃ cīraṃ. -v. t. (Out) (kakṣaṃ) udhṛ 1 P, nirdāṃ 4 P, utpad 10.
, s. saptāhaḥ saptadinaṃ; 'w.-day' vāraḥ-
, v. i. man 4 A; See Think: 'over w.-ing' atyaṃtābhimānin.
, v. i. rud 2 P, vi-lap 1 P, aśrūṇi pat c. or vimuc 6 P, ā-kaṃd 1 P; See Cry, Lament. -ing, s. ruditaṃ rodanaṃ vilāpaḥ ākaṃdanaṃ kraṃditaṃ aśrupātaḥ. -a. sāsru aśrulocana.
, v. t. tul-tūl 10. tulāyāṃ dhṛ 10.
(2) (In mind) vi-mṛś 6 P. āloc 10, vi-car c., vi-gaṇ 10; See Think. 3 (Anchor) uttul; 'w. down' abhi-bhū 1 P, ākulīkṛ; 'w. duly' paricchid 7 P, sūkṣmaṃ nirūp 10. -v. t. Ex. by 'Weight' q. v.; 'what does it w.' kiṃbhāramidaṃ' kiṃ. bhāraparimāṇaṃ; 'w. upon' pīḍ 10, bādh
(1) A; See Afflict; 'w. with' man pass.; 'dress w. s much 'with them' veṣastairbahu manyate.
(2) gurutvaṃ gauravaṃ prabhāvaḥ bhāraḥ.
(3) bhāraḥ dhur f.; 'of little w.' ladhvartha laghuprabhāva aguru.
, s. baṃdhaḥ yogaḥ.
, s. vidhiḥ abhicāra-mantraḥ. -a. ati-mānuṣa.
, a. svāgata.
(2) śubha iṣṭa hita; priya abhimata sukhada. -v. t. svāgataṃ vyāhṛ 1 P, sabhāj 10, abhinaṃda 1 P, satkṛ 8 U, pūj 10; (āśramamṛgairabhinaṃditāgamaneṣu sabhīreṣu Ka. 49). -interj. svāgataṃ (with dat) -s. svāgataṃ sabhājanaṃ abhinaṃdanaṃ.
, v. t. See Unite.
, s. hitaṃ kalyāṇaṃ kṣemaṃ kuśalaṃ śreyas n., bhadraṃ maṃgalaṃ sukhaṃ bhūti f., śivaṃ susthiti f
, s. nabhas n.; See Sky.
, s. vāpī kṛpaḥ prahiḥ aṃdhuḥ dīrghikā (large w.), udapānaṃ; 'covering of a w.' vi (vī) nāhaḥ; 'reservoir near a w.' āhāvaḥ nipānaṃ upakūpajalāśayaḥ.
(2) gupti f. -a. kuśalin svastha susthaśarīra nirāmaya nīroga kalya; See Healthy. 2 kuśala kṣema sukhin; oft. by kuśalaṃ; api kuśalamasyāḥ prajāpālasya mātuḥ (U. 4) 'is she w.'; 'got w. again' punaḥ prakṛtistho'bhavat prakṛtimāpannaḥ; 'know that we are doing w. in every respect' sarvatra no vārtamavehi (R. v. 13). -adv. su pr., (sukṛta sudarśana &c.); suṣṭhu sādha samyaka; 'w. said' sādhūkta sūkta; 'w. off' susthita a., vittavat sustha; 'you might as w. have kept all (fruits)' sarveṣāṃ rakṣaṇopi na tava kaściddoṣo'bhaviṣyat. -interj. bāḍhaṃ tathā; 'saying very w.' yujyate bāḍhaṃ tatheti uktvā; 'very w.' bhavatu; 'w. then' tena hi.
(2) (As expletive) bhavatu astu gen. by tāvat; 'w. we go away now' sādhayāmastāvadadhunā; 'w.-behaved' sādhuśīla suvṛtta; 'w.-being' hitaṃ kuśalaṃ; See Welfare; 'w.-born' kulīna satkulajāta; 'Well-bred' a. suvinīta; 'w.-done' sādha sādhu; 'w.-informed' bahujña bahuśrata; 'w.-meaning' sadāśaya hitabuddhi; 'w. nigh;' See Nearly; 'w.-read' adhītin sarvaśāstrapāraṃgata vahudṛśvan; 'Well-timed' a. ucitāvasara. 'Well-to-do' a. samṛddha aiśvaryaśālin; 'w.-wisher' hitakāmaḥ hitaiṣin m., priyeṣim m.
, v. i. luṭh 6 P, luṭ 4 P; See Roll.
, s. māṃsābu
, s. baṃdhakī puṃśvalī duvṛttā.
(2) kanyā taruṇī. -v. i.
, v. t. (one's way) gam 1 P, cala 1 P; See Go; 'here he w. s. his way' ita ṇvābhivartate.
, s. pratīcī paścimā vāruṇī. -a.,
(2) paścimābhimukha (khī f.).
, a. ārdra klinna sikta ukṣita unna jalārdra. -v. t. klid c., ārdrīkṛ 8 U, ārdrayati (D.); See Melt. -s. ārdratā temaḥ kledaḥ.
(2) durdinaṃ; 'w.-nurse' stanyadāyinī dhātrī upamātṛ f.
, s. chinnavṛṣaṇo meṣaḥ.
, v. t. See Strike.
, s. timiḥ timiṃgilaḥ.
, s. ghadṛḥ tarasthānaṃ.
, pron. kiṃ (kaḥ-kā-kiṃ) kiṃ in comp.; 'w. then' tataḥ kiṃ kiṃ tarhi; 'w. is he doing now' sa (rājā) kimāraṃbhaḥ saṃprati (U. 2); 'w. is his name' kiṃnāmāsau; 'w. else' atha kiṃ; 'w. is that to me' kiṃ mama tena; 'w. though' yadyapi.
(2) yad yadva. -interj. kathaṃ āḥ kiṃ nanu.
(2) yatkim yatkiṃcit; 'to w. person' yasmai kasmaicitpuruṣāya; yo vā ko vā bhavāmyahaṃ &c.
, s. godhūmaḥ sumanaḥ.
, v. t. cādūktibhiḥ pra-tṝ c. or vaṃc 10 or lal 10; See Flatter.
, s. cakaṃ rathāṃgaṃ maṃḍalaṃ. -v. i. pari-bhrama 1, 4 P, parā-pari-ā-vṛt 1 A, maṃḍalākāreṇa bhram. -v. t. ṣyāvṛt c., bham c.
, v. i. kṛccheṇa śvat 2 P.
, s. śāvaḥvarkaḥ śiśuḥ kiśoraḥ.
, adv yadā; by loc. abs.; 'w. the speech was over' vacasyavasite tasmin.
(2) kadā; 'w.-ever. -soever' yadā yadā yadā kadācit.
(2) kutaḥ kasmāt.
, adv. kva kutra.
(2) yatra; 'w.-ever' yatra yatra; yatra kutrāpi yatra kutracit; 'w.-as' yataḥ viparyaya tu; 'w.-by' yena; 'w.-fore' yadarthaṃ yataḥ yena kimarthaṃ kasya hetoḥ; 'w.-in', 'w.- to' yatra; 'w.-upon' yadanaṃtaraṃ tadanu.
, v. t. tij c., ni-śo 4 P, kṣṇu 2 P. -s.,
, pron. kataraḥ-rā rat. -conj. kiṃ followed by vā uta āho or āhosvit (for 'or'), 'w. he do that or not' sa tatkarotu na karotu vā.
, s. mastu n., dadhimaṃḍaṃ.
, pron. (Relative) yat m. f. n. (yaḥ-yā-yat).
(2) (Interrogative) kiṃ m. f. n. (kaḥ-kā-kiṃ); 'w. of two' yatara katara; 'w. of many' yatama katama; 'w.-ever' ex. by repeating (1).
, s. phūtkāraḥ phūtkṛtaṃ.
, s. kṣaṇaḥ muhūrtaḥ kālaḥ samayaḥ; 'for a w.' kaṃcitkālaṃ kṣaṇaṃ; 'after a long w.' cireṇa; 'not worth w.' niṣphala nirarthaka na upayukta; 'worth w.' upayukta. -conj.
, s. kāmacāraḥ kāmavṛtti f., chaṃdaḥ chaṃdas n., cāpalyaṃ manolaulyaṃ laharī cittataraṃgaḥ; 'at one's w.' svacchaṃdena svecchayā; 'acting according to another's w.' chaṃdonuvṛtti f.
, v. i. bālakavat rud 2 P or kaṃd 1 P.
, v. i. See Murmur.
, v. i. See Neigh.
, s. kaśā-ṣā pratodaḥ pratiṣkaṣaḥ-śaḥ. -v. t. kaśayā pra-hṛ 1 P or taḍū 10 or cudva 10 or daṃḍ 10 or āhan 2 U.
, v. i. ghūrṇ 6 P, 1 A, pari- bhram 1, 4 P. -v. t. ghūrṇ c., bhram c. (bhramayati). -s.,
, v. t. atiśīghraṃ cal c. or vikṣip 6 P. -s. laghukṣepaḥ.
(2) cāmaraṃ (for flies).
, s. gaṃḍaloman n., guṃphaḥ.
, v. nīcaiḥ-upāṃśu-vad 1 P; karṇe jap 1 P or kath 10 or khyā
(2) P; karṇe upa-jap; 'w. aside' janāṃtikaṃ vad. -s.,
, s. śīśśabdaḥ.
(2) vaṃśaḥ-śī. -v. t. śīśśabdaṃ kṛ 8 U.
, s. leśaḥ lacaḥ gaṃdhaḥ aṇuḥ; 'not a w.' na manāgapi na stokamapi nālpamapi.
, a. śukla śveta dhavala śubhra sita gaura (rī f.), śuci avadāta viśada; dhauta pāṃḍura avimala. -s. śvetavarṇaḥ śuklavarṇaḥ śuklaḥ; śvetaḥ sitaḥ &c.; 'dressed in w.' śvetavāṃso dadhāna.
, adv. kutra kva.
(2) yatra.
, s. nakhaṃpacaḥ cipyaṃ nakhavraṇa.
, v. t. chid 7 U, takṣ 1 P.
, &c. See Which &c. m. f.
, a. sakala samagra kṛtsna akhila samasta sarva akhaṃḍa nikhila viśva aśeṣa niḥśeṣa pūrṇa anūna.
(2) (Number) ābhinna. -s. sākalyaṃ kārtsnyaṃ sāmagryaṃ samāsaḥ; 'on the w.' evaṃ ca etāvatā samāsataḥ samāsena; 'the w. of' ex. by (a.)
, a. pathya ārogyāvahaḥ hitāvaha; See Salutary.
, s. siṃhanādaḥ kṣveḍā.
, s. See Prostitute; 'w.'s son' veśyāputraḥ; 'w.-monger' bhujaṃgaḥ viṭaḥ
, adv. kiṃ kutaḥ kasmāt kimarthaṃ kinni-mittaṃ kena hetunā; 'w. do you do so' ṇvaṃ karaṇe kastava hetuḥ.
(2) nanu; 'w. you yourself are before me' nanu bhavāneva mamāgne vartate (S. 2).
, s. daśā varti f., vātakā telinī.
, a. (Of persons) duṣṭa durjāta durātman pāpa śaṭha durācāra khala pāpakarman. durvṛtta nṛśaṃsa pāpātman pāpacarita bhamārmika (kī f.), duśvaritra.
(2) (Of things) duṣṭa pāpa in comp., dur pr.; 'w. policy' durṇītiḥ; See Sinful. -ly, adv. duṣṭatayā durvṛttatayā khalavat.
, a. vaiṇava (dhī f.), vaidala (lī f.); 'w.-work' vaidalaṃ.
, a. vistīrṇa viśāla uru vipula pṛthu; See Broad; 'w. of the mark' lakṣyabhraṣṭacyuta aprāstāvika (kī f.). -adv.,
, s. vidhavā a-gata-bhartṛkā viśvastā anāthā raṃḍā; 'child-w.' bālavidhavā.
, v. t. (hastena) bhṛ 3 U, dhṛ 1 P, 10, pra-upa-yuj 7 A, 10
(2) (A state &c.), pra- śās 2 P, nirvah c.; rājyadhurāṃ vah 1 P.
, s. bhāryā patnī jāyā ghadhūḥ kalatraṃ dāra m. (pl.), strī parigrahaḥ gṛhiṇī gehinī sahadharmiṇī dayitā vallabhā priyā kāṃtā ramaṇī kṣetraṃ gṛhāḥ (pl.); 'a rival w.' sapatnī; 'taking a w.' dāraparigrahaḥkriyā; 'a w. whose husband has gone abroad' proṣitabhartṛkā.
, s. upakeśaḥ kutrimakeśaḥ. -v. t. nir-bharts 10 A, upālabh 1 A,
, s. māṇavakaḥ jaṃtuḥ prāṇin m.
, a. vanya vanajāta āraṇyaka vana-araṇya in comp.; 'a w. mountain' kāṃtāramadhyavartī-vanāṃtargataḥ-parvataḥ; vanapaśuḥ vanagajaḥ vanapuṣpaṃ &c.
(2) hiṃsra krūra kravyād.
(3) unmatta ativyākula; 'w. with anger' krodhonmatta; 'w. with joy' harṣonmatta harṣanirbhara.
(4) pracaṃḍa tīvra; durdāṃta aniyaṃtraṇa uddāmavṛtti ucchṛṃkhala; 'w. storm' pracaṃḍaprakaṃpanaḥ.
(5) ayuktika anupapanna nirarthaka; See Absurd.
, s. chalaṃ kapaṭaṃ vaṃcanaṃ māyā chadman n.
, v. saṃkḷp c., nirdiś 6 P, niści 5 U, nirṇī 1 P.
(3) (As auxiliary) by Future or Pot. mood. -s. sakalpaḥ saṃkalpa-icchā-śakti f.
(2) kāmaḥ -icchā abhilāṣaḥ ākāṃkṣā iṣṭaṃ; 'God's w. be done' īśvarecchā balīyasī prabhavati bhagavān vidhiḥ; 'against one's w.' balāt haṭhāt akāmataḥ; 'would have her w.' ātmābhiprāye nirbaṃdhaparāsīt; 'at w.' specchayā yathākāmaṃ svairaṃ kāma in comp.; 'subject to the w. of another' parataṃtravaśa
(3) icchāpatraṃ.
(2) svairin kāma-svecchā-cārin svairavṛttagāmin See Wanton. -fully, adv. kāmataḥ icchāpurvakaṃ svairaṃ buddhyā jānat- a. api.
(2) iṣṭa anumata yathepsita.
, v. i. mlai 1 P, glai 1 P.
, v. t. vi-ji 1 A, vijayin a. bhū; 'won the battle' yuddhe jayamāpa samaravijayī babhūva; 'who is said to w.' yo vijayīti gaṇyate-manyate.
(2) labh 1 A, prāp 5 P; See Get. 3 ākṛṣ 1 P, pra-vi-lubh c., See Attract; 'w. over' spapakṣaṃ grah c., anu-yāyin a. kṛ.
(2) lābhaḥ arjitaṃ. -a.
, v. i. vi-kaṃp 1 A, sphur 6 P, 'he did not w.' sa bhayacakito mābhavat; See Start.
, s. vātaḥ vāyuḥ pavanaḥ pavamānaḥ anilaḥsamīraṇaḥ mārutaḥ marut m., mātariśvan śvasanaḥ sparśanaḥ gaṃdhava (vā) haḥ āśugaḥ.
(2) (In stomach) vātaḥ; vāyuḥ.
(3) śvāsaḥ; 'w.-fall' vāyupātaḥ; (fig.) alabhyalābhaḥ; 'w.-lass' uttolanī; 'w.-mill' vāyucālyaṃ cakraṃ vāyupeṣaṇī. -v. i. vakaṃ-kuṭilaṃ-gam or sṛp 1 P, jihyaṃ yā 2 P; 'the river runs w. ing for a koss' kośaṃ kuṭilā nadī (S. K.)
(2) pūr 10 (mārutena) dhmā 1 P.
(2) (Up) saṃpuṭīkṛ 8 U, piṃḍīkṛ upa- saṃ-hṛ 1 P; ava-so 4 P; (hair) saṃ-hṛ saṃ-yam c., (saṃyamaya keśapāśaṃ Ka. 84).
, s. śvāsanalikā.
, s. madyaṃ drākṣārasaḥ-āsavaḥ; madhu mādhvīkaṃ; mavirā surāḥ 'w.-bibber' madyapaḥ susapaḥ; 'w.-seller' madyavikayin śauṃḍikaḥ.
, s. pakṣaḥ patraṃ patatraṃ garut m., chadaḥ pakṣman n., 'root of a w.' pakṣati f., pakṣa mūlaṃ; 'to be on the w.' ḍī 1 A; 'under the w. of' āśrita -a.
(2) (Of army &c.) pakṣaḥ dalaṃ pārśvadalaṃ. -v. t.,
, v. i. ni-miṣ 6 P, ni-mīl 1 P, pakṣma saṃkuc 1 P.
(2) saṃketaṃ-saṃjñāṃ-kṛ 8 U (netreṇa); 'w-at' upekṣ 1 A, na gaṇ 10. -s. nimi- (-me) ṣaḥ nimīlanaṃ pakṣmasaṃkocaḥ
(2) netra saṃjñā akṣisaṃketaḥ.
, v. t. vi- śudh c., pū 9 U.
(2) prasphuṭ c.; (fig.) parīkṣ 1 A; See Discriminate.-er, s. pāvakaḥ.
, s. hemaṃtaḥ śiśiraḥ tuṣārakālaḥ himāgamaḥ hima-śīta-kālaḥ.
(2) śīta śiśira.
, v. t. pra-pari-mṛj 2 P or c., pra-kṣal 10, nirdhṛṣ 1 P, sa-mṛd 9 P; See Wash; 'w. away.' 'w-out' prasṛj (svabhāvaloletyayaśaḥ pramṛṣṭaṃ (R. VI. 41), apa-adhamṛj. -s. mārjanaṃ prakṣālanaṃ.
(2) prahāraḥ.
, s. taṃtraṃ taṃtrī tāraḥ-rā dhātusūtraṃ lohatārā-sūtraṃ-taṃtuḥ. -v. t. tārāyaṃtreṇa preṣa c.
, a. pra (prā) jña vijña vidagdha jñānavat paṃḍita prajñāvat dhīmat vivekin sudhī dhīra mati-buddhi-mat manīṣin vidvas See Learned also.
(2) (Of acts) su in comp.; jñānaprayukta vaidagdhyamūlakaḥ; 'w. saying' subhāṣitaṃ; 'w. step' sādhumārgaḥ. -s. prakāraḥ; See Manner; 'in this w.' evaṃ itthaṃ.
, v. t. iṣ 6 P, spṛh 10 (with dat.), saṃ-īh 1 A, vāṃch 1 P, ā-kāṃkṣ 1 P, abhilaṣ 1, 4 P, kam 1 A, vaś 2 P; oft. by desid. forms; jigamiṣati 'w.-es to go;' jighṛkṣati &c.; 'w. ill to' asūyati (D.) (with dat.); amaṃgalaṃ āśaṃs 1 A; 'I w. no evil to any' na me kasminnapi drohabuddhiḥ-dveṣabhāvaḥ; 'I w. I could see him again' api nāma taṃ punarapi paśyeyaṃ; 'he had nothing left o. w. for' na kimapi tasya spṛhaṇīyamāsīt. -s. icchā manorathaḥ spṛhā īhā kāmaḥ iṣṭaṃ vāṃchitaṃ abhilāpaḥ; vāṃchā kāṃkṣā.
, s. śuṣkatṛṇakūrcakaḥ.
, a. See Eager,
, s. buddhi-mati -f., medhā dhīḥ; See Intellect.
(2) buddhitakṣṇitā buddhivilāsaḥ-cāturyaṃ; 'was at his w. s end' kiṃvaktavyatāmūḍhaḥ-kuṃṭhitamatiḥ-āsīt niruttarīkṛtaḥ.
(3) (Person) vākracaturaḥ narmajñaḥ parihāsakathaḥ narmabhāṣin m.
(4) rasaḥ narman n., vaidagdhyaṃ sārasyaṃ narmarasika-ukti f., narmālāpaḥ-bhāṣaṇaṃ; 'to w.' tadyathā.
, s. ḍākinī māyāvinī kuhakinī māyinī.
, prep. Gen. ex. by instr.
(2) (Manner) by instr.; prītyā 'w. affection'; by comp. with sa; saharṣaṃ sabhayaṃ &c.; pūrvaṃ pūrvakaṃ in comp.; 'w. respect' mānaṃpuraḥsaraṃ ādarapūrvakaṃ.
(3) (Accompaniment) by Bah. comp.; 'Madana w. Rati.' rati-sahāyo madanaḥ; sakṛṣṇo rāmaḥ; gen. by samaṃ sākaṃ sārdhaṃ saha sahitaṃ with instr.; 'send the book w. Rāma' rāmahaste pustakaṃ preṣaya.
(4) (With verbs) saṃ; 'to live w.' saṃ-vas.
(5) (On the side of) pakṣe.
(6) (In the option of) matena mate (tava matenākiciṃtkaramidaṃ) 'w. all' anādṛtya; See 'in spite or' under
, v. t. prati-saṃ-hṛ 1 P, apākṛṣ 1 P. apa-nī 1 P, pratyava-hṛ; 'w.-s the world into himself' ātmanyevākhilaṃ viśvaṃ saharati. -v. i. apa-kam 1 U, 4 P, apa-mṛ 1 P, apa-gam 1 P, parāvṛt 1 A; See Retire.
, -v. i. mlai 1 P, glai 1 P, vi-śṝ pass; sad 1 P, kṣi pass. -v. t. naś c., śṝ c.; See Fade. -ed, a. mlāna glāna viśīrṇa śuṣka jīrṇa.
, s. skaṃdhaveśaḥ skaṃdhaḥ.
, v. i. ni-grah 9 P, ava-ni-rudh 7 U, niyam 1 P,-, prati saṃhṛ 1 P, apasaṃ-hṛ dhi-dhṛ 10; na dā 3 U.
, adv. aṃtar in comp.; aṃtarvartin.
(2) cittodbhata āṃtara (a.) -prep. aṃtare abhyaṃtare madhye aṃtar in comp.; 'w. the house' gṛhābhyaṃtare aṃtargṛhaṃ &c.; 'w. six months' ṣaṇmāsāmyaṃtare ṣaṇmāsamadhye; arvāk (with abl.)
(2) (In the reach of) gocara viṣaya grāhya in comp.; 'w. hearing' karṇagocarībhūta; 'w. the reach of eyes' nayanagācare nayanaviṣaye &c.; 'w. the reach of the hand' hastaprāvya-grāhya.
, prep. vinā (with acc., instr., abl.), aṃtareṇa (with acc.), ṛte (with abl.) varjayitvā muktvā vihāya (with acc.); by a-nir -pr., hīna rahita varjita vyatirekeṇa vyatiriktaṃ in comp.; 'w. delay' avilaṃbaṃ; 'w. doubt' niḥsaṃśayaṃ asaṃśayaṃ; 'w. money' dhanahīna-rahita nirdhana.
(2) (Before participles) By a (an); 'w. burning' adahan avagdhvā; 'w. being marked' alakṣita.
(3) bahiḥ (with abl.), bahirbhāge. -adv. bahiḥ bāhyataḥ; 'lying w.' bahiḥsthita.
, v. t. nirā-prati-kṛ 8 U, pratikūlayati (D.), vi-rudh
, s. sākṣin m.; 'w.-es for prosecution' pūrvavādinaḥ sākṣiṇaḥ; 'ear-w.' śrutasākṣī; 'eye-w.' dṛṣṭasākṣī.
(2) sākṣāt draṣṭa m.
(3) sākṣyaṃ pramāṇaṃ. -v. t. pratyakṣīkṛ 8 U, pratyakṣaṃ dṛś 1 P; See See.
(2) sākṣyeṇa pramāṇīkṛ. -v. i. sākṣyaṃ dā 3 U, sākṣībhū 1 P.
, s. māyākāraḥ; See Magician.
, a. mlāna glāna.
, s. duḥsraṃ śokaḥ; See Sorrow, Grief. -interj. hā dhik (with acc.); aho vata hrā kaṣṭaṃ.
, s. vanaṃ araṇyaṃ.
(2) giriḥ.
, s. vukaḥ kokaḥ īhāmūgaḥ.
, s. strī nārī aṃmanā abalā yoṣit vanitā lalanā yoṣā sīmaṃtinī badhūḥ vāmā mahilā; 'nobly-born w.' kulāṃgamā kulajā 'young w.' yuvatiḥtī yūnī taruṇī pramadā bālā 'beautiful w.' suṃdarī pramadā subhagā nitaṃbinī vāmalocanā; 'an excellent w.' varārohā mattakāśinī usamā varavarṇinī; 'passionate w.' kopanā bhāminī; 'old w.' sthavirā vṛddhā jaratī 'virtuous w.' satī sādhvī pativratā sucaritrā kulastrī kulapālikā.
, s. garbhaḥ garbhāśayaḥ garbhasthānaṃ.
, s. vismayaḥ camatkāraḥ āśvaryaṃ kautukaṃ.
(2) adbhutaṃ cimnaṃ adbhutavastu; 'it is no w. that' naitaccitraṃ yad &c., kimatra ścitraṃ; 'w.-struck' vismathākula-upahata-āpanna. -v. i. vi-smi 1 A, by (s.) in comp.; 'w.-ed at hearing the news' vārtāśravaṇena saṃjātavismayaḥ-savismayaḥ-babhūva.
, s. abhyāsaḥ rīti f., saṃpradāyaḥ ācāraḥ nityaṣyavahāraḥ.
, s. (vivāhārthaṃ) yāc 1 A, arth 10 A. ārāc c.
, s kāṣṭhaṃ dāru n.
(2) vanaṃ araṇyaṃ; See Forest; 'w.-apple' kapitthaḥ 'w.-cock' kāṣṭha-vaṃna-kukkaṭaḥ 'w.-cutter' kāṣṭhācchid m., kāṣṭhikaḥ 'w.-land' vṛkṣa-vṛkṣāvṛta-bhūmi f., 'w.-man' āṭavikaḥ vanajīvin m., 'w.-cutter' q. v.; 'w.-nymph' vanadevatā; 'w.-pecker' kāṣṭhakūṭaḥ dārvāghāṭaḥ; 'w. pigeon' hārītaḥ; 'w.-sorrel' cukrikā daṃtaśaṭhā.
(2)
s. pratitaṃtraḥ vāṇi-ṇī f.
, s. lo (ro) man n., ūrṇā (of sheep).
, s. śabdaḥ nāman n., padaṃ vācakaḥ; 'w. for w.' yathāśabdaṃ.
(2) vacanaṃ saṃgaraḥ pratijñā; See Promise,; 'true to, or keeping, one's w.' satya-pālita-saṃgaraḥ; 'you have given your w.' vihitapratijñaḥ-dattavacanaḥasi; 'to break one's w.' visaṃ-vad 1 P, pratijñāṃ lup c.
(3) vākyaṃ vacat n., vāc f., ukti f., vacanaṃ; 'whose w. can be trusted' āptaḥ āptavākra; yathārthavaktā; 'war of w. s' vāgyuddhaṃ vākkalahaḥ; 'a man of few w. s' nitavāk alpabhāṣī.
(4) saṃdeśaḥ vārtā; 'in a w.' kiṃ bahunā; 'in a few w. s' samāsataḥ samāsena; 'upon my w.' (I tell you &c.) yadi madvacaḥ śraddheyaṃ manyase yadi te madvacame viśvāsaḥ. -v. t. śabdān rac 10 or yul 10 or graṃth 9 P; gen. cx. by (s.); 'a briefly w. ed message' ladhusaṃdeśapadā sarasvatī; 'well-w. ed' samyaggrathita sādhuvinyastaśabda; 'pathetically w.-ed' karuṇārthagrathita (saṃdeśa &c.).
, s. karman n., kṛti f., kāryaṃ vyāpāraḥ vyavasāyaḥ niyogaḥ; kiyā.
(3) graṃthaḥ kiyā kṛtiḥ; 'at w.' karmavyagra a., kāryavyāpṛta a.; 'had hard w. to go' gacchannatīvāyāsitaḥ. 'w.-house' karmaśālā; 'w.-shop' karma-śilpa-udyoga-śālā. -v. i. pariśramaṃ-karma-kṛ 8 U, vyā-pṛ 6 A (with loc.), kāryāsakta kāryavyāpṛta -a. bhū 1 P, pari- śram 4 P, udyam 1 P,
(2) phal 1 P, guṇaṃ āvah 1 P or dā 3 U, oft. by guṇaḥ; ativīryavatīva bheṣaje bahuralpīyasi dṛśyate guṇaḥ (Ki. II. 4) 'w. s. well or efficaciously'. -v. t. saṃ-cal c., sṛ c.
(2) kṛ 8 U, vi-dhā 3 U, nirmā 3 A, 2 P, rac 10, ghaṭ c., (ghaṭayati) kḷp c.
(3) utpad c., jan c., āvah.
(4) āyas c., pari-śram c., kliś c.
(2) saṃskṛta pariṣkṛta kṛta; 'w. gold' kṛtahema; 'w. iron' kuśī.
(2) karma nirmāṇaṃ ghaṭanā ākṛtiḥ.
, s. viśvaṃ jagat n., bhuvanaṃ lokaḥ carācaraṃ triviṣṭapaṃ akhilaṃ jagat brahyāṃḍaṃ; 'three w. s.' tribhuvanaṃ trilokī trailokyaṃ.
(3) lokaḥ janaḥ (pl. also).
(4) saṃsāraḥ bhavaḥ saṃsṛti f., prapaṃcaḥ jīvayātrā.
(5) lokācāraḥ-mārgaḥ janarīti f., rūḍhi f., laukikaṃ lokaḥ; 'in this w.' iha; 'in the next w.' abhutra paratra pretya 'the next world' para-preta-lokaḥ lokāṃtaraṃ; 'of this w.' ṇehika; 'of the next w.' pāratrika-āmuṣmika-pāralaukika- (kī f.); 'you are my all the w.' tvaṃ mama jīvitasarvasvībhūtaḥ; 'renounce the w.' saṃnyas 4 P, vairāgyaṃ bhaj 1 U; 'aversion to w.;' vairāgyaṃ; 'knowing the ways of the w.' laukikajña (S. 4); 'snares of the w.' mohapāśaḥ māyājālaṃ-cakaṃ.
(2) ṇehika sāṃsārika ṇehalaukika prāpaṃcika.
(3) (W.-minded), ṇehikadṛṣṭi-buddhi saṃsāraniṣṭa viṣayāsaktacita prapaṃcāsakta; 'w- wise' saṃsārajñānin; 'w. wisdom' saṃsārajñānaṃ vyavahārajñānaṃ.
, s. kṛ (kri) miḥ (in the stomach also), kīṭaḥ-ṭaka.; 'w.-disease' kṛmirogaḥ; 'destroying w. s' kṛmihara kṛmighna.
(2) kṛmibhakṣita-niṣkuṣita.
, v. t. pra- bādh 1 A, ard 1 P or c., āyas c., kliś c., pīḍ 10, pra-hṛ 1 P.
, a. nikṛṣṭatara adhikaduṣṭa pāpīyas duṣṭa-khala-tara.
(2) adhikarugṇa or by vṛdh 1 A; 'she is getting w. day by day' anu-divasaṃ tasyā viparyayo dṛśyate or tasyā vi-kāro dhardhate ṇva; 'you are none the w. for it' na tarhi prāgavasthāyāḥ parihīyasaṃ (Mal. 4). -adv. ku duṣṭatayā; ex. by (a.)
, v. t. pūj 10, upāt 2 A, upa-sthā 1 A, abhi- arca 1 P, 10, ā-rādh c., bhaj 1 U, sev 1 A, namasyati (D.). -s. pūjā upāsanā-naṃ arcā arcanaṃ-nā ārādhanaṃ namasyā saparyā apaciti f., arhaṇā.
(2) (As a title) devaḥ maharājaḥ.
, a. duṣṭatama pāpiṣṭha nikṛṣṭatama kaṣṭatama. -s. kaṣṭatamāvasthā kaṣṭatamo bhāgaḥ. -v. t.
, s. aurṇasūtraṃ-taṃtuḥ.
, s. ardhaḥ-rghaṃ mūlyaṃ; See Value. 2 guṇaḥ utkarṣaḥ sāravattā. -a. ardha mūlya arha in comp.; ex. by pot. pass. part. or arh 1 P; 'w. considering' vicārārha vicāramarhati vicārya; 'w. much' bahumūlya; 'w. little' alpārgha; 'w. while' sāṃprata ucita śramārha.
(2) ārya mānya pūjya bhagavat.
(3) guṇin guṇavat guṇopeta. -s. mānyajanaḥ āryaḥ janaḥ sajjanaḥ.
, See under Will.
, s. vraṇaḥ kṣataṃ kṣati f.; aruṣ n., īrmaṃ āghātaḥ prahāraḥ; 'a w. in the flesh' tvagvraṇaḥ; 'fresh w.' ārdrakṣataṃ sadyovraṇaḥ. -v. t. vyath 4 P, kṣaṇ 8 P, tudū 6 P, ā-abhi-han 2 U, kṣi 5 P, vraṇ 10, bhid-chid 7 P, vi-dṛ 9 P; See Offend, Hurt. -ed, a. kṣata ghraṇita bhinna viddha bhinnadeha; 'greatly w.' kṣatavikṣata; 'mortally w.' bhinnamarman.
, s. piśācaḥ vetālaḥ bhūtaḥ.
, v. i. See Quarrel.
, v. t. ā-vṛ 5 U, ā-pari-veṣṭ 1 A or c., ava-guṃṭh 10, ācchad 10.
, See Indignation, Indig-
, v. t. (revenge) sidh c. sām c. (sādhayati) śudh c., niryat 10; 'w. ing revenge' vairasādhanaṃ-niryātanaṃ; 'w. anger upon one' kopasāṃtvanaṃ kṛ kodhaṃ śam c.
, s. mālā sraj f., mālyaṃ hāraḥ utpīḍaḥ dāman f. n., āvali-lī f.; See Garland; 'w. of smoke' dhūmasya utpīḍaḥ.
, v. t. (nāvaṃ &c.) bhaṃj 7 P, naś c., ucchid 7 P, bhid 7 P. -v. i. bhaṃj pass. -s. potabhaṃgaḥ yānabhaṃgaḥ nauṣyasanaṃ.
(2) bhagnapotaḥ bhinnanauḥ.
(3) ucchedaḥ bhaṃgaḥ nāśaḥ.
, v. t. saṃpīḍya grah 9 U, balāt ākṛṣ 1 P or ācchid 7 P, apa-hṛ 1 P, ācchidya grah. -s. balādākarṣaṇaṃ.
, v. i. mallayuddhaṃ-bāhuyuddhaṃ-kṛ 8 U, bāhū-bāhavi yudh
, s. durātman m., durjātaḥ pāpaḥ; pāpiṣṭhaḥ jālmaḥ hatāśaḥ narādhamaḥ caṃḍālaḥ khalaḥ.
(2) maṃda-hata-bhāgyaḥ varākaḥ adhanyaḥ dīnaḥ tapasvin.
(2) nikṛṣṭatama jaghanya.
(3) duḥkhabhāj atiduḥkhita.
, -v. t. itastataḥ cal c.
, v. t. (balavat) ākuṃc c., saṃ-pīḍ 10; 'w.-ing his hands in grief' duḥkhāt hastaṃ hastena niṣpiṃṣan; 'w. off' balāt niṣkṛṣ 1 P or nirhṛ 1 P: 'w. out' niṣpīḍya grah 9 U, niṣkṛṣ balavat niḥsṛ c. or nirgam c.
, s. vali-lī f., bhaṃgaḥ re (le) khā carmalekhā-bhaṃgaḥ carmasaṃkocaḥ. -v. t. carmatvacaṃ-saṃkuc 1 P or saṃ-hṛ 1 P. -a. valibhanaṃ valīmat.
, v. t. likh 6 P.; (in all senses), patre āruh c. or ni-viś c.
(2) praṇī 1 P, rac 10, graṃth 9 P, nirmā 3 A, 2 P, ni-pra-baṃdh 9 P.
(2) praṇetṛ m., graṃthakṛt-kāraḥ racakaḥ nirmātu m.
(2) (Art of w.) lipi-bi f., li (le) khanaṃ.
(3) racanā nirmāṇaṃ praṇayanaṃ.
(4) akṣarasaṃsthānaṃ-racanāvinyāsaḥ.
, v. i. (duḥkhāt) saṃkuc 1 P (limbs &c.) or ākṛṣ 1 P; See Smart.
, a. anyāyya adharmya nyāyaviruddha ayathānyāya; oft by ut-ku pr.; 'w. road' vimārgaḥ utpathaḥ kumārgaḥ.
(2) ayukta anu-cita anupapanna anarha.
(3) bhrāṃta mithyā ayathārtha sadoṣa vitatha asatya anṛta; 'you are w.' mithyā-anṛtaṃ-bhrāṃtimūlakaṃ te vacaḥ; 'this is not w.' naiṣa doṣaḥ. -s. anyāyaḥ adharmaḥ.
(2) apakāraḥ nikṛti f., aparādhaḥ.
(3) bhrāṃti f., bhramaḥ ayāthārthyaṃ asatyatā.
(4) doṣaḥ; 'in the w.' sadoṣa bhrāṃta bhrāṃtiyukta; 'yourself are in the w. here' atra tavaiva doṣaḥ. -v. t. ni-apa-kṛ vi-pra-kṛ apa-rādh 4 P,: (with gen. or loc.).
(2) mithyādoṣaṃ nikṣip 6 P or nyas 4 P; 'w.-doer' aparādhin apakārakaḥ.
(2) duṣṭatayā.
(2) anyāyataḥ ayathānyāyaṃ anyāyena adharmeṇa; bhrāṃtyā &c.
, a. See Angry.
, a. vaka.
(2) vikṛtaṃ vikṛti f.
, s. kaikeyī karkaśā vakraśīlā.
, s. kelipotaḥ krīṃḍānī f.
, s. camaraḥ (rī f.)
, s. ālu (ru) kaṃ.
, s. aṃganaṃ. prāṃgaṇaṃ: catvaraṃ ajiraṃ.
(2) gajaḥ
(3) kṛpakāṣṭhaṃ.
, s. sūtraṃ (aurṇa-) sūtraṃ-taṃtuḥ.
, s. nau f., tarī.
, v. i. vi- jṛṃbh 1 A, ja (jaṃ) bh 1 A.
, adv. bāḍhaṃ om; See Yes. 2 aparaṃca api ca.
, s. varṣaḥ-rṣaṃ saṃ- vatsaraḥ abdaḥ hāyanaḥ samā f. (pl), śarad f., saṃvat ind.;'12 y. -s old' dvādaśavārṣika (kī f.); '2 yes old' dvihāyanī (bālā), 'approached their 16th y.' ṣoḍaśavarṣātmakā babhūvuḥ ṣoḍaśavarṣavayovasthāmaspṛśan; 'this or current y.' vartamānavarṣaṃ ṇeṣamas ind.; 'last y.' gatavarṣaṃ parut ind.; 'the y. before last' parāri ind.; 'next y.' uttara-āgābhi-vatsaraḥ; paravarṣaṃ; 'half-y.' ṣaṇmāsaṃ varṣārdhaṃ; 'throughout the y.' āvarṣāṃtāt; 'y. after y.' prativarṣaṃ vatsare vatsare.
, v. i. spṛh 10; snih 4 P; See Long; utkaṃṭh 1 A, (utkaṃṭhate ca yuṣmatsannikarṣasya U. 6), utsukāyate-vatsalāyate (D.); nūnamanapatyatā māṃ vatsalayati (S. 7.) 'causes me to y. towards the child'.
, s. surāmaṃḍaḥ kārottaraḥ; kiṇvaṃ nagnahūḥ m.
, s. See Yolk.
, v. i. ā-ut-kruś 1 P, uccaiḥ ā-kraṃd 1 P; See Scream. -s. utkrośaḥ cītkāraḥ śabdaḥ mahā-dīrgha-śabdaḥ
, a. pīta pītala haridrābha gaura (rī f.), pītavarṇa.
, See Bark.
, s. kṣetrapālaḥ gṛhapatiḥ; 'y.-ly service' upayuktā-bahumānanīyā-sevā.
, adv. bāḍhaṃ āṃ atha kiṃ tathā ṇvaṃ; ṇvameva; sometimes by repeating verbs; 'saying y.' tatheti uktvā.
, a. hyastana (nī f.), hyastya.
, conj. tathāpi (correl. of yadyapi), not ex. when y. comes after api (puṣpavatyapi pavitrā). -adv. adyāpi adhunāpi idānīmapi.
(2) (With adjectives) by adhikaṃ paraṃ in comp.; 'y. more glorious' atodhikataraṃ tejasvin.
, v. t. pra- dā 1 P, 3 U; 'y. ing fruits and flowers' phalapuṣpadā (bhūḥ); pra-sū
(2) tyam 1 P, ut-vi-suj 6 P, hā 3 P.
(3) pra-dā vi-tṝ 1 P, (with loc.). -v. i. vaśaṃ gam 1 P or yā-i 2 P, vaśībhū 1 P.
(2) śaraṇaṃ prapad 4 A or gam &c.
(3) (to another's opinion) anu-man 4 A, nirbaṃdhaṃsvāgrahaṃ-tyaj anu-rudh 4 A; 'y. to a superior foe' vaitasīṃ vṛttiṃ āśri 1 U (R. IV. 35); 'y. ed to his prowess' vikramaśālinastasya vaśaṃ yayau; 'does not y. to Sachi in majestic splendour' ojasvitayā na parihīyate śacyāḥ (V. 3). -s. utpannaṃ phalaṃ lābhaḥ
(2) anurodhin anuvartin anukūla.
, s. yugaḥ-gaṃ dhur f., (dhurā in comp.); 'fit for the y.' yugya dhurya prāsaṃgya; (fig.). 'being under a foreign y.' paravaśatā pārataṃtryaṃ.
(2) yugaṃ yugalaṃ yugmaṃ.
(3) yoktṛ baṃdhanaṃ ābaṃdhaḥ. -v. t. yuj 10, yoktrayati (D.), saṃgam c.; 'y. ed to an unfit husband' ananu-rūpapatisaṃgatā; 'y.-fellow' sahacaraḥ (rī f.).
, s. grāmyaḥ grāmīṇaḥ jānapadaḥ.
, s. aṃḍamadhyaṃ peśīgarbhaḥ.
, a. adas idam (pran. a.) puro dṛśyaṃmāna nātidūrastha. -adv. nātidūraṃre stokāṃtare agrataḥ.
, (of) purā pūrcaṃ; See Formerly.
, yūyaṃ.
, a. yuvan (yūnī-yuvati-tī f.), taruṇa (ṇī f.), bāla (of trees &c. also); alpavayas kaumāra (rī f.), abhinavavayaska; (of men) oft. ex. by dārakaḥ kumāraḥ in comp.; 'y. sage' munikumāraḥ-rakaḥ ṛṣidārakaḥ; 'y. warrior' vīrapotaḥ bālavīraḥ oft. by (s.) in comp., See below. -s., 'y. one' śāvaḥ-vakaḥ arbhakaḥ apatyaṃ potaḥtakaḥ śiśuḥ ḍiṃbhaḥ pṛthukaḥ; 'y. of an elephant,' 'y. elephant' gajaśiśuḥ kalabhaḥ.
(2) (Young man) yuvan m., taruṇaḥ bālaḥ kumāraḥ-rakaḥ bālajanaḥ kiśoraḥ.
, s. bhaṃḍaḥ vaihāsikaḥ vidūṣakaḥ.
, s. utsāhaḥ autsukyaṃ sotsāhatā vyagratā āsthā atyutkaṃṭhā udyogaḥ uttāpaḥ uccaṃḍatā atyanurāgaḥ.
, s. vanagardabhaḥ-rāsabhaḥ.
, s. aṃtaḥ puraṃ avarodhaḥ.
, s. khamadhyaṃ śirobiṃduḥ khasvastikaṃ; (fig.) 'z. of prosperity' ṇeśvaryasya parā kāṣṭhā-parā koṭiḥ; 'z. distance' nataṃ.
, s. maṃdavāyuḥ-vātaḥ mṛdu-sukhasparśa-pavanaḥ
, s. śūnyaṃ khaṃ biṃduḥ.
, s. ā-svādaḥ abhiruci f.
, a. vakra kuṭila jihma kuṭilagati.
, s. dastā.
, s. jyotiṣcakaṃ bhūcakraṃ maṃḍalaṃ rāśicakraṃ; 'a sign of the z.' rāśiḥ lagnaṃ.
, s. mekhalā raśa (sa) nā kāṃcī; See Girdle. 2 maṃḍalaṃ (bhū-) valayaḥ-yaṃ kaṭiyaṃdhaḥ.
, s. prāṇivarṇanaṃ.
, s. prāṇividyā-śāstraṃ jīvādiśāstraṃ.
, s. prāṇin m., sattvaṃ.
, s. prāṇidhyavacchedaḥ.