Anguttara-Nikaya of the Sutta-Pitaka,
Part II. Catukkanipata
Based on the edition by R. Morris, London : Pali Text Society 1888 (reprinted 1976).



Input by the Dhammakaya Foundation, Thailand, 1989-1996
[GRETIL-Version vom 4.9.2014]




NOTICE
These files are provided by courtesy of the Pali Text Society for
scholarly purposes only.
In principle they represent a digital edition (without revision or
correction) of the printed editions of the complete set of Pali
canonical texts published by the PTS. While they have been subject to a
process of checking, it should not be assumed that there is no
divergence from the printed editions and it is strongly recommended that
they are checked against the printed editions before quoting.




PLAIN TEXT VERSION
(In order to fascilitate word search, all annotations have been remove, 
and the line breaks of the printed edition have been converted into floating text.)



#<...># = BOLD
%<...>% = ITALICS
\<...>\ = REDLINE




___________________________________________________________________

THIS TEXT FILE IS FOR REFERENCE PURPOSES ONLY!   
COPYRIGHT AND TERMS OF USAGE AS FOR SOURCE FILE. 
                                       
Text converted to Classical Sanskrit Extended (CSX) encoding:
                                       
description             character  =ASCII   
                                       
long a                  à             224   
long A                  â             226   
long i                  ã             227   
long I                  ä             228   
long u                  å             229   
long U                  æ             230   
vocalic r               ç             231   
vocalic R               è             232   
long vocalic r          é             233   
vocalic l               ë             235   
long vocalic l          í             237   
velar n                 ï             239   
velar N                 ð             240   
palatal n               ¤             164   
palatal N               ¥             165   
retroflex t             ñ             241   
retroflex T             ò             242   
retroflex d             ó             243   
retroflex D             ô             244   
retroflex n             õ             245   
retroflex N             ö             246   
palatal s               ÷             247   
palatal S               ø             248   
retroflex s             ù             249   
retroflex S             ú             250   
anusvara                ü             252   
capital anusvara        ý             253   
visarga                 þ             254   

long e                  ¹             185   
long o                  º             186   
l underbar              ×             215   
r underbar              Ÿ             159   
n underbar              ­             173   
k underbar              É             201   
t underbar              Â             194   
                                       
Other characters of the CSX encoding table are not included.
Unless indicated otherwise, accents have been dropped in order 
to facilitate word search.             

For a comprehensive list of CSX and other GRETIL encodings 
and formats see:
https://tylergneill.github.io/gretil-mirror/gretil/gretdiac.pdf
and
https://tylergneill.github.io/gretil-mirror/gretil/gretdias.pdf

For further information see:
https://tylergneill.github.io/gretil-mirror/gretil.htm

___________________________________________________________________





Aïguttara-Nikàya Vol. II


#<[page 001]>#
%<                                 1>%
                         [Aïguttara-Nikàya
                          CATUKKA-NIPâTA]
           NAMO TASSA BHAGAVATO ARAHATO SAMMâSAMBUDDHASSA.
                                1.
     1. Evaü me sutaü. Ekaü samayaü Bhagavà Vajjãsu viharati Bhaõóagàme. Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--Bhikkhavo ti. Bhadante ti te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :
     2. Catunnaü bhikkhave dhammànaü ananubodhà appañivedhà evam idaü dãgham addhànaü sandhàvitaü saüsaritaü mama¤ c' eva tumhàka¤ ca. Katamesaü catunnaü?
     3. Ariyassa bhikkhave sãlassa ananubodhà appañivedhà evam idaü dãgham addhànaü sandhàvitaü saüsaritaü mama¤ c' eva tumhàka¤ ca. Ariyassa bhikkhave samàdhissa ananubodhà appañivedhà . . . pe . . . Ariyàya bhikkhave pa¤¤àya ananubodhà appañivedhà . . . pe . . . Ariyàya bhikkhave vimuttiyà ananubodhà appañivedhà evam idaü dãgham addhànaü sandhàvitaü saüsaritaü mama¤ c' eva tumhàka¤ ca.
     4. Tayidaü bhikkhave ariyaü sãlaü anubuddhaü pañividdhaü, ariyo samàdhi anubuddho pañividdho, ariyà pa¤¤à anubuddhà pañividdhà, ariyà vimutti anubuddhà pañividdhà, ucchinnà bhavataõhà khãõà bhavanetti, n' atthi dàni punabbhavo ti.
     5. Idam avoca Bhagavà idaü vatvà Sugato athàparaü etad avoca satthà'


#<[page 002]>#
%<2                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
          Sãlaü samàdhi pa¤¤à ca vimutti ca anuttarà
          Anubuddhà ime dhammà Gotamena yasassinà
          Iti Buddho abhi¤¤àya dhammam akkhàsi bhikkhånaü
          Dukkhass' antakaro satthà cakkhumà parinibbuto ti.
                                    2.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi asamannàgato imasmà dhammavinayà papatito ti vuccati. Katamehi catuhi?
     Ariyena bhikkhave sãlena asamannàgato imasmà dhammavinayà papatito ti vuccati. Ariyena bhikkhave samàdhinà asamannàgato . . . pe . . . Ariyàya bhikkhave pa¤¤àya asamannàgato . . . pe . . . Ariyàya bhikkhave vimuttiyà asamannàgato imasmà dhammavinayà papatito ti vuccati.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi asamannàgato imasmà dhammavinayà papatito ti vuccati.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato imasmà dhammavinayà apapatito ti vuccati. Katamehi catuhi?
     Ariyena bhikkhave sãlena samannàgato imasmà dhammavinayà apapatito ti vuccati.
     Ariyena bhikkhave samàdhinà samannàgato . . . pe . . .
     Ariyàya bhikkhave pa¤¤àya samannàgato . . . pe . . .
     Ariyàya bhikkhave vimuttiyà samannàgato imasmà dhammavinayà apapatito ti vuccati.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato imasmà dhammavinayà apapatito ti vuccatãti.
Cutà patanti patità giddhà ca punar àgatà
Kataü kiccaü ratam rammaü sukhenànvàgataü sukhan ti.
                                   3.4
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati.


#<[page 003]>#
%<                    BHAöôAGâMA-VAGGA.                     3>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Katamehi catuhi?
     Ananuvicca apariyogàhetvà avaõõàrahassa vaõõaü bhàsati, ananuvicca apariyogàhetvà vaõõàrahassa avaõõaü bhàsati, ananuvicca apariyogàhetvà appasàdanãye ñhàne pasàdaü upadaüseti, ananuvicca apariyogàhetvà pasàdanãye ñhàne appasàdaü upadaüseti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati. Katamehi catuhi?
     Anuvicca pariyogàhetvà avaõõàrahassa avaõõaü bhàsati, anuvicca pariyogàhetvà vaõõàrahassa vaõõaü bhàsati, anuvicca pariyogàhetvà appasàdanãye ñhàne appasàdaü upadaüseti, anuvicca pariyogàhetvà pasàdanãye ñhàne pasàdaü upadaüseti. Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato paõóito vyatto sappuriso akhataü anupahataü attànaü anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavatãti.
     3. Yo nindiyaü pasaüsati
        Taü và nindati yo pasaüsiyo
        Vicinàti mukhena so kaliü
        Kalinà tena sukhaü na vindati
        Appamatto ayaü kali
        Yo akkhesu dhanaparàjayo
        Sabbassàpi sahàpi attanà
        Ayam eva mahantataro kali
        Yo sugatesu manaü padosaye.
        Sataü sahassànaü nirabbudànaü
        Chattiüsa ca pa¤ca ca abbudàni


#<[page 004]>#
%<4                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
        Yam ariyagarahã nirayaü upeti
        Vàcaü mana¤ ca paõidhàya pàpakan ti.
                                    4.
     1. Catusu bhikkhave micchàpañipajjamàno bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati.
Katamesu catusu?
     Màtari bhikkhave micchàpañipajjamàno bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati, pitari bhikkhave micchàpañipajjamàno . . . pe . . . Tathàgate bhikkhave micchàpañipajjamàno . . . pe . . . Tathàgatasàvake bhikkhave micchàpañipajjamàno bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati. Imesu kho bhikkhave micchàpañipajjamàno bàlo . . . bahu¤ ca apu¤¤aü pasayati.
     2. Catusu bhikkhave sammàpañipajjamàno paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati. Katamesu catusu?
     Màtari bhikkhave sammàpañipajjamàno paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤unaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati, pitari bhikkhave sammàpañipajjamàno . . . pe
. . . Tathàgate bhikkhave sammàpañipajjamàno . . . pe . . . Tathàgatasàvake bhikkhave sammàpañipajjamàno paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati. Imesu kho bhikkhave sammàpañipajjamàno paõóito . . . bahu¤ ca pu¤¤aü pasavatãti.
     3. Màtari pitari càpi yo micchà pañipajjati
        Tathàgate và Sambuddhe athavà tassa sàvake


#<[page 005]>#
%<                     BHAöôAGâMA-VAGGA.                       5>%
        Bahu¤ ca so pasavati apu¤¤aü tàdiso naro.
        Tàya adhammacàriyàya màtàpitåsu paõóità
        Idh' eva naü garahanti peccàpàya¤ ca gacchati.
        Màtari pitari càpi yo sammà pañipajjati
        Tathàgate và Sambuddhe athavà tassa sàvake
        Bahu¤ ca so pasavati pu¤¤aü etàdiso naro.
        Tàya naü dhammacàriyàya màtàpitåsu paõóità
        Idh' eva naü pasaüsanti pecca sagge pamodantãti.
                                   5.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Anusotagàmã puggalo, pañisotagàmã puggalo, ñhitatto puggalo, tiõõo pàraïgato thale tiññhati bràhmaõo.
     Katamo ca bhikkhave anusotagàmã puggalo?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo kàme ca pañisevati pàpa¤ ca kammaü karoti. Ayaü vuccati bhikkhave anusotagàmã puggalo.
     Katamo ca bhikkhave pañisotagàmã puggalo?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo kàme ca na pañisevati pàpa¤ ca kammaü na karoti, sahàpi dukkhena sahàpi domanassena assumukho pi rudamàno paripuõõaü parisuddhaü brahmacariyaü carati. Ayaü vuccati bhikkhave pañisotagàmã puggalo.
     Katamo ca bhikkhave ñhitatto puggalo?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo pa¤cannaü orambhàgiyànaü sa¤¤ojanànaü parikkhayà opapàtiko hoti tatthaparinibbàyã anàvattidhammo tasmà lokà. Ayaü vuccati bhikkhave ñhitatto puggalo.
     Katamo ca bhikkhave puggalo tiõõo pàraïgato thale tiññhati bràhmaõo?


#<[page 006]>#
%<6                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha bhikkhave ekacco puggalo àsavànaü khayà anàsavaü ceto-vimuttiü pa¤¤à-vimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati. Ayaü vuccati bhikkhave puggalo tiõõo pàraïgato thale tiññhati bràhmaõo. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
        2. Ye keci kàmesu asa¤¤atà janà avãtaràgà idha kàmabhogino
        Punappunaü jàti-jaråpagàmã te taõhàdhipannà anusotagàmino
        Tasmà hi dhãro idh' upaññhità sati kàme ca pàpe ca asevamàno
        Sahàpi dukkhena paheyya kàme pañisotagàmãti tam àhu puggalaü.
        3. Yo ve kilesàni pahàya pa¤ca paripuõõasekho apahànadhammo
        Cetovasippatto samàhitindriyo sa ve ñhitatto ti naro pavuccati
        Parovarà yassa samecca dhammà vidhåpità atthagatà na santi
        Sa vedagå vusitabrahmacariyo lokantagå pàragato ti vuccati.
                                   6.
     Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro? Appassuto sutena anuppanno, appassuto sutena uppanno, bahussuto sutena anuppanno, bahussuto sutena uppanno.
     Katha¤ ca bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena anuppanno?


#<[page 007]>#
%<                     BHAöôAGâMA-VAGGA.               7>%
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa appakaü sutaü hoti suttaü geyyaü veyyàkaraõaü gàthà udànaü itivuttakaü jàtakaü abbhutadhammaü vedallaü, so tassa appakassa sutassa na attham a¤¤àya na dhammam a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti. Evaü kho {bhikkhave} puggalo appassuto hoti sutena anuppanno.
     Katha¤ ca bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena uppanno?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa appakaü sutaü hoti suttaü . . . vedallaü, so tassa appakassa sutassa attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhammapatipanno hoti. Evaü kho bhikkhave puggalo appassuto hoti sutena uppanno.
     Katha¤ ca bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena anuppanno?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa bahukaü sutaü hoti suttaü . . . vedallaü, so tassa bahukassa sutassa na attham a¤¤àya na dhammam a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti. Evaü kho bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena anuppanno.
     Katha¤ ca bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena uppanno?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa bahukaü sutaü hoti suttaü . . . vedallaü, so tassa bahukassa sutassa attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti. Evam kho bhikkhave puggalo bahussuto hoti sutena uppanno. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
     2. Appassuto pi ce hoti sãlesu asamàhito Ubhayena naü garahanti sãlato ca sutena ca.
            Appassuto pi ce hoti sãlesu susamàhito
            Sãlato naü pasaüsanti nàssa sampajjate sutaü.
            Bahussuto pi ce hoti sãlesu asamàhito
            Sãlato naü garahanti nàssa sampajjate sutaü


#<[page 008]>#
%<8                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
            Bahussuto pi ce hoti sãlesu susamàhito
            Ubhayena naü pasaüsanti sãlato ca sutena ca.
            Bahussutaü dhammadharaü sappa¤¤aü Buddhasàvakaü
            Nekkhaü jambonadass' eva ko taü ninditum arahati
            Devàpi naü pasaüsanti Brahmunàpi pasaüsito ti.
                                    7.
     Cattàro 'me bhikkhave vyattà vinãtà visàradà bahussutà dhammadharà dhammànudhamma-pañipannà saïghaü sobhenti. Katame cattàro?
     Bhikkhu bhikkhave vyatto vinãto visàrado bahussuto dhammadharo dhammànudhamma-pañipanno saïghaü sobheti, bhikkhunã bhikkhave vyattà vinãtà visàradà bahussutà dhammànudhamma-pañipannà saïghaü sobheti, upàsako bhikkhave vyatto . . . saïghaü sobheti, upàsikà bhikkhave vyattà . . . saïghaü sobheti. Ime kho bhikkhave cattàro vyattà vinãtà visàradà bahussutà dhammadharà dhammànudhamma-pañipannà saïghaü sobhenti.
            Yo hoti vyatto ca visàrado ca bahussuto dhammadharo ca hoti
            Dhammassa hotã anudhammacàrã sa tàdiso vuccati saïghasobhano
            Bhikkhu ca sãlasampanno bhikkhunã ca bahussutà
                 Upàsako ca yo saddho yà ca saddhà upàsikà
            Ete kho saïghaü sobhenti ete hi saïghasobhanà ti.
                                    8.
     Cattàr' imàni bhikkhave Tathàgatassa vesàrajjàni yehi vesàrajjehi samannàgato Tathàgato àsabhaõñhànam patijànàti parisàsu sãhanàdaü nadati brahmacakkaü pavatteti.


#<[page 009]>#
%<                   BHAöôAGâMA-VAGGA.                 9>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Katamàni cattàri?
     Sammàsambuddhassa te pañijànato ime dhammà anabhisambuddhà ti--tatra vata maü samaõo và bràhmaõo và devo và Màro và Brahmà và koci và lokasmiü sahadhammena pañicodessatã ti--nimittam etaü bhikkhave na samanupassàmi. Etam p' ahaü bhikkhave nimittaü asamanupassanto khemappatto abhayappatto vesàrajjappatto viharàmi; khãõàsavassa te pañijànato ime àsavà aparikkhãõà ti--tatra vata maü samaõo và bràhmaõo và . . . pañicodessatãti nimittam etaü bhikkhave na samanupassàmi.
Etam p' ahaü bhikkhave nimittaü samanupassanto khemappatto abhayappatto vesàrajjappatto viharàmi; ye kho pana te antaràyikà dhammà vuttà te pañisevato nàlaü antaràyàyàti--tatra vata maü samaõo và bràhmaõo . . . pañicodessatãti nimittam etaü bhikkhave na samanupassàmi . . . viharàmi; yassa kho pana te atthàya dhammo desito so na niyyàti takkarassa sammà dukkhakkhayàyàti--  tatra vata maü samaõo và {bràhmaõo} . . . pañicodessatãti nimittam etaü bhikkhave na samanupassàmi . . . viharàmi. Imàni kho bhikkhave cattàri Tathàgatassa vesàrajjàni yehi vesàrajjehi samannàgato Tathàgato àsabhaõñhànaü pañijànàti parisàsu sãhanàdaü nadati brahmacakkaü pavatteti.
            Ye keci me vàdapathà puthussità yaü nissità samaõabràhmaõà ca
            Tathàgatam patvà na te bhavanti visàradaü vàdapathàti vuttaü
            Yo dhammacakkam abhibhuyya kevalim pavattayi sabbabhåtànukampã
            Taü tàdisaü devamanussa-seññhaü sattà namassanti bhavassa pàragun ti


#<[page 010]>#
%<10                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                9.
     Cattàro 'me bhikkhave taõhuppàdà yattha bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati. Katame cattàro?
     Cãvarahetu và bhikkhave bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati, piõóapàtahetu và . . . senàsanahetu và . . . itibhavàbhavahetu và bhikkhave bhikkhuno taõhà uppajjamanà uppajjati.
     Ime kho bhikkhave cattàro taõhuppàdà yattha bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjatãti.
            Taõhàdutiyo puriso dãgham addhànaü saüsaraü
            Itthabhàva¤¤athàbhàvaü saüsàram nàtivattati
            Etam àdãnavaü ¤atvà taõhaü dukkhassa sambhavaü
            Vãtataõho anàdàno sato bhikkhu paribbaje ti.
                                   10.
     1. Cattàro 'me bhikkhave yogà. Katame cattàro?
     Kàma-yogo, bhava-yogo, diññhi-yogo, avijjà-yogo.
     Katamo ca bhikkhave kàma-yogo?
     Idha bhikkhave ekacco kàmànaü samudaya¤ ca atthagama¤ ca assàda¤ ca àdãnava¤ ca nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü nappajànàti, tassa kàmànaü samudaya¤ ca atthagama¤ ca àdãnava¤ ca nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü appajànato yo kàmesu kàmaràgo kàmanandã kàmasneho kàmamucchà kàmapipàsà kàmapariëàho kàmajjhosànaü kàmataõhà sànuseti--ayaü vuccati bhikkhave kàmayogo.
     Iti kàmayogo; bhavayogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco bhavànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü nappajànàti, tassa bhavànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü appajànato yo bhavesu bhavaràgo bhavanandã bhavasneho bhavamucchà bhavapipàsà bhavapariëàho bhavajjhosànaü bhavataõhà sànuseti--ayaü vuccati bhikkhave bhavayogo.
     Iti kàmayogo bhavayogo; diññhiyogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco diññhãnaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü nappajànàti, tassa diññhãnaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü appajànato yo diññhãsu diññhiràgo diññhinandã diññhisneho diññhimucchà diññhipipàsà diññhipariëàho diññhi-ajjhosànaü diññhitaõhà sànuseti--ayaü vuccati bhikkhave diññhiyogo.


#<[page 011]>#
%<                     BHAöôAGâMA-VAGGA.                   11>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     Iti kàmayogo bhavayogo diññhiyogo; avijjàyogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco channaü phassàyatahànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü nappajànàti, tassa channaü phassàyatanànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü appajànato yà chasu phassàyatanesu avijjà a¤¤àõaü sànuseti--ayaü vuccati bhikkhave avijjàyogo.
Iti kàmayogo bhavayogo diññhiyogo avijjàyogo.
     Saüyutto pàpakehi akusalehi dhammehi saïkilesehi ponobhavikeki sadarehi dukkhavipàkehi àyatiü jàtijaràmaraõikehi tasmà ayogakkhemã ti vuccati. Ime kho bhikkhave cattàro yogà.
     2. Cattàro 'me bhikkhave visaüyogà. Katame cattàro?
     Kàmayoga-visaüyoga, bhavayoga-visaüyogo, diññhiyogavisaüyogo, avijjàyoga-visaüyogo.
     Katamo ca bhikkhave kàmayoga-visaüyogo?
     Idha bhikkhave ekacco kàmànaü samudaya¤ ca atthagama¤ ca assàda¤ ca àdãnava¤ ca nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànàti, tassa kàmànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànato yo kàmesu kàmaràgo kàmanandã kàmasneho kàmamucchà kàmapipàsà kàmapariëàho kàmajjhosànaü kàmataõhà sa nànuseti--ayaü vuccati bhikkhave kàmayoga-visaüyogo.
     Iti kàmayogavisaüyogo; bhavayoga-visaüyogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco bhavànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànàti, tassa bhavànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànato yo bhavesu bhavaràgo . . . bhavataõhà sa nànuseti--  ayaü vuccati bhikkhave bhavayoga-visaüyogo. Iti kàmayogà-visaüyogo bhavayoga-visaüyogo; diññhiyogo visaüyogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco diññhãnaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànàti,


#<[page 012]>#
%<12                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tassa diññhãnaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànato yo diññhãsu diññhiràgo . . . diññhi-taõhà sa nànuseti--ayaü vuccati bhikkhave diññhiyoga-visaüyogo.
     Iti kàmayoga-visaüyogo, bhavayoga-visaüyogo, diññhiyoga-visaüyogo; avijjàyoga-visaüyogo ca kathaü hoti?
     Idha bhikkhave ekacco channaü phassàyatanànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànàti, tassa channaü phassàyatanànaü samudaya¤ ca . . . nissaraõa¤ ca yathàbhåtaü pajànato yà chasu phassàyatanesu avijjà a¤¤àõaü sa nànuseti--ayaü vuccati bhikkhave avijjayoga-visaüyogo. Iti kàmayogo-visaüyogo . . . avijjàyoga-visaüyogo.
     Visaüyutto pàpakehi akusalehi dhammehi saïkilesikehi ponobhavikehi sadàrehi dukkha-vipàkehi àyatiü jatijaràmaraõikehi tasmà yogakhemã ti vuccati. Ime kho bhikkhave cattàro visaüyogà ti.
     2. Kàmayogena saüyuttà bhavayogena cåbhayaü
        Diññhiyogena saüyuttà avijjàya purakkhatà
        Sattà gacchanti saüsàraü jàtimaraõagàmino.
        Ye ca kàme pari¤¤àya bhavayoga¤ ca sabbaso
        Diññhiyogaü samuhacca avijja¤ ca viràjayaü
        Sabbayoga-visaüyuttà te ve yogàtigàmino ti.
                             VAGGO5 PAòHAMO.
Tatr' uddànaü bhavati: Anubuddhaü papatitaü dve khatà anusotaü pa¤camaü Appassuto  ca  sobheti  vesàrajjaü taõhàyogena te dasà ti.


#<[page 013]>#
%<                      CARA-VAGGA.                  13>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
                                   11.
     1. Carato ce pibhikkhave bhikkhuno uppajjatikàmavitakko và vyàpàdavitakko và vihiüsàvitakko và, ta¤ ce bhikkhu adhivàseti nappajahati na vinodeti na vyantikaroti na anabhàvaü gameti, cara¤ ce pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto anàtàpã anottàpã satataü samitan kusãto hãnaviriyo ti vuccati. òhitassa ce pi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kàmavitakko và . . . vihiüsàvitakko và, ta¤ ce bhikkhu adhivàseti . . . na anabhàvaü gameti, ñhito ce pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto anàtàpã anottàpã satataü samitaü kusãto hãnaviriyo ti vuccati. Nisinnassa ce pi bhikkhave bhikkhuno uppajjati kàmavitakko và . . . vihiüsàvitakko và, ta¤ ce bhikkhu adhivàseti . . . na anabhàvaü gameti, nisinno ce pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto anàtàpã anottàpã satataü samitaü kusãto hãnaviriyo ti vuccati. Sayànassa ce pi bhikkhave bhikkhuno  Jàgarassa uppajjati kàmavitakko và . . . vihiüsàvitakko và, ta¤ ce bhikkhu adhivàseti . . . na anabhàvaü gameti, sayàno pi bhikkhave bhikkhu jàgaro pi evaübhåto anàtàpã . . . hãnaviriyo ti vuccati.
     2. Carato ce pi bhikkhave bhikkhuno uppajjatti kàmavitakko và . . . vihiüsàvitakko và, ta¤ ce bhikkhu nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvam gameti, cara¤ ce pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto àtàpã ottàpã satataü samitaü àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati.
òhitassa ce pi bhikkhuno . . . àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati. Nisinnassa ce pi bhikkhave . . . àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati. Sayànassa ce pi bhikkhave bhikkhuno jàgarassa uppajjati kàmavitakko và . . . vihiüsà-vitakko và, ta¤ ce bhikkhu nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvaü gameti,

#<[page 014]>#
%<14                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sayàno pi bhikkhave bhikkhu jàgaro pi evaübhåto àtàpã ottàpã satataü samitaü àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati Caraü và yadi và tiññhaü nisinno udà và sayaü Yo vitakkaü vitakketi pàpàkaü gehanissitaü Kummaggapañipanno so mohaneyyesu mucchito Abhabbo tàdiso bhikkhu phuññhuü sambodhim uttamaü.
Yo ca caraü và tiññhaü và nisinno udà và sayaü Vitakkaü samayitvàna vitakkåpasame rato Bhabbo so tàdiso bhikkhu phuññhuü sambodhim uttaman
     ti.
                                   12.
     Sampanna-sãlà bhikkhave viharatha sampanna-pàtimokkhà pàtimokkhasaüvarasaüvutà viharatha àcàragocarasampannà, anumattesu vajjesu bhayadassàvino, samàdàya sikkhatha sikkhàpadesu. Sampanna-sãlànaü bhikkhave viharataü sampanna-pàtimokkhànaü pàtimokkhasaüvarasaüvutànaü viharataü àcàragocarasampannànaü, anumattesu vajjesu bhayadassàvinaü, samàdàya sikkhataü sikkhàpadesu kim assa uttariü karaõãyaü? Carato ce pi bhikkhave bhikkhuno abhijjhà-vyàpàdo vigato hoti, thãnamiddhaü uddhaccakukkuccaü vicikicchà pahãnà honti, àraddhaü hoti viriyaü asallãnaü, upaññhità sati asammuññhà, passaddho kàyo asàraddho, samàhitaü cittaü ekaggaü caram pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto àtàpã ottàpã satataü samitaü àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati.
òhitassa ce pi bhikkhave bhikkhuno abhijjhà-vyàpàdo vigato hoti . . . . . . . cittaü ekaggaü--ñhito pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto àtàpã ottàpã satataü samitaü àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati. Nisinnassa ce pi bhikkhave bhikkhuno abhijjhà-vyàpàdo vigato hoti . . . cittaü ekaggaü--nisinno pi bhikkhave bhikkhu evaübhåto . . . àraddhaviriyo pahitatto ti vuccati.


#<[page 015]>#
%<                          CARA-VAGGA.                      15>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Sayànassa ce pi bhikkhave bhikkhuno jàgarassa abhijjhà-vyàpàdo vigato hoti
 . . . cittaü ekaggaü--sayano pi bhikkhave bhikkhu jàgaro evaübhåto àtàpã ottàpã satataü samitaü àraddhaviriyo pahitatto ti vuccatã ti.
Yataü care yataü tiññhe yatam acche yatam saye Yataü sammi¤jaye bhikkhu yatam enaü pasàraye Uddhaü tiriyaü apàcãnaü yàvatà jagato gati Saüvekkhità ca dhammànaü khandhànaü udayavyayaü Ceto samathasàmãciü sikkhamànaü sadà sataü Satataü pahitatto ti àhu bhikkhuü tathàvidhan ti.
                                   13.
     Cattàr' imàni bhikkhave sammappadhànàni. Katamàni cattàri?
     Idha bhikkhave bhikkhu anuppannànaü akusalànaü pàpakànaü dhammànaü anuppàdàya chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati, uppannànaü pàpakànaü akusalànaü dhammànaü pahànàya chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati, anuppannànaü kusalànaü dhammànaü uppàdàya chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati, uppannànaü kusalànaü dhammànaü ñhitiyà asammosàya bhiyyobhàvàya vepullàya bhàvanàya pàripåriyà chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati. Imàni kho bhikkhave cattàri sammappadhànànãti.
            Sammappadhànà Màradheyyàdhibhuno te asità jàtimaraõabhayassa pàragå
            Te tusità jetvà Màraü savàhanaü te anejà sabbaü Namucibalaü upàtivattà te sukhità ti.


#<[page 016]>#
%<16                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  14.
     Cattàr' imàni bhikkhave padhànàni. Katamàni cattàri?
     Saüvarappadhànaü, pahànappadhànaü, bhàvanappadhànaü, anurakkhanappadhànaü?
     Katama¤ ca bhikkhave saüvarappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhuno cakkhunà råpaü disvà na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã hoti yatvàdhikaraõam enaü cakkhundriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvassaveyyuü: tassa saüvaràya pañipajjati rakkhati cakkhundriyaü cakkhundriye saüvaraü àpajjati; sotena saddaü sutvà . . . pe . . . ghanena gandhaü ghàyitvà . . . pe . . . jivhàya rasaü sayitvà . . . pe . . . kàyena phoññhabbaü {phusitvà} . . . pe . . . manasà dhammaü vi¤¤àya na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã yatvàdhikaraõam enaü manindriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàssaveyyuü: tassa saüvaràya pañipajjati rakkhati manindriyaü manindriye saüvaraü àpajjati. Idaü vuccati bhikkhave saüvarappadhànaü.
     Katama¤ ca bhikkhave pahànappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannaü kàmavitakkaü nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvaü gameti, uppannaü vyàpàdavitakkaü . . . pe . . ., uppannaü vihiüsàvitakkaü . . . pe . . . uppannuppanne pàpake akusale dhamme nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvaü gameti. Idaü vuccati bhikkhave pahànappadhànaü.
     Katama¤ ca bhikkhave bhàvanappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu satisambojjhaïgaü bhàveti vivekanissitaü viràganissitaü nirodhanissitaü vossaggapariõàmiü dhammavicayasambojjhaïgaü bhàveti . . . pe . . . viriyasambojjhaïgaü bhàveti . . . pe . . . pãtisambojjhaïgaü bhàveti . . . pe . . . passaddhisambojjhaïgaü bhàveti . . . pe . . . samàdhisambojjhaïgaü bhàveti . . . pe . . . upekhàsambojjhaïgaü bhàveti vivekanissitaü viràganissitaü nirodhanissitaü vossaggapariõàmiü.
     Idaü vuccati bhikkhave bhàvanappadhànaü


#<[page 017]>#
%<                     CARAVAGGA.                17>%
     Katama¤ ca bhikkhave anurakkhanappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannaü bhaddakam samàdhinimittaü anurakkhati aññhikasa¤¤aü puëavakasa¤¤aü vinãlakasa¤¤aü vipubbakasa¤¤aü vicchiddakasa¤¤aü uddhumàtakasa¤¤aü. Idaü vuccati bhikkhave anurakkhanappadhànaü. Imàni kho bhikkhave cattàri padhànànã ti.
     Saüvaro ca pahàna¤ ca bhàvanà anurakkhanà
     Ete padhànà cattàro desitàdiccabandhuno
     Yehi bhikkhu idh' àtàpã khayaü dukkhassa pàpuõeti
                                   15.
     Catasso imà bhikkhave aggapa¤¤attiyo. Katamà catasso?
     Etadaggaü bhikkhave attabhàvãnaü yadidaü Ràhu asurindo, etadaggaü bhikkhave kàmabhogãnaü yadidaü ràjà Mandhàtà, etadaggaü bhikkhave àdhipateyyànaü yadidaü Màro pàpimà, sadevake bhikkhave loke samàrake sabrahmake sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya Tathàgato aggam akkhàyati arahaü sammàsambuddho.
     Imà kho bhikkhave catasso aggapa¤¤attiyo ti.
            Ràh' aggaü attabhàvãnaü Mandhàtà kàmabhogãnaü
            Màro àdhipateyyànaü iddhiyà yasasà jalaü
            Uddhaü tiriyaü apàcãnaü yàvatà jagato gati
            Sadevakassa lokassa Buddho aggaü pavuccatãti.
                                   16.
     Cattàr' imàni bhikkhave sokhummàni. Katamàni cattàri?
     Idha bhikkhave bhikkhu råpasokhummena samannàgato hoti paramena tena ca råpasokhummena a¤¤aü råpasokhummaü uttaritaraü và paõãtataraü và na samanupassati tena ca råpasokhummena a¤¤aü råpasokhummaü uttaritaraü và paõãtataraü và na pattheti, vedanàsokhummena samannàgato hoti paramena tena ca vedanàsokhummena a¤¤aü vedanàsokhummaü uttaritaraü và paõãtataraü và na samanupassati tena ca vedanàsokhummena a¤¤aü vedanàsokhummaü uttaritaraü và paõãtataraü và na pattheti,


#<[page 018]>#
%<18               AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sa¤¤àsokhummena . . . pe . . . na pattheti, saïkhàrasokhummena . . . pe . . . na pattheti.
Imàni kho bhikkhave cattàri sokhummànãti
            Råpasokhummataü ¤atvà vedanàna¤ ca sambhavaü
            Sa¤¤à yato ca samudeti atthaü gacchati yattha ca
            Saïkhàre parato ¤atvà dukkhato no ca attato
            Sace sammaddaso bhikkhu santo santipade rato
            Dhàreti antimaü dehaü jetvà Màraü savàhanan ti
                                   17.
     Cattàr' imàni bhikkhave agatigamanàni. Katamàni cattàri?
     Chandàgatiü gacchati, dosàgatiü gacchati, mohàgatiü gacchati, bhayàgatiü gacchati. Imàni kho bhikkhave cattàri agatigamanànãti.
            Chandà dosà bhayà mohà yo dhammam ativattati
            Nihãyati tassa yaso kàëapakkhe va candimàti
                                   18.
     Cattàr' imàni bhikkhave nàgatigamanàni. Katamàni cattàri?
     Na chandàgatiü gacchati, na dosàgatiü gacchati, na mohàgatiü gacchati, na bhayàgatiü gacchati. Imàni kho bhikkhave cattàri nàgatigamanàni.
            Chandà dosà bhayà mohà yo dhammaü nàtivattati
            âpårati tassa yaso sukkapakkhe va candimàti
                                   19.
     Cattàr' imàni bhikkhave agatigamanàni. Katamàni cattàri?


#<[page 019]>#
%<                      CARAVAGGA.                     19>%
     Chandàgatiü gacchati . . . bhayàgatiü gacchati. Imàni kho bhikkhave cattàri agatigamanànãti.
     Cattàr' imani bhikkhave nàgatigamanàni. Katamàni cattàri?
     Na chandàgatiü gacchati . . . na bhayàgatiü gacchati.
Imàni kho bhikkhave cattàri nàgatigamaõànãti.
            Chandà dosà bhayà mohà yo dhammaü ativattati
            Nihãyati tassa yaso kàlapakkhe va candimà
            Chandà dosà bhayà mohà yo dhammaü nàtivattati
            âpårati tassa yaso sukkapakkhe va candimàti
                                   20.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhattuddesako yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Chandàgatiü gacchati . . . bhayàgatiü gacchati. Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhattuddesako yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhattuddesako yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Na chandàgatiü gacchati . . . na bhayàgatiü gacchati.
Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhattuddesako yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
            Ye keci kàmesu asa¤¤atà janà
            Adhammikà honti adhammagàravà
            Chandà ca dosà ca bhayà ca gàmino
            Parisakkasàvo ca pan' esa vuccati
            Evaü hi vuttaü samaõena jànatà
            Tasmà hi te sappurisà pasaüsiyà
            Dhamme ñhità ye na karonti pàpakaü
            Na chandà dosà na bhayà ca gàmino
            Parisàya maõóo ca pan' esa vuccati
            Evaü hi vuttaü samaõena jànatàti.
                           Caravaggo [dutiyo.]
     Tass' uddànaü:--
     Caraü sãlaü padhànaü saüvaraü pa¤¤atti pa¤camaü
     Sukhumaü tayo agati bhattuddesena te dasà ti.


#<[page 020]>#
%<20                 AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                         21.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--Bhikkhavo ti. Bhadante ti te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :
     Ekam idàhaü bhikkhave samayaü Uruvelàyaü viharàmi najjà Nera¤jaràya tãre Ajapàla-nigrodhe pañhamàbhisambuddho. Tassa mayhaü bhikkhave rahogatassa pañisallãnassa evaü cetaso parivitakko udapàdi: dukkhaü kho agàravo viharati appatisso, kin nu kho ahaü samaõaü và bràhmaõaü và sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyan ti? Tassa mayhaü bhikkhave etad ahosi: aparipårassa kho ahaü sãlakkhandhassa pàripåriyà a¤¤aü samaõaü và bràhmaõaü và sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyaü na kho panàhaü passàmi sadevake loke samàrake sabrahmake sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya a¤¤aü samaõaü và bràhmaõaü và attanà sãlasampannataraü yam ahaü sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyaü, aparipårassa kho ahaü samàdhikkhandhassa pàripåriyà a¤¤aü samaõaü và bràhmaõaü và sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyaü na kho panàhaü passàmi sadevake loke . . . a¤¤aü samaõaü và {bràhmanaü} và attanà samàdhisampannataraü yam ahaü sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyaü, aparipårassa kho ahaü pa¤¤àkhandhassa pàripåriyà . . . vihareyyaü na kho panàhaü passàmi sadevake loke . . . a¤¤aü samaõaü và {bràhmaõaü} và attanà vimuttisampannataraü yam ahaü sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyan ti.
     Tassa mayhaü bhikkhave etad ahosi--Yannånàhaü yo pàyaü dhammo mayà abhisambuddho tam eva dhammaü sakkatvà garukatvà upanissàya vihareyyan ti?
     2. Atha kho bhikkhave Brahmà Sahampati mama cetasà cetoparivitakkaü  ¤àya,


#<[page 021]>#
%<                       URUVELAVAGGA.                    21>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  seyyathàpi nàma balavà puriso sammi¤jitaü và bàhaü pasàreyya pasàritaü và bàhaü sammi¤jeyya, evam eva Brahmaloke antarahito mama purato pàturahosi.
     Atha kho bhikkhave Brahmà Sahampati ekaüsaü uttaràsaïgaü karitvà dakkhiõajànumaõóalaü puthuviyaü nihantvà yenàhaü ten' a¤jaliü panàmetvà maü etad avoca :
     Evam etaü Bhagavà evam etaü sugata ye pi te bhante ahesuü atãtam addhànaü arahanto sammàsambuddhà te pi bhavanto dhammaü yeva sakkatvà garukatvà upanissàya vihariüsu; ye pi te bhante bhavissanti anàgatam addhànaü arahanto sammàsambuddhà te pi bhavanto dhammaü yeva sakkatvà garukatvà upanissàya viharanti: Bhagavà pi bhante etarahi arahaü sammàsambuddho dhammaü yeva sakkatvà garukatvà upanissàya viharatåti. Idam avoca Brahmà Sahampati, idaü vatvà athàparaü etad avoca :
            Ye c' abbhatãtà sambuddhà ye ca buddhà anàgatà
            Yo c' etarahi sambuddho bahunnaü sokanàsano
            Sabbe saddhammagaruno vihaüsu viharanti ca
            Atho pi viharissanti esà buddhàna dhammatà
            Tasmà hi attakàmena mahantam abhikkhaïkhatà
            Saddhammo garukàtabbo saraü buddhàna sàsanan ti.
     Idam avoca bhikkhave Brahmà Sahampati, idaü vatvà maü abhivàdetvà padakkhiõaü katvà tatth' eva antaradhàyati. Atha khvàhaü bhikkhave Brahmuno ca ajjhesanaü viditvà attano ca pañiråpaü yo pàyam dhammo mayà abhisambuddho tam eva dhammaü sakkatvà garukatvà upanissàya vihàsiü, yato ca kho bhikkhave saïgho pi mahattena samannàgato atha me saïghe pi tibba-gàravo ti.


#<[page 022]>#
%<22                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                22.
     1. Ekaü idàhaü bhikkhave samayaü Uruvelàyaü viharàmi najjà Nera¤jaràya tãre Ajapàlanigrodhe pañhamàbhisambuddho. Atha kho bhikkhave sambahulà bràhmaõà jiõõà vuddhà mahallakà addhagatà vayo-anuppattà yenàhaü ten' upasaïkamiüsu, upasaïkamitvà mayà saddhiü sammodiüsu sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinnà kho bhikkhave te bràhmaõà maü etad avocuü: Sutaü ne bho Gotama--na samaõo Gotamo bràhmaõe jiõõe vuddhe mahallake addhagate vayo-anuppatte abhivàdeti và paccuññheti và àsanena và nimantetãti, tayidaü bho Gotama tath' eva na hi bhavaü Gotamo bràhmaõe jiõõe vuóóhe mahallake addhagate vayoanuppatte abhivàdeti và paccuññheti và àsanena và nimanteti, tayidaü bho Gotamo na sampannam evàti.
     2. Tassa mayhaü bhikkhave etad ahosi:
     Na vata 'me àyasmanto jànanti theraü và therakaraõe và dhamme.
     Vuddho ce pi bhikkhave hoti asãtiko và navutiko và vassasatiko và jàtiyà so ca hoti akàlavàdã abhåtavàdã anatthavàdã adhammavàdã avinayavàdã anidhànavatiü vàcaü bhàsità akàlena anapadesaü apariyantavatiü anatthasaühitaü, atha kho so balo thero teva {saïkhaü} gacchati.
Daharo ce pi bhikkhave hoti yuvà susu kàëakeso bhaddena yobbanena samannàgato pañhamena vayasà so ca hoti kàlavàdã bhåtavàdã atthavàdã dhammavàdã vinayavàdã nidànavatiü vàcaü bhàsità kàlena sàpadesaü pariyantavatiü atthasaühitaü, atha kho so paõóito thero teva saïkhaü gacchati.
     3. Cattàro 'me bhikkhave thera-karaõà dhammà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà hoti pàtimokkhasaüvarasaüvuto viharati àcàragocarasampanno anumattesu vajjesu bhayadassàvã samàdàya sikkhati sikkhàpadesu bahussuto hoti sutadharo sutasannicayo,


#<[page 023]>#
%<                        URUVELAVAGGA.                   23>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  ye te dhammà àdikalyàõà majjhekalyàõà pariyosàna-kalyàõà sàtthà savya¤janà kevalaparipuõõaü parisuddhaü brahmacariyaü abhivadanti, tathàråp' assa dhammà bahussutà honti dhatà vacasà paricità mànasànupekkhità diññhiyà suppañividdhà, catunnaü jhànànaü abhicetasikànaü diññhadhammasukhavihàrànaü nikàmalàbhã hoti akicchalàbhã akasiralàbhã, àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati. Ime hi kho bhikkhave cattàro therakaraõà dhammàti.
            Yo uddhatena cittena sampha¤ ca bahu bhàsati
            Asamàhita-saïkappo asaddhammarato mago
            ârà so thàvareyyamhà pàpadiññhi anàdaro.
            Yo ca sãlena sampanno sutavà pañibhànavà
            Sa¤¤ato dhãro dhammesu pa¤¤àyattha vipassati
            Pàragå sabbadhammànaü akhilo pañibhànavà.
            Pahãnajàtimaraõo brahmacariyassa kevalã
            Tam ahaü vadàmi thero ti yassa no santi àsavà
            âsavànaü khayà bhikkhu thero iti pavuccatãti
                                   23.
     1. Loko bhikkhave Tathàgatena abhisambuddho lokasmà Tathàgato visaüyutto, lokasamudayobhikkhaveTathàgatena abhisambuddho lokasamudayo Tathàgatassa pahãno, lokanirodho bhikkhave Tathàgatena abhisambuddho lokanirodho Tathàgatassa sacchikato, lokanirodhagàminã pañipadà bhikkhave Tathàgatena abhisambuddho lokanirodhagàminã pañipadà Tathàgatassa bhàvità.
     2. Yaü bhikkhave sadevakassa lokassa. samàrakassa sabrahmakassa sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya diññhaü sutaü mutaü vi¤¤àtaü pattaü pariyesitaü  anuvicaritaü  manasà  sabbaü taü  Tathàgatena abhisambuddhaü,


#<[page 024]>#
%<24                AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tasmà Tathàgato ti vuccati. Ya¤ ca bhikkhave rattiü Tathàgato abhisambujjhati ya¤ ca rattiü parinibbàyati yaü etasmiü antare bhàsati lapati niddisati sabbaü taü tatth' eva hoti no a¤¤athà, tasmà Tathàgato ti vuccati.
     3. Yathàvàdã bhikkhave Tathàgato tathàkàrã yathàkàrã tathàvàdã iti yathàvàdã tathàkàrã yathàkàrã tathàvàdã, tasmà Tathàgato ti vuccatãti.
     Sadevake bhikkhave loke samàrake sabrahmake sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya Tathàgato abhibhå anabhibhåto a¤¤adatthudaso vasavattã, tasmà Tathàgato ti vuccati.
            Sabbaü lokaü abhi¤¤àya sabbaloke yathà tathà
            Sabbaloka-visaüyutto sabbaloke anåpayo
            Sa ve sabbàbhibhå dhãro sabbagantha-pamocano
            Puññhassa paramà santi nibbànaü akutobhayaü
            Esa khãõàsavo Buddho anãgho chinnasaüsayo
            Sabbakammakkhayaü patto vimutto upadhisaïkhaye
            Esa so Bhagavà Buddho esa sãho anuttaro
            Sadevakassa lokassa brahmacakkaü pavattayã
            Iti devamanussà ca ye Buddhaü saraõaü gatà
            Saïgamma taü namassanti mahantaü vãtasàradaü
            Danto damayataü seññho santo samayataü isi
            Mutto mocayataü aggo tiõõo tàrayataü varo
            Iti h' etaü namassanti mahantaü vãtasàradaü
            Sadevakasmiü lokasmiü n' atthi te pañipuggalo ti.
                                   24.
     Ekaü samayaü Bhagavà Sàkete viharati Kàëakàràme.
Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi. Bhikkhavo ti.
Bhadante ti te bhikkhå paccassosuü. Bhagavà etad avoca :


#<[page 025]>#
%<                    URUVELAVAGGA.                25>%
     Yaü  bhikkhave sadevakassa lokassa . . . sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya diññhaü sutaü mutaü vi¤¤àtaü pattaü pariyesitaü anuvicaritaü manasà tam ahaü jànàmi. Yaü bhikkhave sadevakassa lokassa . . . pajàya devamanussàya diññhaü sutaü . . . manasà tam ahaü abbha¤¤àsiü taü Tathàgatassa viditaü tam Tathàgato na upaññhàsi. Yaü bhikkhave sadevakassa lokassa . . . pajàya devamanussàya diññhaü sutaü . . . manasà tam ahaü jànàmã ti vadeyyaü taü mama assa musà tam ahaü jànàmi ca na ca jànàmãti vadeyyaü, taü p' assa tàdisam eva, tam ahaü n' eva jànàmi na na jànàmãti vadeyyaü taü mama assa kali. Iti kho bhikkhave Tathàgato daññhà daññhabbaü diññhaü na ma¤¤ati adiññhaü na ma¤¤ati daññhabbaü na ma¤¤ati daññhàraü na ma¤¤ati, sutvà sotabbaü sutaü na ma¤¤ati asutaü na ma¤¤ati sotabbaü na ma¤¤ati sotàraü na ma¤¤ati, mutvà motabbaü mutam na ma¤¤ati amutaü na ma¤¤ati motabbaü na ma¤¤ati motàraü na ma¤¤ati, vi¤¤àtvà vi¤¤àtabbaü vi¤¤àtaü na ma¤¤ati avi¤¤àtaü na ma¤¤ati vi¤¤àtabbaü na ma¤¤ati vi¤¤àtàraü na ma¤¤ati.
Iti kho bhikkhave Tathàgato diññha-suta-muta-vi¤¤àtabbesu dhammesu tàdi se yeva tàdi tamhà ca pana tàdi tamhà a¤¤o tàdi uttaritaro và paõãtataro và n' atthãti vadàmãti.
            Yaü ki¤ci diññhaü và sutaü mutaü và ajjhositaü sacca mutaü paresaü
            Na tesu tàdã saya saüvutesu saccaü musaü và pi paraü daheyyaü
            Eta¤ ca sallaü pañigacca disvà ajjhosità yattha pajà visattà


#<[page 026]>#
%<26               AðGUTTARA-NIKâYA.>%
            Jànàmi passàmi tath' eva etaü ajjhositaü n' atthi Tathàgatànan ti.
                                   25.
     1. Na-y-idaü bhikkhave brahmacariyaü vussati janakuhanatthaü na janalapanatthaü na làbhasakkàrasilokànisaüsatthaü na itivàdappamokkhànisaüsatthaü na iti maü jano jànàtåti. Atha kho idaü bhikkhave brahmacariyaü vussati saüvaratthaü pahànatthaü viràgatthaü nirodhatthan ti.
     2. Saüvaratthaü pahànatthaü brahmacariyam anãtihaü
        Adesayã so Bhagavà nibbànogadhagàminaü
        Esa maggo mahantehi anuyàto mahesihi
        Ye ca taü pañipajjanti yathà Buddhena desitaü
        Dukkhass' antaü karissanti satthu sàsanakàrino ti.
                                   26.
     1. Ye te bhikkhave bhikkhå kuhà thaddhà lapà siïgã unnaëà asamàhità na me te bhikkhave bhikkhå màmakà, apagatà ca te bhikkhave bhikkhå imasmà dhammavinayà, na ca te imasmiü dhammavinaye vuddhiü viråëhiü vepullaü àpajjanti. Ye ca kho te bhikkhave bhikkhå nikkuhà nillapà dhãrà atthaddhà susamàhità te ca kho me bhikkhave bhikkhå màmakà, anapagatà ca te bhikkhave bhikkhå imasmà dhammavinayà, te ca imasmiü dhammavinaye vuddhiü viråëhiü vepullaü àpajjantãti.
     2. Kuhà thaddhà lapà siïgã unnaëà asamàhità
        Na te dhamme viråhanti sammàsambuddhadesite.
        Nikkuhà nillapà dhãrà atthaddhà susamàhità
        Te ve dhamme viråhanti sammàsambuddhadesite ti.
                                   27.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave appàni ca sulabhàni ca tàni ca anavajjàni. Katamàni cattàri?
     Paüsukålaü bhikkhave cãvarànaü appa¤ ca sulabha¤ ca ta¤ ca anavajjaü,


#<[page 027]>#
%<                        URUVELAVAGGA.                    27>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  piõóiyàlopo bhikkhave bhojanànaü appa¤ ca sulabha¤ ca ta¤ ca anavajjaü, rukkhamålaü bhikkhave senàsanànaü appa¤ ca sulabha¤ ca ta¤ ca anavajjaü, påtimuttaü bhikkhave bhesajjànaü appa¤ ca sulabha¤ ca ta¤ ca anavajjam.
     Imàni kho bhikkhave cattàri appàni ca sulabhàni ca tàni ca anavajjàni, yato kho bhikkhave bhikkhu appena ca tuññho hoti sulabhena ca idam imassàham a¤¤ataraü sàma¤¤aïgan ti vadàmãti.
     2. Anavajjena tuññhassa appena sulabhena ca
        Senàsana¤ ca àrabbha cãvaraü pànabhojanaü
        Vighàto hoti cittassa disà na pañiha¤¤anti
        Ye c' assa dhammà akkhàtà sàma¤¤assànulomikà
        Adhiggahãtà tuññhassa appamattassa sikkhato ti.
                                   28.
     1. Cattàro 'me bhikkhave ariyavaüsà agga¤¤à ratta¤¤à vaüsa¤¤à poràõà asaïkiõõà asaïkiõõapubbà na saïkãyanti na saïkãyissanti appañikuññhà samaõehi bràhmaõehi vi¤¤åhi. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu santuññho hoti itarãtarena cãvarena itarãtaracãvara-santuññhiyà ca vaõõavàdã na ca cãvarahetu anesanaü appañiråpaü àpajjati, aladdhà ca cãvaraü na paritassati laddhà ca cãvaraü agathito amucchito anajjhopanno àdãnavadassàvã nissaraõapa¤¤o paribhu¤jati tàya ca pana itaritaracãvarasantuññhiyà n' ev' attàn' ukkaüseti no paraü vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajàno patissato ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu poràõe agga¤¤e ariyavaüse ñhito.
     Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu santuññho hoti itarãtarena piõóapàtena itarãtarapiõóapàtasantuññhiyà ca vaõõavàdã na ca piõóapàtahetu anesanaü appañiråpaü àpajjati, aladdhà ca piõóapàtaü na paritassati laddhà ca piõóapàtaü agathito amucchito anajjhopanno àdãnavadassàvã nissaraõapa¤¤o paribhu¤jati tàya ca pana itarãtarapiõóapàtasantuññhiyà n' ev' attàn' ukkaüseti no paraü vambheti.


#<[page 028]>#
%<28                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Yo hi tattha dakkho analaso sampajàno patissato ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu poràõe agga¤¤e ariyavaüse ñhito.
     Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu santuññho hoti itarãtarena senàsanena itarãtarasenàsanasantuññhiyà ca vaõõavàdã na ca senàsanahetu anesanaü appañiråpaü àpajjati, aladdhà ca senàsanaü na paritassati laddhà ca senàsanaü agathito amucchito anajjhopanno àdãnavadassàvã nissaraõapa¤¤o paribhu¤jati tàya ca pana itarãtarasenàsanasantuññhiyà n' ev' attàn' ukkaüseti no paraü vambheti.
Yo hi tattha dakkho analaso sampajàno patissato ayaü vuccati bhikkhu poràõe agga¤¤e ariyavaüse ñhito.
     Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu bhàvanàràmo hoti bhàvanàrato pahànàràmo hoti pahànarato tàya ca pana bhàvanàràmatàya bhàvanàratiyà pahànàràmatàya pahànaratiyà n' ev' attàn' ukkaüseti no paraü vambheti. Yo hi tattha dakkho analaso sampajàno patissato ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu poràõe agga¤¤e ariyavaüse ñhito.
     Ime kho bhikkhave cattàro ariyavaüsà agga¤¤a ratta¤¤à vaüsa¤¤à poràõà asaïkiõõà asaïkinnapubbà na saïkãyanti na saïkãyissanti appañikuññhà samaõehi bràhmaõehi vi¤¤åhi.
     2. Imehi ca pana bhikkhave catuhi ariyavaüsehi samannàgato bhikkhu puratthimàya ce pi disàya viharati sveva aratiü sahati na taü arati sahati, pacchimàya ce pi disàya viharati sveva aratiü sahati na taü arati sahati, uttaràya ce pi disàya . . . dakkhiõàya ce pi disàya viharati sveva aratiü sahati na taü arati sahati. Taü kissa hetu?
Aratiratisaho ti bhikkhave dhãro ti.
     3. Nàrati sahatã dhãraü nàratã dhãraü sahati
        Dhãro ca aratiü sahati dhãro hi aratiüsaho.


#<[page 029]>#
%<                           URUVELAVAGGA.                    29>%
        Sammà kammaviyàkataü panuõõaü kho nivàraye
        Nekkhaü jambonadass' eva ko taü ninditum arahati?
        Devà pi naü pasaüsanti {brahmunà} pi pasaüsito ti.
                                   29.
     1. Cattàr' imàni {bhikkhave} dhammapadàni agga¤¤àni ratta¤¤àni vaüsa¤¤àni poràõàni asaïkiõõàni asaïkiõõapubbàni na saïkãyanti na saïkãyissanti appañikuññhàni samaõehi và bràhmaõehi và vi¤¤åhi. Katamàni cattàri?
     Anabhijjhà bhikkhave dhammapadaü agga¤¤aü ratta¤¤aü vaüsa¤¤aü poràõaü asaïkiõõaü asaïkiõõapubbaü na saïkãyati na saïkãyissati appañikuññhaü samaõehã và bràhmaõehi và vi¤¤åhi, avyàpàdo bhikkhave dhammapadaü . . . vi¤¤åhi, sammàsati bhikkhave . . . dhammapadaü vi¤¤åhi, sammàsamàdhi bhikkhave dhammapadaü . . . vi¤¤åhi.
     Imàni kho bhikkhave cattàri dhammapadàni agga¤¤àni ratta¤¤àni vaüsa¤¤àni poràõàni asaïkiõõàni asaïkiõõapubbàni na saïkãyanti na saïkãyissanti appañikuññhàni samaõehi và bràhmaõehi và vi¤¤åhãti.
     2. Anabhijjhàlå vihareyya avyàpannena cetasà
        Sato ekaggacittassa ajjhattaü susamàhito ti.
                                   30.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Gijjhakåñe pabbate. Tena kho pana samayena sambahulà abhi¤¤àtà abhi¤¤àtà paribbàjakà Sappiniyà tãre paribbàjakàràme pañivasanti, seyyathãdaü Annabhàro Varadharo Sakuludàyã ca paribbàjako a¤¤e ca abhi¤¤àtà paribbàjakà.
     Atha kho Bhagavà sàyaõhasamayaü pañisallànà vuññhito yena Sappiniyà tãraü paribbàjakàràmo ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Nisajja kho Bhagavà te paribbàjake etad avoca :
     2. Cattàr' imàni paribbàjakà dhammapadàni agga¤¤àni ratta¤¤àni  vaüsa¤¤àni  poràõàni  asaïkiõõàni asaïkiõõapubbàni na saïkãyanti na saïkãyissanti appañikuññhàni samaõehi và bràhmaõehi và vi¤¤åhi.


#<[page 030]>#
%<30                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Katamàni cattàri?
     Anabhijjhà paribbàjakà dhammapadaü agga¤¤aü ratta¤¤aü vaüsa¤¤aü poràõaü asaïkiõõaü asaïkiõõapubbaü na saïkãyati na saïkãyissati appañikuññhaü samaõehi và bràhmaõehi và vi¤¤åhi, avyàpàdo paribbàjakà dhammapadaü . . . vi¤¤åhi, sammàsati paribbàjakà dhammapadaü . . . vi¤¤åhi, sammàsamàdhi paribbàjakà dhammapadaü . . . vi¤¤åhi.
     Imàni kho paribbàjakà cattàri dhammapadàni agga¤¤àni . . . vi¤¤åhi.
     3. Yo kho paribbàjakà evaü vadeyya--aham etaü anabhijjhaü dhammapadaü paccakkhàya abhijjhàluü kàmesu tibba-sàràgaü samaõaü và bràhmaõaü và pa¤¤àpessàmãti tam ahaü tath' eva vadeyyaü--etu vadatu vyàharatu passàmi' ssa ànubhàvan ti. So vata paribbàjakà anabhijjhaü dhammapadaü paccakkhàya abhijjhàluü kàmesu tibbasàràgaü samaõaü và bràhmaõaü và pa¤¤àpessatãti n' etaü ñhànaü vijjati. Yo kho paribbàjakà evaü vadeyya--aham etaü avyàpadaü dhammapadaü paccakkhàya vyàpannacittaü paduññhamanasaïkappaü samaõaü và bràhmaõaü và pa¤¤àpessàmãti tam ahaü tath' eva vadeyyaü--etu vadatu vyàharatu passàmi 'ssa ànubhàvan ti. So vata paribbàjakà avyàpadaü dhammapadaü paccakkhàya vyàpannacittaü paduññhamanasaïkappaü . . . pa¤¤àpessatãti n' etaü ñhànaü vijjati. Yo kho paribbàjakà evaü vadeyya--aham etaü sammàsatiü dhammapadaü paccakkhàya muññhassatiü asampàjànaü samaõaü và bràhmaõaü và pa¤¤àpessàmãti tam ahaü tath' eva vadeyyam--etu vadatu vyàharatu passàmi 'ssa ànubhàvan ti. So vata paribbàjakà sammàsatiü dhammapadaü paccakkhàya muññhassatiü asampajànaü samaõaü và bràhmaõaü và pa¤¤àpessatãti n' etaü ñhànaü vijjati. Yo kho paribbàjakà evaü vadeyya--aham etaü sammàsamàdhiü dhammapadaü paccakkhàya asamàhitaü vibbhantacittaü samaõaü và bràhmaõaü và pà¤¤àpessàmãti tam ahaü tath' eva vadeyyaü--etu vadatu vyàharatu passàmi 'ssa ànubhàvan ti.


#<[page 031]>#
%<                        URUVELAVAGGA.                31>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   So vata paribbàjakà sammàsamàdhiü dhammapadaü . . . pa¤¤àpessatã ti n' etaü ñhànaü vijjati.
     4. Yo kho paribbàjakà imàni cattàri dhammapadàni garahitabbaü pañikkositabbaü ma¤¤eyya tassa diññh' eva dhamme cattàro sahadhammikà vàdànupàtà garayhà ñhànà àgacchanti. Katame cattàro?
     Anabhijjhaü ce bhavaü dhammapadaü garahati pañikkosati ye ca hi abhijjhàlåkàmesu tibbasàràgà samaõabràhmaõà te bhoto pujjà te bhoto pàsaüsà, avyàpàda¤ ce bhavaü dhammapadaü garahati pañikkosati ye ca hi vyàpannacittà paduññhamanasaïkappà. te bhoto pujjà te bhoto pàsaüsà, sammàsati¤ ce bhavaü dhammapadaü garahati pañikkosati ye ca hi muññhassatã asampajànà samaõabràhmaõà te bhoto pujjà te bhoto pàsaüsà, sammàsamàdhi¤ ce bhavaü garahati pañikkosati ye ca hi asamàhità vibhantacittà samaõabràhmaõà te bhoto pujjà te bhoto pàsaüsà.
     5. Yo kho paribbàjakà imàni cattàri dhammapadàni garahitabbaü pañikkositabbaü ma¤¤eyya tassa diññh' eva dhamme ime cattàro sahadhammikà vàdànupàtà garayhà ñhànà àgacchanti. Ye pi te paribbàjakà ahesuü ukkalà vassaü bha¤¤à ahetuvàdà akiriyavàdà natthikavàdà te pi imàni cattàri dhammapadàni na garahitabbaü na pañikkositabbaü ama¤¤iüsu. Taü kissa hetu? Nindàbyàrosanaupàrambhabhayàti.
     6. Avyàpanno sadà sato ajjhattaü susamàhito
        Abhijjhà-vinaye sikkhaü appamatto ti vuccatãti.
                          Uruvelavaggo [tatiyo].
     Tass' uddànaü:--
Dve Uruvelà loko kàëiko brahmacariyena {pa¤camaü} Kuhaü santuññhi vaüso dhammapadaü paribbàjakena
     càti.


#<[page 032]>#
%<32                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  31.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave cakkàni yehi samannàgatànaü devamanussànaü catucakkaü pavattati, yehi samannàgatà devamanussà na cirass' eva mahantataü vepullataü pàpuõanti bhogesu. Katamàni cattàri?
     Pañiråpadesavàso, sappurisåpassayo, attasammàpaõidhi, pubbe ca katapu¤¤atà.
     Imàni kho bhikkhave cattàri cakkàni yehi samannàgatànaü devamanassànaü catucakkaü pavattati, yehi samannàgatà devamanussà na cirass' eva mahantataü vepullataü pàpuõanti bhogesåti.
     2. Pañiråpe vase dese ariya mittakaro siyà
        Sammà paõidhisampanno pubbe pu¤¤akato naro
        Dha¤¤aü dhanaü yaso kitti sukha¤ c' etam adhivattatãti.
                                   32.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave saïgahavatthåni. Katamàni cattàri?
     Dànaü, peyyavajjaü, atthacariyà, samànattatà.
     Imàni kho bhikkhave cattàri saïgahavatthånãti.
     2. Dàna¤ ca peyyavajja¤ ca atthacariyà ca yà idha
        Samànattatà dhammesu tattha tattha yathàrahaü
        Ete kho saïgahà loke rathass' àõã va yàyato
        Ete ca saïgahà nàssu na màtà puttakàranà
        Labetha mànaü påjam và pità và puttakàranà.
        Yasmà ca saïgahà ete samavekkhanti paõóità
        Tasmà mahantaü papponti pàsaüsà ca bhavanti te ti.


#<[page 033]>#
%<                          CAKKAVAGGA.                                  33>%
                              33.
     Sãho bhikkhave migaràjà sàyaõhasamayaü àsayà nikkhamati, àsayà nikkhamitvà vijambhati, vijambhitvà samantà catuddisà anuviloketi, samantà catuddisà anuviloketvà tikkhattuü sãhanàdaü nadati, tikkhattuü sãhanàdam naditvà gocaràya pakkamati. Ye kho pana bhikkhave tiracchànagatà pàõà sãhassa migara¤¤o nadato saddaü suõanti yebhuyyena bhayaü saüvegaü santàsaü àpajjanti --bilaü bilàsayà pavisanti, dakaü dakàsayà pavisanti, vanaü vanàsayà pavisanti, àkàsaü pakkhino bhajanti.
Ye pi te bhikkhave ra¤¤o nàgà gàmanigamaràjadhànãsu daëhehi varattehi bandhanehi baddhà te pi tàni bandhanàni sa¤chinditvà sampadàletvà bhãtà muttakarãsaü cajamànà yena và tena và palàyanti. Evaü mahiddhiko kho bhikkhave sãho migaràjà tiracchànagatànaü pàõànaü evaü mahesakkho evaü mahànubhàvo.
     2. Evam eva kho bhikkhave yadà Tathàgato loke uppajjati arahaü sammàsambuddho vijjàcaraõasampanno sugato lokavidå anuttaro purisadammasàrathi satthà devamanussànaü Buddho Bhagavà. So dhammaü deseti--iti sakkàyo iti sakkàyasamudayo iti sakkàyanirodho iti sakkàyanirodhagàminã pañipadà ti. Ye pi te bhikkhave devà dãghàyukà vaõõavanto sukhabhåtà uccesu vimànesu ciraññhitikà te pi Tathàgatassa dhammadesanaü sutvà yebhuyyena bhayaü saüvegaü santàsaü àpajjanti--aniccà vata kira bho mayaü samànà nicc' amhà ti ama¤¤imha, addhuvà kira bho mayaü samànà dhuv' amhàti ama¤¤imha, asassatà ca kira bho mayaü samànà sassatà ti ama¤¤imha. Mayam pi kira bho aniccà addhuvà asassatà sakkàyapariyàpannà ti. Evam mahiddhiko kho bhikkhave Tathàgato sadevakassa lokassa evaü mahesakkho evaü mahànubhàvo ti.


#<[page 034]>#
%<34                 AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     3.   Yadà Buddho abhi¤¤àya dhammacakkaü pavattayi
          Sadevakassa lokassa satthà appañipuggalo
          Sakkàya¤ ca nirodha¤ ca sakkàyassa ca sambhavaü
          Ariya¤ c' aññhaïgikaü maggaü dukkhåpasamagàminaü
          Ye pi dãghàyukà devà vaõõavanto yasassino
          Bhãtà santàsam àpàduü sãhass' ev' itare migà te
          Avãtivattà sakkàyaü aniccà va kira bho mayaü
          Sutvà arahato vàkyaü vippamuttassa tàdino ti.
                                   34.
     1. Cattàro 'me bhikkhave aggappasàdà. Katame cattàro?
     Yàvatà bhikkhave sattà apadà và dipadà và catuppadà và bahuppadà và råpino và aråpino và sa¤¤ino và asa¤¤ino và nevasa¤¤inàsa¤¤ino và Tathàgato tesaü aggam akkhàyati arahaü sammàsambuddho. Ye bhikkhave Buddhe pasannà agge te pasannà agge kho pana pasannànaü aggo vipàko hoti.
     Yàvatà bhikkhave dhammà saïkhatà ariyo aññhaïgiko maggo tesaü aggam akkhàyati. Ye bhikkhave ariye aññhaïgike magge pasannà agge te pasannà agge kho pana pasannànaü aggo vipàko hoti.
     2. Yàvatà bhikkhave dhammà saïkhatà và asaïkhatà và viràgo tesaü dhammànaü aggam akkhàyati yadidaü madanimmadano pipàsavinayo àlayasamugghàto vaññåpacchedo taõhakkhayo viràgo nirodho nibbànaü. Ye bhikkhave dhamme pasannà agge te pasannà agge kho pana pasannànaü aggo vipàko hoti.
     Yàvatà bhikkhave saïghà và gaõà và Tathàgatasàvakasaïgho tesaü aggam akkhàyati yadidaü cattàri purisayugàni {aññha} purisapuggalà, esa Bhagavato sàvakasaïgho {àhuneyyo} pàhuneyyo dakkhiõeyyo a¤jalikaraõãyo anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa.


#<[page 035]>#
%<                        CAKKAVAGGA.              35>%
     Ye  bhikkhave saïghe pasannà agge . . . aggo vipàko hoti. Ime kho bhikkhave cattàro aggappasàdàti.
     3. Aggato ve pasannànaü aggaü dhammaü vijànataü
        Agge Buddhe pasannànaü dakkhiõeyye anuttare
        Agge dhamme pasannànaü viràgåpasame sukhe
        Agge saïghe pasannànaü pu¤¤akkhette anuttare
        Aggasmiü dànaü dadataü aggaü pu¤¤aü pavaóóhati
        Aggaü àyu¤ ca vaõõo ca yaso kitti sukhaü balaü
        Aggassa dàtà medhàvã aggadhammasamàhito
        Devabhåto manusso và aggappatto pamodatãti.
                                   35.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Veëuvane Kalandakanivàpe. Atha kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho Vassakàro bràhmaõo Bhagavantaü etad avoca : Catuhi kho mayaü bho Gotama dhammehi samannàgataü mahàpa¤¤aü mahàpurisaü pa¤¤àpema.
Katamehi cattuhi?
     2. Idha bho Gotama bahussuto hoti, tassa tass' eva sutajàtassa tass' eva kho pano bhàsitassa atthaü jànàti: ayaü imassa bhàsitassa attho, ayaü imassa bhàsitassa attho ti. Satimà kho pana hoti cirakatam pi cirabhàsitam pi sarità anussarita yàni kho pana tàni gahaññhakàni kiükaraõiyàni, tattha dakkho hoti analaso, tatr' upàyavãmaüsàya samannàgato alaü kàtuü alaü saüvidhàtuü.
Imehi kho mayaü bho Gotama catuhi dhammehi samannàgataü mahàpa¤¤aü mahàpurisaü pa¤¤àpema. Sace me pana bho Gotama anumoditabbaü anumodatu me bhavaü Gotamo, sace pana me bhavaü Gotamo pañikkositabbaü pañikkosatu pana me bhavaü Gotamo ti.
     3. N' eva kho tyàhaü bràhmaõa anumodàmi na pañikkosàmi.


#<[page 036]>#
%<36                AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Catuhi kho ahaü bràhmaõa dhammehi samannàgataü mahàpa¤¤aü mahàpurisaü pa¤¤àpemi. Katamehi catuhi?
     Idha bràhmaõa bahujanahitàya pañipanno hoti bahujanasukhàya bahu 'ssa janatà ariye ¤àye patiññhàpità yadidaü kalyàõa-dhammatà kusala-dhammatà so yaü vitakkaü àkaïkhati vitakketuü taü vitakkaü vitakketi yaü vitakkaü nàkaïkhati vitakketuü na taü vitakkaü vitakketi, yaü saïkappaü àkaïkhati saïkappetuü taü saïkappaü saïkappeti yaü saïkappaü nàkaïkhati saïkappetuü na taü saïkappaü saïkappeti. Iti cetovasippatto hoti vitakkapathesu, catunnaü jhànànaü abhicetasikànaü diññhadhammasukha-vihàrànaü nikàmalàbhã hoti akicchalàbhã akasiralàbhã, àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati. N' eva kho tyàhaü bràhmaõa anumodàmi na pañikkosàmi. Imehi kho ahaü bràhmaõa catuhi dhammehi samannàgataü mahàpa¤¤aü mahàpurisaü pa¤¤àpemãti.
     4. Acchariyaü bho Gotama abbhutaü bho Gotama yàva subhàsitaü c' idaü bhotà Gotamena. Imehi ca mayaü catuhi dhammehi samannàgataü bhavantaü Gotamaü dhàrema, bhavaü hi Gotamo bahujanahitàya pañipanno bahujanasukhàya bahu te janatà ariye ¤àye patiññhàpità yadidaü kalyàõadhammatà kusaladhammatà, bhavaü hi Gotamo yaü vitakkaü àkaïkhati vitakketuü taü vitakkaü vitakketi yaü vitakkaü nàkaïkhati vitakketuü na taü vitakkaü vitakketi, yaü saïkappaü àkaïkhati saïkappetuü taü saïkappaü saïkappeti yaü saïkappaü nàkaïkhati saïkappetuü na taü saïkappaü saïkappeti. Bhavaü hi Gotamo cetovasippatto vitakkapathesu. bhavaü hi Gotamo catunnaü jhànànaü abhicetasikànaü diññhadhammasukhavihàrànaü nikàmalàbbhã akicchalàbhã akasiralàbhã, bhavaü hi Gotamo àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme . . . viharatãti.


#<[page 037]>#
%<                        CAKKAVAGGA.                  37>%
     5. Addhà kho tyàhaü bràhmaõa àsajja upanãyavàcà bhàsità api ca tyàhaü vyàkarissàmi, ahaü hi bràhmaõa bahujanahitàya pañipanno bahujanasukhàya bahu me janatà ariye ¤àye patiññhàpità yadidaü kalyàõa-dhammatà kusaladhammatà. Ahaü hi bràhmaõa yaü vitakkaü àkaïkhàmi vitakketuü tam vitakkaü vitakkemi yaü vitakkaü nakaïkhàmi vitakketuü na taü vitakkaü vitakkemi, yaü saïkappaü àkaïkhàmi saïkappetuü taü saïkappaü saïkappemi yaü saïkappaü nàkaïkhàmi saïkappetuü na taü saïkappaü saïkappemi. Ahaü hi bràhmaõa cetovasippato vitakkapathesu, ahaü hi bràhmaõa catunnaü jhànànaü abhicetasikànaü diññhadhammasukhavihàrànam . . . akasiralàbhã, aham hi bràhmaõa àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme . . . viharàmãti.
     6. Yo vedã sabbasattànaü maccupàsà pamocanaü
        Hitaü devamanussànaü ¤àyam dhammaü pakàsayi
        Yaü ve disvà ca sutvà ca pasãdati bahujjano
        Maggàmaggassa kusalaü katakiccaü anàsavaü
        Buddho antimàsarãro mahàpa¤¤o mahàpuriso ti vuccatãti.
                               36.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà antarà ca Ukkaññhaü antarà ca Setabbyaü addhànamaggapañipanno hoti.
Doõo pi sudaü bràhmaõo antarà ca Ukkaññhaü antarà ca Setabbyaü addhànamaggapañipanno hoti. Addasà kho Doõo bràhmaõo Bhagavato padesu cakkàni sahassàràni sanemikàni sanàbhikàni sabbàkàraparipåràni disvàn' assa etad ahosi: Acchariyaü vata bho abbhutaü vata bho na vat' imàni manussabhåtassa padàni bhavissantãti.


#<[page 038]>#
%<38                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Atha  kho  Bhagavà  maggà  ukkamma a¤¤atarasmiü rukkhamåle nisãdi pallaïkaü àbhujitvà ujuü kàyaü paõidhàya parimukhaü satiü upaññhapetvà. Atha kho Doõo bràhmaõo Bhagavato padàni anugacchanto addasà Bhagavantaü a¤¤atarasmiü rukkhamåle nisinnaü pàsàdikaü pasàdanãyaü santindriyaü santamànasaü uttamadammathasamatham anuppattaü dantaü guttaü santindriyaü nàgaü disvà yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü etad avoca :
            Devo no bhavaü bhavissatãti?
            Na kho ahaü bràhmaõa devo bhavissàmãti.
            Gandhabbo no bhavaü bhavissatãti.
            Na kho ahaü bràhmaõa gandhabbo bhavissàmãti.
            Yakkho no bhavaü bhavissatãti.
            Na kho ahaü bràhmaõa yakkho bhavissàmãti.
            Manusso no bhavaü bhavissatãti?
            Na kho ahaü bràhmaõa manusso bhavissàmãti.
     Devo no bhavaü bhavissatãti iti puññho samàno na kho ahaü bràhmaõa devo bhavissàmãti vadesi, gandhabbo no bhavaü bhavissatãti iti puññho samàno na kho ahaü gandhabbo bhavissàmãti vadesi, yakkho . . . vadesi, manusso no bhavaü bhavissatãti iti puññho samàno na kho ahaü bràhmaõa manusso bhavissàmãti vadesi, atha kho ko carahi bhavaü bhavissatãti?
     3. Yesaü kho ahaü bràhmaõa àsavànaü appahãnattà devo bhaveyyaü te me àsavà pahãnà ucchinnamålà tàlàvatthukatà anabhàvakatà àyatiü anuppàdadhammà, yesaü kho ahaü bràhmaõa àsavànaü appahãnattà gandhabbo bhaveyyaü yakkho bhaveyyaü manusso bhaveyyaü te me àsavà pahãnà . . . anuppàdadhammà. Seyyathàpi bràhmaõa uppalaü và padumaü và puõóarãkaü và udake jàtaü udake saüvaóóhaü {udakaü} accuggamma ñhàti anupalittaü udakena,


#<[page 039]>#
%<                          CAKKAVAGGA.                     39>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  evam eva kho bràhmaõa loke jàto loke saüvaóóho lokaü abhibhuyya viharàmi anupalitto lokena. Buddho ti maü bràhmaõa dhàrehãti.
     4. Yena devåpapatty assa gandhabbo và vihaïgamo,
        Yakkhattaü yena gaccheyyaü manussatta¤ ca abbaje
        Te mayhaü àsavà khãõà viddhastà vinaëãkatà
        Puõóarãkaü yathà vaggu toye na upalippati
        Na upalippàmi lokena, tasmà buddho 'smi bràhmaõàti.
                                   37.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhikkhu abhabbo parihànàya nibbànass' eva santike. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlasampanno hoti indriyesu guttadvàro hoti bhojane matta¤¤å hoti jàgariyam anuyutto hoti.
     2. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu sãlasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà hoti pàtimokkhasaüvarasaüvuto viharati àcàragocarasampanno anumattesu vajjesu bhayadassàvã samàdàya sikkhati sikkhàpadesu.
     Evaü kho bikkhave bhikkhu sãlasampanno hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvàro hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunà råpaü disvà na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã yatvàdhikaraõaü enaü cakkhundriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàssaveyyuü tassa saüvaràya pañipajjati, rakkhati cakkhundriyaü cakkhundriye saüvaraü àpajjati, sotena saddaü sutvà . . . pe . . . ghànena gandhaü ghàvitvà . . . pe . . . jivhàya rasaü sàyitvà . . . pe . . . kàyena phoññhabbaü phusitvà . . . pe . . . manasà dhammaü vi¤¤àya na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã yatvàdhikaraõaü enaü manindriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàsseyyuü tassa saüvaràya pañipajjati,


#<[page 040]>#
%<40         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  rakkhati manindriyaü manindriye saüvaraü àpajjati.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu indriyesu guttadvàro hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu bhojane matta¤¤å hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu pañisaïkhà yoniso àhàraü àhàreti, n' eva davàya na madàya na maõóanàya na vibhåsanàya yàvad eva imassa kàyassa ñhitiyà yàpanàya vihiüsåparatiyà brahmacariyànuggahàya: iti puràõa¤ ca vedana¤ pañihaïkhàmi nava¤ ca vedanaü na uppàdessàmi, yàtrà ca me bhavissati anavajjatà ca phàsu-vihàro càti.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu bhojane matta¤¤å hoti.
     5 Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu jàgariyaü anuyutto hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu divasaü caïkamena nisajjàya àvaraõãyehi dhammehi cittaü parisodheti, rattiyà pañhamaü yàmaü caïkamena nisajjàya àvaraõãyehi dhammehi cittaü parisodheti, rattiyà majjhimaü yàmaü dakkhiõena passena sãhaseyyaü kappeti pàde pàdaü accàdhàya sato sampajàno uññhànasa¤¤aü manasikaritvà, rattiyà pacchimaü yàmaü caïkamena nisajjàya àvaraõãyehi dhammehi cittaü parisodheti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu jàgariyaü anuyutto hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu abhabbo parihànàya nibbànass' eva santike ti.
     6. Sãle patiññhito bhikkhu indriyesu ca saüvuto
        Bhojanamhi ca matta¤¤å jàgariyaü anuyu¤jati
        Evaü viharamàno pi ahorattam atandito
        Bhàvayaü kusalaü dhammaü yogakkhemassa pattiyà
        Appamàdarato bhikkhu pamàde bhayadassãvà
        Abhabbo parihànàya nibbànass' eva santike ti.


#<[page 041]>#
%<                             CAKKAVAGGA.               41>%
                                38.
     1. Panuõõapaccekasacco bhikkhave bhikkhu samavayasañhesano passaddhakàyasaïkhàro và patilãno ti vuccati.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu panuõõapaccekasacco hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhuno yàni tàni puthusamaõabràhmaõànaü puthupaccekasaccàni, seyyathãdaü sassato loko ti và asassato loko ti và antavà loko ti và anantavà loko ti và; taü jãvaü taü sarãraõ ti và a¤¤aü jãvaü a¤¤aü sarãran ti và; hoti Tathàgato param maraõà ti và na hoti Tathàgato paraü maraõà ti và; hoti ca na hoti ca Tathagato param maraõà ti và, n' eva hoti na na hoti Tathàgato param maraõà ti và. Sabbàni 'ssa tàni nuõõàni honti cattàni vantàni muttàni pahãnàni pañinissaññhàni.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu panuõõapaccekasacco hoti.
     2. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu samavayasañhesano hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhuno kàmesanà pahãnà hoti bhavesanà pahãnà hoti brahmacariyesanà pañippassaddhà.
Evaü kho bhikkhave bhikkhu samavayasañhesano hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu passaddhakàyasaïkhàro hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sukhassa ca pahànà dukkhassa ca pahànà pubb' eva somanassadomanassànaü atthagamà adukkhamasukhaü upekkhàsatiparisuddhiü catutthajjhànaü upasampajja viharati.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu passaddhakàyasaïkhàro hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu patilãno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhuno asmimàno pahãno hoti ucchinnamålo tàlàvatthukato anabhàvakato àyatiü anuppàdadhammo.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu patilãno hoti.
     Panuõõapaccekasacco bhikkhave bhikkhu samavayasañhesano passaddhakàyasaïkhàro patilãno ti vuccatãti.


#<[page 042]>#
%<42                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     5. Kàmesanà bhavesanà brahmacariyesanà saha
        Iti saccaparàmàso diññhiññhànà samussayà
        Sabbaràgavirattassa taõhakkhayavimuttino
        Esanà pañinissaññhà diññhiññhànà samåhatà
        Sa ve santo sato bhikkhu passaddho aparàjito
        Mànàbhisamayà buddho patilãno ti vuccatãti.
                                   39.
     1. Atha kho Ujjayo bràhmaõo yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho Ujjàyo bràhmaõo Bhagavantaü etad avoca : Bhavam pi no Gotamo ya¤¤aü vaõõetãti?
     2. Na kho ahaü bràhmaõa sabbaü ya¤¤aü vaõõemi na panàhaü bràhmaõa sabbaü ya¤¤aü na vaõõemi.
Yathàråpe ca kho bràhmaõa ya¤¤e gàvo ha¤¤anti ajeëakà ha¤¤anti kukkuñasåkarà ha¤¤anti vividhà pàõà saïghàtaü àpajjanti, evaråpaü kho ahaü bràhmaõa sàrambhaü ya¤¤aü na vaõõemi. Taü kissa hetu? Evaråpaü hi bràhmaõa sàrambhaü ya¤¤aü na upasaïkamanti arahanto và arahamaggaü samàpannà và. Yathàråpe ca kho bràhmaõa ya¤¤e n' eva gàvo ha¤¤ati na ajeëakà ha¤¤ati na kukkuñasåkarà ha¤¤ati na vividhà pàõà saïghàtaü àpajjanti, evaråpaü kho ahaü bràhmaõa niràrambhaü ya¤¤aü vaõõemi yadidaü niccadànaü anukulaya¤¤aü.
Taü kissa hetu? Evaråpaü hi bràhmaõa niràrambhaü ya¤¤aü upasaïkamanti arahanto và arahattamaggaü và samàpannàti.
     3. Assamedhaü purisamedhaü sammàpàsaü vàcapeyyaü


#<[page 043]>#
%<                          CAKKAVAGGA.                 43>%
          Niraggalaü mahàrambhà na te honti mahapphalà
          Ajeëakà ca gàvo ca vividhà yattha ha¤¤are
          Na taü sammaggatà ya¤¤aü upayanti mahesino
          Ye ca ya¤¤à niràrambhà yajanti anukålaü sadà
          Ajeëakà ca gàvo ca vividhà n' ettha ha¤¤are
          Ta¤ ca sammaggata ya¤¤aü upayanti mahesino
          Etaü yajetha medhàvã eso ya¤¤o mahapphalo
          Etaü hi yajamànassa seyyo hoti na pàpiyo
          Ya¤¤o ca vipulo hoti pasãdanti ca devatàti.
                                   40.
     1. Atha kho Udàyi bràhmaõo yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà . . . pe . . . Ekamantaü nisinno kho Udàyi bràhmaõo Bhagavantaü etad avoca :--
     Bhavam pi no Gotamo ya¤¤aü vaõõetãti?
     2. Na kho ahaü bràhmaõa sabbaü ya¤¤aü vaõõemi na panàhaü bràhmaõa sabbaü ya¤¤aü na vaõõemi.
Yathàråpe kho bràhmaõa ya¤¤e gàvo ha¤¤anti ajeëakà ha¤¤anti kukkuñasåkarà ha¤¤anti vividhà pàõà saïghàtaü àpajjanti, evaråpaü kho ahaü bràhmaõa sàrambhaü ya¤¤aü na vaõõemi. Taü kissa hetu? Evaråpaü hi bràhmaõa sàrambhaü ya¤¤aü na upasaïkamanti arahanto và arahamaggaü và samàpannà. Yathàråpe ca kho bràhmaõa ya¤¤e n' eva gàvo ha¤¤anti na ajeëakà ha¤¤anti na kukkuñasåkarà ha¤¤anti na vividhà pàõà saïghàtaü àpajjanti, evaråpaü kho ahaü bràhmaõa niràrambhaü ya¤¤aü vaõõemi yadidaü niccadànaü anukulaya¤¤aü. Taü kissa hetu? Evaråpaü hi bràhmana niràrambhaü ya¤¤aü upasaïkamanti arahanto và arahamaggaü và samapannà ti.
     3. Abhisaïkhataü niràrambhaü ya¤¤aü kàlena kappiyam


#<[page 044]>#
%<44                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
            Tàdisaü upasaüyanti sa¤¤atà brahmacariyà
            Vivattacchadà ye loke vãtivattakàlaügatã
            Ya¤¤am etaü pasaüsanti buddhà pu¤¤assa kovidà
            Ya¤¤e và yadi và saddhe bhavyaü katvà yathàrahaü
            Pasannacitto yajati sukhette brahmacàrisu
            Suhutaü suyiññhaü suppattaü dakkhiõeyyesu yaü kataü
            Ya¤¤o ca vipulo hoti pasãdanti ca devatà
            Evaü yajitvà medhàvã saddho muttena cetasà
            Avyàpajjhaü sukhaü lokaü paõóito upapajjatã ti.
                           Cakkavaggo catuttho.
     Tass' uddànaü:--
            Cakko saïgàho sãho pasàdo Vassakàrena pa¤camaü
            Loke aparihàniyo patilãnena Ujjayo Udàyinà te dasà ti.
                                   41.
     1. Catasso imà bhikkhave samàdhibhàvanà. Katamà catasso?
     Atthi bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà diññhadhammasukhavihàràya saüvattati, atthi bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà ¤àõadassanapañilàbhàya saüvattati, atthi bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà satisampaja¤¤àya saüvattati, atthi bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà àsavànaü khayàya saüvattati.


#<[page 045]>#
%<                     ROHITASSAVAGGA.                  45>%
     2. Katamà ca bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà diññhadhammasukhaviharàya saüvattati?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati.
     Ayaü vuccati bhikkhave samàdhibhàyanà bhàvità bahulãkatà diññhadhammasukhaviharàya saüvattati.
     3. Katamà ca bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà ¤àõadassanapañilàbhàya saüvattati?
     Idha bhikkhave bhikkhu àlokasa¤¤aü manasikaroti divàsa¤¤aü adhiññhàti yathà divà tathà rattiü yathà rattiü tathà divà. Iti vivañena cetasà apariyonaddhena sappabhàsaü cittaü bhàveti.
     Ayaü vuccati samàdhibhàvanà . . . ¤àõadassanapañilàbhàya saüvattati.
     4. Katamà ca bhikkhave samàdhibhàvanà . . . satisampaja¤¤àya saüvattati?
     Idha bhikkhave bhikkhuno vidità vedanà uppajjanti vidità upaññhahanti vidità abbhatthaü gacchanti, vidità sa¤¤à . . . pe . . . vidità vitakkà uppajjanti vidità upaññhahanti vidità abbhatthaü gacchanti.
     Ayaü vuccati bhikkhave samàdhibhàvanà . . . satisampaja¤¤àya saüvattati.
     5. Katamà ca bhikkhave samàdhibhàvanà . . . àsavànaü khayàya saüvattati?
     Idha bhikkhave bhikkhu pa¤cupàdànakkhandhesu udayavayànupassã viharati iti råpaü iti råpassa samudayo iti råpassa atthagamo, iti vedanà iti vedanàya samudayo iti vedanàya atthagamo, iti sa¤¤à iti sa¤¤àya samudayo iti sa¤¤àya atthagamo, iti saïkhàrà iti saïkhàrànaü samudayo iti saïkhàrànaü atthagamo, iti vi¤¤àõaü iti vi¤¤àõassa samudayo iti vi¤¤àõassa atthagamo.
     Ayaü vuccati bhikkhave samàdhibhàvanà bhàvità bahulãkatà àsavànaü khayàya saüvattati. Imà kho bhikkhave catasso samàdhibhàvanà; ida¤ ca pana m' etaü sandhàya bhàsitaü Pàràyane Puõõakapa¤he.
     6. Saïkhàya lokasmiü parovaràni yass' i¤jitaü n' atthi kuhi¤ci loke


#<[page 046]>#
%<46                           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
          Sato vidhåmo  anigho niràso atàri so jàtijaran ti bråmãti.
                                   42.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave pa¤havyàkaraõàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave pa¤ho ekaüsavyàkaraõãyo, atthi bhikkhave pa¤ho pañipucchà-vyàkaraõãyo, atthi bhikkhave pa¤ho ñhapanãyo, atthi bhikkhave pa¤ho vibhajjavyàkaraõãyo.
     Imàni kho bhikkhave cattàri pa¤havyàkaraõànãti.
     2. Ekaüsa-vacanaü ekaü vibhajja-vacanaü paraü
        Tatiyaü pañipuccheyya catuttham pana ñhàpaye
        Yo ca tesaü tattha tattha jànàti anudhammataü
        Catu pa¤hassa kusalo àhu bhikkhuü tathàvidhaü
        Duràsado duppasaho gambhãro duppadhaüsiyo
        Atho atthe anatthe ca ubhayassa hoti kovido
        Anatthaü parivajjeti atthaü gaõhàti paõóito
        Atthàbhisamayà dhåro paõóito ti pavuccatãti.
                            43.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Kodhagaru na saddhammagaru, makkhagaru na saddhammagaru, làbhagaru na saddhammagaru, sakkàragaru na saddhammagaru.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
     2. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Saddhammagaru na kodhagaru, saddhammagaru na makkhagaru, saddhammagaru na làbhagaru, saddhammagaru na sakkàragaru.


#<[page 047]>#
%<                          ROHITASSAVAGGA.          47>%
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
     3. Kodhamakkhagarå bhikkhå làbhasakkàragàravà
     Na te dhamme viråhanti sammàsambuddhadesite
     Ye ca saddhammagaruno vihaüsu viharanti ca
     Te ve dhamme viråhanti sammàsambuddhadesite ti.
                              44.
     1. Cattàro 'me bhikkhave asaddhammà. Katame cattaro?
     Kodhagarutà na saddhammagarutà, makkhagarutà na saddhammagarutà, làbhagarutà na saddhammagarutà, sakkàragarutà na saddhammagarutà.
     Ime kho bhikkhave cattàro asaddhammà.
     2. Cattàro 'me bhikkhave saddhammà. Katame cattàro?
     Saddhammagarutà na kodhagarutà . . . saddhammagarutà na sakkàragarutà.
     Ime kho bhikkhave cattàro saddhammàti.
     3. Kodhamakkhagaru bhikkhu làbhasakkàragàravo
        Sukhette påtibãjaü va saddhamme na viråhati
        Ye ca saddhammagaruno vihaüsu viharanti ca
        Te ve dhamme viråhanti sneham anvàyam iv' osadhàti.
                            45.
     1.  Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Atha kho Rohitasso devaputto abhikkantàya rattiyà abhikkantavaõõà kevalakappaü Jetavanaü obhàsetvà yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü aññhàsi.
Ekamantaü ñhito Rohitasso devaputto Bhagavantaü etad avoca :
     Yattha nu kho bhante na jàyati na jiyyati na miyyati na cavati na uppajjati,


#<[page 048]>#
%<48               AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sakkà nu kho no bhante gamanena lokassa antaü ¤atuü và daññhuü và pàpuõituü và ti?
     Yattha kho àvuso na jàyati na jiyyati na miyyati na cavati na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyan ti vadàmãti.
     2. Acchariyaü bhante abbhutaü bhante yàva subhàsitaü c' idaü bhante Bhagavatà--yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyan ti vadàmi. Bhåtapubbàhaü bhante Rohitasso nàma isi ahosiü Bhojaputto iddhimà vehàsaïgamo. Tassa mayhaü bhante evaråpo javo ahosi seyyathàpi nàma daëhadhammo dhanuggaho sikkhito katahattho katupàsano lahukena asanena appakasirena tiriyaü tàlacchàtiü atipàteyya, evaråpo padavãtihàro ahosi seyyathàpi nàma puratthimà samuddà pacchimo samuddo. Tassa mayhaü bhante evaråpena javena samannàgatassa evaråpena ca padavãtihàrena evaråpaü icchàgataü uppajji--
ahaü gamanena lokassa antaü pàpuõissàmãti. So kho 'haü bhante a¤¤atr' eva asitapãtakhàyitasàyità a¤¤atr' uccàrapassàvakammà a¤¤atra niddàkilamatha-pañivinodanà vassasatàyuko vassasatajãvã vassasataü gantvà appatvà ca lokassa antaü antarà kàlakato. Acchariyaü bhante abbhutaü bhante yàva subhàsitaü c' idaü bhante Bhagavatà --yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyan ti vadàmãti.
     3. Yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyan ti vadàmi, na càhaü àvuso appatvà va lokassa antaü dukkhassa antakiriyaü vadàmi. Api càhaü àvuso imasmiü yeva byàmamatte kalebare sa¤¤imhi samanake loka¤ ca pa¤¤àpemi lokasamudaya¤ ca lokanirodha¤ ca lokanirodhagàminiü pañipadan ti.


#<[page 049]>#
%<                            ROHITASSAVAGGA.                49>%
     4. Gamanena na pattabbo lokass' anto kudàcanaü
        Na ca appatvà lokantaü dukkhà atthi pamocanaü
        Tasmà have lokavidå sumedho lokantagå vusitabrahmacariyo
        Lokassa antaü samitàvã ¤atvà nàsiüsati lokam imaü para¤ càti.
                               46.
     1. Atha kho Bhagavà tassà rattiyà accayena bhikkhå àmantesi:--Imaü bhikkhave rattiü Rohitasso devaputto abhikkantàya rattiyà abhikkantavaõõo kevalakappaü Jetavanaü obhàsetvà yen' àhaü ten' upasaïkami, upasaïkamitvà maü abhivàdetvà ekamantaü aññhàsi. Ekamantaü ñhito kho bhikkhave Rohitasso devaputto maü etad avoca :--Yattha nu kho na jàyati . . . na uppajjati, sakkà nu kho so bhante gamanena lokassa antaü ¤àtuü và daññhuü và pàpuõituü vàti?
     Evaü vutte ahaü bhikkhave Rohitassaü devaputtaü etad avoca :--Yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyanti vadàmãti.
     Evaü vutte bhikkhave Rohitasso devaputto maü etad avoca :--Acchariyaü bhante abbhutaü bhante yàva subhàsitaü c' idaü bhante Bhagavatà--yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajati nàhaü taü gamanena . . . pattayyan ti vadàmi.
     Bhåtapubbàhaü bhante Rohitasso nàma isi ahosiü bhojaputto iddhimà vehàsaïgamo. Tassa mayhaü bhante evaråpo javo ahosi seyyathàpi nàma daëhadhammo dhanuggaho sikkhito katahattho katupàsano lahukena asanena appakasirena tiriyaü tàlacchàtiü atipàteyya, evaråpo padavãtihàro ahosi seyyathàpi nàma puratthimà samuddà pacchimo samuddo. Tassa mayhaü bhante evaråpena javena samannàgatassa evaråpena ca padavãtihàrena evaråpaü icchàgataü uppajji--ahaü gamanena lokass' antaü pàpuõissàmãti. So kho 'haü bhante a¤¤atr' eva asitapãtakhàyitasàyità a¤¤atr' eva uccàrapassàvakammà a¤¤atra niddàkilamatha-pañivinodanà vassasatàyuko vassasatajãvã vassasataü gantvà appatvà va lokassa antaü antarà yeva kàlakato.


#<[page 050]>#
%<50            AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Acchariyaü bhante abbhutaü yàva subhàsitaü c' idaü bhante Bhagavatà- yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayyaü pattayyan ti vadàmãti.
     Evaü vutte ahaü bhikkhave Rohitassaü devaputtaü etad avoca :--Yattha kho àvuso na jàyati . . . na uppajjati nàhaü taü gamanena lokassa antaü ¤àtayyaü daññhayam pattayyan ti vadàmãti, na càham àvuso appatvà lokassa antaü dukkhass' antakiriyaü vadàmi. Api càhaü àvuso imasmiü byàmamatte kalebare sa¤¤imhi samanake loka¤ ca pa¤¤àpemi lokasamudaya¤ ca lokanirodha¤ ca lokanirodhagàmini¤ ca pañipadanti.
     2. Gamanena na pattabbo lokass' anto kudàcanaü
        Na ca appatvà lokantaü dukkhà atthi pamocanaü
        Tasmà have lokavidå sumedho lokantagå vusitabrahmacariyo
        Lokassa antaü samitàvã ¤atvà nàsiüsati lokam imaü para¤ càti.
                          47.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave suvidåra-vidåràni. Katamàni cattàri?
     Nabhà ca bhikkhave pañhavã ca idaü pañhamaü suvidåravidåraü, orima¤ ca bhikkhave tãraü samuddassa pàrima¤ ca tãraü idaü dutiyaü suvidåravidåraü, yato ca bhikkhave verocano abbhudeti yattha ca attham eti idaü tatiyaü suvidåravidåraü, sata¤ ca bhikkhave dhammo asata¤ ca dhammo idaü catutthaü suvidåravidåraü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri suvidåravidårànãti.


#<[page 051]>#
%<                            ROHITASSAVAGGA.             51>%
     2. Nabhà ca dåre pañhavã ca dåre pàraü samuddassa tadàhu dåre
        Yato ca verocano abbhudeti pabhaïkaro yattha ca attham eti
        Tato have dårataraü vadanti sata¤ ca dhammaü asata¤ ca dhammaü
        Avyàyiko hoti sataü samàgamo yàvam pi tiññheyya tath' eva hoti
        Khippaü hi veti asataü samàgamo tasmà sataü dhammo asabbhi àrakàti.
                             48.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tena kho pana samayena àyasmà Visàkho Pa¤càliputto upaññhànasàlàyaü bhikkhå dhammiyà kathàya sandasseti samàdapeti samuttejeti sampahaüseti poriyà vàcàya vissaññhàya aneëagalàya atthassa vi¤¤àpaniyà pariyàpannàya anissitàya. Atha kho Bhagavà sàyaõhasamayaü pañisallànà vuññhito yen' upaññhànasàlà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi.
Nisajja kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:
     Ko nu kho bhikkhave upaññhànasàlàyaü bhikkhå dhammiyà kathàya sandasseti . . . anissitàyàti?
     âyasmà bhante Visàkho Pa¤càliputto upaññhànasàlàyaü bhikkhå dhammiyà kathàya sandassesi samuttejesi sampahaüseti poriyà vàcàya . . . anissitàyàti.
     Atha kho Bhagavà àyasmantaü Visàkhaü Pa¤càliputtaü etad avoca :--Sàdhu sàdhu Visàkha sàdhu kho tvaü Visàkha bhikkhå dhammiyà kathàya sandassesi . . . anissitàyàti.
     2. Nàbhàsamànaü jànanti missaü bàlehi paõóitaü
        Bhàsamàna¤ ca jànanti desentaü amataü padaü
        Bhàsaye jotaye dhammaü paggaõhe isinaü dhajaü
        Subhàsitadhajà isayo dhammo hi isinan dhajo ti.


#<[page 052]>#
%<52                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                             49.
     1. Cattàro 'me bhikkhave sa¤¤àvipallàsà cittavipallàsà diññhivipallàsà. Katame cattàro?
     Anicce bhikkhave niccan ti sa¤¤àvipallàso cittavipallàso diññhivipallàso, adukkhe bhikkhave dukkhan ti sa¤¤àvipallàso cittavipallàso diññhivipallàso, anattani bhikkhave attà ti sa¤¤àvipallàso . . . diññhivipàllaso, asubhe bhikkhave subhan ti sa¤¤àvipallàso cittavipallàso diññhivipallàso.
     Ime kho bhikkhave cattàro sa¤¤àvipallàsà cittavipallàsà diññhivipallàsà.
     2. Cattàro 'me bhikkhave na sa¤¤àvipallàsà na cittavipallàsà, na diññhivipallàsà. Katame cattaro?
     Anicce bhikkhave aniccan ti na sa¤¤àvipallàso . . ., dukkhe bhikkhave dukkhan ti na sa¤¤àvipallàso . . ., anattani bhikkhave anattà ti na sa¤¤àvipallàso . . ., asubhe bhikkhave asubhan ti na sa¤¤àvipallàso na cittavipallàso na diññhivipallàso.
     Ime kho bhikkhave cattàro na sa¤¤àvipallàsà na cittavipallàsà na diññhivipallàsàti.
     3. Anicce niccasa¤¤ino dukkhe ca sukhasa¤¤ino
        Anattani ca attà ti asubhe subhasa¤¤ino
        Micchàdiññhigatà sattà khittacittà visa¤¤ino
        Te yogayuttà Màrassa ayogakkhemino janà
        Sattà gacchanti saüsàraü jàtimaraõagàmino
        Yadà ca buddhà lokasmiü uppajjanti pabhaïkarà
        Te imaü dhammaü pakàsenti dukkhåpasamagàminaü
        Tesaü sutvàna sappa¤¤à sacittaü paccalatthu te
        Aniccaü aniccato dakkhuü dukkham addakkhu dukkhato
        Anattani anattà ti asubham asubhat' addasuü
        Sammàdiññhisamàdànà sabbadukkham upaccagun ti


#<[page 053]>#
%<                        ROHITASSAVAGGA.             53>%
                            50.
     1. Cattàro 'me bhikkhave candimasuriyànaü upakkilesà yehi upakkilesehi upakkiliññhà candimasuriyà na tapanti na bhàsanti na virocanti. Katame cattàro?
     Abbhaü bhikkhave candimasuriyànaü upakkileso yena upakkilesena upakkiliññhà candimasuriyà na tapanti na bhàsanti na virocanti, mahiyà bhikkhave candimasuriyànaü upakkileso . . . dhåmarajo bhikkhave candimasuriyànaü upakkileso . . . Ràhu bhikkhave asurindo candimasuriyànaü upakkileso yena upakkilesena upakiliññhà candimasuriyà na tapanti na bhàsanti na virocanti. Ime kho bhikkhave cattàro candamasuriyànaü . . . na virocanti.
     2. Evaü eva kho bhikkhave cattàro samaõabràhmaõànaü upakkilesà yehi upakkilesehi upakiliññhà eke samaõabràhmaõà na tapanti na bhàsanti na virocanti. Katame cattàro?
     Santi bhikkhave eke samaõabràhmaõà suraü pivanti merayaü pivanti suràmerayapànà apañiviratà. Ayaü bhikkhave pañhamo samaõabràhmaõànaü upakkileso yena upakkilesena upakkiliññhà eke samaõabràhmaõà na tapanti na bhàsanti na virocanti.
     Santi bhikkhave eke samaõabràhmaõà methunaü dhammaü pañisevanti methunasmà dhammà apañiviratà. Ayaü bhikkhave dutiyo samaõabràhmaõànaü upakkileso . . . na virocanti.
     Santi bhikkhave eke samaõabràhmaõà jàtaråparajataü sàdiyanti jàtaråparajatapañiggahaõà apañiviratà. Ayaü bhikkhave tatiyo samaõabràhmaõànaü upakkileso . . . na virocanti.
     Santi bhikkhave eke samaõabràhmaõà micchàjãvena jãvanti micchàjãvà apañiviratà. Ayaü bhikkhave catuttho samaõabràhmaõànaü upakkileso yena upakkilesena upakiliññhà eke samaõabràhmaõà na tapanti no bhàsanti na virocanti.
     Ime kho bhikkhave cattàro samaõabràhmaõànam upakkilesà yehi upakkilesehi upakiliññhà eke samaõabràhmaõà na tapanti na bhàsanti na virocanti.


#<[page 054]>#
%<54                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     3. Ràgadosapañikkiññhà eke samaõabràhmaõà
        Avijjànivutà posà piyaråpàbhinandino
        Suraü pivanti merayaü pañisevanti methunaü
        Rajataü jàtaråpa¤ ca sàdiyanti aviddaså
        Micchàjãvena jãvanti eke samaõabràhmaõà
        Ete upakkilesà vuttà buddhenàdiccabandhunà
        Yehi upakiliññhà eke samaõabràhmaõà
        Na tapanti na bhàsanti asuddhà sarajà pabhà
        Andhakàrena onaddhà taõhàdàsà sanettikà
        Vaóóhenti kañasiü ghoraü àdiyanti punabbhavan ti
                 Rohitassa-vaggo pa¤camo.
     Tass' uddànam:--
     Samàdhipa¤hà dve kodhà Rohitassa apare dve
     Sudåra Visàkho vipallàso upakkilesena te dasàti.
                    Pañhamo pa¤¤àsako.
                            51.
     1. Sàvatthinidànaü.
     Cattàro 'me bhikkhave pu¤¤àbhisandà kusalàbhisandà sukhassàhàrà sovaggikà sukhavipàkà saggasaüvattanikà iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya {saüvattanti}.
Kattame cattàro?
     Yassa bhikkhave bhikkhu cãvaraü paribhu¤jamàno appamàõaü cetosamàdhiü upasampajja viharati appamàõo tassa pu¤¤àbhisando kusalàbhisando sukhassàhàro sovaggiko sukhavipàko saggasaüvattaniko iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattati, yassa bhikkhave bhikkhu piõóapàtaü paribhu¤jamàno . . . sukhàya saüvattati, yassa bhikkhave bhikkhu senàsanaü paribhu¤jamàno .


#<[page 055]>#
%<                    PU¥¥âBHISANDAVAGGA.              55>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . sukhàya saüvattati, yassa bhikkhave bhikkhu gilànapaccayabhesajjaparikkhàraü paribhu¤jamàno appamàõaü cetosamàdhiü upasampajja viharati appamàno tassa pu¤¤àbhisando kusalàbhisando sukhassàhàro sovaggiko sukhavipàko saggasaüvattaniko iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattati.
     Ime kho bhikkhave cattàro pu¤¤àbhisandà kusalàbhisandà sukhassàhàrà sovaggikà sukhavipàkà saggasaüvattanikà iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattatãti.
     2. Imehi ca pana bhikkhave catuhi pu¤¤àbhisandehi kusalàbhisandehi samannàgatassa ariyasàvakassa na sukaraü pu¤¤assa pamàõaü gahetuü--ettako pu¤¤àbhisando kusalàbhisando sukhassàhàro sovaggiko sukhavipàko saggasaüvattaniko iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattati--atha kho asaïkheyyo appameyyo mahàpu¤¤akkhandho t' eva saïkhaü gacchati.
     3. Seyyathàpi bhikkhave mahàsamudde na sukaraü udakassa pamàõaü gahetuü--ettakàni udakàëhakànãti và ettakàni udakàëhakasatànãti và udakàëhakasahassànãti và ettakàni udakàëhakasatasahassànãti và--atha kho asaïkheyyo appameyyo mahà-udakakkhandho t' eva saïkhaü gacchati. Evam eva kho bhikkhave imehi catuhi pu¤¤àbhisandehi kusalàbhisandehi samannàgatassa ariyasàvakassa na sukaraü pu¤¤assa pamàõaü gahetuü--ettako pu¤¤àbhisando kusalàbhisando sukhassàhàro sovaggiko sukhavipàko saggasaüvattaniko iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattatãti--atha kho asaïkheyyo appameyyo pu¤¤akkhandho t' eva saïkhaü gacchati.
     4. Mahodadhiü aparimitaü mahàsaraü
        Bahubheravaü ratanagaõanamàlayaü
        Najjo yathà naragaõasaïghasevità


#<[page 056]>#
%<56                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                 Puthå savanti upayanti sàgaraü
                 Evaü naraü annadapànavatthadaü
                 Seyyànisajjattharaõassa dàyakaü
                 Pu¤¤assa dhàrà upayanti paõóitaü
                 Najjo yathà vàrivahà va sàgaran ti.
                                   52.
     1. Cattàro 'me bhikkhave pu¤¤àbhisandà kusalàbhisandà . . . sukhàya saüvattanti. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ariyasàvako Buddhe aveccappasàdena samannàgato hoti--iti pi so Bhagavà arahaü sammàsambuddho vijjàcaraõasampanno sugato lokavidå anuttaro purisadammasàrathi satthà devamanussànaü Buddho Bhagavàti. Ayaü bhikkhave pañhamo pu¤¤àbhisando kusalàbhisando . . . sukhàyà saüvattati.
     Puna ca paraü bhikkhave ariyasàvako dhamme aveccappasàdena samannàgato hoti--svàkkhàto Bhagavatà dhammo sandiññhiko akàliko ehipassiko opanayiko paccattaü veditabbo vi¤¤åhãti. Ayaü bhikkhave dutiyo pu¤¤àbhisando kusalàbhisando . . . sukhàya saüvattati.
     Puna ca paraü bhikkhave ariyasàvako saïghe aveccappasàdena samannàgato hoti--supañipanno Bhagavato sàvakasaïgho ujupañipanno Bhagavato sàvakasaïgho ¤àyapañipanno Bhagavato sàvakasaïgho sàmãcipañipanno Bhagavato sàvakasaïgho, yadidam cattàri purisayugàni aññha purisapuggalà, esa Bhagavato sàvakasaïgho {àhuneyyo} {pàhuneyyo} dakkhiõeyyo a¤jalikaraõãyo anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassàti. Ayaü bhikkhave tatiyo pu¤¤àbhisando kusalàbhisando . . . sukhàya saüvattati.
     Puna ca paraü bhikkhave ariyasàvako ariyakantehi sãlehi samannàgato hoti akhaõóehi acchiddehi asabalehi akammàsehi bhujissehi vi¤¤uppasaññhehi aparàmaññhehi samàdhisaüvattanikehi.


#<[page 057]>#
%<                       PU¥¥âBHISANDAVAGGA.                  57>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Ayaü bhikkhave catuttho pu¤¤àbhisando kusalàbhisando sukhassàhàro sovaggiko sukhavipàko saggasaüvattaniko iññhàya kantàya manàpàya hitàya sukhàya saüvattati.
     Ime ca kho bhikkhave cattàro pu¤¤àbhisandà kusalàbhisandà . . . sukhàya saüvattantãti.
     2. Yassa saddhà Tathàgate acalà supatiññhità
        Sãla¤ ca yassa kalyàõaü ariyakantaü pasaüsitaü
        Saïghe pasàdo yass' atthi ujubhåta¤ ca dassanaü
        Adaliddo ti tam àhu amoghaü tassa jãvitaü
        Tasmà saddha¤ ca sãla¤ ca pasàdaü dhammadassanaü
        Anuyu¤jetha medhàvã saraü buddhàna sàsanan ti.
                                53.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà antarà ca Madhuraü antarà ca Vera¤jim addhànamaggapañipanno hoti, sambahulà ca kho gahapatã ca gahapatàniyo ca antarà Vera¤jiü antarà ca Madhuraü addhànamaggapañipannà honti.
Atha kho Bhagavà maggà okkamma a¤¤atarasmiü rukkhamåle pa¤¤atte àsane nisãdi. Addasaüsu kho gahapatã ca gahapatàniyo ca Bhagavantaü a¤¤atarasmiü rukkhamåle nisinnaü disvà yena Bhagavà ten' upasaïkamiüsu, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinne kho te gahapatã ca gahapatàniyo ca Bhagavà etad avoca :--
     2. Cattàro 'me gahapatayo saüvàsà. Katame cattàro?
     Chavo chavàya saddhiü saüvasati, chavo deviyà saddhiü saüvasati, devo chavàya saddhiü saüvasati, devo deviyà saddhiü saüvasati.
     3. Katha¤ ca gahapatayo chavo chavàya saddhiü saüvasati?


#<[page 058]>#
%<58                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha gahapatayo sàmiko hoti pàõàtipàtã adinnàdàyã kàmesu micchàcàrã musàvàdã suràmerayamajjapamàdaññhàyã dussãlo pàpadhammo maccheramalapariyuññhitena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü, bhariyà pi 'ssa hoti pàõàtipàtinã adinnàdàyinã kàmesu micchàcàrinã musàvàdinã suràmerayamajjapamàdaññhàyinã dussãlà pàpadhammà maccheramalapariyuññhitena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü kho gahapatayo chavo chavàya saddhiü saüvasati.
     4. Katha¤ ca gahapatayo chavo deviyà saddhiü saüvasati?
     Idha gahapatayo sàmiko hoti pàõàtipàtã . . . pe . . . akkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü, bhariyà ca khvassa hoti pàõàtipàtà pañiviratà adinnàdànà pañiviratà kàmesu micchàcàrà pañiviratà musàvàdà pañiviratà suràmerayamajjapamàdaññhànà pañiviratà sãlavatã kalyàõadhammà vigatamalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü kho gahapatayo chavo deviyà saddhiü saüvasati.
     5. Katha¤ ca gahapatayo devo chavàya saddhiü saüvasati?
     Idha gahapatayo sàmiko hoti pàõàtipàtà pañivirato adinnàdànà pativirato kàmesu micchàcàrà pativirato musàvàdà pañivirato suràmerayamajjapamàdaññhànà pañivirato sãlavà kalyàõadhammo vigatamalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü.
bhariyà ca khvassa hoti pànàtipàtinã . . . pe . . . suràmerayamajjapamàdaññhàyinã dussãlà pàpadhammà maccheramalapariyuññhitena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü kho gahapatayo devo chavàya saddhiü saüvasati.
     6. Katha¤ ca gahapatayo devo deviyà saddhiü saüvasati?
     Idha gahapatayo sàmiko hoti pànàtipàtà pañivirato . . . pe . . . anakkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü, bhariyàpi 'ssa hoti pàõàtipàtà pañiviratà . . . anakkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü kho gahapatayo devo deviyà saddhiü saüvasati.


#<[page 059]>#
%<                        PU¥¥âBHISANDAVAGGA.               59>%
Ime kho gahapatayo cattàro saüvàsà ti.
     7. Ubho ca honti dussãlà kadariyà paribhàsakà
        Te honti jànipatayo chavà saüvàsamàgatà
        Sàmiko dussãlo hoti kadariyo paribhàsako
        Bhariyà sãlavatã hoti vada¤¤å vãtamaccharà
        Sàpi devã saüvasati chavena patinà saha
        Sàmiko sãlavà hoti vada¤¤å vãtamaccharo
        Bhariyà' ssa hoti dussãlà kadariyà paribhàsikà
        Sàpi chavà saüvasati devena patinà saha
        Ubho saddhà vada¤¤å ca sa¤¤atà dhammajãvino
        Te honti jànipatayo a¤¤ama¤¤am piyaüvadà
        Atthà sampacurà honti vàsatthaü upajàyati
        Amittà dummanà honti ubhinnaü samasãlinaü
        Idha dhammaü caritvàna samasãlabbatà ubho
        Nandino devalokasmiü modanti kàmakàmino ti.
                        54.
     1. Cattàro 'me bhikkhave saüvàsà. Katame cattàro?
     Chavo chavàya saddhiü saüvasati, chavo deviyà saddhiü saüvasati, devo chavàya saddhiü saüvasati, devo deviyà saddhiü saüvasati.
     2. Katha¤ ca bhikkhave chavo chavàya saddhiü saüvasañi?
     Idha bhikkhave sàmiko hoti pàõàtipàtã adinnàdàyã kàmesu micchàcàrã musàvàdã pisuõàvàco pharusàvàco samphappalàpã abhijjhàlå vyàpannacitto micchàdiññhiko dussãlo pàpadhammo maccheramalapariyuññhena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü, bhariyà pi 'ssa hoti pàõatipàtinã adinnàdàyinã kàmesu micchàcarinã musàvàdinã pisuõàvàcà pharusàvàcà samphappalàpinã abhijjhàlunã vyàpannacittà micchàdiññhikà dussilà pàpadhammà maccheramalapariyutthena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü.


#<[page 060]>#
%<60                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Evaü kho bhikkhave chavo chavàya saddhiü saüvasati.
     3. Katha¤ ca bhikkhave chavo deviyà saddhiü saüvasati?
     Idha bhikkhave sàmiko hoti pàõàtipàti adinnàdàyã . . . samaõabràhmaõànaü, bhariyà khvassa pàõàtipàtà pañiviratà adinnàdànà pañiviratà kàmesu micchàcàrà pañiviratà musàvàdà pañiviratà pisuõàya vàcàya pañiviratà pharusàya vàcàyà pañiviratà samphappalàpà pañiviratà na abhijjhàlunã avyàpannacittà sammàdiññhikà sãlavatã kalyàõadhammà vigatàmalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü.
     Evaü kho bhikkhave chavo deviyà saddhiü saüvasati.
     4. Katha¤ ca bhikkhave devo chavàya saddhiü saüvasati?
     Idha bhikkhave sàmiko hoti pàõatipàtà pañivirato . . . sãlavà kalyàõadhammo vigatamalamaccherana cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànam, bhariyà khvassa hoti pàõàtapàtinã . . . micchàdiññhikà dussãlà pàpadhammà maccheramalapariyuññhitena cetasà agàraü ajjhàvasati akkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü kho bhikkhave devo chavàya saddhiü saüvasati.
     5. Katha¤ ca bhikkhave devo deviyà saddhiü saüvasati?
     Idha bhikkhave sàmiko hoti pàõàtipàtà pañivirato . . . sãlavà kalyàõadhammà vigatamalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosakaparibhàsako samaõabràhmaõànaü, bhariyà pi 'ssa hoti pàõàtipàtà pañiviratà . . . sammàdiññhikà sãlavatã kalyàõadhammà vigatamalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati anakkosikaparibhàsikà samaõabràhmaõànaü. Evaü bho bhikkhave devo deviyà saddhiü saüvasati. Ime kho bhikkhave cattàro saüvàsà ti.
     7. Ubho ca honti dussãlà kadariyà paribhàsakà


#<[page 061]>#
%<                  PU¥¥âBHISANDAVAGGA.               61>%
           Te honti jànipatayo chavà saüvàsamàgatà
           Sàmiko dussãlo hoti kadariyo paribhàsako
           Bhariyà sãlavatã hoti vada¤¤à vãtamaccharà
           Sàpi devã saüvasati chavena patinà saha
           Sàmiko sãlavà hoti vada¤¤å vãtamaccharo
           Bhariyà 'ssa hoti dussãlà kadariyà paribhàsikà
           Sàpi chavà saüvasati devena patinà saha
           Ubho saddhà vada¤¤å ca sa¤¤atà dhammajãvino
           Te honti jànipatayo a¤¤ama¤¤am piyaüvadà
           Atthà sampacurà honti vàsatthaü upajàyati
           Amittà dummanà honti ubhinnaü samasãlinaü
           Idha dhammaü caritvàna samasãlabbatà ubho
           Nandino devalokasmiü modanti kàmakàmino ti.
                                   55.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Bhaggesu viharati Suüsumàragire Bhesakalàvane migadàye. Atha kho Bhagavà pubbaõhasamayaü {nivàsetvà} pattacãvaraü àdàya yena Nakulapituno gahapatissa nivesanaü ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Atha kho Nakulapità ca gahapati Nakulamàtà ca gahapatànã yena Bhagavà ten' upasaïkamiüsu, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinno kho Nakulapità gahapati Bhagavantaü etad avoca :
     2. Yato me bhante Nakulamàtà gahapatànã daharass' eva daharà ànãtà nàbhijànàmi Nakulamàtaraü gahapatàniü manasà pi aticarità, kuto pana kàyena iccheyyàma mayaü bhante diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passituü abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passitun ti?
     Nakulamàtà pi kho gahapatànã Bhagavantaü etad avoca :--Yatvàhaü bhante Nakulapituno gahapatissa daharass' eva daharà ànãtànàbhijànàmi Nakulapitaraü gahapatiü manasà pi aticarità, kuto pana kàyena iccheyyàma mayaü bhante diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passituü abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passitun ti?


#<[page 062]>#
%<62                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     âkaïkheyyuü ce gahapatayo ubho jànipatayo diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passituü abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passituü ubho ca assu samasaddhà samasãlà samacàgà samapa¤¤à te diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passanti abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passantãti.
     3. Ubho saddhà vada¤¤å ca sa¤¤atà dhammajãvino
        Te honti jànipatayo a¤¤ama¤¤aü piyamvadà
        Atthà sampacurà honti vàsatthaü upajàyati
        Amittà dummanà honti ubhinnaü samasãlinaü
        Idha dhammaü caritvàna samasãlabbatà ubho
        Nandino devalokasmiü modanti kàmakàmino ti
                                   56.
     1. âkaïkheyyuü ce bhikkhave ubho jànipatayo diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passituü abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passituü ubho ca assu samasaddhà samasãlà samacàgà samapa¤¤à te diññh' eva dhamme a¤¤ama¤¤aü passanti abhisamparàya¤ ca a¤¤ama¤¤aü passantãti.
     2. Ubho saddhà vada¤¤å ca sa¤¤atà dhammajãvino
        Te honti jànipatayo a¤¤ama¤¤aü piyamvadà
        Atthà sampacurà honti vàsatthaü upajàyati
        Amittà dummanà honti ubhinnaü samasãlinaü
        Idha dhammaü caritvàna samasãlabbatà ubho
        Nandino devalokasmiü modanti kàmakàmino ti.
                                   57.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Koëiyesu viharati Sajjanelaü nàma Koëiyànaü nigamo. Atha kho Bhagavà pubbaõhasamayaü nivàsetvà pattacãvaraü àdàya yena Suppavàsàya Koëiyadhãtàya nivesanaü ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Atha kho Suppavàsà Koëiyadhità Bhagavantaü paõãtena khàdaniyena bhojaniyena sahatthà santappesi sampavàresi.


#<[page 063]>#
%<                          PU¥¥âBHISANDAVAGGA.                63>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Atha kho Suppavàsà Koëiyadhãtà Bhagavantaü bhuttaviü onãtapattapàniü ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinnaü kho Suppavàsaü Koëiyadhãtaraü Bhagavà etad avoca :--
     2. Bhojanaü Suppavase dentã ariyasàvikà pañiggàhakànaü cattàri ñhànàni deti. Katamàni cattàri?
     âyuü deti vaõõaü deti sukhaü deti balaü deti.
âyuü kho pana datvà àyussa bhàginã hoti dibbassa và mànusassa và vaõõaü datvà vaõõassa bhàginã hoti dibbassa và mànusassa và, sukhaü datvà . . . balaü datvà balassa bhàginã hoti dibbassa và mànusassa và. Bhojanaü Suppavàse dentã ariyasàvikà pañiggàhakànaü imàni cattàri ñhànàni detãti.
     3. Susaïkhataü bhojanaü yà dadàti suciü paõãtaü rasasà upetaü
        Sà dakkhiõà ujjugatesu dinnà caraõopapannesu mahaggatesu
        Pu¤¤ena pu¤¤aü saüsandamànà mahapphalà lokavidåna vaõõità
        Etàdisaü ya¤¤aü anussarantà ye vedajàtà vicaranti loke
        Vineyya maccheramalaü samålaü anindità saggaü upenti ñhànan ti.
                                58.
     1. Atha kho Anàthapiõóiko gahapati yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinnaü kho Anàthapiõóikaü gahapatiü Bhagavà etad avoca :--
     2. Bhojanaü gahapati dadamàno ariyasàvako pañiggàhakànaü cattàri ñhànàni deti. Katamàni cattàri?


#<[page 064]>#
%<64                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     âyuü deti, vaõõaü deti, sukhaü deti, balam deti.
âyuü kho pana datvà àyussa bhàgã hoti dibbassa và manusassa và, vaõõaü datvà vaõõassa bhàgã hoti dibbassa và mànusassa và, sukhaü datvà . . . balaü datvà balassa bhàgã hoti dibbassa và mànusassa và. Bhojanaü gahapati dadamàno ariyasàvako pañiggàhakànaü imàni cattàri ñhànàni detãti.
     3. Yo sa¤¤atànaü paradattabhojinaü kàlena sakkacca dadàti bhojanaü
            Cattàri ñhànàni anupavecchati àyu¤ ca vaõõa¤ ca sukhaü bala¤ ca,
            So àyudàyã baladàyã sukhavaõõadado naro
            Dãghàyu yasavà hoti yattha yatth' upapajjatãti.
                                   59.
     1. Bhojanaü bhikkhave dadamàno dàyako pañiggàhakànaü imàni cattàri ñhanàni deti. Katamàni cattàri?
     âyuü deti, vaõõaü deti, sukhaü deti, balaü deti, sukhaü deti. âyuü kho pana datvà àyussa bhàgã hoti dibbassa và mànusassà và, vaõõaü datvà . . . sukhaü datvà . . . balaü datvà balassa bhàgã hoti dibbassa và mànusassa và.
     Bhojanaü bhikkhave dadamàno dàyako pañiggàhakànaü imàni cattàri ñhànàni detãti.
     2. Yo sa¤¤atànaü paradattabhojinaü kàlena sakkacca dadàti bhojanaü
            Cattàri ñhànàni anupavecchati àyu¤ ca vaõõa¤ ca sukha¤ ca bala¤ ca
            So àyudàyã baladàyã sukha-vaõõa dado naro
            Dãghàyu yasavà hoti yattha yatth' upapajjatãti.


#<[page 065]>#
%<                         PATTAKAMMAVAGGA.                   65>%
                                  60.
     Atha kho Anàthapiõóiko gahapati yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinnaü kho Anàthapiõóikaü gahapatiü Bhagavà etad avoca :--
     Catuhi kho gahapati dhammehi samannàgato ariyasàvako gihã sàmãcipañipadaü pañipanno hoti yasopañilàbhiniü saggasaüvattanikaü. Katamehi catuhi?
     Idha gahapati ariyasàvako bhikkhusaïghaü paccupaññhito hoti, cãvarena bhikkhusaïghaü paccupaññhito hoti, piõóapàtena . . . pe . . . senàsena . . . pe . . . gilànapaccayabhesajjaparikkhàrena paccupaññhito hoti.
     Imehi kho gahapati catuhi dhammehi samannàgato ariyasàvako gihã sàmãcipañipadaü pañipanno hoti yasopañilàbhiniü saggasaüvattanikan ti.
            Gihã sàmãcipañipadaü pañipajjanti paõóità
            Sammaggate sãlavante cãvarena upaññhità
            Piõóapàta-sayanena gilànapaccayena ca
            Tesaü divà ca ratto ca sadà pu¤¤aü pavaóóhati
            Sagga¤ ca kamati ñhànaü kammaü katvàna bhaddakan ti.
                      Pu¤¤àbhisandanavaggo chaññho.
     Tass' uddànaü:--
Dve pu¤¤àbhisandà dve {saüvàsà} dve va honti samajãvino Suppavàsà sudatto ca bhojanaü gihã sàmãcinàti.
                                   61.
     1. Atha kho Anàthapiõóiko gahapati yena Bhagavà ten' upasaïkami . . . Ekamantaü nisinnaü kho {Anàthapiõóikaü} gahapatiü Bhagavà etad avoca :


#<[page 066]>#
%<66                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2.  Cattàro 'me gahapati dhammà iññhà kantà manàpà dullabhà lokasmiü. Katame cattàro? Bhogà me uppajjantu saha dhammenàti. Ayaü pañhamo dhammo iññho kanto manàpo dullabho lokasmiü. Bhoge laddhà saha dhammena yaso mam abbhugacchatu saha ¤àtãhi saha upajjhàyehãti. Ayaü dutiyo dhammo . . . lokasmiü. Bhoge laddhà saha dhammena yasaü laddhà saha ¤àtãhi saha upajjhàyehi ciraü jãvàmi dãgham addhàyuü pàlemãti. Ayaü tatiyo . . . lokasmiü. Bhoge laddhà saha dhammena yasaü laddhà saha ¤àtãhi saha upajjhàyehi ciraü jãvitvà dãgham addhàyuü pàletvà kàyassa bhedà param maraõà sugatiü saggaü lokaü uppajjàmãti. Ayaü catuttho dhammo iññho kanto manàpo dullabho lokasmiü.
     Ime kho gahapati cattàro dhammà iññhà kantà manàpà lokasmiü.
     3. Imesaü kho gahapati catunnaü dhammànaü iññhànaü kantànaü manàpànaü dullabhànaü lokasmiü cattàro dhammà pañilàbhàya {saüvattanti}. Katame cattàro?
     Saddhàsampadà, sãlasampadà, càgasampadà, pa¤¤àsampadà.
     4. Katamà ca gahapati saddhàsampadà? Idha gahapati ariyasàvako saddho hoti saddahati Tathàgatassa bodhiü: iti pi so Bhagavà arahaü sammàsambuddho vijjàcaraõasampanno sugato anuttaro purisadammasàrathi satthà devamanussànaü Buddho Bhagavà ti. Ayaü vuccati gahapati saddhàsampadà.
     5. Katamà ca gahapati sãlasampadà?
     Idha gahapati ariyasàvako pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . pe . . . suràmerayamajjapamàdaññhànà pañivirato hoti.
Ayaü vuccati gahapati sãlasampadà.
     6. Katamà ca gahapati càgasampadà? Idha gahapati ariyasàvako vigatamalamaccherena cetasà agàraü ajjhàvasati muttacàgo payatapàõã vossaggarato yàcayogo dànasaüvibhàgarato. Ayaü vuccati gahapati càgasampadà.
     7. Katamà ca gahapati pa¤¤àsampadà? Abhijjhà-visamalobhàbhibhåtena cetasà gahapati viharanto akiccaü karoti kiccaü aparàdheti akiccaü karonto kiccaü aparàdhento yasà ca sukhà ca dhaüsati,


#<[page 067]>#
%<                          PATTAKAMMAVAGGA.                  67>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  vyàpàdàbhibhåtena cetasà gahapati viharanto . . . dhaüsati, thãnamiddhàbhibhåtena cetasà gahapati viharanto . . . dhaüsati, uddhaccakukkuccàbhibhåtena cetasà gahapati viharanto . . . dhaüsati, vicikicchàbhibhåtena cetasà gahapati viharanto akiccaü karoti kiccaü aparàdheti akiccaü karonto kiccaü aparàdhento yasà ca sukhà ca dhaüsati.
     8. Sa kho so gahapati ariyasàvako abhijjhàvisamalobho cittassa upakkileso ti iti viditvà abhijjhàvisamalobhaü cittassa upakkilesaü pajahati, vyàpàdo cittassa upakkileso ti iti viditvà vyàpàdaü cittassa upakkilesaü pajahati, thãnamiddhaü . . . pajahati, uddhaccakukkuccaü . . . pajahati, vicikicchà . . . pajahati. Yato ca kho gahapati ariyasàvako abhijjhàvisamalobho cittassa upakkileso ti iti viditvà abhijjhàvisamalobho cittassa upakkileso pahãno hoti, vyàpàdo . . . pahãno hoti, thãnamiddhaü . . . pahãno hoti, uddhaccakukkuccaü . . . pahãno hoti, vicikicchà . . . pahãno hoti. Ayaü vuccati gahapati ariyasàvako mahàpa¤¤o puthupa¤¤o àpàthadaso pa¤¤àsampanno. Ayaü vuccati pa¤¤àsampadà.
     Imesaü kho gahapati catunnaü dhammànaü iññhànaü kantànaü manàpànaü dullabhànaü lokasmiü ime cattàro dhamme pañilàbhàya saüvattanti.
     9. Sa kho so gahapati ariyasàvako uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi bàhàbalaparicitehi sedàvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi cattàri kammàni kattà hoti.
Katamàni cattàri?
     10. Idha gahapati ariyasàvako uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi bàhàbalaparicitehi sedàvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi attànaü sukheti pãneti sammà sukhaü pariharati, màtàpitaro sukheti pãneti sammà sukhaü pariharati, puttadàradàsakammakaraporise sukheti pãneti sammà sukhaü pariharati, mittàmacce sukheti pãneti sammà sukhaü pariharati. Idam assa pañhamaü ñhànaü gataü hoti pattagataü àyatanaso paribhuttaü.


#<[page 068]>#
%<68                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     11.  Puna ca paraü gahapati ariyasàvako uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi bàhàbalaparicitehi sedàvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi yà tà honti àpadà aggito và udakato và ràjato và corato và appiyato và dàyàdato và tathàråpàsu àpadàsu bhogehi pariyodhàya vattanti sotthim attànaü karoti. Idaü assa dutiyaü ñhànaü gataü hoti pattagataü àyatanaso paribhuttaü.
     12. Puna ca paraü gahapati ariyasàvako uññhàna . . . dhammaladdhehi pa¤cabaliü kattà hoti ¤àtibaliü atithibaliü pubbapetabaliü ràjabaliü devatàbaliü. Idam assa tatiyaü ñhànaü gataü hoti pattagataü àyatanaso paribhuttaü.
     13. Puna ca paraü gahapati ariyasàvako uññhàna . . . dhammaladdhehi ye te samaõabràhmaõà madappamàdà pañiviratà khantisoracce niviññhà ekam attànaü damenti ekam attànaü samenti ekam attànaü parinibbàpenti, tathàråpesu samaõabràhmaõesu uddhaggikaü dakkhiõaü patiññhàpeti sovaggikaü sukhavipàkaü saggasaüvattanikaü. Idam assa catutthaü ñhànaü gataü hoti pattagataü àyatanaso paribhuttaü.
     14. Sa kho so gahapati ariyasàvako uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi bàhàbalaparicitehi sedàvakkhitehi dhammikehi. dhammaladdhehi imàni cattàri pattakammàni kattà hoti. Yassa kassaci gahapati a¤¤atra imehi catuhi pattakammehi bhogà parikkhayaü gacchanti ime vuccanti gahapati bhogà aññhànagatà apattagatà anàyatanaso paribhuttà. Yassa kassaci gahapati imehi catuhi pattakammehi bhogà parikkhayaü gacchanti ime vuccanti gahapati bhogà ñhànagatà pattagatà àyatanaso paribhuttà ti.
        {Bhuttà} bhogà bhatà bhaccà vitiõõà àpadàsu me
        Uddhaggà dakkhiõà dinnà atho pa¤ca baliükatà
        Upaññhità sãlavanto sa¤¤atà brahmacarayo
        Yadatthaü bhogaü iccheyya paõóito gharam àvasaü


#<[page 069]>#
%<                          PATTAKAMMAVAGGA.                    69>%
        So me attho anuppatto kataü ananutàpiyaü
        Etam anussaraü macco ariyadhamme ñhito naro
        Idh' eva naü pasaüsanti pecca sagge ca modatãti.
                                   62.
     1. Atha kho Anàthapiõóiko gahapati yena Bhagavà ten' upasaïkami . . . Ekamantaü nisinnaü kho Anàthapiõóikaü gahapatiü Bhagavà etad avoca :--
     2. Cattàr' imàni gahapati sukhàni adhigamanãyàni gihinà kàmabhoginà kàlena kàlaü samayena samayaü upàdàya. Katamàni cattàri? Atthisukhaü, bhogasukhaü, anaõasukhaü, anavajjasukhaü.
     3. Katama¤ ca gahapati atthisukhaü?
     Idha gahapati kulaputtassa bhogà honti uññhànaviriyàdhigatà bàhàbalaparicità sedàvakkhittà dhammikà dhammaladdhà, so--bhogà me atthi uññhànaviriyàdhigatà . . . dhammaladdhà ti--adhigacchati sukhaü adhigacchati somanassaü. Idaü vuccati gahapati atthisukhaü.
     4. Katama¤ ca gahapati bhogasukhaü?
     Idha gahapati kulaputto uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi bàhàbalaparicitehi sedàvakkhittehi dhammikehi dhammaladdhehi bhoge ca bhu¤jati pu¤¤àni ca karoti, so--uññhànaviriyàdhigatehi bhogehi . . . dhammaladdhehi bhoge ca bhu¤jàmi pu¤¤àni ca karomãti--adhigacchati sukhaü adhigacchati somanassaü. Idam assa vuccati gahapati bhogasukhaü.
     5. Katama¤ ca gahapati anaõa-sukhaü? Idha gahapati kulaputto na kassa ki¤ci dhàreti appaü và bahuü và, so--
na kassa {ki¤ci} dhàremi appaü và bahuü và ti--adhigacchati sukhaü adhigacchati somanassaü. Idaü vuccati gahapati anaõasukham.
     6. Katama¤ ca gahapati anavajja-sukhaü?
     Idha gahapati ariyasàvako anavajjena kàyakammena samannàgato hoti anavajjena vacãkammena samannàgato hoti anavajjena manokammena samannàgato hoti, so--


#<[page 070]>#
%<70                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
anavajjen' amhi kàyakammena samannàgato . . . manokammena samannàgato ti--adhigacchati sukhaü adhigacchati somanassaü. Idaü vuccati gahapati anavajjasukhaü.
     Imàni kho gahapati cattàri sukhàni adhigamanãyàni gihinà bhoginà kàlena kàlaü samayena samayaü upàdàyàti.
     2. Anaõasukhaü katvàna atho atthisukhaü sare
        Bhu¤jaü bhoga sukhaü macco tatho pa¤¤à vipassati
        Vipassamàno jànàti ubho bhàge sumedhaso
        Anavajjasukhass' etaü kalaü nagghati soëasin ti.
                                   63.
     1. Sabrahmakàni bhikkhave tàni kulàni yesaü puttànaü màtàpitaro ajjhàgàre påjità honti, sapubbàcariyakàni bhikkhave tàni kulàni yesaü . . . påjità honti, sapubbadevatàni bhikkhave tàni kulàni yesaü . . . påjità honti, sàhuneyyakàni bhikkhave yesaü puttànaü màtàpitaro ajjhàgàre påjità honti.
     2. Brahmà ti bhikkhave màtàpitunnaü etaü adhivacanaü, pubbàcariyà ti bhikkhave màtàpitunnaü etaü adhivacanaü, pubbadevatà ti bhikkhave màtàpitunnaü etaü adhivacanaü, àhuneyyà ti bhikkhave màtàpitunnaü etaü adhivacanaü. Taü kissa hetu? Bahukàrà bhikkhave màtàpitaro puttànaü àpàdakà posakà imassa lokassa dassetàro ti.
     3. Brahmà ti màtàpitaro pubbàcariyà ti vuccare
        âhuneyyà ca puttànaü pajàya anukampakà
        Tasmà hi te namasseyya sakkareyyàtha paõóito
        Annena atho pànena vatthena sayanena ca
        Ucchàdanena nhàpanena pàdànaü dhovanena ca
        Tàya naü paricariyàya màtàpitusu paõóità
        Idh' eva naü pasaüsanti pecca sagge ca modatãti


#<[page 071]>#
%<                    PATTAKAMMAVAGGA.                   71>%
     4. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi? Pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàro hoti, musàvàdã hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     5. Pàõàtipàto adinnàdànaü musàvàdo ca vuccati
        Paradàra-gamana¤ càpi nappasaüsanti paõóitàti.
                                   65.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Råpappamàõo råpappasanno, ghosappamàõo ghosappasanno, låkhappamàõo låkhappasanno, dhammappamàõo dhammappasanno. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo {saüvijjamànà} lokasmin ti.
     2. Ye ca råpena pàmiüsu ye ca ghosena anvagå
        Chandaràgavasåpetà na te jànanti taü janaü
        Ajjhatta¤ ca na jànàti bahiddhà ca na passati
        Samantàvaraõo bàlo sa ve ghosena vuyhati
        Ajjhatta¤ ca na jànàti bahiddhà ca vipassati
        Bahiddhà phaladassàvã so pi ghosena vuyhati
        Ajjhatta¤ ca pajànàti bahiddhà ca vipassati
        Vinãvaraõadassàvã na so ghosena vuyhatãti.
                                   66.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà {lokasmiü}. Katame cattàro? Saràgo, sadoso, samoho, samàno. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.


#<[page 072]>#
%<72                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Sàrattà rajanãyesu piyaråpàbhinandino
        Mohena adhamasattà baddhà vaóóhenti bandhanaü
        Ràgaja¤ ca dosaja¤ ca mohaja¤ càpi viddasu
        Karonti akusalaü kammaü savighàtaü dukkhuddayaü
        Avijjànivutà posà andhabhåtà acakkhukà
        Yathà dhammà tathà santà na tassevan ti ma¤¤are ti.
                                   67.
     1. Ekaü samayaü Bhagava Sàvatthiyaü viharati Jetavane anàthapiõóikassa àràme. Tena kho pana samayena Sàvatthiyaü a¤¤ataro bhikkhu ahinà daññho kàlakato hoti.
Atha kho sambahulà bhikkhå yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinnà kho te bhikkhå Bhagavantaü etad avocuü:--
     2. Idha bhante Sàvatthiyaü a¤¤ataro bhikkhu ahinà daññho kàlakato ti.
     Na ha nåna so bhikkhave bhikkhu cattàri ahiràjakulàni mettena cittena phari, sace hi so bhikkhave bhikkhu cattàri ahiràjakulàni mettena cittena phareyya na hi so bhikkhave bhikkhu ahinà daññho kàlaü kareyya. Katamàni cattàri ahiràjakulàni?
     Viråpakkhaü ahiràjakulaü, Eràpathaü ahiràjakulaü, Chabyàputtaü ahiràjakulaü, Kaõhàgotamakaü ahiràjakulaü. Na ha nåna so bhikkhave bhikkhu imàni cattàri ahiràjakulàni mettaü cittena phari, sace hi so . . . kàlaü kareyya. Anujànàmi bhikkhave imàni cattàri ahiràjakulàni mettena cittena pharituü attaguttiyà attarakkhàya attaparittàyàti.
     3. Viråpakkehi me mettaü mettaü Eràpathehi me
        Chabyaputtehi me mettaü Kaõhàgotamakehi ca
        Apàdakehi me mettaü mettaü dipàdakehi me


#<[page 073]>#
%<                          PATTAKAMMAVAGGA.                   73>%
        Catuppadehi me mettaü mettaü bahuppadehi me
        Mà maü apàdako hiüsi mà maü hiüsi dipàdako
        Mà maü catuppado hiüsi mà maü hiüsi bahuppado
        Sabbe sattà sabbe pàõà sabbe bhåtà ca kevalà
        Sabbe bhadràni passantu mà ka¤ci pàpam àgamàti.
     Appamàõo buddho appamàõo dhammo appamàõo saïgho, pamàõavantàni siriüsapàni ahivicchikà satapadã uõõanàbhisarabhu måsikà. Katà me rakkhà katà me parittà, pañikkamantu bhåtàni, so 'haü namo Bhagavato namo sattannaü sammàsambuddhànan ti.
                                   68.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Gijjhakåñe pabbate acirapakkante Devadatte. Tatra kho Bhagavà Devadattaü àrabbha bhikkhå àmantesi:--
     Attavadhàya bhikkhave Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi paràbhavàya bhikkhave Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi. Seyyathàpi bhikkhave kadalã attavadhàya phalaü deti paràbhavàya phalaü deti, evam eva kho bhikkhave attavadhàya Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi paràbhavàya Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi. Seyyathàpi bhikkhave veëu attavadhàya phalaü deti paràbhavàya phalaü deti, evam eva kho bhikkhave attavadhayà Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi paràbhavàya Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi. Seyyathàpi bhikkhave naëo attavadhàya phalaü deti paràbhavàya phalaü deti, evam eva kho bhikkhave attavadhàya . . . udapàdi. Seyyathàpi bhikkhave assatarã attavadhàya gabbhaü gaõhàti paràbhavàya gabbhaü gaõhàti, evam eva kho bhikkhave attavadhàya Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdi paràbhavàya Devadattassa làbhasakkàrasiloko udapàdãti.
     2. Phalaü ve kadaliü hanti phalaü veëuü phalaü naëaü
        Sakkàro kàpurisaü hanti gabbho assatariü yathà ti.


#<[page 074]>#
%<74                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  69.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave padhànàni. Katamàni cattàri?
     Saüvarappadhànaü, pahànappadhànaü, bhàvanappadhànaü, anurakkhanappadhànaü.
     2. Katama¤ ca bhikkhave saüvarappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu anuppannànaü pàpakànaü akusalànaü dhammànaü anuppàdàya chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati.
Idaü vuccati bhikkhave saüvarappadhànaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave pahànappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannànaü pàpakànaü akusalànaü dhammànaü pahànàya chandaü janeti . . . padahati. Idaü vuccati bhikkhave pahànappadhànaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave bhàvanappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu anuppannànaü kusalànaü dhammànaü uppàdàya chandaü janeti . . . padahati.
     5. Katama¤ ca bhikkhave anurakkhanappadhànaü?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannànaü kusalànaü dhammànaü ñhitiyà asammosàya bhiyyobhàvàya vepullàya bhàvanàya pàripåriyà chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati. Idaü vuccati bhikkhave anurakkhanappadhànaü.
        Imàni kho bhikkhave cattàri padhànànãti.
        Saüvaro ca pahàna¤ ca bhàvanà anurakkhanà
        Ete padhànà cattàro desitàdiccabandhunà
        Yehi bhikkhu idhàtàpã khayaü dukkhassa pàpuõàti.
                                   70.
     1. Yasmiü bhikkhave samaye ràjàno adhammikà honti ràjaputtàpi tasmiü samaye adhammikà honti, ràjaputtesu adhammikesu bràhmaõagahapatikàpi tasmiü samaye adhammikà honti, bràhmaõagahapatikesu adhammikesu negamajànapadàpi tasmiü samaye adhammikà honti, negamajànapadesu adhammikesu visamaü candimasuriyà parivattanti,


#<[page 075]>#
%<                        PATTAKAMMAVAGGA.                  75>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  visamaü candimasuriyesu parivattantesu visamaü nakkhattàni tàrakaråpàni parivattanti, visamaü nakkhattesu tàrakaråpesu parivattantesu visamaü rattindivà parivattanti, visamaü rattindivesu parivattantesu visamaü màsaddhamàsà parivattanti, visamaü màsaddhamàsesu parivattantesu visamaü utusaüvaccharà parivattanti, visamaü utusaüvaccharesu parivattantesu visamaü vàtà vàyanti visamaü apa¤jasà, visamaü vàtesu vàyantesu visamesu apa¤jasesu devatà parikupità bhavanti, devatàsu parikupitàsu devo na sammàdhàraü anupavecchati, deve na sammàdhàraü anupavecchante visamapàkãni sassàni bhavanti, visamapàkãni bhikkhave sassàni manussà paribhu¤jantà appàyukà ca honti dubbaõõà ca dubbalà ca bavhàbàdhà ca.
     2. Yasmiü bhikkhave samaye ràjàno dhammikà honti ràjaputtàpi tasmiü samaye dhammikà honti, ràjaputtesu dhammikesu bràhmaõagahapatikàpi tasmiü samaye dhammikà honti, bràhmaõagahapatikesu dhammikesu negamajànapadàpi tasmiü samaye dhammikà honti, negamajànapadesu dhammikesu samaü candimasuriyà parivattanti, samaü candimasuriyesu parivattantesu samaü nakkhattàni tàrakaråpàni parivattanti, samaü nakkhattesu tàrakaråpesu parivattantesu samaü rattindivà parivattanti, samaü rattindivesu parivattentesu samaü màsaddhamàsà parivattanti, samaü màsaddhamàsesu parivattantesu samaü utusaüvaccharà parivattanti, samaü utusaüvaccharesu parivattantesu samaü vàtà vàyanti samaü pa¤jasà, samaü vàtesu vàyantesu samesu pa¤jasesu devatà aparikupità bhavanti, devatàsu aparikupitàsu devo sammàdhàraü anupavecchati, deve sammàdhàraü anupavecchante samapàkãni sassàni bhavanti, samapàkãni bhikkhave sassàni manussà paribhu¤jantà dãghàyukà ca honti vaõõavanto ca balavanto ca appàbàdhà càti.
            Gunnaü ce taramànànaü jimhaü gacchati puïgavo
            Sabbà tà jimhaü gacchanti nette jimhagate sati
            Evam eva manussesu yo hoti seññhasammato
     So ce adhammaü carati pageva itarà pajà


#<[page 076]>#
%<76                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
            Sabbaü raññhaü dukhaü seti ràjà ce hoti adhammiko.
            Gunnaü ce taramànànaü ujuü gacchati puïgavo
            Sabbà tà ujuü gacchanti nette ujugate sati
            Evam eva manussesu yo hoti seññhasammato
            So c' eva dhammaü carati pageva itarà pajà
            Sabbaü raññhaü sukhaü seti ràjà ce hoti dhammiko ti.
                       Gàthàvusisamattisulikhiti.
                       Pattakammavaggo sattamo.
     Tass' uddànaü:--
Pattakammaü anaõako sabrahmacàrã nirayaråpena pa¤camaü
Saràga-ahinda Devadatto padhànaü adhammikena càti.
                                   71.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhikkhu apaõõakataü pañipadaü pañipanno hoti yoni c' assa àraddhà hoti àsavànaü khayàya. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà hoti bahussuto hoti àraddhaviriyo hoti pa¤¤avà hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu apaõõakataü pañipadaü pañipanno hoti yoni c' assa àraddhà hoti àsavànaü khayàyàti.
                                   72.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhikkhu apaõõakataü pañipadaü pañipanno hoti yoni c' assa àraddhà hoti àsavànaü khayàya. Katamehi catuhi?
     Nekkhamma-vitakkena, avyàpàda-vitakkena, avihiüsàvitakkena, sammàdiññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu  apaõõakataü pañipadaü pañipanno hoti yoni c' assa àraddho hoti àsavànaü khayàyàti.


#<[page 077]>#
%<                      APAööAKAVAGGA.               77>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
                             73.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato asappuriso veditabbo. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave asappuriso yo hoti parassa avaõõo taü apuññho pi pàtukaroti. Ko pana vàdo puññhassa?
     Puññho kho pana pa¤hàbhinãto ahàpetvà alampetvà paripåraü vitthàrena parassa avaõõaü bhàsità hoti.
Veditabbam etaü bhikkhave asappuriso ayaü bhavan ti.
     2. Puna ca paraü asappuriso yo hoti parassa vaõõo taü puññho pi na pàtukaroti. Ko pana vàdo apuññhassa?
     Puññho kho pana pa¤hàbhinãto hàpetvà lampetvà aparipåraü avitthàrena parassa vannaü bhàsità hoti.
Veditabbaü etaü bhikkhave asappuriso ayaü bhavan ti.
     3. Puna ca paraü bhikkhave asappuriso yo hoti attano avaõõo taü puññho pi na pàtukaroti. Ko pana vàdo apuññhassa?
     Puññho kho pana pa¤hàbhinãto hàpetvà lampetvà aparipåraü avitthàrena attano avaõõam bhàsità hoti. Veditabbaü etaü bhikkhave asappuriso ayaü bhavan ti.
     4. Puna ca paraü bhikkhave asappuriso yo hoti attano vaõõo taü apuññho pi pàtukaroti. Ko pana vàdo puññhassa?
     Puññho kho pana pa¤hàbhinãto ahàpetvà alampetvà paripåraü vitthàrena attano vaõõaü bhàsità hoti. Veditabbaü etaü bhikkhave asappuriso ayaü bhavan ti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato asappuriso veditabbo.
     5. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato sappuriso veditabbo. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave sappuriso yo hoti parassa avaõõo taü puññho pi na pàtukaroti. Ko pana vàdo apuññhassa?
Puññho kho pana pa¤hàbhinãto hàpetvà lampetvà aparipåraü avitthàrena parassa avaõõaü bhàsità hoti.


#<[page 078]>#
%<78                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Veditabbaü etaü bhikkhave sappuriso ayaü bhavan ti.
     6. Puna ca paraü bhikkhave sappuriso yo hoti parassa vaõõo taü apuññho pi pàtukaroti. Ko pana vàdo puññhassa? Puññho kho pana pa¤hàbhinãto {ahàpetvà} alampetvà paripåraü vitthàrena parassa vaõõaü bhàsità hoti.
Veditabbam etaü bhikkhave sappuriso ayaü bhavan ti.
     7. Puna ca paraü bhikkhave sappuriso yo hoti attano avaõõo taü apuññho pi pàtukaroti. Ko pana vàdo puññhassa? Puññho kho pana pa¤hàbhinãto ahàpetvà alampetvà paripåraü vitthàrena attano avaõõaü bhàsità hoti.
Veditabbam etaü bhikkhave sappuriso ayaü bhavan ti.
     8. Puna ca paraü bhikkhave sappuriso yo hoti attano vaõõaü taü puññho pi na pàtukaroti. Ko pana vàdo apuññhassa? Puññho kho pana pa¤hàbhinãto hàpetvà lampetvà aparipåraü avitthàrena attano vaõõaü bhàsità hoti.
Veditabbaü etaü sappuriso ayaü bhavan ti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato sappuriso veditabbo [ti].
                                   74.
     1. Seyyathà pi bhikkhave vadhukà ya¤¤ad eva rattiü và divasaü và ànãtà hoti tàvad ev' assà tibbaü hirottappaü paccupaññhitaü hoti sassuyà pi sasure pi sàmike pi antamaso dàsakammakaraporisesu. Sà aparena samayena saüvàsam anvàya vissàsam anvàya sassum pi sasuram pi sàmikam pi evam àha--apetha, kim pana tumhe jànathàti.
     2. Evam eva kho bhikkhave idh' ekacco bhikkhu ya¤¤ad eva rattiü và divasaü và agàrasmà anagàriyaü pabbajito hoti tàvad ev' assa tibbaü hirottappaü paccupaññhitaü hoti bhikkhusu bhikkhunãsu upàsakesu upàsikesu antamaso àràmikasamaõuddesesu. So aparena samayena saüvàsam anvàya vissàsam anvàya àcariyam pi upajjhàyam pi evam àha--apetha, kim pana tumhe jànathàti.
     3. Tasmàtiha bhikkhave evaü sikkhitabbaü--adhunàgatavadhukàsamena cetasà viharissàmãti, evaü hi vo bhikkhave sikkhitabban ti.


#<[page 079]>#
%<                      APAööAKAVAGGA.               79>%
                                  75.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave aggàni. Katamàni cattàri?
     Sãlaggaü, samàdhaggaü, pa¤¤aggaü, vimuttaggaü.
Imàni kho bhikkhave cattàri aggànãti.
     2. Cattàr' imàni bhikkhave aggàni. Katamàni cattàri?
Råpaggaü, vedanaggaü, sa¤¤aggaü, bhavaggaü. Imàni kho bhikkhave cattàri agganãti.
                                   76.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Kusiõàràyaü viharati Upavattane Mallànaü sàlavane antarena yamaka-sàlànaü parinibbànasamaye. Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--Bhikkhavo ti. Bhadante ti te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :--
     2. Siyà kho pana bhikkhave ekabhikkhussa pi kaïkhà và vimati và Buddhe và Dhamme và Saïghe và Magge và Pañipadàya và, pucchatha bhikkhave mà pacchà vippañisàrino ahuvattha, sammukhãbhåto no satthà ahosi nàsakkhimha Bhagavantaü sammukhà pañipucchitun ti. Evaü vutte te bhikkhå tuõhã ahesuü.
     3. Dutiyam pi kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--
     Siyà kho pana bhikkhave ekabhikkhussa pi kaïkhà và vimati và Buddhe và Dhamme và Saïghe và Magge và Pañipadàya và, pucchatha bhikkhave mà pucchàvippañisàrino ahuvattha, sammukhãbhuto no satthà ahosi nàsakkhimha Bhagavantaü sammukhà pañipacchitun ti.
Dutiyam pi kho te bhikkhå tuõhã ahesuü.
     3. Tatiyam pi kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--
     Siyà kho pana bhikkhave ekabhikkhussa pi kaïkhà . . . pañipucchitun ti. Tatiyam pi kho te bhikkhå tuõhã ahesum.
     4. Atha kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--
     Siyà kho pana bhikkhave satthu gàravena pi na puccheyyàtha sahàyako pi bhikkhave sahàyakassa àrocetåti. Evaü vutte te bhikkhå tuõhã ahesuü.


#<[page 080]>#
%<80                                AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     5. Atha kho âyasmà ânando Bhagavantaü etad avoca :--
     Acchariyaü bhante abbhutaü bhante evaü pasanno ahaü bhante imasmiü bhikkhusaïghe. N' atthi imasmiü bhikkhusaïghe ekabhikkhussa pi kaïkhà và vimati và Buddhe và Dhamme và Saïghe và Magge và Pañipadàya và ti.
     6. Pasàdà kho tvaü ânanda vadesi, ¤àõam eva h' ettha ânanda Tathàgatassa. N' atthi imasmiü bhikkhusaïghe ekabhikkhussa pi kaïkhà và vimati và Buddhe và Dhamme và Saïghe và Magge và Pañipadàya và. Imesaü ânanda pa¤cannaü bhikkhusatànaü yo pacchimako bhikkhu so sotàpanno avinipàtadhammo niyato sambodhiparàyano ti.
                                   77.
     Cattàr' imàni bhikkhave acinteyyàni na cintetabbàni yàni cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assa.
     Katamàni cattàri?
     Buddhànaü bhikkhave buddhavisayo acinteyyo na cintetabbo yaü cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assa, jhàyissa bhikkhave jhànavisayo acinteyyo na cintetabbo yaü cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assa, kammavipàko bhikkhave acinteyyo na cintetabbo yaü cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assa, lokacintà bhikkhave acinteyyà na cintetabbà yaü cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assa.
     Imàni kho bhikkhave cattàri acinteyyàni na cintetabbàni yànici cintento ummàdassa vighàtassa bhàgã assàti.
                                   78.
     1. Catasso imà bhikkhave dakkhiõà visuddhiyo. Katamà catasso?
     Atthi bhikkhave dakkhiõà dàyakato visujjhati no pañiggàhakato, atthi bhikkhave dakkhiõà pañiggàhakato visujjhati no dàyakato, atthi bhikkhave dakkhiõà n' eva dàyakato visujjhati no pañiggahàkato, atthi bhikkhave dakkhiõà dàyakato c' eva visujjhati pañiggàhakato ca.


#<[page 081]>#
%<                          APAööAKAVAGGA.                 81>%
     2. Katha¤ ca bhikkhave dakkhiõà dàyakato visujjhati no pañiggàhakato?
     Idha bhikkhave dàyako hoti sãlavà kalyàõadhammo, patiggàhakà honti dussãlà pàpadhammà. Evaü kho bhikkhave dakkhiõà dàyakato visujjhati no pañiggàhakato.
     3. Katha¤ ca bhikkhave dakkhiõà pañiggàhakato visujjhati no dàyakato?
     Idha bhikkhave dàyako hoti dussãlo pàpadhammo, pañiggàhakà honti sãlavanto kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave dakkhiõà pañiggàhakato visujjhati no dàyakato.
     4. Katha¤ ca bhikkhave dakkhiõà n' eva dàyakato visujjhati no pañiggàhakato?
     Idha bhikkhave dàyako hoti dussãlo pàpadhammo, pañiggàhakà honti dussãlà pàpadhammà. Evaü kho bhikkhave dakkhinà n' eva dàyakato visujjhati no pañiggàhakato.
     5. Katha¤ ca bhikkhave dakkhiõà dàyakato c' eva visujjhati pañiggàhakato ca?
     Idha bhikkhave dàyako hoti sãlavà kalyàõadhammo, pañiggàhakà pi honti sãlavanto kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave dakkhiõà dàyakato c' eva visujjhati pañiggàhakato ca.
     Imà kho bhikkhave catasso dakkhiõà visuddhiyo ti.
                                   79.
     1. Atha kho àyasmà Sàriputto . . . pe . . . Ekamantaü nisinno kho àyasmà Sàriputto Bhagavantaü etad avoca :--Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vaõijjà payuttà chedagàminã hoti?
Ko pana bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vaõijjà payuttà na yathàdhippàyà hoti? Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vaõijjà payuttà yathàdhippàyà hoti? Ko pana bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vanijjà payuttà paràdhippàyà hotãti?
     2. Idha Sàriputta ekacco samaõaü và bràhmaõaü và upasaïkamitvà pavàreti:--vada bhante paccayenàti. So yena pavàreti taü na deti,


#<[page 082]>#
%<82                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  so ce tato cuto itthattaü àgacchati so ya¤¤ad eva vaõijjaü payojeti, sà 'ssa hoti chedagàminã.
     3. Idha pana Sàriputta ekacco samaõaü và bràhmaõaü và upasaïkamitvà pavàreti:--vada bhante paccayenàti.
So yena pavàreti taü na yathàdhippàyaü deti, so ce tato cuto itthattaü àgacchati so ya¤¤ad eva vaõijjaü payojeti, sà 'ssa hoti na yathàdhippàyà.
     4. Idha pana Sàriputta ekacco samaõaü và bràhmaõaü và upasaïkamitvà pavàreti:--vada bhante paccayenàti. So yena pavàreti taü yathàdhippàyaü deti, so ce tato cuto itthattaü àgacchati so ya¤¤ad eva vaõijjaü payojeti, sà 'ssa hoti yathàdhippàyà.
     5. Idha pana Sàriputta ekacco samaõaü và bràhmaõaü và upasaïkamitvà pavàreti:--vada bhante paccayenàti. So yena pavàreti taü paràdhippàyà deti, so ce tato cuto itthattaü àgacchati so ya¤¤ad eva vaõijjaü payojeti, sà 'ssa hoti paràdhippàyà.
     Ayaü kho Sàriputta hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vaõijjà payuttà chedagàminã hoti, ayaü pana Sàriputta hetu ayaü paccayo . . . payuttà na yathàdhippàyà hoti, ayaü kho Sàriputta hetu ayaü paccayo . . . payuttà yathàdhippàyà hoti, ayaü pana Sàriputta hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekaccassa tàdisà va vaõijjà payuttà paràdhippàyà hotãti.
                                   80.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Kosambiyaü viharati Ghositàràme. Atha kho àyasmà ânando yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho àyasmà ânando Bhagavantaü etad avoca :--
     Ko nu bhante hetu ko paccayo yena màtugàmo n' eva sabhàya nisãdati na kammantaü payojeti na kammojaü gacchati?
     Kodhano ânanda màtugàmo, issukã ânanda màtugàmo, maccharã ânanda màtugàmo,


#<[page 083]>#
%<                            APAööAKAVAGGA.                 83>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  duppa¤¤o ânanda màtugàmo.
Ayaü kho ânanda hetu ayaü paccayo yena màtugàmo n' eva sabhàya nisãdati na kammantaü payojeti na kammojaü gacchatãti
                             Apaõõaka-vaggo
     Tass' uddànaü:--
Padhàna-diññhi-sappurisa-vadhuka¤ c' eva honti aggàni Kusiõàra acintitaü dakkhiõàya vaõijjà kammojena ca
     vaggo ti
                                   81.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàrã hoti, musàvàdã hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Pàõàtipàtà pañivirato hoti, adinnàdànà pañivirato hoti, kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti, musàvàdà pañivirato hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                                   82.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Musàvàdã hoti, pisuõàvàco hoti, pharusàvàco hoti, samphappalàpã hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.


#<[page 084]>#
%<84                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Musàvàdà pañivirato hoti, pisuõàya vàcàya pañivirato hoti, pharusàya vàcàya pañivirato hoti, samphappalàpà pañivirato hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                                   83.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhattaü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Ananuvicca apariyogàhetvà avaõõàrahassa vaõõaü bhàsati, ananuvicca apariyogàhetvà vaõõàrahassa avaõõaü bhàsati, ananuvicca apariyogàhetvà appasàdanãye ñhàne pasàdaü upadaüseti, ananuvicca apariyogàhetvà pasàdanãye ñhàne appasàdaü upadaüseti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Anuvicca pariyogàhetvà avaõõàrahassa avaõõaü bhàsati, anuvicca pariyogàhetvà vaõõàrahassa vaõõaü bhàsati, anuvicca pariyogàhetvà appasàdanãye ñhàne appasàdaü upadaüseti, anuvicca pariyogàhetvà pasàdanãye ñhàne pasàdaü upadaüseti. Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evam sagge ti.
                                   84.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Kodhagaru hoti na saddhammagaru, makkhagaru hoti na saddhammagaru, làbhagaru hoti na saddhammagaru, sakkàragaru hoti na saddhammagaru. Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.


#<[page 085]>#
%<                               MACALAVAGGA.                 85>%
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Saddhammagaru hoti na kodhagaru, saddhammagaru hoti na makkhagaru, saddhammagaru hoti na làbhagaru, saddhammagaru hoti na sakkàragaru. Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü evaü sagge ti.
                                   85.1
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Tamo tamaparàyano, tamo jotiparàyano, joti tamaparàyano, joti jotiparàyano
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo tamo hoti tamaparàyano?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo nãce kule paccàjàto hoti caõóàlakule và nesàdakule và veõakule và rathakàrakule và pukkusakule và dalidde appannapànabhojane kasiravuttike yattha kasirena ghàsacchàdo labbhati. So ca hoti dubbaõõo duddasiko okoñimako bavhàbàdho kàõo và kuõi và kha¤jo và pakkhahato và, na làbhã annassa pànassa vatthassa yànassa màlàgandhavilepanassa seyyàvasathapadãpeyyassa. So kàyena duccaritaü carati . . . manasà duccaritaü carati, so kàyena duccaritaü caritvà . . . manasà duccaritaü caritvà kàyassa bhedà param maraõà apàyaü duggatiü vinipàtaü nirayaü uppajjati. Evaü kho bhikkhave puggalo tamo hoti tamaparàyano.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo tamo hoti jotiparàyano?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo nãce kule . . . pe . . . seyyàvasathapadãpeyyassa. So kàyena sucaritaü carati . . . manasà sucaritaü carati, so kàyena sucaritaü caritvà . . . manasà sucaritaü caritvà kàyassa bhedà param maraõà sugatiü saggaü lokaü uppajjati. Evaü kho bhikkhave puggalo tamo hoti jotiparàyano.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo joti hoti tamaparàyano?


#<[page 086]>#
%<86                                 AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha  bhikkhave  ekacco puggalo ucce kule paccàjàto hoti khattiyamahàsàlakule và bràhmaõamahàsàlakule và gahapatimahàsàlakule và, aóóhe mahaddhane mahàbhoge pahåtajàtaråparajate pahåtavittåpakaraõe pahåtadhanadha¤¤e, so ca hoti abhiråpo dassanãyo pàsàdiko paramàya vaõõapokkharatàya samannàgato, làbhã annassa . . . seyyàvasathadãpeyyassa. So kàyena duccaritaü carati . . . manasà duccaritaü carati, so kàyena duccaritaü caritvà . . . manasà duccaritaü caritvà kàyassa bhedà param maraõà apàyaü duggatiü vinipàtaü nirayaü uppajjati.
Evaü kho bhikkhave puggalo joti hoti tamaparàyano.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo joti hoti jotiparàyano?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo ucce kule . . . pe . . . seyyàvasathapadãpeyyassa so kàyena sucaritaü carati . . . manasà sucaritaü carati, so kàyena sucaritaü caritvà . . . manasà sucaritaü caritvà kàyassa bhedà param maraõà sugatiü saggaü lokaü uppajjati. Evaü kho bhikkhave joti hoti jotiparàyano.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   86.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro? Oõatoõato, oõatuõõato, uõõatoõato, uõõatuõõato.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   87.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Samaõamacalo, samaõapuõóarãko, samaõapadumo samaõesu samaõasukhumàlo.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sekho hoti pañipado anuttaraü yogakkhemaü patthayamàno viharati. Seyyathàpi bhikkhave ra¤¤o khattiyassa muddhàvasittassa jeññho putto abhiseko anabhisitto-m-acalapatto,


#<[page 087]>#
%<                              MACALAVAGGA.                        87>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  evam eva kho bhikkhave bhikkhu sekho hoti pañipado anuttaraü yogakkhemaü patthayamàno viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati, no ca kho aññha vimokhe kàyena phassitvà viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àsavànaü khayà . . . upasampajja viharati aññha ca vimokhe kàyena phassitvà viharati.
Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu yàcito va bahulaü cãvaraü paribhu¤jati appaü ayàcito, yàcito va bahulaü piõóapàtaü paribhu¤jati appaü ayàcito, yàcito va bahulaü senàsanaü paribhu¤jati appaü ayàcito, yàcito va bahulaü gilànapaccayabhesajjaparikkhàraü paribhu¤jati appaü ayàcito. Yehi kho pana sabrahmacàrihã saddhiü viharati tyàssa manàpen' eva bahulaü kàyakammena samudàcaranti appaü amanàpena, manàpen' eva bahulaü vacãkammena samudàcaranti appaü amanàpena, manàpen' eva bahulaü manokammena samudàcaranti appaü amanàpena, manàpaü yeva upahàraü upaharanti appaü amanàpaü.
Yàni kho pana tàni vedayitàni pittasamuññhànàni và semhasamuññhànàni và vàtasamuññhànàni và sannipàtikàni và utupariõàmajàni và visamaparihàrajàni và opakkamikàni và kammavipàkajàni và tàn' assa na bahud eva uppajjanti, appàbàdho hoti, catunnaü jhànànaü abhicetasikànaü diññhadhammasukhavihàrànaü nikàmalàbhã hoti akicchalàbhã akasiralàbhã, àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati.


#<[page 088]>#
%<88                              AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Evaü kho bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti.
     6. Yaü hi taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti, mam eva taü bhikkhave sammà vadamàno vaddeya samaõesu samaõasukhumàlo ti.
Ahaü bhikkhave yàcito va bahulaü cãvaraü bahulaü paribhu¤jàmi appaü ayàcito, yàcito va bahulaü piõóapàtaü paribhu¤jàmi appaü ayàcito, yàcito va bahulaü senàsanaü paribhu¤jàmi appaü ayàcito, yàcito va bahulaü gilànapaccayabhesajjaparikkhàraü paribhu¤jàmi appaü ayàcito.
Yehikhopana bhikkhåhisaddhiü viharàmitemamamanàpen' eva bahulaü kàyakammena samudàcaranti appaü amanàpena . . . manàpen' eva bahulaü manokammena samudàcaranti appaü amanàpena, manàpaü yeva upahàraü upaharanti appaü amanàpaü. Yàni kho pana tàni vedayitàni pittasamuññhànàni và semhasamuññhànàni và vàtasamuññhànàni và sannipàtakàni và utupariõàmajàni và visamaparihàrajàni và opakkamikàni và kammavipàkajàni và tàni me na bahud eva upajjanti, appàbàdho 'ham asmi, catunnaü kho panasmi jhànànaü abhicetasikànànaü diññhadhammasukhavihàrànaü nikàmalàbhã akicchalàbhã akasiralàbhã, àsavànam khayà . . . upasampajja viharàmi. Yaü hi taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti, mam eva bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   88.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Samaõamacalo, samaõapuõóarãko, samaõapadumo, samaõesu samaõasukhumàlo.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu tiõõaü sa¤¤ojanànaü parikkhayà sotàpanno hoti avinipàtadhammo niyato sambodhiparàyano.


#<[page 089]>#
%<                   MAGALAVAGGA.                     89>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Evaü kho bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu tiõõaü sa¤¤ojanànaü parikkhayà ràgadosamohànaü tanuttà sakadàgàmã hoti sakid eva imaü lokaü àgantvà dukkhass' antaü karoti. Evam kho bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu pa¤cannaü orambhàgiyànaü sa¤¤ojanànaü parikkhayà opapàtiko hoti tattha-parinibbàyã anàvattidhammo tasmà lokà. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àsavànaü khayà . . . upasampajja viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   89.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Samaõamacalo, samaõapuõóarãko, samaõapadumo, samaõesu samaõasukhumàlo.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sammà-diññhiko hoti sammàsaïkappo hoti sammàvàco hoti sammà-kammanto hoti sammà-àjãvo hoti sammà-vàyàmo hoti sammà-sati hoti sammà-samàdhi hoti. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sammà-diññhiko hoti . . . pe . . . sammà-samàdhi hoti sammà-¤àõã hoti sammàvimutti hoti, no ca kho {aññha} vimokhe kàyena phassitvà viharati.


#<[page 090]>#
%<90                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapuõóariko hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sammà-diññhiko hoti . . . pe . . . sammà-vimutti hoti aññha vimokhe kàyena phassitvà viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu yàcito bahulaü cãvaraü paribhu¤jati appaü ayàcito . . . pe . . . [87. 6.] Yaü hi taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti mam eva taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamàna lokasmin ti.
                                   90.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamàno lokasmiü. Katame cattaro?
     Samaõamacalo . . . pe . . . samaõasukhumàlo.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti?
     Idha bhikkhave sekho hoti appattamànaso anuttaraü yogakkhemaü patthayamàno viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõamacalo hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu pa¤cas' upàdànakkhandhesu udayabbayànupassã viharati: iti råpaü iti råpassa samudayo iti råpassa atthagamo, iti vedanà . . . iti sa¤¤à . . . iti saïkhàrà . . . iti vi¤¤àõaü iti vi¤¤àõassa samudayo iti vi¤¤àõassa atthagamo ti, no ca kho aññha vimokhe kàyena phassitvà viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapuõóarãko hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu pa¤cas' upàdànakkhandhesu udayabbayànupassã viharati, iti råpaü . . . iti vi¤¤àõassa atthagamo ti aññha ca vimokhe kàyena phassitvà viharati Evaü kho bhikkhave puggalo samaõapadumo hoti.


#<[page 091]>#
%<                          ASURAVAGGA.                  91>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo samaõesu samaõasukhumàlo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu yàcito va bahulaü cãvaraü paribhu¤jati appam ayàcito . . . pe . . . Yaü hi taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti mam eva taü bhikkhave sammà vadamàno vadeyya samaõesu samaõasukhumàlo ti.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                              Macalavaggo.
     Tass' uddànaü:--
         Pàõàtipàtà ca musàvaõõakodha-tamoõatà
         Anno sa¤¤ojana¤ c' eva diññhi-khandhena te dasà ti.
                                    91.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Asuro asuraparivàro, asuro devaparivàro, devo asuraparivàro, devo devaparivàro.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo asuro hoti asuraparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dussãlo hoti pàpadhammo parisà pi 'ssa hoti dussilà pàpadhammà. Evaü kho bhikkhave puggalo asuro hoti asuraparivàro.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo asuro hoti devaparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dussãlo hoti pàpadhammo parisà ca khvassa sãlavatã hoti kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave puggalo asuro hoti devaparivàro.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo devo hoti asuraparivàro?


#<[page 092]>#
%<92                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sãlavà  hoti  kalyàõadhammo parisà ca khvassa hoti dussãlà pàpadhammà.
Evaü kho bhikkhave puggalo devo hoti asuraparivàro.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo devo hoti devaparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sãlavà hoti kalyàõadhammo parisà pi 'ssa hoti sãlavatã kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave puggalo devo hoti devaparivàro.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   92.
     Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya, idha pana bhikkhave ekacco puggalo làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya na làbhã ajjhattaü cetosamathassa, idha pana bhikkhave ekacco puggalo na c' eva làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya, idha pana bhikkhave ekacco puggalo làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya. Ime kho bhikkhave cattàro puggalo santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   93.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro? Idha bhikkhave ekacco puggalo làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa, na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya, idha pana bhikkhave ekacco puggalo làbhã hoti adhipa¤¤àdhammavipassanàya na làbhã ajjhattaü cetosamathassa, idha pana bhikkhave ekacco puggalo na c' eva làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya, idha pana bhikkhave ekacco puggalo làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
     2. Tatra bhikkhave yàyaü puggalo làbhã ajjhattaü cetosamathassa  na làbhã  adhipa¤¤àdhammavipassanàya tena bhikkhave puggalena ajjhattaü cetosamathe patiññhàya adhipa¤¤àdhammavipassanàya yogo karaõãyo,


#<[page 093]>#
%<                                 ASURAVAGGA.                93>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  so aparena samayena làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
     3. Tatra bhikkhave yàyaü puggalo làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya na làbhã ajjhattaü cetosamathassa tena bhikkhave puggalena adhipa¤¤àdhammavipassanàya patiññhàya ajjhattaü cetosamathe yogo karaõãyo, so aparena samayena làbhã c' eva hoti adhipa¤¤àdhammavipassanàya làbhã ajjhattaü cetosamathassa.
     4. Tatra bhikkhave yàyaü puggalo na c' eva làbhã ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya tena bhikkhave puggalena tesaü yeva kusalànaü dhammànaü pañilàbhàya adhimatto chando ca vàyàmo ca ussàho ca ussoëhi ca appañivànã ca sati ca sampaja¤¤a¤ ca karaõãyaü.
     Seyyathàpi bhikkhave àdittacelo và àdittasãso và, tass' eva celassa và sãsassa và nibbàpanàya adhimattaü chanda¤ ca vàyàma¤ ca ussàha¤ ca ussoëhi¤ ca appañivàni¤ ca sati¤ ca sampaja¤¤a¤ ca kareyya, evam eva kho bhikkhave tena puggalena tesaü yeva kusalànaü dhammànaü pañilàbhàya adhimatto chando ca . . . sampaja¤¤a¤ ca karaõãyaü, so aparena samayena làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
     5. Tatra bhikkhave yàyaü puggalo làbhã c' eva ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya, tena bhikkhave puggalena tesu yeva kusalesu dhammesu patiññhàya uttariü àsavànaü khayàya yogo karaõãyo.
Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   94.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya. Idha pana bhikkhave  ekacco  puggalo làbhã hoti  adhipa¤¤àdhammavipassanàya na làbhã ajjhattaü cetosamathassa.


#<[page 094]>#
%<94                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Idha pana bhikkhave ekacco puggala na c' eva làbhã hoti ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
Idha bhikkhave ekacco puggalo làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
     2. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo làbhã ajjhattaü . . . [93.2] adhipa¤¤àdhammavipassanàya tena bhikkhave puggalena yvàyaü puggalo làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya so upasaïkamitvà evam assa vacanãyo--kathan nu kho àvuso saïkhàrà daññhabbà, kathaü saïkhàrà sammasitabbà kathaü saïkhàrà vipassitabbà ti? Tassa so yathàdiññhaü yathàviditaü vyàkaroti--evaü kho àvuso saïkhàrà daññhabbà, evaü saïkhàrà sammasitabbà, evaü saïkhàrà vipassitabbà ti, so aparena samayena làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.
     3. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya na làbhã ajjhattaü cetosamathassa tena bhikkhave puggalena yvàyaü puggalo làbhã ajjhattaü cetosamathassa so upasaïkamitvà evam assa vacanãyo--
kathan nu kho àvuso cittaü saõñhapetabbaü, kathaü cittaü sannisàdetabbaü, kathaü cittaü ekodikattabbaü, kathaü cittaü samàdahàtabban ti. Tassa so yathàdiññhaü yathàviditaü vyàkaroti--evaü kho àvuso cittaü saõñhapetabbaü, evaü cittaü sannisàdetabbaü, evaü cittaü ekodikattabbaü, evaü cittaü samàdahàtabban ti, so aparena samayena làbhã c' eva hoti adhipa¤¤àdhammavipassanàya làbhã ajjhattaü cetosamathassa.
     4. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo na c' eva làbhã ajjhattaü cetosamathassa na làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya tena bhikkhave puggalena yvàyaü puggalo làbhã c' eva ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipasanàya so upasaïkamitvà evam assa vacanãyo--
kathan nu kho àvuso cittaü saõñhapetabbaü . . . samàdahàtabbaü, kathaü saïkhàrà daññhabbà . . . vipassitabbà ti. Tassa so yathàdiññhaü yathàviditaü yyàkaroti--evaü kho àvuso cittaü saõñhapetabbaü . . . samàdahàtabbaü, evaü saïkhàrà daññhabbà . . . vipassitabbà ti, so aparena samayena làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya.


#<[page 095]>#
%<                             ASURAVAGGA.                 95>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     5. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo làbhã c' eva hoti ajjhattaü cetosamathassa làbhã adhipa¤¤àdhammavipassanàya tena bhikkhave puggalena tesu yeva kusalesu dhammesu patiññhàya uttariü àsavànaü khayàya yogo karaõãyo.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   95.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà {lokasmiü}. Katame cattàro?
     N' ev' attahitàya pañipanno no parahitàya, parahitàya pañipanno no attahitàya, attahitàya pañipanno no parahitàya, attahitàya ca pañipanno parahitàya ca.
     2. Seyyathàpi bhikkhave chavàlàtaü ubhato padittaü majjhe gåthagataü n' eva gàme kaññhaññhaü pharati na ara¤¤e, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi yvàyaü puggalo n' ev' attahitàya pañipanno no parahitàya.
     3. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo parahitàya pañipanno no attahitàya ayaü imesaü dvinnaü puggalànaü abhikkantataro ca paõãtataro ca. Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo attahitàya pañipanno no parahitàya ayaü imesaü tiõõaü puggalànaü abhikkantataro ca paõãtataro ca.
Tatra bhikkhave yvàyaü puggalo attahitàya ca pañipanno parahitàya ca ayaü imesaü catunnaü puggalànaü aggo ca seññho ca mokkho ca uttamo ca pavaro ca.
     4. Seyyathàpi bhikkhave gavà khãraü, khãramhà dadhi, dadhimhà navanãtaü, navanãtamhà sappi, sappimhà sappimaõóo tattha aggam akkhàyati, evam eva kho bhikkhave yvàyaü puggalo attahitàya ca pañipanno parahitàya ca ayaü imesaü catunnaü puggalànaü aggo ca seññho ca mokkho ca uttamo ca pavaro ca.


#<[page 096]>#
%<96                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   96.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Attahitàya pañipanno no parahitàya, parahitàya pañipanno no attahitàya, n' ev' attahitàya pañipanno no parahitàya, attahitàya ca pañipanno parahitàya ca.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà ràgavinayàya pañipanno hoti no paraü ràgavinayàya samàdapeti, attanà dosavinayàya . . . attanà mohavinayàya pañipanno hoti no paraü mohavinayàya samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà na ràgavinayàya pañipanno hoti paraü ràgavinayàya samàdapeti, attanà na dosavinayàya . . . attanà na mohavinayàya pañipanno hoti paraü mohavinayàya samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà na ràgavinayàya pañipanno hoti no paraü ràgavinayàya samàdapeti . . . pe . . . attanà na mohavinayàya pañipanno hoti na paraü mohavinayàya samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà ca ràgavinayàya pañipanno hoti para¤ ca ràgavinayàya samàdapeti . . . pe . . . attanà ca mohavinayàya pañipanno hoti para¤ ca mohavinayàya samàdapeti.


#<[page 097]>#
%<                           ASURAVAGGA.                  97>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca.
     Ime kho {bhikkhave} cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                97.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Attahitàya pañipanno hoti no parahitàya, parahitàya pañipaõõo hoti no attahitàya, n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya, attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno hoti no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo khippanisantã ca hoti kusalesu dhammesu sutàna¤ ca dhammànaü dhàrakajàtiko hoti dhatàna¤ ca dhammànaü atthåpaparikkhã hoti attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti, no ca kalyàõavàco hoti kalyàõavàkkaraõo poriyà vàcàya samannàgato vissaññhàya anelagalàya atthassa vi¤¤àpaniyà, n' eva sandassako hoti samàdapako samuttejako sampahaüsako sabrahmacàrãnaü. Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho khippanisantã hoti kusalesu dhammesu no ca sutànaü dhammànaü dhàrakajàtiko hoti, no ca dhatànaü dhammànaü atthåpaparikkhã hoti, no ca attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhamma-pañipanno hoti, kalyàõavàco ca hoti kalyàõavàkkaraõo poriyà vàcàya samannàgato vissaññhàya anelagalàya atthassa vi¤¤àpaniyà, sandassako hoti samàdapako samuttejako sampahaüsako sabrahmacàrãnaü. Evam kho bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya.


#<[page 098]>#
%<98                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho khippanisantã hoti kusalesu dhammesu no ca sutànaü dhammànaü dhàrakajàtiko hoti, no ca dhatànaü dhammànaü atthåpaparikkhã hoti, no ca attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhamma-pañipanno hoti, no ca kalyàõavàco hoti kalyàõavàkkaraõo poriyà vàcàya samannàgato vissaññhàya anelagalàya atthassa vi¤¤àpaniyà, no ca sandassako hoti samàdapako samuttejako sampahaüsako sabrahmacàrãnaü. Evaü kho bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo khippanisantã hoti kusalesu dhammesu sutàna¤ ca dhammànaü dhàrakajàtiko hoti, dhatàna¤ ca dhammànaü atthåpaparikkhã hoti, attham a¤¤àya dhammam a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti, kalyàõavàco ca hoti, kalyàõavàkkaraõo poriyà vàcàya samannàgato vissaññhàya anelagalàya atthassa vi¤¤àpaniyà sandassako ca hoti samàdapako . . . sabrahmacàrãnaü.
Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànaü lokasmin ti.
                                   98.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Attahitàya pañipanno hoti no parahitàya, parahitàya pañipanno hoti no attahitàya, attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca, n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   99.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamanà lokasmiü. Katame cattàro? Attahitàya pañipanno hoti no parahitàya,


#<[page 099]>#
%<                      ASURAVAGGA.                   99>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  parahitàya pañipanno hoti no attahitàya, n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya, attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno hoti no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà pàõàtipàtà pañivirato hoti no paraü pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti, attanà adinnàdànà pañivirato hoti no param adinnàdànà veramaõiyà samàdapeti, attanà kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti . . . samàdapeti, attanà musàvàdà pañivirato hoti . . . samàdapeti, attanà suràmerayamajjapamàdaññhànà pañivirato hoti . . . samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà pàõàtipàtà apañivirato hoti paraü pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti, attanà adinnàdànà . . . pe . . . attanà musàvàdà . . . pe . . . attanà suràmerayamajjapamàdaññhànà . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo parahitàya pañipanno hoti no attahitàya.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya patipanno hoti no parahitàya?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà pàõàtipàtà apañivirato hoti no paraü pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti . . . pe . . . suràmerayamajjapamàdaññhànà veramaõiyà samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo n' ev' attahitàya pañipanno hoti no parahitàya.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti para¤ ca pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti . . . pe . . . suràmerayamajjapamàdaññhànà veramaõiyà samàdapeti. Evaü kho bhikkhave puggalo attahitàya ca pañipanno hoti parahitàya ca. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.


#<[page 100]>#
%<100                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  100.
     1. Atha kho Potaliyo paribbàjako yena Bhagavà ten' {upasaïkami}, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi . . . pe . . . Ekamantaü nisinnaü kho Potaliyaü paribbàjakaü Bhagavà etad avoca :--
     2. Cattàro 'me Potaliya puggalà . . . lokasmiü. Katame cattàro? Idha Potaliya ekacco puggalo avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena no ca kho vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena.
Idha pana Potaliya ekacco puggalo vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena no ca kho avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena.
Idha pana Potaliya ekacco puggalo n' eva avaõõàrahassa avaõõaü bhasità hoti bhåtaü tacchaü kàlena no pi vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena.
Idha pana Potaliya ekacco puggalo avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti . . . vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena.
     Ime kho Potaliyo cattàro puggalà santo saüvijjamànà {lokasmiü}. Imesaü kho Potaliya catunnaü puggalànaü katamo te puggalo khamati abhikkantataro ca paõãtataro cati?
     3. Cattàro 'me bho Gotama puggalà santo saüvijjamànà {lokasmiü}. Katame cattàro?
     Idha bho Gotamo ekacco puggalo avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti . . . no ca kho vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena. Idha pana bho Gotama ekacco puggalo vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti . . . no ca kho avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena. Idha pana bho Gotama ekacco puggalo n' eva avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti . . . no pi vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena. Idha pana bho Gotamo ekacco puggalo avaõõàrahassa ca avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena vaõõàrahassa ca vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena. Ime kho bho Gotama cattàro puggalà santo  saüvijjamànà lokasmiü.


#<[page 101]>#
%<                          ASURAVAGGA.                101>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Imesaü   bho   Gotama catunnaü puggalànaü yvàyaü puggalo n' eva avaõõàrahassa avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena no pi vaõõàrahassa vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena ayaü me puggalo khamati imesaü catunnaü puggalànaü abhikkantataro ca paõãtataro ca. Taü kissa hetu? Abhikkantà h' esà bho Gotama yadidaü upekhà ti.
     4. Cattàro 'me Potaliya puggalà . . . lokasmiü.
Katame cattaro?  . . . pe . . . Ime kho Potaliya cattàro puggalà . . . lokasmiü. Imesaü Potaliya catunnaü puggalànaü yvàyaü puggalo avaõõàrahassa ca avaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena vaõõàrahassa ca vaõõaü bhàsita hoti bhåtaü tacchaü kàlena ayam imesaü catunnaü puggalànaü abhikkantataro ca paõãtataro ca. Taü kissa hetu? Abhikkantà h' esà Potaliya yadidaü tattha tattha kàla¤¤utà ti.
     5. Cattàro 'me bho Gotama puggalà . . . lokasmiü Katame cattàro?  . . . pe . . . Ime bho Gotama cattàro puggalà . . . lokasmiü. Imesaü bho Gotama catunnaü puggalànaü yvàyaü puggalo avaõõàrahassa ca avaõõaü . . . pe . . . vaõõàrahassa ca vaõõaü bhàsità hoti bhåtaü tacchaü kàlena ayam me puggalo khamati imesaü catunnaü puggalànaü abhikkantataro ca paõãtataro ca.
Taü kissa hetu? Abhikkantà h' esà bho Gotama yadidaü tattha tattha kàla¤¤utà ti. Abhikkantaü bho Gotama abbhutaü bho Gotama. Seyyathàpi bho Gotama nikkujjitaü và ukkujjeyya . . . pe . . . dakkhintãti, evam eva bhotà Gotamena anekapariyàyena dhammo pakàsito. Esàhaü Bhagavantaü Gotamaü saraõaü gacchàmi . . . saraõaügatan ti.
                               Asuravaggo.
     Tass' uddànaü:--
            Asuro tayo samàdhã chavàlàtena pa¤camam
            Santi attahità sikkhà Potalikena te dasàti
                        Dutiyo pa¤¤àsako niññhito.


#<[page 102]>#
%<102                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                              101.
     1. Evaü me sutaü. Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi:--Bhikkhavo ti. Bhadante ti te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :
     2. Cattàro 'me bhikkhave valàhakà. Katame cattaro?
     Gajjità no vassità, vassità no gajjità, n' eva gajjità no vassità, gajjità ca vassità ca.
     Ime kho bhikkhave cattàro valàhakà.
     3. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me valàhakåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Gajjità no vassità, vassità no gajjità, n' eva gajjità no vassità, gajjità ca vassità ca.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gajjità hoti no vassità?
Idha bhikkhave ekacco puggalo bhàsità hoti no kattà. Evaü kho bhikkhave puggalo gajjità hoti no vassità, seyyathàpi so bhikkhave valàhako gajjità no vassità, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo vassità hoti no gajjità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo kattà hoti no bhàsità.
Evaü kho bhikkhave puggalo vassità hoti no gajjità, seyyathàpi so bhikkhave valàhako vassità no gajjità, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' eva gajjità no vassità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo n' eva bhàsità hoti no kattà. Evaü kho bhikkhave puggalo n' eva gajjità hoti no vassità, seyyathàpi so bhikkhave valàhako n' eva gajjità no vassità, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     7. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gajjità ca hoti vassità ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo bhàsità ca hoti kattà ca.
Evam kho bhikkhave puggalo gajjità ca hoti vassità ca, seyyathàpi so bhikkhave valàhako gajjità ca hoti vassità ca, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi. Ime kho bhikkhave cattàro valàhakåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.


#<[page 103]>#
%<                        VALâHAKAVAGGA.                103>%
                                  102.
     1. Cattàro 'me bhikkhave valàhakà. Katame cattàro?
     Gajjità no vassità . . . pe . . . gajjità ca vassità ca.
Ime kho bhikkhave cattàro valàhakà.
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me valàhakåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Gajjità no vassità . . . pe . . . gajjità ca vassità ca.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gajjità hoti no vassità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü pariyàpuõàti suttaü geyyaü veyyàkaraõaü gàthaü udànaü itivuttakaü jàtakaü abbhutadhammaü vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü nappajànàti.
Evaü kho bhikkhave puggalo gajjità hoti no vassità, seyyathàpi so bhikkhave valàhako gajjità no vassità tathåpamahaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo vassità hoti no gajjità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü na pariyapuõàti suttaü . . . pe . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo vassità hoti no gajjità, seyyathàpi so bhikkhave . . . vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' eva gajjità hoti no vassità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü na pariyàpuõàti suttaü . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhutan nappajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü nappajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo, n' eva gajjità hoti no vassità, seyyathàpi so bhikkhave . . . vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gajjità ca hoti vassità ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü pariyàpunàti suttaü . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo gajjità ca hoti vassità ca, seyyathàpi so bhikkhave valàhako gajjità ca hoti vassità ca, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadåmi.


#<[page 104]>#
%<104                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Ime kho bhikkhave cattàro valàhakåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  103.
     1. Cattàro 'me bhikkhave kumbhà. Katame cattàro.
     Tuccho pihito, påro vivaño, tuccho vivaño, påro pihito.
     Ime kho bhikkhave cattàro kumbhà.
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me kumbhåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Tuccho pihito, påro vivaño, tuccho vivato, påro pihito.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo tuccho hoti pihito?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü pañikkantaü àlokitaü vilokitaü sammi¤jitaü pasàritaü saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü nappajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo tuccho hoti pihito, seyyathàpi so bhikkhave kumbho tuccho pihito, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo påro hoti vivaño?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikaü hoti abhikkantam . . . saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo påro hoti vivaño, seyyathàpi so bhikkhave kumbho påro vivaño, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo tuccho hoti vivaño?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü nappajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo tuccho hoti vivaño, seyyathàpi so bhikkhave kumbho tuccho vivaño, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo påro hoti pihito?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti .


#<[page 105]>#
%<                         VALâHAKAVAGGA.                   105>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . ayaü  dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo påro hoti pihito, seyyathàpi so bhikkhave bhikkhave kumbho påro pihito tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho bhikkhave cattàro kumbhåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  104.
     [Cattàro 'me bhikkhave udakarahadà. Katame cattàro?
     Uttàno gambhãrobhàso, gambhãro uttànobhàso, uttàno uttànobhàso, gambhãro gambhãrobhàso. Ime kho bhikkhave cattàro udakarahadà ti.]
                                   105.
     1. Cattàro 'me bhikkhave udakarahadà. Katame cattàro?
     Uttàno gambhãrobhàso, gambhãro uttànobhàso, uttàno uttànobhàso, gambhãro gambhãrobhàso. Ime kho bhikkhave cattàro udakarahadà.
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me udakarahadåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Uttàno gambhãrobhàso . . . gambhãro gambhãrobhàso.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo uttàno hoti gambhãrobhàso?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü nappajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo uttàno hoti gambhãrobhàso, seyyathàpi so bhikkhave udakarahado uttàno gambhãrobhàso, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.


#<[page 106]>#
%<106                 AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gambhãro hoti uttànobhàso?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . saïghàtipattacãvaradhàraõaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave puggalo gambhãro hoti uttànobhàso, seyyathàpi so bhikkhave udakarahado gambhãro uttànobhàso, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo uttàno hoti uttànobhàso?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . pe . . . idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . [103. 5] yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave uttàno hoti uttànobhàso, seyyathàpi so bhikkhave udakarahado uttàno uttànobhàso, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave gambhãro hoti gambhãrobhàso?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . pe . . . So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . [103. 6.] Evaü kho bhikkhave gambhãro hoti gambhãrobhàso, seyyathàpi so bhikkhave udakarahado gambhãro gambhãrobhàso, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime cattàro udakarahadåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   106.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave ambàni. Katamàni cattàri?
     âmaü pakkavaõõi, pakkaü àmavaõõi, àmaü àmavaõõi, pakkaü pakkavaõõi. Imàni kho bhikkhave cattàri ambàni.
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me ambåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     âmo pakkavaõõã, pakko àmavaõõã, àmo àmavaõõã, pakko pakkavaõõã.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo àmo hoti pakkavaõõã?


#<[page 107]>#
%<                          VALâHAKAVAGGA.               107>%
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . pe . . . So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo àmo hoti pakkavaõõã, seyyathàpi taü bhikkhave ambaü àmaü pakkavaõõi, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo pakko hoti àmavaõõã?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikam hoti abhikkantaü . . . pe . . . So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo pakko hoti àmavaõõã, seyyathàpi taü bhikkhave ambaü pakkaü àmavaõõi, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo àmo hoti àmavaõõã?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa na pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . pe . . . so idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo àmo hoti àmavaõõã, seyyathàpi taü bhikkhave ambaü àmaü àmavaõõi, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo pakko hoti pakkavaõõã?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa pàsàdikaü hoti abhikkantaü . . . pe . . . So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo pakko hoti pakkavaõõã, seyyathàpi taü bhikkhave ambaü pakkaü pakkavaõõi, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho bhikkhave cattàro ambåpamà puggalà santo {saüvijjamànà} lokasmin ti.
                                   107.
     1. Catasso imà bhikkhave måsikà. Katamà catasso?
     Gàdhaü khattà no vasità, vasità no gàdhaü khattà, n' eva gàdhaü khattà no vasità, gàdhaü khattà ca vasità ca.
Imà kho bhikkhave catasso måsikà.
     2. Evaü eva kho bhikkhave cattàro 'me musikåpamà puggalà santo saüvijjamànà {lokasmiü}. Katame cattàro.
     Gàdham khattà no vasità . . . pe . . . gàdhaü khattà ca vasità ca.


#<[page 108]>#
%<108                           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Katha¤ ca bhikkhave puggalo gàdhaü khattà hoti no vasità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü pariyàpuõàti suttaü . . . pe . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo gàdhaü khattà hoti no vasità, seyyathàpi sà bhikkhave måsikà gàdhaü khattà hoti no vasità, tathåpamàhaü imam puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo vasità hoti no gàdhaü khattà?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü na pariyàpuõàti suttaü . . . pe . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo vasità hoti no gàdhaü khattà, seyyathàpi sà bhikkhave måsikà vasità hoti no gàdhaü khattà, {tathåpamàhaü} imaü puggalaü vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' eva gàdhaü khattà hoti no vasità?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü na pariyàpuõàti suttaü . . . pe . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü nappajànàti . . . pe . . . Evam kho bhikkhave puggalo n' eva gàdhaü khattà hoti no vasità, seyyathàpi sà bhikkhave måsikà n' eva gàdhaü khattà no vasità, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo gàdhaü khattà ca hoti vasità ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dhammaü pariyàpuõàti suttaü . . . pe . . . vedallaü. So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . Evaü kho bhikkhave puggalo gàdhaü khattà ca hoti vasità ca, seyyathàpi sà bhikkhave måsikà gàdhaü khattà ca vasità ca, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho bhikkhave cattàro måsikåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   108.
     1. Cattàro 'me bhikkhave balivaddà. Katame cattàro?


#<[page 109]>#
%<                       VALâHAKAVAGGA.                   109>%
     Sakagavacaõóo no paragavacaõóo, paragavacaõóo no sakagavacaõóo, sakagavacaõóo ca paragavacaõóo ca, n' eva sakagavacaõóo no paragavacaõóo. Ime kho bhikkhave cattàro balivaddà.
     2. Evaü kho bhikkhave cattàro 'me balivaddåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Sakagavacaõóo no paragavacaõóo . . . n' eva sakagavacaõóo no paragavacaõóo?
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo sakagavacaõóo hoti no paragavacaõóo?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sakaparisaü ubbejetà no paraparisaü. Evaü kho bhikkhave puggalo sakagavacaõóo hoti no paragavacaõóo, seyyathàpi so bhikkhave balivaddo sakagavacaõóo no paragavacaõóo, tathåpamàhaü bhikkhave imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo paragavacaõóo hoti no sakagavacaõóo?
     Idha bhikkhave ekacca puggalo paraparisaü ubbejetà hoti no sakaparisaü. Evaü kho . . . pe . . . vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo sakagavacaõóo ca hoti paragavacaõóo ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sakaparisa¤ ca ubbejetà hoti paraparisa¤ ca. Evaü kho bhikkhave . . . pe . . . vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' eva sakagavacaõóo hoti na paragavacaõóo?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo n' eva sakaparisaü ubbejetà hoti no paraparisaü. Evaü kho bhikkhave puggalo n' eva sakagavacaõóo hoti no paragavacaõóo, seyyathàpi so bhikkhave balivaddo n' eva sakagavacaõóo hoti no paragavacaõóo, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho bhikkhave cattàro balivaddåpamà puggalà santo saüvijjamàna lokasmin ti.
                                   109.
     1. Cattàro 'me bhikkhave rukkhà. Katame cattàro?


#<[page 110]>#
%<110                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Pheggu phegguparivàro, pheggu sàraparivàro, sàro phegguparivàro, sàro sàraparivàro.
     Ime kho bhikkhave cattàro rukkhà.
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me rukkhåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Pheggu phegguparivàro . . . pe . . . sàro sàraparivàro.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo pheggu hoti phegguparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dussãlo hoti pàpadhammo parisà pi 'ssa hoti dussãlà pàpadhammà. Evaü kho bhikkhave puggalo pheggu hoti phegguparivàro, seyyathàpi so bhikkhave rukkho pheggu phegguparivàro, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo pheggu hoti sàraparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo dussãlo hoti pàpadhammo parisà ca khvassa hoti sãlavatã kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave . . . pe . . . vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo sàro hoti phegguparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sãlavà hoti kalyàõadhammo parisà ca khvassa dussãlà papàdhammà. Evam kho bhikkhave . . . pe . . . vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo sàro hoti sàraparivàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sãlavà hoti kalyàõadhammo parisà pi 'ssa hoti sãlavatã kalyàõadhammà. Evaü kho bhikkhave puggalo sàro hoti sàraparivàro, seyyathàpi so bhikkhave rukkho sàro sàraparivàro, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho cattàro rukkhåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  110.
     1. Cattàro 'me bhikkhave àsãvisà. Katame cattàro?
     âgataviso na ghoraviso, ghoraviso na àgataviso, àgataviso ca ghoraviso ca, n' evàgataviso na ghoraviso.
     Ime kho bhikkhave cattàro àsãvisà.


#<[page 111]>#
%<                          VALâHAKAVAGGA.              111>%
     2. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me àsãvisåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     âgataviso na ghoraviso . . . pe . . . n' evàgataviso na ghoraviso.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo àgataviso hoti na ghoraviso?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo abhiõhaü kujjhati, so ca khvassa kodho na dãgharattaü anuseti. Evaü kho bhikkhave puggalo àgataviso hoti na ghoraviso, seyyathàpi so bhikkhave àsãviso àgataviso na ghoraviso, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo ghoraviso hoti na àgataviso?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho abhiõhaü kujjhati, so ca khvassa kodho dãgharattaü anuseti. Evaü kho bhikkhave . . . pe . . . vadàmi.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo àgataviso ca hoti ghoraviso ca.
     Idha bhikkhave ekacco puggalo abhiõhaü kujjhati, so ca khvassa kodho dãgharattaü anuseti. Evaü kho bhikkhave . . . pe . . . vadàmi.
     6. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' evàgataviso hoti na ghoraviso?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho abhiõhaü kujjhati, so ca khvassa kodho na dãgharattaü anuseti.
Evaü kho bhikkhave puggalo n' evàgataviso hoti na ghoraviso, seyyathàpi so bhikkhave àsãviso n' evàgataviso na ghoraviso, tathåpamàhaü imaü puggalaü vadàmi.
     Ime kho bhikkhave cattàro àsãvisåpamà puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                         [Valàhaka] vaggo pañhamo.
     [Tass' uddànaü:--
     Dve valàhakakumbhà|| udakarahadà dve honti||
     Ambàni måsikà balibaddhà rukkhà|| àsãvisena te dasàti]


#<[page 112]>#
%<112                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  111.
     1. Atha kho Kesã assadammasàrathi yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinnaü kho Kesiü assadammasàrathiü Bhavagà etad avoca :--
     2. Tva¤ ca khvàsi Kesi sa¤¤ato assadammasàrathi, katha¤ ca pana tvaü Kesi assadammaü vinesãti?
     Ahaü kho bhante assadammaü saõhena pi vinemi pharusena pi vinemi saõhapharusena pi vinemãti.
     Sace te Kesi assadammo saõhena pi vinayaü na upeti pharusena pi vinayaü na upeti saõhapharusena pi vinayaü na upeti kinti naü karosãti?
     Sace me bhante assadammo saõhena vinayaü na upeti pharusena vinayaü na upeti saõhapharusena vinayaü na upeti hanàmi naü bhante. Taü kissa hetu? Mà me àcariyakulassa avaõõo ahosãti. Bhagavà pana bhante anuttaro purisadammasàrathi, kathaü pana bhante Bhagavà purisadammaü vinetãti?
     3. Ahaü kho Kesi purisadammaü saõhena pi vinemi pharusena pi vinemi saõhapharusena pi vinemi.
     Tatr' idaü Kesi saõhasmiü iti kàyasucaritaü iti kàyasucaritassa vipàko iti vacãsucaritaü iti vacãsucaritassa vipàko iti manosucaritaü iti manosucaritassa vipàko iti devà iti manussà.
     Tatr' idaü Kesi pharusmiü iti kàyaduccaritaü iti kàyaduccaritassa vipàko . . . pe . . . iti manoduccaritassa vipàko iti nirayo iti tiracchànayoni iti pettivisayo.
     Tatr' idaü Kesi saõhapharusmiü iti kàyasucaritaü iti kàyasucaritassa vipàko iti kàyaduccaritaü iti kàyaduccaritassa vipàko . . . pe . . . iti manosucaritaü iti manosucaritassa vipàko iti manoduccaritaü iti manoduccaritassa vipàko iti devà iti manussà iti nirayo iti tiracchànayoni iti pettivisayo ti.
     Sace te bhante purisadammo saõhena vinayaü na upeti pharusena vinayaü na upeti saõhapharusena vinayaü na upeti kinti naü Bhagavà karotãti?


#<[page 113]>#
%<                             KESIVAGGA.                    113>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     Sace me Kesi purisadammo saõhena vinayaü na upeti . . . saõhapharusena vinayaü na upeti hanàmi naü Kesãti.
     4. Na kho no bhante Bhagavato pàõàtipàto kappati, atha ca pana Bhagavà evam àha--hanàmi naü Kesãti.
     Saccam Kesi na Tathàgatassa pàõàtipàto kappati. Api ca so purisadammo saõhena vinayaü na upeti . . . pe . . . saõhapharusena vinayaü na upeti na taü Tathàgato vattabbaü anusàsitabbaü ma¤¤ati na pi vi¤¤å sabrahmacàrã vattabbaü anusàsitabbaü ma¤¤anti. Vadho h' eso Kesi ariyassa vinaye yaü na Tathàgato vattabbaü anusàsitabbaü ma¤¤ati na pi vi¤¤å sabrahmacàrã vattabbaü anusàsitabbaü ma¤¤antãti.
     So hi nåna yo bhante sugatahato hoti yaü na Tathàgato vattabbaü anusàsitabbaü ma¤¤ati na pi vi¤¤å . . . ma¤¤anti. Abhikkantaü bhante abhikkantaü bhante . . . pe . . . Upàsakaü maü bhante Bhagavà dhàretu ajjatagge pàõupetaü saraõaügatan ti.
                                  112.
     1. Catuhi bhikkhave aïgehi samannàgato ra¤¤o bhaddo assàjànãyo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati. Katamehi catuhi.
     Ajjavena, javena, khantiyà, soraccena.
     Imehi kho bhikkhave catuhi aïgehi samannàgato ra¤¤o bhaddo assàjànãyo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati.
     2. Evam eva kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Katamehi catuhi? Ajjavena, javena, khantiyà, soraccena.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti .


#<[page 114]>#
%<114                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . pe . . . anuttàraü pu¤¤akkhettaü lokassàti.
                                   113.
     1. Cattàro 'me bhikkhave bhaddà assàjànãyà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco bhaddo assàjànãyo patodacchàyaü disvà saüvijjati saüvegaü àpajjati. Kathan nu kho maü ajja assadammasàrathi kàraõaü kàressati. Kim assàhaü patikaromãti? Evaråpo pi bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave pañhamo bhaddo assàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     2. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo na h' eva kho patodacchàyaü disvà saüvijjati saüvegaü àpajjati api ca kho lomavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati. Kathan nu kho maü ajja assadammasàrathi kàraõaü kàressati. Kim assàhaü patikaromãti?
Evaråpo pi bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave dutiyo bhaddo assàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     3. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo na heva kho patodacchàyaü disvà saüvijjati saüvegaü àpajjati na pi lomavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati api ca kho maüsavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati. Kathan nu kho maü ajja assadammasàrathi kàraõaü kàressati. Kim assàhaü patikaromãti?
Evaråpo bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave tatiyo bhaddo assàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     4. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjanãyo na h' eva kho patodacchàyaü disva saüvijjati saüvegaü àpajjati na pi lomavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati na pi maüsavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati api ca kho aññhivedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati.


#<[page 115]>#
%<                        KESIVAGGA.                 115>%
     Kathan nu kho maü ajja assadammasàrathi kàraõaü kàressati. Kim assàhaü patikaromãti. Evaråpo bhikkhave idh' ekacco bhaddo assàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave catuttho bhaddo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     Ime kho bhikkhave cattàro bhaddà assàjànãyà santo saüvijjamànà lokasmiü.
     5. Evam eva kho bhikkhave cattàro 'me bhaddà purisàjàniyà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco bhaddo purisàjànãyo suõàti amukasmiü nàma gàme và nigame và itthã và puriso và dukkhito và kàlakato và ti, so tena saüvijjati saüvegaü àpajjati, saüviggo yoniso padahati pahitatto kàyena c' eva paramasaccaü sacchikaroti pa¤¤àya ca ativijjha passati, seyyathàpi so bhikkhave bhaddo assàjànãyo patodacchàyaü disvà saüvijjati saüvegaü àpajjati, tathåpamàhaü bhikkhave imaü bhaddaü purisàjànãyaü vadàmi. Evaråpo pi bhikkhave idh' ekàcco bhaddo puggalo hoti, ayaü {bhikkhave} pañhamo bhaddo {purisàjànãyo} santo saüvijjamàno lokasmiü.
     6. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo purisàjànãyo na h' eva kho suõàti amukasmiü nàma gàme và nigame và itthã và puriso và dukkhito và kàlakato và ti api ca kho sàmaü passati itthiü và purisaü và dukkhitaü và kàlakataü và, so tena saüvijjati saüvegaü àpajjati, saüviggo yoniso padahati pahitatto kàyena c' eva paramasaccaü sacchikaroti pa¤¤àya ca ativijjha passati, seyyathàpi so bhikkhave bhaddo assàjànãyo lomavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati, tathåpamàhaü . . . vadàmi. Evaråpo pi bhikkhave idh' ekacco bhaddo purisàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave dutiyo bhaddo purisàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     7. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo puggalo na h' eva kho suõàti amukasmiü nàma . . . kàlakato và ti na pi sàmaü passati itthiü và purisaü và dukkhitaü và kàlakataü và api ca khvassa ¤àtã và sàlohito và dukkhito và kàlakato và, so tena saüvijjati saüvegaü àpajjati, saüviggo yoniso padahati pahitatto kàyena c' eva paramasaccaü sacchikaroti pa¤¤àya ca ativijjha passati,


#<[page 116]>#
%<116           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  seyyathàpi so bhikkhave bhaddo assàjànãyo maüsavedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati, tathåpamàhaü bhikkhave imaü bhaddaü purisàjànãyaü vadàmi. Evaråpo pi bhikkhave idh' ekacco bhaddo purisàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave tatiyo bhaddo purisàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     8. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco bhaddo puggalo na h' eva kho suõàti amukasmiü nàma . . . kàlakato và ti na pi sàmaü passati itthiü và purisaü và dukkhitaü và kàlakataü và na pi 'ssa ¤àtã và sàlohito và dukkhito và kàlakato và api ca kho sàmaü yeva phuññho hoti sàrãrikàhi vedanàhi dukkhàhi tippàhi kharàhi kañukàhi asàtàhi amanàpàhi pàõaharàhi, so tena saüvijjati saüvegaü àpajjati, saüviggo yoniso . . . ativijjha passati, seyyathàpi so bhikkhave bhaddo assàjànãyo aññhivedhaviddho saüvijjati saüvegaü àpajjati, tathåpamàhaü bhikkhave imaü bhaddaü purisàjànãyaü vadàmi. Evaråpo pi bhikkhave idh' ekacco bhaddo purisàjànãyo hoti, ayaü bhikkhave catuttho bhaddo purisàjànãyo santo saüvijjamàno lokasmiü.
     Ime kho bhikkhave cattàro bhaddà purisàjànãyà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   114.
     1. Catuhi bhikkhave aïgehi samannàgato ra¤¤o nàgo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave ra¤¤o nàgo sotà ca hoti hantà ca khantà ca gantà ca.
     2. Katha¤ ca bhikkhave ra¤¤o nàgo sotà hoti?
     Idha bhikkhave ra¤¤o nàgo yam enaü hatthidammasàrathi kàraõaü kàreti yadi và katapubbaü yadi và akatapubbaü taü aññhikatvà manasikatvà sabbacetaso samannàharitvà ohitasoto suõàti. Evaü kho bhikkhave ra¤¤o nàgo sotà hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave ra¤¤o nàgo hantà hoti?
     Idha bhikkhave ra¤¤o nàgo saïgàmagato hatthim pi hanti hatthàråham pi hanti assam pi hanti assàråham pi hanti ratham pi hanti rathikam pi hanti pattikam pi hanti.


#<[page 117]>#
%<                       KESIVAGGA.                117>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Evaü kho bhikkhave ra¤¤o nàgo hantà hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave ra¤¤o nàgo khantà hoti?
     Idha bhikkhave ra¤¤o nàgo saïgàmagato khamo hoti sattippahàrànaü asippahàrànaü usuppahàrànaü pharasuppahàrànaü bheripaõavasaïkhatiõavaninnàdasaddànaü.
Evaü kho bhikkhave ra¤¤o nàgo khantà hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave ra¤¤o nàgo-gantà hoti?
     Idha bhikkhave ra¤¤o nàgo yam enaü hatthidammasàrathi disam peseti yadi và gatapubbaü yadi và agatapubbaü, khippaü yeva gantà hoti. Evaü kho bhikkhave ra¤¤o nàgo gantà hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato ra¤¤o nàgo . . . aïgan t' eva saïkhaü gacchati.
     6. Evam eva kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Katamehi catuhi? Idha bhikkhave bhikkhu sotà ca hoti hantà ca khantà ca gantà ca.
     7. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu sotà hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu Tathàgatappavedite dhammavinaye desiyamàne aññhikatvà manasikatvà sabbacetaso samannàharitvà ohitasoto dhammaü suõàti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu sotà hoti.
     8. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu hantà hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannaü kàmavitakkaü nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvaü gameti, uppannaü vyàpàdavitakkaü . . . pe . . . uppannaü vihiüsàvitakkaü uppannuppanne pàpake akusale dhamme nàdhivàseti pajahati vinodeti vyantikaroti anabhàvaü gameti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu hantà hoti.
     9. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu khantà hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu khamo hoti sãtassa uõhassa jighacchàya pipàsàya óaüsamakasavàtàtapasiriüsapasamphassànaü duruttànaü duràgatànaü vacanapathànaü uppannànam  sàrãrikànaü  vedanànaü  dukkhànaü  tippànaü kharànaü kañukànaü asàtànaü amanàpànaü pàõaharànaü adhivàsikajàtiko hoti.


#<[page 118]>#
%<118                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Evaü kho bhikkhave bhikkhu khantà hoti.
     10. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu gantà hoti.
     Idha bhikkhave bhikkhu yà sà disà agatapubbà iminà dãghena addhunà yadidaü sabbasaïkhàrasamatho sabbåpadhipañinissaggo taõhakkhayo viràgo nirodho nibbànaü taü khippaü yeva gantà hoti. Evaü kho bhikkhave gantà hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassàti.
                                   115.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave ñhànàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave ñhànaü amanàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü anatthàya saüvattati. Atthi bhikkhave ñhànaü amanàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü atthàya saüvattati. Atthi bhikkhave ñhànaü manàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü anatthàya saüvattati. Atthi bhikkhave ñhànaü manàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü atthàya saüvattati.
     2. Tatra bhikkhave yam idaü ñhànaü amanàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü anatthàya saüvattati idaü bhikkhave ñhànaü ubhayen' eva na kattabbaü ma¤¤ati, yam p' idaü ñhànaü amanàpaü kàtuü iminà pi taü na kattabbaü ma¤¤ati, yam p' idaü ñhànaü kayiramànaü anaññhàya saüvattati iminà pi taü na kattabbaü ma¤¤ati, idaü bhikkhave ñhànaü ubhayena na kattabbaü ma¤¤ati.
     3. Tatra bhikkhave yam idaü ñhànaü amanàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü atthàya saüvattati imasmiü {bhikkhave} ñhàne bàlo ca paõóito ca veditabbo purisatthàme purisaviriye purisaparakkame, na bhikkhave bàlo iti pañisa¤cikkhati--ki¤càpi kho idaü ñhànaü amanàpaü kàtuü atha carah' idam ñhànaü kayiramànaü atthàya saüvattatãti,


#<[page 119]>#
%<                            KESIVAGGA.                 119>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  so taü ñhànaü na karoti, tassa taü ñhànaü akayiramanam anatthàya saüvattati. Paõóito ca kho bhikkhave iti pañisa¤cikkhati--ki¤càpi kho idaü ñhànaü amanàpaü kàtuü atha carah' idaü ñhànaü kayiramànaü atthàya saüvattatãti, so taü ñhànaü karoti, tassa taü ñhànaü kayiramànaü atthàya saüvattati.
     4. Tatra bhikkhave yam idaü ñhànaü manàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü anatthàya saüvattati, imasmim pi bhikkhave ñhàne bàlo ca paõóito ca veditabbo purisatthàme purisaviriye purisaparakkame, na bhikkhave bàlo iti pañisa¤cikkhati--ki¤càpi kho idaü ñhànaü {manàpaü} kàtuü atha carah' idaü ñhànaü kayiramànaü anatthàya saüvattatãti, so taü ñhànaü karoti, tassa taü ñhànaü kayiramànaü anatthàya saüvattati. Paõóito ca kho bhikkhave iti pañisa¤cikkhati--ki¤càpi kho idaü ñhànaü manàpaü kàtuü atha carah' idaü ñhànaü kayiramànaü anatthàya saüvattatãti, so taü ñhànaü na karoti, tassa taü ñhànaü akayiramànaü atthàya saüvattati.
     5. Tatra bhikkhave yam idaü ñhànaü manàpaü kàtuü ta¤ ca kayiramànaü atthàya saüvattati idaü bhikkhave ñhànaü ubhayen' eva kattabbaü ma¤¤ati yam p' idaü ñhànaü manàpaü kàtuü iminà pi taü kattabbaü ma¤¤ati yam p' idaü ñhànaü kayiramànaü atthàya saüvattati iminà pi taü kattabbaü ma¤¤ati, idam bhikkhave thànam ubhayen' eva kattabbaü ma¤¤ati. Imàni kho bhikkhave cattàri ñhànànãti.
                                   116.
     1. Catuhi bhikkhave ñhànehi appamàdo karaõãyo.
Katamehi catuhi?
     Kàyaduccaritaü bhikkhave pajahatha kàyasucaritaü bhàvetha tattha ca mà pamàdattha. Vacãduccaritaü bhikkhave pajahatha vacãsucaritaü bhàvetha tattha ca mà pamàdattha. Manoduccaritaü bhikkhave pajahatha manosucaritaü bhàvetha tattha ca mà pamàdattha. Micchàdiññhiü bhikkhave pajahatha sammàdiññhiü bhàvetha tattha ca mà pamàdattha.


#<[page 120]>#
%<120                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Yato kho  bhikkhave  bhikkhuno  kàyaduccaritaü pahãnaü hoti kàyasucaritaü bhàvitam, . . . pe . . . manoduccaritaü pahãnaü hoti manosucaritaü bhàvitaü, micchàdiññhi pahãnà hoti sammàdiññhi bhàvità so na bhàyati samparàyikassa maraõassàti.
                                   117.
     1. Catusu bhikkhave ñhànesu attaråpena appamàdo sati cetaso àrakkho karaõãyo. Katamesu catusu.
     Mà me rajanãyesa dhammesu cittaü rajjãti attaråpena appamàdo sati cetaso àrakkho karaõãyo. Mà me dosanãyesu dhammesu cittaü dussãti attaråpena appamàdo sati cetaso àrakkho karaõãyo. Mà me mohanãyesu dhammesu cittaü muyhãti attaråpena appamàdo sati cetaso àrakkho karaõãyo. Mà me madanãyesu dhammesu cittaü majjãti attaråpena appamàdo sati cetaso àrakkho karaõãyo.
     2. Yato kho bhikkhave bhikkhuno rajanãyesu dhammesu cittam na rajjati vãtaràgattà, dosanãyesu dhammesu cittaü na dussati vãtadosattà, mohanãyesu dhammesu cittaü na muyhati vãtamohattà, madanãyesu dhammesu cittaü na majjati vãtamadattà so na chambhati na kampati na vedhati na santàsaü àpajjati na ca pana samaõavacanahetu pi gacchatãti.
                                  118.3
     1. Cattàr' imàni bhikkhave saddhassa kulaputtassa dassanãyàni saüvejanãyàni ñhànàni. Katamàni cattàri?
     Idha Tathàgato jàto ti bhikkhave saddhassa kulaputtassa dassanãyaü saüvejanãyaü ñhànaü. Idhà Tathàgato anuttaraü sammàsambodhiü abhisambuddho ti bhikkhave saddhassa kulaputtassa dassanãyaü saüvejanãyaü ñhànaü.
Idha Tathàgato anuttaraü dhammacakkaü pavattesãti bhikkhave saddhassa kulaputtassa dassanãyaü saüvejanãyaü ñhànaü. Idha Tathàgato anupàdisesàya nibbànadhàtuyà parinibbuto ti bhikkhave saddhassa kulaputtassa dassanãyaü saüvejanãyaü thànam.


#<[page 121]>#
%<                           BHAYAVAGGA.               121>%
     Imàni kho bhikkhave cattàri  saddhassa  kulaputtassa dassanãyàni saüvejanãyàni ñhànànãti.
                                   119.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave bhayàni. Katamàni cattàri?
     Jàtibhayaü, jaràbhayaü, vyàdhibhayaü, maraõabhayaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri bhayànãti.
                                  120.
     Cattàr' imàni bhayàni. Katamàni cattàri?
     Aggibhayaü, udakabhayaü, ràjabhayaü, corabhayaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri bhayànànãti.
                          [Kesi]2vaggo dutiyo.
     [Tass' uddànam ||
            Kesi javo patodo ca|| nàgañhànena pa¤camaü||
            Appamàdo ca àrakkho|| vejanãya¤ cadve] bhayàti||
                                   121.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave bhayàni. Katamàni cattàri?
     Attànuvàdabhayaü, parànuvàdabhayaü, daõóabhayam, duggatibhayaü.
     2. Katama¤ ca bhikkhave attànuvàdabhayaü?
     Idha bhikkhave ekacco iti pañisa¤cikkhati--aha¤ c' evakho pana kàyena duccaritaü careyyaü vàcàya duccaritaü careyyaü, manasà duccaritaü careyyaü ki¤ ca taü kammaü attà sãlato na upavadeyyàti--so attànuvàdabhayassa bhãto kàyaduccaritaü pahàya kàyasucaritaü bhàveti . . . pe . . . manoduccaritaü pahàya manosucaritaü bhàveti suddhaü attànaü pariharati. Idaü vuccati bhikkhave attànuvàdabhayaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave parànuvàdabhayaü?


#<[page 122]>#
%<122                    AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha bhikkhave ekacco iti pañisa¤cikkhati--aha¤ c' eva kho pana kàyena duccaritaü careyyaü . . . pe . . . manasà duccaritaü careyyaü ki¤ ca taü kammaü pare sãlato na upavadeyyun ti--so parànuvàdabhayassa bhãto kàyaduccaritaü pahàya kàyasucaritaü bhàveti . . . pe . . . manoduccaritaü pahàya manosucaritaü bhàveti suddhaü attànaü pariharati. Idaü vuccati bhikkhave parànuvàda bhayaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave daõóabhayaü?
     Idha bhikkhave ekacco passati coraü àgucàriü ràjàno gahetvà vividhà kammakaraõà kàrente kasàhi pi tàëente vettehi pi tàëente addhadaõóehi pi tàëente hattham pi chindante pàdam pi chindante hatthapàdam pi chindante kaõõam pi chindante nàsam pi chindante kaõõanàsam pi chindante bilaïgathàlikam pi karonte saïkhamuõóikam pi karonte ràhumukham pi karonte jotimàlikam pi karonte hatthapajjotikam pi karonte erakavattikam pi karonte cãrakavàsikam pi karonte eõeyyakam pi karonte balisamaüsikam pi karonte kahàpaõakam pi karonte khàràpatacchikam pi karonte palighaparivattikam pi karonte palàlapãthakam pi karonte tattena pi telena osi¤cante sunakhehi pi khàdàpente jãvantam pi såle uttàsente asinà pi sãsaü chidante. Tass' evaü hoti--yathàråpànaü kho pàpakànaü kammànaü hetu coraü àgucàriü ràjàno gahetvà vividhà kammakaraõà kàrenti kasàhi pi tàëenti . . . pe . . . asinà pi sãsaü chindanti, aha¤ c' eva kho pana evaråpaü pàpakammaü kareyyaü mam pi ràjàno {gahetvà} evaråpà vividhà kammakaraõà kàreyyuü kasàhi pi tàëeyyuü . . . pe . . . asinà pi sãsaü chindeyyun ti--so daõóabhayassa bhãto na paresaü pàbhataü palumpanto carati. Idaü vuccati bhikkhave daõóabhayam.


#<[page 123]>#
%<                           BHAYAVAGGA.                123>%
     5. Katama¤ ca bhikkhave duggatibhayaü?
     Idha bhikkhave ekacco iti pañisa¤cikkhati--kàyaduccaritassa kho pàpako vipàko abhisamparàyam . . . pe . . . manoduccaritassa kho pàpako vipàko abhisamparayam, aha¤ c' eva kho kàyena duccaritaü careyyaü . . . pe . . . manasà duccaritaü careyyaü ki¤ ca taü yàhaü na kàyassa bhedà param maraõà apàyaü duggatiü vinipàtaü niràye uppajjeyyan ti--so duggatibhayassa bhãto kàyaduccaritaü pahàya kàyasucaritaü bhàveti . . . pe . . . manosucaritaü bhàveti suddhaü attànaü pariharati. Idaü vuccati bhikkhave duggatibhayaü. Imàni kho bhikkhave cattàri bhayàni.
                                   122.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave bhayàni udakorohantassa pàñikaïkhitabbàni. Katamàni cattàri?
     æmibhayaü, kumbhãlabhayaü, àvaññabhayaü susukàbhayaü. Imàni kho bhikkhave cattàri bhayàni udakorohantassa pàñikaïkhitabbàni.
     2. Evam eva kho bhikkhave idh' ekacce kulaputte imasmiü dhammavinaye agàrasmà anagàriyaü pabbajite cattàri bhayàni pàñikaïkhitabbàni. Katamàni cattàri?
     æmibhayaü . . . pe . . . susukàbhayaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave åmibhayaü?
     Idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhà agàrasmà anagàriyaü pabbajito hoti--otiõõo 'mhi jàtiyà jaràya maraõena sokehi paridevehi dukkhehi domanassehi upàyàsehi dukkhotiõõo dukkhapareto, appeva nàma imassa kevalassa dukkhakkhandhassa antakiriyà pa¤¤àyethàti. Tam enaü tathà pabbajitaü samànaü sabrahmacàrã ovadanti anusàsanti--
evan te abhikkamitabbaü evan te pañikkamitabbaü evan te àloketabbaü evan te viloketabbaü evan te sammi¤jitabbaü evan te pasàretabbaü evan te saïghàñipattacãvaraü dhàretabban ti.


#<[page 124]>#
%<124                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Tassa evam hoti--mayaü kho pubbe agàriyabhåtà samànà a¤¤e ovadàma pi anusàsàma pi, ime pan' amhàkam puttamattà ma¤¤e nattamattà ma¤¤e ovaditabbaü anusàsitabbaü ma¤¤antãti. So kupito anattamano sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvattati. Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu åmibhayassa bhãto sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvatto. æmibhayan ti kho bhikkhave kodhåpàyàsass' etaü adhivacanaü. Idaü vuccati bhikkhave åmibhayaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave kumbhãlabhayam?
     Idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhà agàrasmà anagàriyaü pabbajito hoti--otiõõo 'mhi jàtiyà jaràya . . . pe . . . pa¤¤àyethàti. Tam enaü tathà pabbajitaü samànaü sabrahmacàrã ovadanti anusàsanti--idan te khàditabbaü idan te na khàditabbaü idan te bhu¤jitabbaü idan te na bhu¤jitabbaü idan te sàyitabbaü idan te na sàyitabbaü idan te pàtabbaü idan te na pàtabbaü, kappiyan te khàyitabbaü akappiyaü te na khàyitabbaü kappiyan te bhu¤jitabbaü akappiyaü te na bhu¤jitabbaü kappiyan te sàyitabbaü akappiyaü te na sàyitabbaü kappiyan te pàtabbaü akappiyaü te na pàtabbaü, kàle pàtabbaü akàle na pàtabbaü, kàle khàditabbaü vikàle na khàditabbaü kàle te bhu¤jitabbaü vikàle na bhu¤jitabbaü kàle te sàvitabbaü vikàle na sàyitabbaü kàle te pàtabbaü vikàle na pàtabban ti. Tassa evaü hoti--mayaü kho pubbe agàriyabhåtà samànà yaü icchàma tam khàdàma yaü na icchàma na taü khàdàma yaü icchàma taü bhu¤jàma yaü na icchàma na taü bhu¤jàma yaü icchàma taü sàyàma yaü na icchàma na taü sàyàma yaü icchàma taü pipàma yaü na icchàma na taü pipàma, kappiyam pi khàdàma akappiyam pi khàdàma . . . kappiyam pi pipàma akappiyam pi pipàma, kàle pi khàdàma vikàle pi khadàma . . . kàle pi pipàma vikàle pipàma.


#<[page 125]>#
%<                        BHAYAVAGGA.                       125>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Yam pi no saddhà gahapatikà divà vikàle paõãtaü khàdaniyaü và bhojaniyam và denti, tatra pi 'me mukhàvaraõaü ma¤¤e karontãti, so sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvattati. Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu kumbhãlabhayassa bhãto sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvatto. Kumbhãlabhayan ti kho bhikkhave odarikattass' etaü adhivacanaü. Idaü vuccati bhikkhave kumbhãlabhayaü.
     5. Katama¤ ca bhikkhave àvaññabhayam? 
     Idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhà agàrasmà anagàriyaü pabbajito hoti: otiõõo 'mhi . . . pe . . . pa¤¤àyethàti. So evaü pabbajito samàno pubbaõhasamayaü nivàsetvà pattacãvaram àdàya gàmaü và nigamaü và piõóàya pavisati arakkhiten' eva kàyena arakkhitàya vàcàya arakkhittena cittena anupaññhitàya satiyà asaüvutehi indriyehi. So tattha passati gahapatiü và gahapatiputtaü và pa¤cahi kàmaguõehi samappitaü samaïgibhåtaü paricàrayamànaü. Tass' evaü hoti: mayaü kho pubbe agàriyabhåtà samànà pa¤cahã kàmaguõehi samappità samaïgibhåtà paricàrimha, {saüvijjante} kho pana me kule bhogà sakkà bhoge ca bhu¤jituü pu¤¤àni ca kàtuü, yan nånàhaü sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvattitvà bhoge ca bhu¤jeyyaü pu¤¤àni ca kareyyan ti. So sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvattati. Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu àvaññabhayassa bhãto sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvatto. âvaññabhayan ti kho bhikkhave pa¤cann' etaü kàmaguõànaü adhivacanaü. Idaü vuccati bhikkhave àvaññabhayaü.
     6. Katama¤ ca bhikkhave susukàbhayaü?
     Idha bhikkhave ekacco kulaputto saddhà agàrasmà anagàriyaü pabbajito hoti: otiõõo 'mhi . . . pa¤¤àyethàti.
So evaü pabbajito samàno pubbaõhasamayaü nivàsetvà pattacãvaram àdàya gàmaü và nigamaü và piõóàya pavisati arakkhiten' eva kàyena .


#<[page 126]>#
%<126                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . arakkhitena cittena anupaññhitàya satiyà asaüvutehi indriyehi. So tattha passati màtugàmaü dunnivatthaü và duppàrutaü và, tassa màtugàmaü disvà dunnivatthaü và duppàrutaü và ràgo cittaü anuddhaüseti, so ràgànuddhastena cittena sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvattati. Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu susukàbhayassa bhãto sikkhaü paccakkhàya hãnàyàvatto. Susukàbhayan ti kho bhikkhave màtugàmass' etaü adhivacanaü. Idaü vuccati bhikkhave susukàbhayaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri bhayàni idh' ekacce kulaputte imasmiü dhammavinaye saddhà agàrasmà anagàriyaü pabbajite pàtikaïkhitabbànãti.
                                   123.
     1. Cattàro 'me puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü.
Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo vivicc' eva kàmehi vivicca akusalehi dhammehi savitakkaü savicàraü vivekajaü pãtisukhaü pañhamajjhànaü upasampajja viharati. So tad assàdeti taü nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito tad-adhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno Brahmakàyikànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Brahmakàyikànaü bhikkhave devànaü kappo àyuppamàõaü, tattha puthujjano yàvatàyukaü ñhatvà yàvatakaü tesaü devànaü àyuppamàõaü taü sabbaü khepetvà nirayaü pi gacchati tiracchànayonim pi gacchati pittivisayam pi gacchati. Bhagavato pana sàvako tattha yàvatàyukaü ñhatvà yàvatakaü tesaü devànaü àyuppamàõaü taü sabbaü khepetvà tasmiü yeva bhave parinibbàyati. Ayaü kho bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati.


#<[page 127]>#
%<                          BHAYAVAGGA.                    127>%
     2. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo vitakkavicàrànaü våpasamà ajjhattaü sampasàdo cetaso ekodibhàvaü avitakkaü avicàraü samàdhijaü pãtisukhaü dutiyajjhànaü upasampajja viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito tad-adhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno âbhassarànaü devànaü sahavyataü uppajjati. âbhassarànaü bhikkhave devànaü dve kappà àyuppamàõaü, tattha puthujjano yàvatàyukaü ñhatvà yàvatakaü tesaü devànaü àyuppamàõaü taü sabbaü khepetvà nirayam pi gacchati tiracchànayonim pi gacchati pittivisayam pi gacchati. Bhagavato pana sàvako tattha yàvatàyukaü ñhatvà yàvatakaü tesaü devànaü àyuppamàõaü taü sabbaü khepetvà tasmiü yeva bhave parinibbàyati. Ayaü kho bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati.
     3. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo pãtiyà ca viràgà upekhako ca viharati sato ca sampajàno sukha¤ ca kàyena pañisaüvedeti. Yan taü ariyà àcikkhanti upekhako satimà sukhavihàrãti tatiyajjhànaü upasampajja viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito tad-adhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno Subhakiõhànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Subhakiõhànaü bhikkhave devànaü cattàro kappà àyuppamàõaü, tattha puthujjano . . . pe . . . parinibbàyati. Ayaü kho bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati.
     4. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo sukhassa ca pahànà dukkhassa ca pahànà pubbe va somanassadomanassànaü atthagamà adukkhamasukhaü upekhàsati-parisuddhiü catutthajjhànaü upasampajja viharati.
So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito  tad-adhimutto  tabbahulavihàrã aparihãno  kàlaü kurumàno Vehapphalànaü devànaü sahavyataü uppajjati.


#<[page 128]>#
%<128                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Vehapphalànaü bhikkhave devànaü pa¤ca kappasatàni àyuppamàõaü, tattha puthujjano . . . pe . . . parinibbàyati. Ayaü bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  124.1
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . pañhamajjhànaü upasampajja viharati. So yad eva tattha hoti råpagataü vedanàgataü sa¤¤àgataü saïkhàragataü vi¤¤àõagataü te dhamme aniccato dukkhato rogato gaõóato sallato aghato àbàdhato parato palokato su¤¤ato anattato samanupassati. So kàyassa bhedà param maraõà Suddhàvàsànaü devànaü sahavyataü uppajjati.
Ayaü bhikkhave uppatti asàdhàraõà puthujjanehi.
     2. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo vitakkavicàrànaü våpasamà . . . pe . . . dutiyajjhànaü . . . pe . . . tatiyajjhànaü . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. So yad eva tattha hoti råpagatam . . . pe . . . te dhamme aniccato . . . anattato samanupassati.
So kàyassa bhedà param maraõà Suddhàvàsànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Ayaü bhikkhave uppatti asàdhàraõà puthujjanehi.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   125.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo mettàsahagatena cetasà ekaü disaü pharitvà viharati,


#<[page 129]>#
%<                           BHAYAVAGGA.                129>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tathà dutiyaü . . . tathà tatiyaü . . . tathà catutthiü, iti uddham adho tiriyaü sabbadhi sabbattatàya sabbàvantaü lokaü mettàsahagatena cetasà vipulena mahaggatena appamàõena averena avyàpajjhena pharitvà viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito tadadhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno Brahmakàyikànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Brahmakàyikànaü bhikkhave devànaü kappo àyuppamàõaü, tattha puthujjano . . . parinibbàyati. Ayaü kho bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati.
     2. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo karuõàsahagatena cetasà . . . pe . . . muditàsahagatena cetasà . . . pe . . . upekhàsahagatena cetasà ekaü disaü {pharitvà} viharati, tathà dutiyaü tathà tatiyaü tathà catutthiü iti uddham adho tiriyaü sabbadhi sabbattatàya sabbàvantaü lokaü upekhàsahagatena cetasà vipulena mahaggatena appamàõena averena avyàpajjhena pharitvà viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati, tattha ñhito tad-adhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno âbhassarànaü devànaü sahavyataü uppajjati. âbhassarànaü bhikkhave dve kappà àyuppamàõaü . . . pe . . . Subhakiõhànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Subhakiõhànaü bhikkhave devànaü cattàro kappà àyuppamàõaü . . . pe . . . Vehapphalànaü devànaü sahavyataü uppajjàti. Vehapphalànaü bhikkhave pa¤cakappasatàni àyuppamàõaü, tattha puthujjano yàvatàyukaü ñhatvà yàvatakaü tesaü devànaü àyuppamàõaü taü sabbaü khepetvà nirayam pi gacchati tiracchànayonim pi gacchati pittivisayam pi gacchati. Bhagavato pana sàvako tattha yàvatàyukaü thatvà yàvatakaü tesaü devànaü ayuppamàõaü taü sabbaü khepetvà tasmiü yeva bhave parinibbàyati. Ayaü kho bhikkhave viseso ayaü adhippàyàso idaü nànàkaraõaü sutavato ariyasàvakassa assutavatà puthujjanena yadidaü gatiyà uppattiyà sati.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.


#<[page 130]>#
%<130                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  126.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo mettàsahagatena cetasà . . . pe [125.1] avyàpajjhena pharitvà viharati. Soyad eva tattha hoti råpagataü . . . [124.1] . . . samanupassati.
So kàyassa bhedà param maraõà Suddhàvàsànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Ayaü kho bhikkhave uppatti asàdhàraõà puthujjanehi.
     2. Puna ca paraü bhikkhave idh' ekacco puggalo karuõàsahagatena cetasà . . . pe . . . mudità . . . pe . . . upekhàsahagatena cetasà . . . vipulena mahaggatena appamàõena averena avyàpajjhena pharitvà viharati . . . pe [124.1] . . . maraõà Suddhàvàsànaü devànaü sahavyataü uppajjati. Ayaü bhikkhave uppatti asàdhàraõà puthujjanehi. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   127.
     1. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà cattàro acchariyà abbhutà dhammà pàtubhavanti. Katame cattàro?
     Yadà bhikkhave bodhisatto Tusità kàyà cavitvà sato sampajàno màtukucchiyaü okkamati atha sadevake loke samàrake sabrahmake sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya appamàõo uëàro obhàso pàtubhavati atikkamm' eva devànaü devànubhàvanaü. Yà pi tà lokantarikà aghà asaüvutà andhakàrà andhakàratimisà yattha p' imesaü candimasuriyànaü evaü mahiddhikànaü evaü mahànubhàvanaü àbhà nànubhonti, tattha pi appamàõo uëàro obhàso pàtubhavati atikkamm' eva devànaü devànubhàvanaü.
Ye pi tattha sattà uppannà te pi ten' obhàsena a¤¤ama¤¤aü sa¤jànanti--a¤¤e pi kira bho santi sattà idh' uppannà ti Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü pañhamo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.


#<[page 131]>#
%<                            BHAYAVAGGA.                 131>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     2. Puna ca paraü bhikkhave yadà bodhisatto sato sampajàno màtu kucchismà nikkhamati atha sadevake loke samàrake sabrahmake sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya appamàõo uëàro obhàso pàtubhavati atikkamm' eva devànaü devànubhàvanaü. Yà pi tà lokantarikà . . . tattha pi appamàõo uëàro obhàso pàtubhavati atikkamm' eva devànaü devànubhàvanaü Ye pi tattha sattà . . . [127.1] . . . idh' uppannàti. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü dutiyo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     3. Puna ca paraü bhikkhave yadà Tathàgato anuttaraü sammàsambodhiü abhisambujjhati atha sadevake loke . . . pe . . . [127.2] . . . idh' uppannàti. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü tatiyo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     4. Puna ca paraü bhikkhave yadà Tathàgato anuttaraü dhammacakkaü pavatteti atha sadevake loke . . . [127.2] . . . idh' uppannàti. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü catuttho acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ime cattàro acchariyà abbhutà dhammà pàtubhavantãti.
                                   128.
     1. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà cattàro acchariyà abbhutà dhammà pàtubhavanti.
Katame cattàro?
     âlayaràmà bhikkhave pajà àlayaratà àlayasamudità, sà Tathàgatena anàlaye dhamme desiyamàne sussåyati sotaü odahati a¤¤à cittaü upaññhàpeti. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü pañhamo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     2. Mànaràmà bhikkhave pajà mànaratà mànasamudità, sà Tathàgatena mànavinaye dhamme desiyamàne sussåyati sotaü odahati a¤¤à cittaü upaññhàpeti.


#<[page 132]>#
%<132                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü dutiyo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     3. Anupasamàràmà bhikkhave pajà anupasamaratà anupasamasammudità, sà Tathàgatena opasamike dhamme sussåyati . . . upaññhàpeti. Tathàgatassa bhikkhave . . . pàtubhàvà ayaü tatiyo acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     4. Avijjàgatà bhikkhave pajà andhabhåtà pariyonaddhà, sà Tathàgatassa avijjàvinaye dhamme desiyamàne sussåyati sotaü odahati a¤¤à cittaü upaññhàpeti. Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ayaü catuttho acchariyo abbhuto dhammo pàtubhavati.
     Tathàgatassa bhikkhave arahato sammàsambuddhassa pàtubhàvà ime cattàro abbhutà dhammà pàtubhàvantãti.
                                  129.2
     1. Cattàro 'me bhikkhave acchariyà abbhutà dhammà ânande. Katame cattàro?
     Sace bhikkhave bhikkhuparisà ânandaü dassanàya upasaïkamati dassanena sà attamanà hoti, tattha ce ânando dhammaü bhàsati bhàsitena pi sà attamanà hoti, atittà va bhikkhave bhikkhuparisà hoti atha ânanda tuõhã bhavati.
     2. Sace bhikkhave bhikkhunãparisà ânandaü dassanàya upasaïkamati dassanena sà attamanà hoti, tattha ce ânando dhammaü bhàsati . . . tuõhã bhavati.
     3. Sace bhikkhave upàsakaparisà . . . tuõhã bhavati.
     4. Sace bhikkhave upàsikàparisà ânandaü dassanàya upasaïkamati dassanena sà attamanà hoti, tattha ce ânando dhammaü bhàsati bhàsitena pi sà attamanà hoti, atittà va bhikkhave upàsikàparisà hoti atha ânando tuõhã bhavati.
     Ime kho bhikkhave cattàro acchariyà abbhutà dhammà ânande ti.


#<[page 133]>#
%<                             PUGGALAVAGGA.           133>%
                                  130.
     1. Cattàro 'me bhikkhave acchariyà abbhutà dhammà ra¤¤o cakkavattimhi. Katame cattàro?
     Sace bhikkhave khattiyaparisà ràjànaü cakkavattiü dassanàya upasaïkamati dassanena sà attamanà hoti, tattha ce ràjà cakkavattã bhàsati bhàsitena pi sà attamanà hoti, atittà va bhikkhave khattiyaparisà hoti atha ràjà cakkavatti tuõhã bhavati.
     2. Sace bhikkhave bràhmaõaparisà . . . tuõhã bhavati.
     3. Sace bhikkhave gahapatiparisà . . . tuõhã bhavati.
     4. Sace bhikkhave samaõaparisà . . . tuõhã bhavati.
     Ime kho bhikkhave cattàro acchariyà abbhutà dhammà ra¤¤o cakkavattimhi.
     5. Evam eva kho bhikkhave cattàro acchariyà abbhutà dhammà ânande. Katame cattàro?
     Sace bhikkhave bhikkhuparisà ânandaü dassanàya upasaïkamati . . . tuõhã bhavati.
     6. Sace bhikkhave bhikkhunãparisà . . . pe . . .
     7. Sace bhikkhave upàsakaparisà . . . pe . . .
     8. Sace bhikkhave upàsikàparisà . . . tuõhã bhavati.
     Ime kho bhikkhave cattàro acchariyà abbhutà dhammà ânande ti.
                         [Bhaya-]vaggo tatiyo.
     [Tass' uddànaü||
            Attànuvàda ummi ca|| dve ca nànà dve ca honti||
            Mettà dve ca acchariyà|| abbhutadhammà parà dve] ti||
                                   131.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni appahãnàni honti, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni appahãnà honti, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnà honti.


#<[page 134]>#
%<134                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha pana bhikkhave ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni honti, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni appahãnà honti, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnà honti.
     Idha pana bhikkhave ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni honti, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni honti, bhavapañilàbhikàni appahãnàni honti.
     Idha pana bhikkhave ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni honti, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni honti, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni honti.
     2. Katamassa bhikkhave puggalassa oraübhàgiyàni saüyojanàni appahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni?
     Sakadàgàmissa. Imassa kho bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni appahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni.
     3. {Katamassa} bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni.
     Uddhaüsotassa akaniññhagàmino. Imassa kho bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni . . . appahãnàni.
     4. Katamassa bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni appahãnàni?
     Antaràparinibbàyissa. Imassa kho bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni . . . appahãnàni.
     5. Katamassa bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni?
     Arahato. Imassa kho bhikkhave puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni, uppattipañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni, bhavapañilàbhikàni saüyojanàni pahãnàni.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.


#<[page 135]>#
%<                       PUGGALAVAGGA.               135>%
                                 132.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Yuttapañibhàno na muttapañibhàno, muttapañibhàno na yuttapañibhàno, yuttapañibhàno ca muttapañibhàno ca, n' eva yuttapañibhàno na muttapañibhàno. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  133.
     Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Ugghañita¤¤å, vipacita¤¤å, neyyo, padaparamo.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  134.
     Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Uññhànaphalåpajãvã na kammaphalåpajãvã, kammaphalåpajãvã na uññhànaphalåpajãvã, uññhànaphalåpajãvã ca kammaphalåpajãvã ca, n' eva uññhànaphalåpajãvã na kammaphalåpajãvã. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà . . . lokasmin ti.
                                  135.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Sàvajjo, vajjabahulo, appavajjo, anavajjo.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo sàvajjo hoti?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sàvajjena kàyakammena samannàgato hoti . . . pe . . . sàvajjo manokammena samannàgato hoti. Evaü kho bhikkhave puggalo sàvajjo hoti.


#<[page 136]>#
%<136                            AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo vajjabahulo hoti?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sàvajjena bahulaü kàyakammena samannàgato hoti appaü anavajjena . . . pe . . . sàvajjena bahulaü manokammena samannàgato hoti appaü anavajjena. Evaü kho puggalo vajjabahulo hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo appavajjo hoti?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo anavajjena bahulaü kàyakammena samannàgato hoti appaü sàvajjena . . . pe . . . anavajjena bahulaü manokammena samannàgato hoti appaü sàvajjena. Evaü kho bhikkhave puggalo appavajjo hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo anavajjo hoti?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo anavajjena kàyakammena samannàgato hoti . . . pe . . . anavajjena manokammena samannàgato hoti. Evaü kho bhikkhave puggalo anavajjo hoti.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  136.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo sãlesu na paripårakàrã hoti samàdhismiü na paripårakàrã pa¤¤àya na paripårakàrã. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlesu paripårakàrã hoti samàdhismiü na paripårakàrã pa¤¤àya na paripårakàrã. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlesu paripårakàrã hoti samàdhismiü paripårakàrã pa¤¤àya na paripårakàrã. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlesu paripårakàrã hoti samàdhismiü paripårakàrã pa¤¤àya paripårakàrã. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   137.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?


#<[page 137]>#
%<                        PUGGALAVAGGA.                    137>%
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na sãlagarå hoti na sãlàdhipateyyo na samàdhigarå hoti na samàdhàdhipateyyo na pa¤¤àgarå hoti na pa¤¤àdhipateyyo. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlagarå hoti sãlàdhipateyyo na samàdhigarå hoti na samàdhàdhipateyyo na pa¤¤àgarå hoti na pa¤¤àdhipateyyo. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlagarå hoti sãlàdhipateyyo samàdhigarå hoti samàdhàdhipateyyo na pa¤¤àgarå hoti na pa¤¤àdhipateyyo. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo sãlagarå hoti sãlàdhipateyyo samàdhigarå hoti samàdhàdhipateyyo pa¤¤àgarå hoti pa¤¤àdhipateyyo.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   138.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Nikaññhakàyo anikaññhacitto, anikaññhakàyo nikaññhacitto, anikaññhakàyo ca anikaññhacitto ca, nikaññhakàyo ca nikaññhacitto ca.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo nikaññhakàyo hoti anikaññhacitto?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo ara¤¤e vanapatthàni pantàni senàsanàni pañisevati, so tattha kàmavitakkam pi vitakketi vyàpàdavitakkam pi vitakketi vihiüsàvitakkam pi vitakketi. Evaü kho bhikkhave puggalo nikaññhakàyo hoti anikaññhacitto.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo anikaññhakàyo hoti nikaññhacitto?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho ara¤¤e . . . patisevati, so tattha nekkhammavitakkam pi vitakketi avyàpàdavitakkam . . . avihiüsàvitakkaü vitakketi.
Evaü kho bhikkhave puggalo anikaññhakàyo hoti nikaññhacitto.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo anikaññhakàyo ca hoti anikaññhacitto ca?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo na h' eva kho ara¤¤e . . . pañisevati,


#<[page 138]>#
%<138           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  so tattha kàmavitakkaü pi vitakketi . . . vihiüsàvitakkaü vitakketi. Evaü kho bhikkhave anikaññhakàyo ca hoti anikaññhacitto ca.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo nikaññhakàyo ca hoti nikaññhacitto ca?
     Idha pana bhikkhave ekacco puggalo ara¤¤e . . . pañisevati, so tattha nekkhammavitakkam pi vitakketi avyàpàdavitakkam pi vitakketi avihiüsàvitakkam pi vitakketi.
     Evaü kho bhikkhave puggalo nikaññhakayo ca hoti nikaññhacitto ca.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                  139.
     1. Cattàro 'me bhikkhave dhammakathikà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco dhammakathiko appa¤ ca bhàsati asahita¤ ca, parisà ca na kusalà hoti sahitàsahitassa.
Evaråpo bhikkhave dhammakathiko, evaråpàyaü parisàyaü dhammakathiko t' eva saïkhaü gacchati.
     2. Idha pana bhikkhave ekacco dhammakathiko appa¤ ca bhàsati sahita¤ ca, parisà ca kusalà hoti sahitàsahitassa. Evaråpo bhikkhave dhammakathiko, evaråpàyaü parisàyaü dhammakathiko t' eva saïkhaü gacchati.
     3. Idha pana bhikkhave ekacco dhammakathiko bahu¤ ca bhàsati asahita¤ ca, parisà ca na kusalà hoti sahitàsahitassa. Evaråpo bhikkhave dhammakathiko, evaråpàyaü parisàyaü dhammakathiko t' eva saïkhaü gacchati.
     4. Idha pana bhikkhave ekacco dhammakathiko bahu¤ ca bhàsati sahita¤ ca, parisà ca kusalà hoti sahitàsahitassa.
Evaråpo bhikkhave dhammakathiko evaråpàyaü parisàyaü dhammakathiko t' eva saïkhaü gacchati.
     Ime kho bhikkhave cattàro dhammakatthikà ti.
                                   140.
     Cattàro 'me bhikkhave vàdã. Katame cattàro?


#<[page 139]>#
%<                            âBHâVAGGA.              139>%
     Atthi bhikkhave vàdã atthato pariyàdànaü gacchati no vya¤janato. Atthi bhikkhave vàdã vya¤janato pariyàdànaü gacchati no atthato. Atthi bhikkhave vàdã atthato ca vya¤janato ca pariyàdànaü gacchati. Atthi bhikkhave vàdã n' ev' atthato no vya¤janato pariyàdànaü gacchati.
     Ime kho bhikkhave cattàro vàdã.
     Aññhànaü etaü bhikkhave anavakàso yaü catuhi pañisambhidàhi samannàgato atthato ca vya¤janato ca pariyàdànaü gacchatãti.
                          Puggalavaggo catuttho.
     [Tass' uddànam||
          Saüyojanaü pañibbhàno|| ugghañita¤¤å ñhànaü||
          sàvajjo dve ca sãlàpi|| nikaññha dhammavàdã] càti||
                                   141.
     Catasso imà bhikkhave àbhà. Katamà catasso?
     Candàbhà, suriyàbhà, aggàbhà, pa¤¤àbhà.
     Imà kho bhikkhave catasso àbhà, etadaggaü bhikkhave imàsaü catunnaü yadidaü pa¤¤àbhà ti.
                            142.
     Catasso imà bhikkhave pabhà. Katamà catasso?
     Candappabhà, suriyappabhà, aggippabhà, pa¤¤àpabhà.
     Imà kho bhikkhave catasso pabhà, etadaggaü bhikkhave imàsaü catunnaü yadidaü pa¤¤àpabhà ti.
                            143.
     Cattàro 'me bhikkhave àlokà. Katame cattàro?
     Candàloko, suriyàloko, aggàloko, pa¤¤àloko.
     Ime kho bhikkhave cattàro àlokà, etadaggaü bhikkhave imesaü catunnaü yadidaü pa¤¤àloko ti.
                            144.
     Cattàro 'me bhikkhave obhàsà. Katame cattàro?
     Candobhàso, suriyobhàso, aggobhàso, pa¤¤obhàso.


#<[page 140]>#
%<140                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Ime kho bhikkhave cattàro obhàsà, etadaggaü bhikkhave imesaü catunnaü yadidaü pa¤¤obhàso ti.
                                   145.
     Cattàro 'me bhikkhave pajjotà. Katame cattàro?
     Candapajjoto, suriyapajjoto, aggipajjoto, pa¤¤àpajjoto.
     Ime kho bhikkhave cattàro pajjotà, etadaggaü bhikkhave imesaü catunnaü yadidaü pa¤¤àpajjoto ti.
                                   146.
     Cattàro 'me kàlà. Katame cattàro?
     Kàlena dhammasavanaü, kàlena dhammasàkacchà, kàlena samatho, kàlena vipassanà.
     Ime kho bhikkhave cattàro kàlà ti.
                                   147.
     1. Cattàro 'me bhikkhave kàlà sammà bhàviyamànà sammà anuparivattiyamànà anupubbena àsavànaü khayaü pàpenti. Katame cattàro?
     Kàlena dhammasavanaü, kàlena dhammasàkacchà, kàlena samatho, kàlena vipassanà.
     Ime kho bhikkhave cattàro kàlà sammà bhàviyamànà sammà anuparivattiyamànà anupubbena àsavànaü khayaü pàpenti.
     2. Seyyathàpi bhikkhave upari pabbate thålaphussitake deve vassante taü udakaü yathàninnaü pavattamànam pabbatakandarapadarasàkhà paripåreti, pabbatakandarapadarasàkhà paripårà kussubbhe paripårenti, kussubbhà paripårà mahàsobbhe paripårenti, mahàsobbhà paripårà kunnadiyo paripårenti, kunnadiyo paripårà mahànadiyo paripårenti, mahànadiyo paripårà samuddaü sàgaraü paripårenti, evam eva kho bhikkhave ime cattàro kàlà sammà bhàviyamànà sammà anuparivattiyamànà anupubbena àsavànaü khayaü pàpentãti.


#<[page 141]>#
%<                         INDRIYAVAGGA.                141>%
                                  148.
     Cattàr' imàni bhikkhave vacãduccaritàni. Katamàni cattàri?
     Musàvàdo, pisuõàvàcà, pharusàvàcà, samphappalàpo.
     Imàni kho bhikkhave cattàri vacãduccaritànãti.
                                   149.
     Cattàr' imàni vacãsucaritàni. Katamàni cattàri?
     Saccavàcà, apisuõàvàcà, saõhàvàcà, mantàbhàsà.
     Imàni kho bhikkhave cattàri vacãsucaritànãti.
                                   150.
     Cattàro 'me bhikkhave sàrà. Katame cattàro?
     Sãlasàro, samàdhisàro, pa¤¤àsàro, vimuttisàro ti.
     Ime kho bhikkhave cattàro sàràti.
                           âbhà vaggo pa¤camo.
     [Tass' uddànaü||
            âbhàpabhà ca àlokà|| obhà[sa] pajjota dve kàlà
            dve carità ca sãlàgà|| honti te dasa vagge càti.]
                                   151.
     Cattàr' imàni bhikkhave indriyàni. Katamàni cattàri?
     Saddhindriyaü, viriyindriyaü, satindriyaü, samàdhindriyaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri indriyànãti.
                                   152.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave balàni. Katamàni cattàri?
     Saddhàbalaü, viriyabalaü, satibalaü, samàdhibalaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri balànãti.


#<[page 142]>#
%<142                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  153.
     2. Cattar' imàni bhikkhave balàni. Katamàni balàni?
     Pa¤¤àbalaü, viriyabalaü, anavajjabalaü, saïgàhabalaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri balànãti.
                                   154.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave balàni. Katamàni balàni?
     Satibalaü, samàdhibalaü, anavajjabalaü, saïgàhabalaü.
Imàni kho bhikkhave cattàri balànãti.
                                   155.
     2. Cattàr' imàni bhikkhave balàni. Katamàni cattàri?
     Pañisaïkhànabalaü, bhàvanàbalaü, anavajjabalaü saïgàhabalaü. Imànã kho bhikkhave cattàri balànãti.
                                   156.
     Cattàr' imàni bhikkhave kappassa asaïkheyyàni. Katamàni cattàri?
     Yadà bhikkhave kappo saüvaññati taü na sukaraü saïkhàtuü ettakàni vassànãti và ettakàni vassasatànãti và ettakàni vassasahassànãti va ettakàni vassasatasahassànãti và.
     Yadà bhikkhave kappo saüvañño tiññhati taü na sukaraü . . . vassasatasahassànãti và.
     Yadà bhikkhave kappo vivaññati taü no sukaraü . . . pe . . . vassasatasahassànãti và.
     Yadà bhikkhave kappo vivañño tiññhati taü na sukaraü saïkhàtuü ettakàni vassànãti và ettakàni vassasatànãti và ettakàni vassasahassànãti và ettakàni vassasatasahassànãti và.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kappassa asaïkheyyànãti.
                                   157.
     1. Dve 'me bhikkhave rogà. Katame dve.


#<[page 143]>#
%<                           INDRIYAVAGGA.                143>%
     Kàyiko ca rogo cetasiko ca rogo.
     Dissanti bhikkhave sattà kàyikena rogena ekam pi vassaü àrogyaü pañijànamànà, dve pi vassàni àrogyaü pañijànamànà, tãõi pi . . . cattàri pi . . . pa¤ca pi . . . dasa pi . . . vãsatim pi . . . tiüsam pi . . . cattàrãsam pi . . . pa¤¤àsam pi vassàni àrogyaü pañijànamànà, vassasatam pi àrogyaü pañijànamànà. Te bhikkhave sattà dullabhà lokasmiü ye cetasikena rogena muhuttam pi àrogyaü pañijànanti a¤¤atra khãõàsavehi.
     2. Cattàro 'me bhikkhave pabbajitassa rogà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave mahiccho hoti vighàtavà asantuññho itarãtaracãvarapiõóapàtasenàsanagilàna paccayabhesajjaparikkhàrena. So mahiccho samàno vighàtavà asantuññho itarãtara . . . parikkhàrena pàpikaü icchaü paõidahati anava¤¤apañilàbhàya làbhasakkàrasilokapañilabhàya. So uññhahati ghañati vàyamati anava¤¤apañilàbhàya làbhasakkàrasilokapañilàbhàya. So saïkhàya kulàni upasaïkamati saïkhàya nisãdati saïkhàya dhammaü bhàsati saïkhàya uccàrapassàvaü sandhàreti. Ime kho bhikkhave cattàro pabbajitassa rogà.
     3. Tasmàtiha bhikkhave evaü sikkhitabbaü: na mahicchà bhavissàma vighàtavanto asantuññhà itarãtara . . . parikkhàrena, na pàpikaü icchaü paõidahissàmà anava¤¤apañilàbhàya làbhasakkàrasilokapañilàbhàya, na uññhahissàma na ghañissàma na vàyamissàma anava¤¤apañilàbhàya làbhasakkàrasilokapañilàbhàya, khamà bhavissàma sãtassa uõhassa jighacchàya pipàsàya óaüsamakasavàtàtapasiriüsapasamphassànaü duruttànaü duràgatànaü vacanapathànaü uppannànaü sàrãrikànaü vedanànaü dukkhànaü tippànaü kharànaü kañukànaü asàtànaü amanàpànaü pàõaharànaü, adhivàsikajàtikà bhavissàmàti. Evaü hi vo bhikkhave sikkhitabban ti.
                                   158.
     1. Tatra kho àyasmà Sàriputto bhikkhå àmantesi: âvuso bhikkhave ti.


#<[page 144]>#
%<144                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   âvuso ti kho te bhikkhå àyasmato Sàriputtassa paccassosuü. âyasmà Sàriputto etad avoca :
     Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và cattàro dhamme attani samanupassati niññham ettha gantabbaü--
parihàyàmi kusalehi dhammehi parihànam etaü vuttaü Bhagavatà. Katame cattàro?
     Ràgavepullataü, dosavepullataü, mohavepullataü, gambhãresu kho pan' assa ñhànaññhànesu pa¤¤àcakkhuü na kamati.
     Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và ime cattàro dhamme attani samanupassati niññham ettha gantabbaü --parihàyàmi kusalehi dhammehi parihànam etaü vuttaü Bhagavatà.
     2. Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và cattàro dhamme attani samanupassati niññham ettha gantabbaü--
na parihàyàmi kusalehi dhammehi aparihànam etaü vuttaü Bhagavatà. Katame cattàro?
     Ràgatanuttaü, dosatanuttaü, mohatanuttaü, gambhãresu kho pan' assa ñhànaññhànesu pa¤¤àcakkhuü kamati.
     Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và ime cattàro dhamme attani samanupassati niññham ettha gantabbaü --na parihàyàmi kusalehi dhammehi aparihànam etaü vuttaü Bhagavatàti.
                                   159.
     1. Ekaü samayaü àyasmà ânando Kosambiyaü viharati Ghositàràme. Atha kho a¤¤atarà bhikkhunã a¤¤ataraü purisaü àmantesi: Ehi tvaü ambho purisa yen' ayyo ânando ten' upasaïkama, upasaïkamitvà mama vacanena ayyassa ânandassa pàde sirasà vanda: itthannàmà bhante bhikkhunã àbàdhikinã dukkhità bàëhagilànà ayyassa ânandassa pàde sirasà vandatãti. Eva¤ ca vadehi--sàdhu kira bhante ayyo ânando yena bhikkhunãpassayo yena sà bhikkhunã ten' upasaïkamatu anukampaü upàdàyàti.
     Evam ayye ti kho so puriso tassà bhikkhuniyà pañisutvà yen' àyasmà ânando ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmantaü ânandaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi.
#<[page 145]>#
%<                         INDRIYAVAGGA.                145>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Ekamantaü nisinno kho so puriso àyasmantaü ânandaü etad avoca :
     Itthannàmà bhante bhikkhunã àbàdhikinã dukkhità bàëhagilànà ayyassa ânandassa pàde sirasà vandati, eva¤ ca vadeti: sàdhu kira bhante àyasmà ânando yena bhikkhunipassayo yena sà bhikkhunã ten' upasaïkamatu anukampaü upàdàyàti. Adhivàsesi kho àyasmà ânando tuõhãbhàvena.
     2. Atha kho àyasmà ânando nivàsetvà pattacãvaraü àdàya yena bhikkhunipassayo ten' upasaïkami. Addasà kho sà bhikkhunã àyasmantaü ânandaü dårato va àgacchantaü disvà sà sãsaü pàrupitvà ma¤cake nipajji. Atha kho àyasmà ânando yena sà bhikkhunã ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Nisajja kho àyasmà ânando taü bhikkhuniü etad avoca :
     3. âhàrasambhåto ayaü bhagini kàyo àhàraü nissàya àhàro pahàtabbo, taõhàsambhåto ayaü bhagini kàyo taõhaü nissàya taõhà pahàtabbà, mànasambhåto ayaü bhagini kàyo mànaü nissàya màno pahàtabbo, methunasambhåto ayaü bhagini kàyo methuno ca setughàto vutto Bhagavatà.
     4. âhàrasambhåto ayaü bhagini kàyo àhàraü nissàya àhàro pahàtabbo ti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü paticca vuttaü. Idha bhagini bhikkhu {pañisaïkhà} yoniso àhàraü àhàreti n' eva davàya na madàya na maõóanàya na vibhåsanàya, yàvad eva imassa kàyassa ñhitiyà yàpanàya vihiüsåparatiyà brahmacariyànuggahàya. Iti puràõa¤ ca vedanaü pañihaïkhàmi nava¤ ca vedanaü na uppàdessàmi yàtrà ca bhavissati anavajjatà ca phàsuvihàro càti. So aparena samayena àhàraü nissàya {àharaü} pajahati.
     âhàrasambhåto ayaü bhagini kàyo àhàraü nissàya àhàro pahàtabbo ti--iti yan taü vuttaü idam etaü pañicca vuttaü.
     5. Taõhàsambhåto ayaü bhagini kàyo taõhaü nissàya taõhà pahàtabbà ti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü.


#<[page 146]>#
%<146            AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Idha bhagini bhikkhu suõàti: itthannàmo kira bhikkhu àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤àvimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharatãti. Tass' evaü hoti: kudassu nàma aham pi àsavànaü khayà . . . pe . . . sacchikatvà upasampajja viharissàmãti. So aparena samayena taõhaü nissàya taõhaü pajahati.
     Taõhàsambhåto ayaü bhagini kàyo taõhaü nissàya taõhà pahàtabbà ti--iti yan taü vuttaü idam etaü pañicca vuttaü.
     6. Mànasambhåto ayaü bhagini kàyo mànaü nissàya màno pahàtabbo ti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü. Idha bhagini bhikkhu suõàti: itthannàmo kira bhikkhu àsavànaü khayà . . . pe . . . sacchikatvà upasampajja viharatãti. Tass' evaü hoti: so hi nàma àyasmà àsavànaü khayà . . . pe . . . sacchikatvà upasampajja viharissati, kim aïga panàhan ti? So aparena samayena mànaü nissàya mànaü pajahati.
     Mànasambhåto ayaü bhagini kàyo mànaü nissàya màno pahàtabbo ti--iti yan taü vuttaü idam etaü pañicca vuttaü.
     7. Methunasambhåto ayaü bhagini kàyo methuno ca setughàto vutto Bhagavatà ti.
     8. Atha kho sà bhikkhunã ma¤cakà vuññhahitvà ekaüsaü uttaràsaïgaü karitvà àyasmato ânandassa pàdesu sirasà nipatitvà àyasmantaü ânandaü etad avoca :
     Accayo maü bhante accagamà yathàbàlaü yathàmåëhaü yathà-akusalaü sàhaü evam akàsiü. Tassà me bhante ayyo ânando accayaü accayato pañigaõhàtu àyatiü saüvaràyàti.
     9. Taggha tvaü bhagini accayo accagamà yathàbàlaü yathàmåëhaü yathà-akusalaü yà tvaü evam akàsi. Yato ca kho tvaü bhagini accayaü accayato disvà yathàdhammaü pañikarosi tan te mayaü pañigaõhàma. Vuddhi h' esà bhagini ariyassa vinaye yo accayaü accayato disvà yathàdhammaü pañikaroti àyatiü saüvaraü apajjatãti.


#<[page 147]>#
%<                        INDRIYAVAGGA.           147>%
                                  160.
     1. Sugato và bhikkhave loke tiññhamàno sugatavinayo và tad assà bahujanahitàya bahujanasukhàya lokànukampakàya atthàya hitàya sukhàya devamanussànaü. Katamo ca bhikkhave sugato?
     Idha bhikkhave Tathàgato loke uppajjati arahaü sammàsambuddho vijjàcaraõasampanno sugato lokavidå anuttaro purisadammasàrathi satthà devamanussànaü Buddho Bhagavà. Ayaü bhikkhave sugato.
     2. Katamo ca bhikkhave sugatavinayo?
     So dhammaü deseti àdikalyàõaü majjhekalyàõaü pariyosànakalyàõaü sàtthaü savya¤janaü kevalaparipuõõaü parisuddhaü brahmacariyaü pakàseti. Ayaü bhikkhave sugatavinayo.
     Sugato và bhikkhave loke tiññhamàno sugatavinayo và tad assa bahujanahitàya bahujanasukhàya lokànukampakàya atthàya hitàya sukhàya devamanussànaü.
     3. Cattàro 'me bhikkhave dhammà saddhammassa sammosàya antaradhànàya saüvattanti. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhå duggahãtaü suttantaü pariyàpuõanti dunnikkhittehi padavya¤janehi. Dunnikkhittassa bhikkhave padavya¤janassa attho pi dunnayo hoti. Ayaü bhikkhave pañhamo dhammo sammosàya antaradhànàya saüvattati.
     4. Puna ca paraü bhikkhave bhikkhå dubbacà honti dovacassakaraõehi dhammehi samannàgatà akkhamà appadakkhiõaggàhino anusàsaniü. Ayaü bhikkhave dutiyo dhammo sammosàya antaradhànàya saüvattati.
     5. Puna ca paraü bhikkhave ye te bhikkhå bahussutà àgatàgamà dhammadharà vinayadharà màtikàdharà te na sakkaccaü suttantaü paraü vàcenti, tesaü accayena chinnamålako suttanto hoti appañisaraõo. Ayaü bhikkhave tatiyo dhammo sammosàya antaradhànàya saüvattati.
     6. Puna ca paraü bhikkhave therà bhikkhå bàhulikà honti sàthalikà okkamane pubbaïgamà paviveke nikkhittadhurà na viriyaü àrabhanti appattassa pattiyà aõadhigatassa adhigamàya asacchikatassa sacchikiriyàya,


#<[page 148]>#
%<148                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tesaü pacchimà janatà diññhànugatiü àpajjati, sà pi hoti bàhulikà sàthalikà okkamane pubbaïgamà paviveke nikkhittadhurà na viriyaü àrabhati appattassa pattiyà anadhigatassa adhigamàya asacchikatassa sacchikiriyàya. Ayaü bhikkhave catuttho dhammo sammosàya antaradhànàya saüvattati.
Ime kho bhikkhave cattàro dhammà saddhammassa antaradhànàya saüvattantãti.
     7. Cattàro 'me bhikkhave dhammà saddhammassa ñhitiyà asammosàya anantaradhànàya saüvattanti. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhå suggahãtaü suttantaü pariyàpuõanti sunikkhittehi padavya¤janehi. Sunikkhittassa bhikkhave padavya¤janassa attho pi sunnayo hoti. Ayaü bhikkhave pañhamo dhammo saddhammassa ñhitiyà asammosàya anantaradhànàya saüvattati.
     8. Puna ca paraü bhikkhave bhikkhå subbacà honti sovacassakaraõehi dhammehi samannàgatà khamà padakkhiõaggàhino anusàsaniü. Ayaü bhikkhave dutiyo dhammo saddhammassa ñhitiya asammosàya anantaradhànàya saüvattati.
     9. Puna ca paraü bhikkhave ye te bhikkhå bahussutà àgatàgamà dhammadharà vinayadharà màtikàdharà te sakkaccaü suttantaü paraü vàcenti, tesaü accayena na ca chinnamålako suttanto hoti sappañisaraõo. Ayaü bhikkhave tatiyo dhammo saddhammassa ñhitiyà asammosàya anantaradhànàya saüvattati.
     10. Puna ca paraü bhikkhave therà bhikkhå na bàhulikà honti na sàthalikà okkamaõe pubbaïgamà paviveke nikkhittadhurà viriyaü àrabhanti appattassa pattiyà anadhigatassa adhigamàya asacchikatassa sacchikiriyàya, tesaü pacchimà janatà diññhànugatiü àpajjati. Sà pi hoti na bàhulikà na sàthalikà okkamane nikkhittadhurà paviveke pubbaïgamà viriyaü àrabhati appattassa pattiyà anadhigatassa adhigamàya asacchikatassa sacchikiriyàya. Ayaü bhikkhave catuttho dhammo saddhammassa ñhitiyà asammosàya anantaradhànàya saüvattati.


#<[page 149]>#
%<                          PAòIPADâVAGGA.            149>%
     Ime kho bhikkhave cattàro dhammà saddhammassa ñhitiyà asammosàya anantaradhànàya saüvattantãti.
                      [Indriya-]vaggo [pañhamo] 
     [Tass' uddànaü:
            Indriyàni tibalànã|| pa¤¤à satisaïkhàtaü pa¤camaü||
            Kappo rogo parihàni|| bhikkhunã sugatavinayena te dasàti ||] 
                                   161.
     Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à, dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à sukhà pañipadà dandhàbhi¤¤à, sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à Imà kho bhikkhave catasso pañipadà ti.
                                   162.
     1. Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à, dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à, sukhà pañipadà dandhàbhi¤¤à, sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     2. Katamà ca bhikkhave dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave ekacco pakatiyà pi tibbaràgajàtiko hoti abhikkhaõaü ràgajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti, pakatiyà pi tibbadosajàtiko hoti abhikkhaõaü dosajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti, pakatiyà pi tibbamohajàtiko hoti abhikkhaõaü mohajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti. Tass' imàni pa¤cindriyàni mudåni pàtubhavanti--saddhindriyaü viriyindriyaü satindriyaü samàdhindriyaü pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü muduttà dandhaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave dukkhà pañipadà dandhàbi¤¤à.
     3. Katamà ca bhikkhave dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave ekacco pakatiyà pi tibbaràgajàtiko hoti . . . pañisaüvedeti. Tass' imàni pa¤cindriyàni adhimattàni pàtubhavanti--saddhindriyaü .


#<[page 150]>#
%<150                           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü adhimattattà khippaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     4. Katamà ca bhikkhave sukhà pañipadà dandhàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave ekacco pakatiyà pi na tibbaràgajàtiko hoti nàbhikkhaõaü ràgajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti, pakatiyà na tibbadosajàtiko hoti . . ., pakatiyà na tibbamohajàtiko hoti nàbhikkhaõaü mohajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti. Tass' imàni pa¤cindriyàni mudåni pàtubhavanti--saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü --so imesaü pa¤cannaü indriyànaü muduttà dandhaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave sukhà pañipadà dandàbhi¤¤à.
     5. Katamà ca bhikkhave sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo pakatiyà pi na tibbaràgajàtiko hoti nàbhikkhaõaü ràgajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti, pakatiyà na tibbadosajàtiko hoti nàbhikkhaõaü dosajaü dukkhaü domanassaü pañisaüvedeti na tibbamohajàtiko hoti nàbhikkhaõaü mohajam dukkham domanassam pañisaüvedeti. Tass' imàni pa¤cindriyàni adhimattàni pàtubhavanti--saddhindriyaü viriyindriyaü satindriyaü samàdhindriyaü pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü adhimattattà khippaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à. Imà kho bhikkhave catasso pañipadà ti.
                                   163.
     1. Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à . . . sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     2. Katamà ca bhikkhave dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave bhikkhu asubhànupassã kàye viharati àhàre pañikkålasa¤¤ã sabbaloke anabhiratasa¤¤ã sabba saïkhàresu aniccànupassã maraõasa¤¤à kho pan' assa ajjhattaü såpaññhità. So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--saddhàbalaü hiribalam ottappabalaü viriyabalaü pa¤¤àbalaü,


#<[page 151]>#
%<                     PAòIPADâVAGGA.                 151>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tass' imàni pa¤cindriyàni mudåni pàtubhavanti--saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü--
so imesaü pa¤cannaü indriyànaü muduttà dandhaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à.
     3. Katamà ca bhikkhave dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave bhikkhu asubhànupassã kàye viharati àhàre pañikkålasa¤¤ã sabbaloke anabhiratasa¤¤ã sabbasaïkhàresu aniccànupassã maraõasa¤¤à kho pan' assa ajjhattaü såpaññhità hoti. So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--saddhàbalaü . . . pa¤¤àbalaü, tass' imàni pa¤cindriyàni adhimattàni pàtubhavanti--saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü adhimattattà khippaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave dukkhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     4. Katamà ca bhikkhave sukhà pañipadà dandhàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi vivicca akusalehi dhammehi . . . pe . . . pañhamajjhànaü upasampajja viharati, vitakkavicàrànaü våpasamà . . . pe . . . dutiyajjhànaü upasampajja viharati, pãtiyà ca viràgà . . . pe . . . sukha¤ ca kàyena pañisaüvedeti yan taü ariyà àcikkhanti, upekhako ca satimà sukhavihàrãti {tatiyajjhànaü} upasampajja viharati, sukhassa ca pahànà dukkhassa ca pahànà pubbe va somanassadomanassànaü atthagamà adukkhamasukhaü upekhàsatipàrisuddhiü catutthajjhànaü upasampajja viharati. So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--saddhàbalaü . . . pa¤¤àbalaü, tass' imàni pa¤cindriyàni mudåni pàtubhavanti --saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü muduttà dandhaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave sukhà pañipadà dandhàbhi¤¤à.
     5. Katamà ca bhikkhave sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pañhamajjhànaü upasampajja viharati, . . . pe . . . {dutiyajjhànaü} upasampajja viharati, . . . pe . . . tatiyajjhànaü upasampajja viharati,


#<[page 152]>#
%<152                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--saddhàbalaü . . . pe . . . pa¤¤àbalaü, tass' imàni pa¤cindriyàni adhimattàni pàtubhavanti--{saddhindriyaü} . . . pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü adhimattattà khippaü ànantariyaü pàpuõàti àsavànaü khayàya. Ayaü vuccati bhikkhave sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     Imà kho bhikkhave catasso pañipadà ti.
                                   164.
     1. Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Akkhamà pañipadà, khamà pañipadà, damà pañipadà, samà pañipadà.
     2. Katamà ca bhikkhave akkhamà pañipadà?
     Idha bhikkhave ekacco akkosantaü paccakkosati rosantaü pañirosati bhaõóantaü pañibhaõóati. Ayaü vuccati bhikkhave akkhamà pañipadà.
     3. Katamà ca bhikkhave khamà pañipadà?
     Idha bhikkhave ekacco akkosantaü na paccakkosati rosantaü na pañirosati bhaõóantaü na pañibhaõóati.
Ayaü bhikkhave khamà pañipadà.
     4. Katamà ca bhikkhave damà pañipadà?
     Idha bhikkhave bhikkhu cakkhunà råpaü disvà na nimmitaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã yatvàdhikaraõam enaü cakkhundriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàsaveyyuü, tassa saüvaràya pañipajjati rakkhati cakkhundriyaü cakkhundriye saüvaraü àpajjati--sotena saddaü sutvà . . . pe . . . ghànena gandhaü ghàyitvà . . . pe . . . jivhàya rasaü sàyitvà . . . pe . . . kàyena phoññhabbaü phusitvà . . . pe . . . manasà dhammaü vi¤¤àya na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã yatvàdhikaraõaü enaü manindriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàsaveyyuü, tassa saüvaràya pañipajjati rakkhati manindriyaü manindriye saüvaraü àpajjati.


#<[page 153]>#
%<                      PAòIPADâVAGGA.               153>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Ayaü vuccati bhikkhave damà pañipadà.
     5. Katamà ca bhikkhave samà pañipadà?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannaü kàmavitakkaü nàdhivàseti pajahati vinodeti sameti vyantikaroti anabhàvaü gameti, uppannaü vyàpàdavitakkaü . . . uppannaü vihiüsàvitakkaü . . . uppannuppanne pàpake akusale dhamme nàdhivàseti pajahati vinodeti sameti vyantikaroti anabhàvaü gameti. Ayaü vuccati bhikkhave samà pañipadà.
     Imà kho bhikkhave catasso pañipadà.
                                   165.
     1. Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Akkhamà pañipadà . . . samà pañipadà.
     2. Katamà ca bhikkhave akkhamà pañipadà?
     Idha bhikkhave ekacco akkhamo hoti sãtassa uõhassa jighacchàya pipàsàya óaüsamakasavàtàtapasiriüsapasamphassànaü duruttànaü duràgatànaü vacanapathànaü uppannànaü sàrãrikànaü vedanànaü dukkhànaü tippànaü kharànaü kañukànaü asàtànaü amanàpànaü pàõaharànaü anadhivàsikajàtiko hoti. Ayaü vuccati bhikkhave akkhamà pañipadà.
     3. Katamà ca bhikkhave khamà pañipadà?
     Idha bhikkhave ekacco khamo hoti sãtassa uõhassa . . . pe . . . adhivàsikajàtiko hoti. Ayaü vuccati bhikkhave khamà pañipadà.
     4. Katamà ca bhikkhave damà pañipadà?
     Idha bhikkhave ekacco cakkhunà råpaü disvà na nimittaggàhã hoti . . . [164. 4] pe . . . Ayaü vuccati bhikkhave damà pañipadà.
     5. Katamà ca bhikkhave samà pañipadà?
     Idha bhikkhave bhikkhu uppannaü kàmavitakkaü nàdhivàseti . . . [164. 5] pe . . . Ayaü vuccati bhikkhave samà pañipadà.
     Imà kho bhikkhave catasso pañipadà ti.


#<[page 154]>#
%<154                           AðGUTTARA-NIKAYA.>%
                                  166.
     1. Catasso imà bhikkhave pañipadà. Katamà catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à . . . sukhà pañipadà khippàbhi¤¤à.
     2. Tatra bhikkhave yàyaü pañipadà dukkhà dandhàbhi¤¤à ayaü bhikkhave pañipadà ubhayen' eva hãnà akkhàyati, yam pàyaü pañipadà dukkhà iminà pàyaü hãnà akkhàyati, yam pàyaü pañipadà dandhàbhi¤¤à iminà pàyaü hãnà akkhàyati. Ayaü bhikkhave pañipadà ubhayen' eva hãnà akkhàyati.
     3. Tatra bhikkhave yàyaü pañipadà dukkhà khippàbhi¤¤à ayaü bhikkhave pañipadà dukkhattà hãnà akkhàyati.
     4. Tatra bhikkhave yàyaü pañipadà sukhà dandhàbhi¤¤à ayaü bhikkhave pañipadà dandhattà hãnà akkhàyati.
     5. Tatra bhikkhave yàyaü pañipadà sukhà khippàbhi¤¤à ayaü bhikkhave pañipadà ubhayen' eva paõãtà akkhàyati, yam pàyaü pañipadà sukhà iminà pàyaü paõãtà akkhàyati, yaü pàyaü pañipadà khippà iminà pàyaü paõãtà akkhàyati. Ayaü bhikkhave pañipadà ubhayen' eva paõãtà akkhàyati.
     Imà kho bhikkhave catasso pañipadà ti.
                                   167.
     1. Atha kho àyasmà Sàriputto yen' àyasmà Mahàmoggallàno ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmatà Mahàmoggallànena saddhiü sammodi sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho àyasmà Sàriputto àyasmantaü Mahàmogallànaü etad avoca :
     Catasso imà àvuso Moggallàna pañipadà. Katamà catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à . . . pe . . . Imà kho àvuso catasso pañipadà.
     2. Imàsaü kho àvuso catassannaü pañipadànaü kataman te pañipadaü àgamma anupàdàya àsavehi cittaü vimuttan ti?


#<[page 155]>#
%<                         PAòIPADâVAGGA.                155>%
     Catasso imà àvuso Sàriputta  pañipadà.   Katamà  catasso?
     Dukkhà pañipadà dandhàbhi¤¤à . . . pe . . . Imà kho àvuso catasso pañipadà. Imàsaü kho àvuso catassannaü pañipadànaü yàyaü pañipadà dukkhà khippàbhi¤¤à, imaü me pañipadaü àgamma anupàdàya àsavehi cittaü vimuttan ti.
                                   168.
     1. Atho kho àyasmà Mogallàno yen' àyasmà Sàriputto ten' upasaïkami . . . Ekamantaü nisinno kho àyasmà Mahàmoggallàno àyasmantaü Sàriputtaü etad avoca :
     Catasso imà àvuso Sàriputta pañipadà . . . pe . . . Imà kho àvuso catasso pañipadà.
     2. Imàsaü kho àvuso catassannaü pañipadànaü kataman te pañipadaü àgamma anupàdàya àsavehi cittaü vimuttan ti?
     Catasso imà àvuso Moggallàna pañipadà . . . pe . . . Imàsaü kho àvuso catassannaü pañipadànaü yàyaü pañipadà sukhà khippàbhi¤¤à, imaü me pañipadaü àgamma anupàdàya àsavehi cittaü vimuttan ti.
                                   169.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo diññh' eva dhamme sasaïkhàraparinibbàyã hoti. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo kàyassa bhedà sasaïkhàraparinibbàyã hoti. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo diññh' eva dhamme asaïkhàraparinibbàyã hoti. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo kàyassa bhedà asaïkhàraparinibbàyã hoti.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo diññh' eva dhamme sasaïkhàraparinibbàyã hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu asubhànupassã kàye viharati, àhàre pañikkålasa¤¤ã sabbaloke anabhiratasa¤¤ã sabbasaïkhàresu aniccànupassã maraõasa¤¤à kho pan' assa ajjhattaü såpaññhità hoti.


#<[page 156]>#
%<156                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--saddhàbalaü . . . pa¤¤àbalaü, tass' imàni pa¤cindriyàni adhimattàni pàtubhavanti--saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü--so imesaü pa¤cannaü indriyànaü adhimattattà diññh' eva dhamme sasaïkhàraparinibbàyã hoti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo kàyassa bhedà sasaïkhàraparinibbàyã hoti?
     Idha {pana} bhikkhave bhikkhu asubhànupassã viharati . . . maraõasa¤¤à kho pan' assa ajjhattaü såpaññhità hoti. So imàni pa¤ca sekhabalàni upanissàya viharati--
saddhàbalaü . . . pa¤¤àbalaü, tass' imàni pa¤cindriyàni mudåni pàtubhavanti--saddhindriyaü . . . pa¤¤indriyaü--
. . . muduttà kàyassa bhedà sasaïkhàra-parinibbàyi hoti.
Evaü kho bhikkhave puggalo kàyassa bhedà sasaïkhàraparinibbàyã hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo diññh' eva dhamme asaïkhàraparinibbàyã hoti?
     Idha bhikkhave vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. So imàni pa¤ca sekhabalàni . . . adhimattàni pàtubhavanti . . . adhimattattà diññh' eva dhamme asaïkhàraparinibbàyã hoti. Evaü kho bhikkhave ekacco puggalo diññh' eva dhamme sasaïkhàraparinibbàyi hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo kàyassa bhedà asaïkhàraparinibbàyã hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. So imàni . . . mudåni pàtubhavanti . . . muduttà kàyassa bhedà asaïkhàraparinibbàyã hoti.
     Imà kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   170.
     1. Ekaü samayaü àyasmà ânando Kosambiyaü viharati Ghositàràme. Tatra kho àyasmà ânando bhikkhå àmantesi: âvuso bhikkhavo ti. âvuso ti kho te bhikkhå àyasmato ânandassa paccassosuü. âyasmà ânando etad avoca :


#<[page 157]>#
%<                      PAòIPADâVAGGA.                 157>%
     Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và mama santike arahattapattiü vyàkaroti sabbo so catuhi aïgehi etesaü và a¤¤atarena. Katamehi catuhi?
     2. Idha àvuso bhikkhå samathapubbaïgamaü vipassanaü bhàveti, tassa samathapubbaïgamaü vipassanaü bhàvayato maggo sa¤jàyati. So taü maggaü àsevati bhàveti bahulãkaroti. Tassa taü maggaü àsevato bhàvayato bahulãkaroto sa¤¤ojanàni pahãyanti anusayà vyantihonti.
     3. Puna ca paraü àvuso bhikkhu vipassanàpubbaïgamaü samathaü bhàveti, tassa vipassanàpubbaïgamaü samathaü bhàvayato maggo sa¤jàyati. So taü maggaü àsevati bhàveti, bahulãkaroti. Tassa taü maggaü àsevato bahulãkaroto sa¤¤ojanàni pahãyanti anusayà vyantihonti.
     4. Puna ca paraü àvuso bhikkhu samathavipassanaü yuganaddhaü bhàveti, tassa samathavipassanaü yuganaddhaü bhàvayato maggo sa¤jàyati. So taü maggaü àsevati . . . bahulãkaroti. Tassa taü maggaü àsevato . . . bahulãkaroto sa¤¤ojanàni pahãyanti anusayà vyantihonti.
     5. Puna ca paraü àvuso bhikkhuno dhammuddhaccaviggahãtamanà hoti, so àvuso samayo yan taü cittaü ajjhattaü yeva santiññhati sannisãdati ekodihoti samàdhãyati, tassa maggo sa¤jàyati. So taü maggaü àsevati . . . vyantihonti. Yo hi koci àvuso bhikkhu và bhikkhunã và mama santike arahattapattiü vyàkaroti sabbo so imehi catuhi aïgehi etesaü và a¤¤atarenàti.
                      [Pañipadà]3vaggo [dutiyo.]3
     [Tass' uddànaü:--
            Saïkhittaü vitthataü asubham|| dve khamà dutiyena ca
            Moggallàno Sàriputto|| sasaïkhàraü yuganandhena cà]
                 ti||                                   .
     Kàye và bhikkhave sati kàyasa¤cetanàhetu uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü,


#<[page 158]>#
%<158                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  vàcàya và bhikkhave sati vacãsa¤cetanàhetu uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, mane và bhikkhave sati manosa¤cetanàhetu uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü avijjàpaccayà và.
     2. Sàmaü và bhikkhave kàyasaïkhàram abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, pare và 'ssa taü bhikkhave kàyasaïkhàraü abhisaïkharonti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, sampajàno và taü bhikkhave kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, asampajàno và taü bhikkhave kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü.
     3. Sàmaü và taü bhikkhave vacãsaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, pare và 'ssa taü bhikkhave vacãsaïkhàraü abhisaïkharonti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, sampajàno và taü bhikkhave vacãsaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, asampajàno và taü bhikkhave vacãsaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü.
     4. Sàmaü và taü bhikkhave manosaïkhàraü yaü . . . sukhadukkhaü, pare và 'ssa taü bhikkhave manosaïkhàraü abhisaïkharonti yaü . . . sukhadukkhaü, sampajàno và taü bhikkhave manosaïkhàraü abhisaïkharoti yaü . . . sukhadukkhaü, asampajàno và taü bhikkhave manosaïkhàraü abhisaïkharoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü.
     5. Imesu bhikkhave dhammesu avijjà anupatità avijjàya tveva asesaviràganirodhà so kàyo na hoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, sà vàcà na hoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, so mano na hoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü, khettaü taü na hoti, vatthuü taü na hoti .


#<[page 159]>#
%<                     SA¥CETANIKAVAGGA.            159>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . pe . . . àyatanaü taü na hoti, . . . . . . adhikaraõaü taü na hoti yaü paccayà 'ssa taü uppajjati ajjhattaü sukhadukkhaü.
                                   172.
     1. Cattàro 'me bhikkhave attabhàvapañilàbhà. Katame cattàro?
     Atthi bhikkhave attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe attasa¤cetanà kamati no parasa¤cetanà. Atthi bhikkhave attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe parasa¤cetanà kamati no attasa¤cetanà. Atthi bhikkhave attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe attasa¤cetanà ca kamati parasa¤cetanà ca. Atthi bhikkhave attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe n' ev' attasa¤cetanà kamati no parasa¤cetanà.
     Ime kho bhikkhave cattàro attabhàvapañilàbhà ti.
     2. Evaü vutte àyasmà Sàriputto Bhagavantaü etad avoca :
     Imassa kho ahaü bhante Bhagavatà saïkhittena bhàsitassa evaü vitthàrena atthaü àjànàmi. Tatra bhante yvàyaü attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe attasa¤cetanà kamati no parasa¤cetanà, attasa¤cetanàhetu tesaü sattànaü tamhà kàyà cuti hoti. Tatra bhante yvàyaü attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe parasa¤cetanà kamati no attasa¤cetanà, parasa¤cetanàhetu tesaü sattànaü tamhà kàyà cuti hoti. Tatra bhante yvàyaü attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe attasa¤cetanà ca kamati parasa¤cetanà ca, attasa¤cetanàhetu ca parasa¤cetanàhetu ca tesaü sattanaü tamhà kàyà cuti hoti.
Tatra bhante yvàyaü attabhàvapañilàbho yasmiü attabhàvapañilàbhe n' ev' attasa¤cetanà kamati no parasa¤cetanà ca.
     3. Katame tena devà daññhabbà ti?
     Nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanåpagà Sàriputta devà tena daññhabbà ti.
     Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yenamidh' ekacce sattà tamhà kàyà cutà àgàmino honti àgantàro itthattaü. Ko pana bhante hetu ko paccayo yenamidh' ekacce sattà tamhà kàyà cutà anàgàmino honti anàgantàro itthattan ti?


#<[page 160]>#
%<160                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     4. Idha Sàriputta ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni appahãnàni honti, so diññh' eva dhamme nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanaü upasampajja viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti tena ca vittiü àpajjati. Tattha ñhito tad-adhimutto tabbahulavihàrã aparihãno kàlaü kurumàno nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanåpagànaü devànaü sahavyataü uppajjati, so tato cuto àgàmã hoti àgantà itthattaü.
     5. Idha pana Sàriputta ekaccassa puggalassa orambhàgiyàni saüyojanàni pahãnàni honti, so diññh' eva dhamme nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanaü upasampajja viharati. So tad assàdeti tan nikàmeti . . . aparihãno kàlaü kurumàno nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanåpagànaü devànaü sahavyataü uppajjati, so tato cuto anàgàmã hoti anàgantà itthattaü.
     Ayaü kho Sàriputta hetu ayaü paccayo yenam idh' ekacce sattà . . . anàgàmino honti anàgantàro itthattan ti.
                                   173.
     Tatra kho àyasmà Sàriputto bhikkhå àmantesi: àvuso bhikkhavo ti. âvuso ti kho te bhikkhå àyasmanto Sàriputtassa paccassosuü. âyasmà Sàriputto etad avoca :
     Addhamàsåpasampannena me àvuso atthapañisambhidà sacchikatà odhiso vya¤janaso. Tam ahaü anekapariyàyena àcikkhàmi desemi pakàsemi pa¤¤àpemi paññhapemi {vivaràmi} vibhajàmi uttànãkaromi. Yassa kho pan' assa kaïkhà và vimati và so maü pa¤hena--ahaü veyyàkaraõena sammukhãbhåto no satthà yo no dhammànaü sukusalo.
     Addhamàsåpasampannena me àvuso dhammapañisambhidà sacchikatà odhiso . . . uttànãkaromi. Yassa kho pan' assa kaïkha và vimati và so maü pa¤hena--ahaü veyyàkaraõena sammukhãbhåto no satthà yo no dhammànaü sukusalo.
     Addhamàsåpasampannena me àvuso niruttipañisambhidà [ 1] . . . sukusalo.
     Addhamàsåpasampannena me àvuso pañibhànàpañisambhidà sacchikatà odhiso vya¤janaso. Tam aham . . . sukusalo ti.


#<[page 161]>#
%<                        SA¥CETANIKAVAGGA.              161>%
                                  174.
     1. Atha kho àyasmà Mahàkoññhito yen' àyasmà Sàriputto ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmatà Sàriputtena saddhiü sammodi . . . Ekamantaü nisinno kho àyasmà Mahàkoññhito àyasmantaü Sàriputtaü etad avoca :
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atth' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà n' ev' atthi no atth' a¤¤aü ki¤cãti.
     Mà h' evaü àvuso:
     2. Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi. Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü avåso ti vadesi. Channaü . . . -nirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi. Channaü . . . -nirodhà n' ev' atth' no n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi. Yathàkathaü pan' àvuso imassa bhàsitassa attho daññhabbo ti?
     3. Channaü àvuso . . . -nirodhà atth' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti, channaü àvuso . . . -nirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti, channaü . . . -nirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti, channaü . . . -nirodhà n' ev' atthi no n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti. Yàvatà àvuso channaü phassàyatanànaü gati tàvatà papa¤cassa gati, yàvatà papa¤cassa gati  tàvatà channaü phassàyatanànaü gati.


#<[page 162]>#
%<162          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà papa¤canirodho papa¤cavåpasamo ti.
     4. Atha kho àyasmà ânando yen' àyasmà Mahàkoññhito ten' upasaïkami àyasmatà Mahàkoññhitena saddhiü sammodi sammodanãyaü kathaü sàràõãyaü vãtisàretvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho àyasmà ânando àyasmantaü Mahàkoññhitaü etad avoca :
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atth' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà n' ev' atthi no n' atth' a¤¤aü ki¤cãti?
     Mà h' evaü àvuso.
     5. Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi, channaü . . . -nirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi, channaü . . . -nirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti, channaü . . . -nirodhà n' ev' atthi no n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti puññho samàno mà h' evaü àvuso ti vadesi. Yathàkathaü pan' àvuso imassa bhàsitassa attho daññhabbo ti?
     Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà atth' a¤¤am ki¤cãti iti vadam appapa¤caü papa¤ceti, channaü . . . -nirodhà n' atth' a¤¤aü ki¤cãti vadaü appapa¤caü papa¤ceti, channaü . . . -nirodhà atthi ca n' atthi c' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti, channaü . . . -nirodhà n' ev' atthi no n' atth' a¤¤aü ki¤cãti iti vadaü appapa¤caü papa¤ceti.
Yàvatà àvuso channaü phassàyatanànaü gati tàvatà papa¤cassa gati, yàvatà papa¤cassa gati tàvatà channaü phassàyatanànaü gati.


#<[page 163]>#
%<                        SA¥CETANIKAVAGGA.                    163>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Channaü àvuso phassàyatanànaü asesaviràganirodhà papa¤canirodho papa¤cavåpasamo ti.
                                   175.
     1. Atha kho àyasmà. Upavàõo yen' àyasmà Sàriputto ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmatà Sàriputtena saddhiü sammodi . . . Ekamantaü nisinno kho àyasmà Upavàõo àyasmantaü Sàriputtaü etad avoca :
     Kinnu kho àvuso Sàriputta vijjày' antakaro hotãti?
     No h' idaü àvuso.
     Kim pan' àvuso Sàriputta caraõen' antakaro hotãti?
     No h' idaü àvuso.
     Kinnu kho àvuso Sàriputta vijjàcaraõen' antakaro hotãti?
     No h' idaü àvuso.
     Kim pan' àvuso Sàriputta a¤¤atra-vijjàcaraõen' antakaro hotãti?
     No h' idaü àvuso.
     2. Kinnu kho àvuso Sàriputta vijjày' antakaro hotãti iti puññho samàno no h' idaü àvuso ti vadesi, kim pan' àvuso Sàriputta caranen' antakaro hotãti iti puññho samàno no h' idaü àvuso ti vadesi, kinnu kho àvuso Sàriputta vijjàcaraõen' antakaro hotãti iti puññho samàno no h' idaü àvuso ti vadesi, kim pan' àvuso Sàriputta a¤¤atra-vijjàcaraõen' antakaro hotãti iti puññho samàno no h' idaü àvuso ti vadesi. Yathàkathaü pan' àvuso antakaro hotãti?
     3. Vijjàya ce àvuso antakaro abhavissa savupàdàno va samàno antakaro abhavissa, caraõena ce àvuso antakaro abhavissa savupàdàno va samàno antakaro abhavissa, vijjàcaraõena ce . . . savupàdàno va samàno antakaro abhavissa, a¤¤atra-vijjàcaraõena ce àvuso antakaro abhavissa puthujjano antakaro abhavissa, puthujjano hi àvuso a¤¤atra-vijjàcaraõena caraõavipanno kho àvuso yathàbhåtaü na jànàti na passati, caraõasampanno yathàbhåtaü jànàti passati,


#<[page 164]>#
%<164                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  yathàbhåtaü jànaü passaü antakaro hotãti.
                                  176.1
     1. Saddho bhikkhave bhikkhu evaü sammà àyàcamàno àyàceyya: tàdiso homi yàdisà Sàriputta-Moggallànà ti.
Esà bhikkhave tulà etaü pamàõaü mama sàvakànaü bhikkhånaü yadidaü Sàriputta-Moggallànà ti.
     2. Saddhà bhikkhave bhikkhunã evaü sammà àyàcamànà àyàceyya: tàdisà homi yàdisà Khemà ca bhikkhunã Uppalavaõõà càti. Esà bhikkhave tulà etam pamàõaü mama sàvikànaü bhikkhunãnaü yadidaü Khemà ca bhikkhunã Uppalavaõõà càti.
     3. Saddho bhikkhave upàsako evaü sammà àyàcamàno àyàceyya: tàdiso homi yàdiso Citto ca gahapati Hatthako ca âëavako ti. Esà bhikkhave tulà etaü pamàõaü mama sàvakànaü upàsakànaü yadidaü Citto ca gahapati Hatthako ca âëavako ti.
     4. Saddhà bhikkhave upàsikà evaü sammà àyàcamànà àyàceyya: tàdisà homi yàdisà Khujjuttarà ca upàsikà Veëukaõñakiyà ca Nandamàtà ti. Esà tulà etaü pamàõaü mama sàvikànaü upàsikànaü yadidam Khujjuttarà ca upàsikà Veëukaõñakiyà ca Nandamàtà ti.
                                   177.
     1. Atha kho àyasmà Ràhulo yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinnaü kho àyasmantaü Ràhulaü Bhagavà etad avoca :
     Yà ca Ràhula ajjhattikà pañhavãdhàtu yà ca bàhirà pañhavãdhàtå pañhavãdhàtur ev' esà. Taü n' etaü mama n' eso 'ham asmi na m' eso attàti evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya daññhabbaü, evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya disvà pañhavãdhàtuyà nibbindati pa¤¤àya cittaü viràjeti.
     2. Yà ca Ràhula ajjhattikà àpodhàtu yà ca bàhirà àpodhàtu àpodhàtur ev' esà.


#<[page 165]>#
%<                            SA¥CETANIKAVAGGA.                165>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Taü . . . àpodhàtuyà nibbindati pa¤¤àya cittaü viràjeti.
     3. Yà ca Ràhula ajjhattikà tejodhàtu yà ca bàhirà tejodhàtu tejodhàtur ev' esà. Taü . . . tejodhàtuyà nibbindati pa¤¤àya cittaü viràjeti.
     4. Yà ca Ràhula ajjhattikà vàyodhàta yà ca bàhirà vàyodhàtu vàyodhàtur ev' esà. Taü n' etaü mama n' eso 'ham asmi na m' eso atta ti evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya daññhabbaü, evam etaü yathàbhåtaü samappa¤¤àya disvà vàyodhàtuyà nibbindati pa¤¤àya cittaü viràjeti.
     5. Yato kho Ràhula bhikkhu imàsu catusu dhàtåsu n' ev' attànaü nàttani yaü samanupassati, ayaü vuccati Ràhula bhikkhu acchecchi taõhaü vivattayi saüyojanaü sammà mànàbhisamayà antam akàsi dukkhassàti.
                                   178.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattaro?
     Idha bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So sakkàyanirodhaü manasikaroti, tassa sakkàyanirodhaü manasikaroto sakkàyanirodhe cittaü nappakkhandati nappasãdati na santiññhati na vimuccati, tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno na sakkàyanirodho pàñikaïkho. Seyyathàpi bhikkhave puriso lasagatena hatthena sàkhaü gaõheyya tassa so hattho sajjeyyàpi gaõheyyàpi bajjheyyàpi, evam eva kho bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So sakkàyanirodhaü manasikaroti, tassa sakkàyanirodhaü manasikaroto sakkàyanirodhe cittaü nappakkhandati . . . na vimuccati, tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno na sakkàyanirodho pàtikaïkho.
     2. Idha pana bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So sakkàyanirodhaü manasikaroti,


#<[page 166]>#
%<166                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tassa sakkàyanirodhaü manasikaroto sakkàyanirodhe cittaü pakkhandati pasãdati santiññhati vimuccati, tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno sakkàyanirodho pàñikaïkho. Seyyathàpi bhikkhave puriso suddhena hatthena sàkhaü gaõheyya tassa so hattho n' eva sajjeyya na gaõheyya na bajjheyya, evam eva kho bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati . . . {sakkàyanirodho} pàñikaïkho.
     3. Idha pana bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So avijjàpabhedaü manasikaroti, tassa avijjàpabhedaü manasikaroto avijjàpabhede cittaü nappakkhandati nappasãdati na santiññhati na vimuccati, tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno na avijjàpabhedo pàtikaïkho. Seyyathàpi bhikkhave jambàlã anekavassagaõikà tassà puriso yàni c' eva àyamukhàni tàni pidaheyya yàni ca apàyamukhàni tàni vivareyya devo ca na sammàdhàraü anupaveccheyya, evaü hi tassà bhikkhave jambàliyà na àlippabhedo pàñikaïkho, evam eva kho bhikkhave bhikkhuno a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So avijjàpabhedaü manasikaroti, tassa avijjàpabhedaü manasikaroto avijjàpabhede cittaü nappakkhandati . . . tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno na avijjàpabhedo pàñikaïkho.
     4. Idha pana bhikkhave bhikkhu a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So avijjàpabhedaü manasikaroti, tassa avijjàpabhedaü manasãkaroto avijjàpabhede cittaü pakkhandati pasãdati santiññhati vimuccati, tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno avijjàpabhedo pàtikaïkho. Seyyathàpi bhikkhave jambàlã anekavassagaõikà tassà puriso yàni c' eva àyamukhàni tani vivareyya yàni apàyamukhàni tàni pidaheyya devo ca sammàdhàraü anupaveccheyya, evaü hi tassà bhikkhave jambàliyà àlippabhedo pàñikaïkho, evam eva kho bhikkhave bhikkhuno a¤¤ataraü santaü cetovimuttiü upasampajja viharati. So avijjàpabhedaü manasikaroti, tassa avijjàpabhedaü manasikaroto avijjàpabhede cittaü pakkhandati pasãdati santiññhati vimuccati,


#<[page 167]>#
%<                          SA¥CETANIKAVAGGA.                   167>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tassa kho etaü bhikkhave bhikkhuno avijjàpabhedo pàñikaïkho. Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo saüvijjamànà lokasmin ti.
                                   179.
     1. Atha kho àyasma ânando yen' àyasmà Sàriputto ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmatà Sàriputtena saddhiü sammodi . . . Ekamantaü nisinno kho àyasmà ânando àyasmantaü Sàriputtaü etad avoca :
     Ko nu kho àvuso Sàriputta hetu ko paccayo yenam idh' ekacce sattà diññh' eva dhamme na parinibbàyantãti?
     Idh' àvuso ânanda sattà imà hànabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü nappajànanti, imà ñhitibhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü nappajànanti, imà visesabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü nappajànanti, imà nibbedhabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü nappajànanti. Ayaü kho àvuso ânanda hetu ayaü paccayo yenam idh' ekacce sattà diññh' eva dhamme na parinibbàyantãti.
     2. Ko pan' àvuso Sàriputta hetu ko paccayo yenam idh' ekacce sattà diññh' eva dhamme parinibbàyantãti?
     Idh' àvuso ânanda sattà imà hànabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü pajànanti, imà ñhitibhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü pajànanti, imà visesabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü pajànanti, imà nibbedhabhàgiyà sa¤¤à ti yathàbhåtaü pajànanti. Ayaü kho àvuso ânanda hetu ayaü paccayo yenam idh' ekacce sattà diññh' eva dhamme parinibbàyantãti.
                                   180.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Bhoganagare viharati ânanda-cetiye. Tatra kho Bhagavà bhikkhå àmantesi: Bhikkhavo ti. Bhadante ti te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :
     Cattàro 'me bhikkhave mahàpadese desessàmi taü suõàtha sàdhukaü manasikarotha bhàsissàmãti.


#<[page 168]>#
%<168                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Evaü bhante ti kho te bhikkhå Bhagavato paccassosuü. Bhagavà etad avoca :
     Katame ca bhikkhave cattàro mahàpadesà?
     2. Idha bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: sammukhà me taü àvuso Bhagavato sutaü sammukhà pañiggahãtaü, ayaü dhammo ayaü vinayo idaü satthu-sàsanaõ ti, tassa bhikkhave bhikkhuno bhàsitaü n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbam, anabhinanditvà appañikkositvà tàni padavya¤janàni sàdhukaü uggahetvà sutte otàretabbàni vinaye sandassetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni na c' eva sutte otaranti na vinaye sandissanti niññhaü ettha gantabbaü--addhà idam na c' eva tassa Bhagavato vacanaü arahato sammàsambuddhassa, imassa ca bhikkhuno duggahãtan ti iti h' etaü bhikkhave chaóóeyyàtha.
     3. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: sammukhà me taü àvuso Bhagavato sutaü . . . satthusàsanan ti, tassa bhikkhave bhikkhuno n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbaü . . . tàni ce sutte otàriyamànànivinaye sandassiyamànàni sutte c' eva otaranti vinaye ca sandissanti niññhaü ettha gantabbaü--addhà idaü tassa Bhagavato vacanaü arahato sammàsambuddhassa, imassa bhikkhuno suggahãtan ti. Imaü bhikkhave pañhamaü mahàpadesaü dhàreyyàtha.
     4. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: amukasmiü nàma àvàse saïgho viharati sa-thero sa-pàmokkho tassa me saïghassa sammukhà sutaü sammukhà pañiggahãtaü, ayaü dhammo ayaü vinayo idaü satthusàsanan ti, tassa bhikkhave bhikkhuno bhàsitaü n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbaü, anabhinanditvà appañikkositvà tàni padavya¤janàni sàdhukaü uggahetvà sutte otàretabbàni vinaye sandassetabbàni: tani ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni na c' eva sutte otaranti na vinaye sandissanti niññhaü ettha gantabbaü--addhà idaü na c' eva tassa Bhagavato vacanaü arahato sammàsambuddhassa,


#<[page 169]>#
%<                          SA¥CETANIKAVAGGA.                169>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tassa ca saïghassa duggahãtan ti iti h' etaü bhikkhave chaóóeyyàtha.
     5. Idha bhikkhave bhikkhu vadeyya: amukasmiü nàma àvàse saïgho viharati sathero sapàmokkho tassa me saïghassa sammukhà sutaü sammukhà pañiggahãtaü, ayaü dhammo ayaü vinayo idaü satthusàsan ti, tassa bhikkhave bhikkhuno bhàsitaü n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbaü, anabhinanditvà appañikkositvà tàni padavya¤janàni sàdhukaü uggahetvà sutte otàretabbàni vinaye sandassetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni sutte c' eva otaranti vinaye ca sandissanti niññham ettha gantabbaü--addhà idaü tassa Bhagavato vacanaü arahato sammàsambuddhassa, tassa ca saïghassa suggahãtan ti. Idaü bhikkhave dutiyaü mahàpadesaü dhàreyyàtha.
     6. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: amukasmiü nàma àvàse sambahulà therà bhikkhå viharanti bahussutà àgatàgamà dhammadharà vinayadharà màtikàdharà, tesaü me therànaü sammukhà sutaü sammukhà pañiggahãtaü, ayaü dhammo ayaü vinayo idaü satthusàsanan ti, tassa bhikkhave bhikkhuno bhàsitaü n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbaü, anabhinanditvà appañikkositvà tàni padavya¤janàni sàdhukaü uggahetvà sutte otàretabbàni vinaye sandassetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni na c' eva sutte otaranti na vinaye sandissanti niññhaü ettha gantabbam--addhà idaü na c' eva tassa Bhagavato vacanaü . . . tesa¤ ca therànaü duggahãtan ti iti h' etaü bhikkhave chaóóeyyàtha.
     7. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: amukasmiü nàma àvàse . . . sandessetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni sutte c' eva otaranti vinaye ca sandissanti niññhaü ettha gantabbaü--
addhà idaü tassa Bhagavato vacanaü . . . tesa¤ ca therànaü suggahãtan ti. Idaü bhikkhave tatiyaü mahàpadesaü dhàreyyàtha.
     8. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: amukasmiü nàma àvàse eko thero bhikkhu viharati bahussuto àgatàgamo dhammadharo vinayadharo màtikàdharo,


#<[page 170]>#
%<170                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tassa me therassa sammukhà sutam sammukhà pañiggahãtaü, ayaü dhammo ayaü vinayo idaü satthusàsanan ti, tassa bhikkhave bhikkhuno bhàsitaü n' eva abhinanditabbaü na pañikkositabbaü, anabhinanditvà appañikkositvà tàni padavya¤janàni sàdhukaü uggahetvà sutte otàretabbàni vinaye sandassetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni na c' eva sutte otaranti na vinaye sandissanti niññham ettha gantabbaü--addhà idaü tassa Bhagavato vacanaü . . . tassa ca therassa duggahãtan ti, iti h' etaü bhikkhave chaóóeyyàtha.
     9. Idha pana bhikkhave bhikkhu evaü vadeyya: amukasmiü nàma àvàse eko thero bhikkhu . . . sandassetabbàni: tàni ce sutte otàriyamànàni vinaye sandassiyamànàni sutte c' eva otaranti vinaye ca sandissanti niññhaü ettha gantabbaü--addhà idaü tassa Bhagavato vacanaü . . . tassa ca therassa suggahãtan ti. Idaü bhikkhave catutthaü mahàpadesaü dhàreyyàtha.
     Ime kho bhikkhave cattàro mahàpadesà ti.
                       [Sa¤cetaniya1]vaggo tatiyo.
     [Tass' uddànaü:--
            Cetanà vibhatti Koññhika|| ânanda-Upavàna pa¤camaü||
            âyàcana Ràhula jambàli|| nibbànaü mahàpadesena vaggeti.]
                                  181.
     1. Catuhi bhikkhave aïgehi samannàgato yodhajãvo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave yodhajãvo ñhànakusalo ca hoti, dåre-pàtã ca, akkhaõavedhã ca, mahato kàyassa padàletà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi aïgehi samannàgato yodhajãvo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati.


#<[page 171]>#
%<                          YODHAJäVAVAGGA.                171>%
     2.  Evam eva kho bhikkhave catuhi dammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave bhikkhu ñhànakusalo ca hoti dåre-pàtã ca akkhaõavedhã ca mahato ca kàyassa padàletà.
     3. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu ñhànakusalo hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà hoti . . . pe . . . samàdàya sikkhati sikkhàpadesu. Evaü kho bhikkhave bhikkhu ñhànakusalo hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu dårepàtã hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu yaü ki¤ci råpaü atãtànàgatapaccuppannaü ajjhattaü và bahiddhà và oëàrikaü và sukhumaü và hãnaü và paõãtaü và yaü dåre santike và sabbaü råpaü n' etaü mama n' eso 'ham asmi na m' eso attà ti, evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya passati. Yà kàci vedanà . . . pe . . . yà kàci sa¤¤à . . . pe . . . ye keci saïkhàrà . . . pe . . . yaü ki¤ci vi¤¤àõaü atãtànàgatapaccuppannaü ajjhattaü và bahiddhà va oëàrikaü và sukhumaü và hãnaü và paõãtaü và yaü dåre santike và sabbaü vi¤¤àõaü n' etaü mama m' eso 'ham asmi na m' eso attà ti, evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya passati. Evaü kho bhikkhave bhikkhu dårepàtã hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu akkhaõavedhã hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu akkhaõavedhã hoti.
     6. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu mahato kàyassa padàletà hoti?
     Idhà bhikkhave bhikkhu mahantaü avijjàkhandhaü padàleti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu mahato kàyassa padàletà hoti.
     Ime kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettam lokassàti.


#<[page 172]>#
%<172                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                               182.
     1. Catunnaü bhikkhave dhammànaü n' atthi koci pàñibhogo samaõo và bràhmaõo và devo và Màro và Brahmà va koci và lokasmiü. Katamesaü catunnaü?
     Jaràdhammaü mà jãrãti n' atthi koci pàñibhogo samaõo . . . lokasmiü.
     2. Vyàdhidhammaü mà vyàdhiyãti n' atthi koci pàñibhogo samaõo . . . {lokasmiü}.
     3. Maraõadhammaü mà miyyãti n' atthi koci pàñibhogo samaõo . . . lokasmiü.
     4. Yàni kho pana tàni pàpakàni kammàni saïkilesikàni ponobhavikàni sadaràni dukkhavipàkàni àyatiü jàtijaràmaraõikàni tesaü vipàko mà nibbattãti n' atthi koci pàñibhogo samaõo và bràhmaõo và devo và Màro và Brahmà và koci và lokasmiü.
     Imesaü kho bhikkhave catunnaü dhammànaü n' atthi koci pàñibhogo . . . lokasmin ti.
                                   183.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Veëuvane Kalandakanivàpe. Atha kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi . . . pe . . . Ekamantaü nisinno kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto Bhagavantaü etad avoca :
     Ahaü hi bho Gotama evaü-vàdã evaü-diññhã: yo koci diññhaü bhàsati evaü me diññhan ti n' atthi tato doso, yo koci sutaü bhàsati evaü me sutan ti n' atthi tato doso, yo koci mutaü bhàsati evaü me mutam ti n' atthi tato doso, yo koci vi¤¤àtaü bhàsati evaü me vi¤¤àtan ti n' atthi tato doso ti.
     2. Nàhaü bràhmaõa sabbaü diññhaü bhàsitabban ti vadàmi, na panàhaü bràhmaõa sabbaü diññhaü na bhàsitabban ti vadàmi. Nàhaü bràhmaõa sabbaü sutaü bhàsitabban ti vadàmi, na panàhaü bràhmaõa sabbaü sutaü na bhàsitabban ti vadàmi.


#<[page 173]>#
%<                               YODHAJäVAVAGGA.             173>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Nàhaü bràhmaõa sabbaü mutaü bhàsitabban ti vadàmi, na panàhaü bràhmaõa sabbaü mutaü na bhàsitabban ti vadàmi. Nàhaü bràhmaõa sabbaü vi¤¤àtaü bhàsitabban ti vadàmi na panàhaü bràhmaõa sabbaü vi¤¤àtaü bhàsitabban ti vadàmi.
     3. Yaü hi bràhmaõa diññhaü bhàsato akusalà dhammà abhivaóóhanti kusalà dhammà parihàyanti evaråpaü diññhaü na bhàsitabban ti vadàmi. Ya¤ ca khvassa bràhmaõa diññhaü bhàsato akusalà dhammà parihàyanti kusalà dhammà abhivaóóhanti evaråpaü diññhaü bhàsitabban ti vadàmi. Yaü hi bràhmaõa sutaü bhàsato . . . vadàmi.
Yaü hi bràhmaõa mutaü bhàsitaü . . . vadàmi. Yaü hi bràhmaõa vi¤¤àtaü bhàsato akusalà dhammà abhivaóóhanti kusalà dhammà parihàyanti evaråpaü vi¤¤àtaü na bhàsitabban ti vadàmi, ya¤ ca khvassa bràhmaõa vi¤¤àtaü bhàsato akusalà dhammà parihàyanti kusalà dhammà abhivaóóhanti evaråpaü vi¤¤àtaü bhàsitabban ti vadàmi.
     Atha kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto Bhagavato bhàsitaü abhinanditvà anumoditvà uññhày' àsanà pakkàmãti.
                                   184.
     1. Atha kho Jàõussonã bràhmaõo yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi . . . pe . . . Ekamantaü nisinno kho Jàõussonã bràhmaõo Bhagavantaü etad avoca : Ahaü hi bho Gotama evaü-vàdã evaü-diññhã: n' atthi yo so maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassàti.
     Atthi bràhmaõa maraõadhammo samàno bhàyati santàsaü àpajjati maraõassa. Atthi pana bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassa.
     2. Katamo ca bràhmaõa maraõadhammo samàno bhàyati santàsaü àpajjati maraõassa?
     Idha bràhmaõa ekacco kàmesu avãtaràgo hoti avigatachando avigatapemo avigatapipàso avigatapariëàho avigatataõho,


#<[page 174]>#
%<174                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati.
Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: piyà vata maü kàmà jahissanti piye vàhaü kàme jahissàmãti. So socati kilamati paridevati uratthalaü kandati sammohaü àpajjati. Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno bhàyati santàsaü àpajjati maraõassa.
     3. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco kàye avãtaràgo hoti . . . tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati.
Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: piyo vata maü kàyo jahissati piyaü vàhaü kàyaü jahissàmãti. So socati . . . sammohaü àpajjati. Ayam pi bràhmaõa maraõadhammo . . . maraõassa.
     4. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco akatakalyàõo hoti akatakusalo akatabhãruttàõo katapàpo kataluddo katakibbiso, tam enam a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati. Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: akataü vata me kalyàõaü akataü kusalaü akataü bhãruttàõaü, kataü pàpaü kataü luddaü kataü kibbisaü.
Yàvatà bho akatakalyàõànaü akatakusalànaü akatabhãruttàõànaü katapàpànaü kataluddànaü katakibbisànaü gati taü gatiü pecca gacchàmãti. So socati kilamati paridevati uratthalaü kandati sammohaü àpajjati. Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno bhàyati santàsaü àpajjati maraõassa.
     5. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco kaïkhã hoti vicikicchã aniññhaïgato saddhamme, tam enam a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati. Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: kaïkhã vat' amhi vicikicchã aniññhaïgato saddhamme ti. So socati kilamati paridevati uratthalaü kandati sammohaü àpajjati. Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno bhàyati santàsaü àpajjati maraõassa. Ime kho bràhmaõa cattàro maraõadhammà samànà bhàyanti santàsaü àpajjanti maraõassa.


#<[page 175]>#
%<                          YODHAJäVAVAGGA.                  175>%
     6.  Kàtamo ca bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassa?
     Idha bràhmaõa ekacco kàmesu vãtaràgo hoti vigatachando vigatapemo . . . tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati. Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: piyà vata maü kàmà jahissanti piye vàhaü kàme jahissàmãti. So na socati na kãlamati na paridevati na uratthalaü kandati na sammohaü àpajjati. Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassa.
     7. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco kàye vãtaràgo hoti vigatachando . . . tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati. Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: piyo vata maü kàyo jahissati piyaü vàhaü kàyaü jahissàmãti. So na socati na kilamati na paridevati na uratthalaü kandati na sammohaü àpajjati. Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassa.
     8. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco akatapàpo hoti akataluddo akatakibbiso katakalyàõo hoti katakusalo katabhãruttàõo, tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati.
Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: akataü vata me pàpaü akataü luddaü akataü kibbisaü, kataü kalyàõaü kataü kusalaü katam bhãruttàõaü.
Yàvatà bho akatapàpàõaü akataluddànaü akatakibbisànaü katakalyàõànaü katakusalànaü katabhãruttàõànaü gati taü gatim pecca gacchàmãti. So na socati na kilamati na paridevati na uratthalaü kandati na sammohaü àpajjati.
Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjanti maraõassati.
     9. Puna ca paraü bràhmaõa idh' ekacco akaïkhã hoti avecikicchã niññhaïgato saddhamme, tam enaü a¤¤ataro gàëho rogàtaïko phusati. Tass' a¤¤atarena gàëhena rogàtaïkena phuññhassa evaü hoti: akaïkhã vat' amhi avecikicchã niññhaïgato saddhamme ti. So na socati na kilamati na paridevati na uratthalaü kandati na sammohaü àpajjati.


#<[page 176]>#
%<176                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
Ayam pi kho bràhmaõa maraõadhammo samàno na bhàyati na santàsaü àpajjati maraõassa. Ime kho bràhmaõa cattàro maraõadhammà samànà na bhàyanti na santàsaü àpajjati maraõassàti.
     Abhikkantaü bho Gotama . . . Upàsakaü maü bhavaü Gotamo dhàretu ajjatagge pàõupetaü saraõaügatan ti.
                                   185.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Gijjhakåñe pabbate. Tena kho pana samayena sambahulà abhi¤¤àtà abhi¤¤àtà paribbàjakà Sappiniyà tãre paribbàjakàràme pañivasanti, seyyathãdaü Annabhàro Varadharo Sakuludàyi ca paribbàjako a¤¤e ca abhi¤¤àtà abhi¤¤àtà paribbàjakà.
     Atha kho Bhagavà sàyaõhasamayam pañisallànà vuññhito yena Sappiniyà tãre paribbàjakàràmo ten' upasaïkami.
Tena kho pana samayena tesaü a¤¤atitthiyànaü paribbàjakànaü sannisinnànaü sannipatitànaü ayam antarà kathà udapàdi: iti pi bràhmaõasaccàni iti pi bràhmaõasaccànãti.
     2. Atha kho Bhagavà yena te paribbàjakà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Nisajja kho Bhagavà te paribbàjake etad avoca :
     Kàyà nu 'ttha paribbàjakà etarahi kathàya sannisinnà sannipatità kà ca pana vo antarà kathà vippakatà ti?
     Idha bho Gotama amhàkaü sannisinnànaü sannipatitànaü ayam antarà kathà upapàdi: iti pi bràhmaõasaccàni iti pi bràhmaõasaccànãti.
     3. Cattàr' imàni paribbàjakà bràhmaõasaccàni mayà sayaü abhi¤¤àya sacchikatvà paveditàni. Katamàni cattàri?
     Idha paribbàjakà bràhmaõo evam àha: sabbe pàõà avajjhà ti, iti vadaü bràhmaõo saccaü àha no musà. So tena na samaõo ti ma¤¤ati na bràhmaõo ti ma¤¤ati na seyyo 'ham asmãti ma¤¤ati na sadiso 'ham asmãti ma¤¤ati na hãno 'ham asmãti ma¤¤ati. Api ca yad eva tattha saccaü tad abhi¤¤àya pàõànaü yeva anuddayàya anukampàya pañipanno hoti.
     4. Puna ca paraü paribbàjakà bràhmaõo evam àha:


#<[page 177]>#
%<                       YODHAJäVAGGA.                     177>%
sabbe kàmà aniccà dukkhà vipariõàmadhammà ti, iti vadaü bràhmaõo saccaü àha no musà. So tena na samaõo ti
 . . . ma¤¤ati. Api ca yad eva tattha saccaü tad abhi¤¤àya kàmànaü yeva nibbidàya viràgàya nirodhàya pañipanno hoti.
     5. Puna ca paraü paribbàjakà bràhmaõo evam àha: sabbe bhavà aniccà dukkhà vipariõàmadhammà ti, iti vadaü bràhmaõo saccaü àha no musà. So tena na samaõo ti . . . ma¤¤ati. Api ca yad eva tattha saccaü tad abhi¤¤àya bhavànaü yeva nibbidàya viràgàya nirodhàya pañipanno hoti.
     6. Puna ca paraü paribbàjakà bràhmaõo evam àha: nàhaü kvaci kassaci ki¤canaü tasmiü na ca mama kvaci katthaci ki¤canaü n' atthãti, iti vadaü bràhmaõo saccaü àha no musà. So tena na samaõo ti ma¤¤ati na bràhmaõo ti ma¤¤ati na seyyo 'haü asmãti ma¤¤ati na sadiso 'ham asmãti ma¤¤ati na hãno 'ham asmãti ma¤¤ati. Api ca yad eva tattha saccaü tad abhi¤¤àya àki¤ca¤¤aü yeva pañipadaü pañipanno hoti:
     Imàni kho paribbàjakà cattàri bràhmaõasaccàni mayà sayaü abhi¤¤àya sacchikatvà paveditànãti.
                                   186.
     1. Atha kho a¤¤ataro bhikkhu yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho so bhikkhu Bhagavantaü etad avoca :
     Kena nu kho bhante loko niyyati, kena loko parikissati, kassa ca uppannassa vasaü gacchati?
     Sàdhu sàdhu bhikkhu. Bhaddako kho te bhikkhu ummaggo bhaddakaü pañibhànaü kalyàõã paripucchà, evaü hi tvaü bhikkhu pucchasi: kena nu kho bhante loko niyyati, kena loko parikissati, kassa ca uppannassa vasaü gacchatãti?
     Evaü bhante.
     Cittena kho bhikkhu loko niyyati cittena parikissati cittassa uppannassa vasaü gacchatãti.


#<[page 178]>#
%<178                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Sàdhu bhante ti kho so bhikkhu Bhagavato bhàsitaü abhinanditvà anumoditvà Bhagavantaü uttariü pa¤haü apucchi: bahussuto dhammadharo bahussuto dhammadharo ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante bahussuto dhammadharo hotãti?
     Sàdhu sàdhu bhikkhu. Bhaddako kho te bhikkhu uümaggo bhaddakaü pañibhànaü kalyàõã paripucchà, evaü hi tvaü bhikkhu pucchasi: bahussuto . . . dhammadharo ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante bahussuto {dhammadharo} hotãti.
     Evaü bhante.
     Bahu kho bhikkhu mayà dhammà desità--suttaü geyyaü veyyàkaraõaü gàthà udànaü itivuttakaü jàtakaü abbhutadhammaü vedallaü. Catuppàdàya ce pi bhikkhu gàthàya atthaü a¤¤àya dhammaü a¤¤àya dhammànudhammapañipanno hoti bahussuto dhammadharo ti alaü vacanàyàti.
     3. Sàdhu bhante ti kho so bhikkhu Bhagavato bhàsitaü . . . uttariü pa¤haü apucchi: sutavà nibbedhikapa¤¤o sutavà nibbedhikapa¤¤o ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante sutavà nibbedhikapa¤¤o hotãti?
     Sàdhu sàdhu bhikkhu. Bhaddako kho te bhikkhu ummaggo . . . kalyànã paripucchà, evaü hi tvaü bhikkhu pucchasi: sutavà nibbedhikapa¤¤o sutavà nibbedhikapa¤¤o ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante sutavà nibbedhikapa¤¤o hotãti?
     Evaü bhante.
     Idha bhikkhu bhikkhuno idaü dukkhan ti sutaü hoti pa¤¤àya c' assa atthaü ativijjha passati, ayaü dukkhasamudayo ti sutaü hoti pa¤¤àya c' assa atthaü ativijjha passati, ayaü dukkhanirodho ti . . . passati, ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti . . . passati. Evaü kho bhikkhu sutavà nibbedhikapa¤¤o hotãti.
     4. Sàdhu bhante ti kho so bhikkhu Bhagavato bhàsitaü . . . uttariü pa¤haü apucchi: paõóito mahàpa¤¤o paõóito mahàpa¤¤o ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante paõóito mahàpa¤¤o hotãti?


#<[page 179]>#
%<                      YODHAJäVAVAGGA.                     179>%
     Sàdhu sàdhu bhikkhu.  Bhaddako kho te bhikkhu ummaggo bhaddakaü . . . kalyànã paripucchà, evaü hi tvaü bhikkhu pucchasi: paõóito mahàpa¤¤o paõóito mahàpa¤¤o ti bhante vuccati, kittàvatà nu kho bhante paõóito mahàpa¤¤o hotãti?
     Evaü bhante.
     Idha bhikkhu paõóito mahàpa¤¤o n' ev' attavyàbàdhàya ceteti na paravyàbàdhàya ceteti na ubhayavyàbàdhàya ceteti, attahitaü parahitaü ubhayahitaü sabbalokahitam eva cintamàno cinteti. Evaü kho bhikkhu paõóito mahàpa¤¤o hotãti.
                                   187.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Veëuvane Kalandakanivàpe. Atha kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi . . . Ekamantaü nisinno kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto Bhagavantaü etad avoca :
     Jàneyya nu kho bho Gotama asappuriso asappurisaü--
asappuriso ayaü bhavan ti?
     Aññhànaü kho etaü bràhmaõa anavakàso yaü asappuriso asappurisaü jàneyya--asappuriso ayaü bhavan ti.
     2. Jàneyya pana bho Gotama asappuriso sappurisaü--
sappuriso ayaü bhavan ti.
     Etam pi kho bràhmaõa aññhànaü anavakàso yaü asappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayaü bhavan ti.
     3. Jàneyya nu kho bho Gotama sappuriso sappurisaü--
sappuriso ayaü bhavan ti.
     Thànaü kho etaü bràhmaõa vijjati yaü sappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayaü bhavan ti.
     4. Jàneyya pana bho Gotama sappuriso asappurisaü--
asappuriso ayaü bhavan ti?
     Etam pi kho bràhmaõa ñhànaü vijjati yaü sappuriso asappurisaü jàneyya--asappuriso ayaü bhavan ti.
     5. Acchariyaü bho Gotama abbhutaü bho Gotama yàva subhàsitaü c' idaü bhotà Gotamena:


#<[page 180]>#
%<180               AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Aññhànaü kho etaü bràhmaõa anavakàso yaü asappuriso asappurisaü jàneyya--asappuriso ayaü bhavan ti. Etam pi kho {bràhmaõa} aññhànaü anavakàso yaü asappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayaü bhavan ti òhànaü kho [pan' ] etaü bràhmaõa vijjati yaü sappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayaü bhavan ti. Etam pi kho bràhmaõa ñhànaü vijjati yaü sappuriso asappurisaü jàneyya --asappuriso ayaü bhavan ti.
     6. Ekam idaü bho Gotama samayaü Todeyyassa bràhmaõassa parisatã paråpàrambhaü vattenti: bàlo ayaü ràjà Eëeyyo yo samaõe Ràmaputte abhippasanno samaõe ca pana Ràmaputte evaråpaü paramanipaccàkàraü karoti yadidaü abhivàdanaü paccuññhànaü a¤jalikammaü sàmãcikamman ti. Ime pi ra¤¤o Eëeyyassa parihàrakà bàlà, Yamako Moggallo Uggo Nàvindaki Gandhabbo Aggivesso, ye samaõe Ràmaputte abhippasannà samaõe ca pana Ràmaputte evaråpaü paramanipaccàkàraü karonti yadidaü abhivàdanaü paccuññhànaü a¤jalikammaü sàmãcikamman ti.
     Tyassudaü Todeyyo bràhmaõo iminà nayena neti.
Taü kiü ma¤¤anti bhonto--paõóito ràjà Eëeyyo karaõãyàdhikaraõãyesu vacanãyàdhivacanãyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro ti?
     Evaü bho paõóito ràjà Eëeyyo karaõãyàdhikaraõãyesu vacanãyàdhivacanãyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro ti. Yasmà kho bho samaõo Ràmaputto ra¤¤o Eëeyyena paõóitena paõóitaro karanãyàdhikaranãyesu vacanãyàdhivacanãyesu alamatthadasatarena alamatthadasataro tasmà ràjà Eëeyyo samaõe Ràmaputte abhippasanno samaõe ca pana Ràmaputte ca evaråpaü paramanipaccàkàraü karoti yadidaü abhivàdanaü paccuññhànaü a¤jalikammaü sàmãcikammaü. Taü kiü ma¤¤anti bhonto --paõóità ra¤¤o Eëeyyassa parihàrakà, Yamako Moggallo Uggo Nàvindaki Gandhabbo Aggivesso,


#<[page 181]>#
%<                        YODHAJäVAVAGGA.                      181>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  karaõãyàdhikaraõiyesu vacanãyàdhivacanãyesu alamatthadasatarehi alamatthadasatarà ti?
     Evaü bho paõóità ra¤¤o Eleyyassa parihàrakà, Yamako Moggallo Uggo Nàvindaki Gandhabbo Aggivesso, karanãyàdhikaraõãyesu vacanãyàdhivacanãyesu alamatthadasaterehi alamatthadasataràti. Yasmà kho bho samaõo Ràmaputto ra¤¤o Eëeyyassa parihàrakehi paõóitehi paõóitaro karaõãyàdhikaraõãyesu vacanãyàdhikaraõãyesu alamatthadasatarehi alamatthadasataro tasmà ra¤¤o Eëeyyassa parihàrakà samaõe Ràmaputte abhippasannà samaõe ca pana Ràmaputte evaråpaü paramanipaccàkàraü karonti yadidaü abhivàdanaü paccuññhànaü a¤jalikammaü sàmãcikamman ti.
     7. Acchariyaü bho Gotama . . . yàva subhàsitaü c' idaü bhota Gotamena: Aññhànaü kho etaü bràhmaõa anavakàso yaü asappuriso asappurisaü jàneyya--asappuriso ayaü bhavan ti. Etam pi kho bràhmaõa aññhànaü anavakàso yaü asappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayam bhavan ti. òhànaü kho pan' etaü bràhmaõa vijjati yaü sappuriso sappurisaü jàneyya--sappuriso ayaü bhavan ti.
Etam pi kho bràhmaõo ñhànaü vijjati yaü sappuriso asappurisaü jàneyya--asappuriso ayaü bhavan ti.
     Handa ca dàni mayaü bho Gotama gacchàma bahukiccà mayaü bahukaraõãyàti. Yassa dàni tvaü bràhmaõa kàlaü ma¤¤asãti. Atha kho Vassakàro bràhmaõo Magadhamahàmatto Bhagavato bhàsitaü abhinanditvà anumoditvà utthàyàsanà pakkàmãti.
                                   188.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Ràjagahe viharati Gijjhakåñe pabbate. Atha kho Upako Maõóikàputto yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho Upako Maõóikàputto Bhagavantaü etad avoca :
     Ahaü hi bhante evaü-vàdã evaü-diññhã: yo koci paråpàrambhaü vatteti paråpàrambhaü vattento sabbaso na uppàdeti anuppàdento gàrayho hoti upavajjo ti.
     Paråpàrambhaü ce Upaka vattento na uppàdeti anuppàdento gàrayho hoti upavajjo.


#<[page 182]>#
%<182                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Tvaü kho pi Upaka paråpàrambhaü vattesi paråpàrambhaü vattento na uppàdesi anuppàdento gàrayho hosi upavajjo ti.
     2. Seyyathàpi bhante ummujjamànakaü yeva mahatà pàsena bandheyya, evam eva kho ahaü bhante ummujjamànako yeva Bhagavatà mahatà vàdapàsena baddho ti.
     Idaü akusalan ti kho Upaka mayà pa¤¤attaü tattha aparimàõà padà aparimàõà vya¤janà aparimàõà Tathàgatassa dhammadesanà: iti p' idaü akusalaü, taü kho pan' idaü akusalaü pahàtabban ti kho Upaka mayà pa¤¤attaü tattha aparimàõà padà aparimàõà vya¤janà aparimàõà Tathàgatassa dhammadesanà, iti p' idaü akusalaü pahàtabban ti. Idaü kusalan ti kho Upako mayà pa¤¤attaü . . . dhammadesanà: iti p' idaü kusalaü taü kho pan' idaü kusalaü bhàvetabban ti kho pan' Upaka mayà pa¤¤attaü tattha . . . dhammadesanà--iti p' idaü kusalaü bhàvetabban ti.
     3. Atha kho Upako Maõóikàputto Bhagavato bhàsitaü abhinanditvà anumoditvà uññhàyàsanà Bhagavantaü abhivàdetvà padakkhiõaü katvà yena Ràjà Màgadho Ajàtasattu Vedehiputto ten' upasaïkami, upasaïkamitvà yàvatako ahosi Bhagavatà saddhiü kathàsallàpo taü sabbaü ra¤¤o Màgadhassa Ajàtasattussa Vedehiputtassa àrocesi.
     Evaü vutte ràjà Màgadho Ajàtasattu Vedehiputto kupito anattamano Upakaü Maõóikàputtaü etad avoca : Yàva dhaüsã vàyaü loõakàrakadàrako yàva mukharo yàva pagabbho yatra hi nàma taü Bhagavantaü arahataü sammàsambuddhaü àsàdetabbaü ma¤¤issati, apehi tvaü Upaka vinassa mà tvaü addasan ti.
                                   189.
     1. Cattàro 'me bhikkhave sacchikaraõãyà dhammà. Katame cattàro?


#<[page 183]>#
%<                      YODHAJäVAVAGGA.                 183>%
     Atthi bhikkhave dhammà kàyena sacchikaraõãyà, atthi bhikkhave dhammà satiyà sacchikaraõãyà, atthi bhikkhave dhammà cakkhunà sacchikaraõãyà, atthi bhikkhave dhammà pa¤¤àya sacchikaraõãyà.
     2. Katame ca bhikkhave dhammà kàyena sacchikaraõãyà?
     Aññha vimokhà bhikkhave kàyena sacchikaraõãyà.
     3. Katame ca bhikkhave dhammà satiyà sacchikaraõãyà?
     Pubbenivàso bhikkhave satiyà sacchikaraõãyo.
     4. Katame ca bhikkhave dhammà cakkhunà sacchikaraõãyà?
     Sattànaü cutuppàto bhikkhave cakkhunà sacchikaraõãyo.
     5. Katame ca bhikkhave dhammà pa¤¤àya sacchikaranãyà?
     âsavànaü khayo bhikkhave pa¤¤àya sacchikaraõãyo.
     Ime kho bhikkhave cattàro sacchikaraõãyà dhammà ti.
                                   190.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Pubbàràme Migàramàtupàsàde. Tena kho pana samayena Bhagavà tadahuposathe bhikkhusaïghaparivuto nisinno hoti. Atha kho Bhagavà tuõhãbhåtaü tuõhãbhåtaü bhikkhusaïghaü anuviloketvà bhikkhå àmantesi:
     Apalàpà' yaü bhikkhave parisà nippalàpà 'yaü bhikkhave parisà suddhà sàre patiññhità. Tathàråpo ayaü bhikkhave bhikkhusaïgho tathàråpà 'yaü bhikkhave parisà yathàråpà parisà dullabhà dassanàya pi lokasmiü. Tathàråpo ayaü bhikkhave bhikkhusaïgho tathàråpà 'yaü bhikkhave parisà yathàråpà parisà àhuneyyo pahuneyyo dakkhiõeyyo a¤jalikaraõãyo anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Tathàråpo ayaü bhikkhave bhikkhusaïgho tathàråpa 'yaü bhikkhave parisà yathàråpàya parisàya appam pi dinnaü bahuü hoti bahuü dinnaü bahutaraü. Tathàråpo ayaü bhikkhave bhikkhusaïgho tathàråpà 'yaü bhikkhave parisà yathàråpaü parisaü alaü yojanagaõanàni pi dassanàya gantuü api puñaüsenàpi. Tathàråpo ayaü bhikkhave bhikkhusaïgho.


#<[page 184]>#
%<184                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Santi bhikkhave bhikkhå imasmiü bhikkhusaïghe devappattà viharanti, santi bhikkhave bhikkhå imasmim bhikkhusaïghe brahmappattà viharanti, santi . . . ànejjappattà viharanti, santi . . . ariyappattà viharanti.
     3. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu devappatto hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . pañhamajjhànaü upasampajja viharati . . . pe . . . dutiyajjhànaü . . . pe . . . tatiyajjhànaü . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. Evaü kho bhikkhave bhikkhu devappatto hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu brahmappatto hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu mettàsahagatena cetasà . . . pe . . . {pharitvà} viharati, karuõà . . . mudità . . . upekhàsahagatena cetasà ekaü disaü pharitvà viharati, tathà dutiyaü tathà tatiyaü tathà catutthiü, iti uddham adho tiriyaü sabbadhi sabbattatàya sabbàvantaü lokaü, upekhàsahagatena cetasà vipulena mahaggatena appamàõena averena avyàpajjhena pharitvà viharati. Evaü kho bhikkhave bhikkhu brahmappatto hoti.
     5. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu ànejjappatto hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sabbaso råpasa¤¤ànaü samatikkamma pañighasa¤¤ànaü nànattasa¤¤ànaü amanasikàrà ananto àkàso ti àkàsàna¤càyatanaü upasampajja viharati, sabbaso àkàsàna¤càyatanaü samatikkamma anantaü vi¤¤àõan ti vi¤¤àõa¤càyatanaü upasampajja viharati, sabbaso vi¤¤àõa¤càyatanaü samatikkamma n' atthi ki¤cãti àki¤ca¤¤àyatanaü upasampajja viharati, sabbaso àki¤ca¤¤àyatanaü samatikkamma nevasa¤¤ànàsa¤¤àyatanaü upasampajja viharati. Evaü kho bhikkhave bhikkhu ànejjappatto hoti.
     6. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu ariyappatto hoti.
     Idha bhikkhave bhikkhu idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadàti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu ariyappatto hotãti.
                        Yodhajãvavaggo1 catuttho.


#<[page 185]>#
%<                           MAHâVAGGA.                            185>%
     [Tass' uddànaü:
            Yodhà pàñibhogasutaü|| abhayasamaõasaccena pa¤camaü
            Ummaïga-Vassakàro|| Upako sacchikiriyà ca uposatho ti.]
                                   191.
     1. Sotànugatànaü bhikkhave dhammànaü vacasà paricitànaü manasànupekkhitànaü diññhiyà suppañividdhànaü cattàro ànisaüsà pàtikaïkhà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu dhammaü pariyàpuõàti, suttaü geyyaü . . . vedallaü. Tassa te dhammà sotànugatà honti vacasà paricità manasànupekkhità diññhiyà suppañividdhà. So muññhassati kàlaü kurumàno a¤¤ataraü devanikàyaü uppajjati. Tassa tattha sukhino dhammapadàni pi lapanti. Dandho bhikkhave satuppàdo, atha so satto khippaü yeva visesagàmã hoti.
     Sotànugatànaü bhikkhave dhammànaü vacasà . . . diññhiyà suppañividdhànaü ayaü pañhamo ànisaüso pañikaïkho.
     2. Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu dhammaü pariyàpuõàti, sutaü . . . vedallaü. Tassa te dhammà sotànugatà honti . . . suppañividdhà. So muññhassati kàlaü kurumàno a¤¤ataraü devanikàyaü uppajjati. Tassa tattha na h' eva kho sukhino dhammapadàni pi lapanti, api ca kho bhikkhu iddhimà cetovasippatto devaparisàyaü dhammaü deseti. Tassa evaü hoti: ayaü và so dhammavinayo yatthàhaü pubbe brahmacariyaü acarin ti. Dandho bhikkhave satuppàdo, atha kho so satto khippaü yeva visesagàmã hoti.
     Seyyathàpi bhikkhave puriso kusalo bherisaddassa, so addhànamaggapañipanno bherisaddaü suõeyya tassa na h' eva kho assa kaïkhà và vimati và bherisaddo nu kho na nu kho bherisaddo ti, atha kho bherisaddo t' eva niññhaü gaccheyya, evam eva kho bhikkhave bhikkhu dhammaü pariyàpuõàti suttaü .


#<[page 186]>#
%<186                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . vedallaü.  Tassa te dhammà . . . pe . . . khippaü yeva visesagàmã hoti.
     Sotànugatànaü bhikkhave . . . diññhiyà suppañividdhànaü ayaü bhikkhave dutiyo ànisaüso pàñikaïkho.
     3. Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu dhammaü pariyàpuõàti . . . [ 2] dhammapadàni pi lapanti, na pi bhikkhu iddhimà cetovasippatto devaparisàyaü dhammaü deseti, api ca kho devaputto devaparisàyaü dhammaü deseti.
Tassa evaü hoti: ayaü vàso dhammavinayo yatthàhaü pubbe brahmacariyaü acarin ti. Dandho bhikkhave satuppàdo, atha kho so satto khippaü yeva visesagàmã hoñi.
     Seyyathàpi bhikkhave puriso kusalo saïkhasaddassa, so addhànamaggapañipanno saïkhasaddaü suõeyya, tassa na h' eva kho assa kaïkhà và vimati và saïkhasaddo nu kho na nu kho saïkhasaddo ti, atha kho saïkhasaddo t' eva niññhaü gaccheyya, evam eva kho bhikkhave bhikkhu dhammaü pariyàpuõàti suttaü . . . visesagàmã hoti.
     Sotànugatànaü bhikkhave dhammànaü vacasà paricitànaü manasànupekkhitànaü diññhiyà suppañividdhànaü ayaü tatiyo ànisaüso pàñikaïkho.
     4. Puna ca paraü bhikkhave bhikkhu dhammam pariyàpuõàti suttam . . . pe . . . dhammapadàni pi lapanti na pi bhikkhu iddhimà cetovasippatto devaparisàyaü dhammaü deseti na pi devaputto devaparisàya dhammaü deseti, api ca kho opapàtiko opapàtikaü sàreti: sarasi tvaü màrisa sarasi tvaü màrisa yattha mayaü pubbe brahmacariyaü acarimhàti? So evam àha: saràmi màrisà saràmi màrisàti. Dandho bhikkhave satuppàdo, atha kho so satto khippaü yeva visesagàmã hoti.
     Seyyathàpi bhikkhave dve sahàyakà sahapaüsukãëità te kadàci karahici a¤¤ama¤¤aü samàgaccheyyuü, tam enaü sahàyako sahàyakaü evaü vadeyya: idam pi samma sarasi idam pi me samma sarasãti? So evaü vadeyya: saràmi samma saràmi sammàti,


#<[page 187]>#
%<                              MAHâVAGGA.                187>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  evaü eva kho bhikkhave bhikkhu . . . pe . . . visesagàmã hoti.
     Sotanugatànaü bhikkhave . . . suppañividdhànam ayaü catuttho ànisaüso pàñikaïkho.
     Sotànugatànaü bhikkhave dhammànaü . . . suppañividdhànaü ime cattàro ànisaüsà pàñikaïkhà ti.
                                   192.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave ñhànàni catuhi ñhànehi veditabbàni. Katamàni cattàri?
     Saüvàsena bhikkhave sãlaü veditabbaü, ta¤ ca kho dãghena addhunà na itaraü manasikarotà no amanasikàrà pa¤¤avatà no duppa¤¤enà.
     Saüvohàrena bhikkhave soceyyaü veditabbaü, ta¤ ca kho dãghena addhunà na itaraü manasikarotà no amanasikàrà pa¤¤avatà no duppa¤¤ena.
     âpadàsu bhikkhave thàmo veditabbaü, so ca kho dãghena addhunà na itaraü . . . duppa¤¤ena.
     Sàkacchàya bhikkhave pa¤¤à veditabbà, sà ca kho dãghena addhunà na itaraü manasikarotà no amanasikàrà pa¤¤avatà no duppa¤¤ena.
     2. Saüvàsena bhikkhave sãlaü veditabbaü, ta¤ ca kho dãghena addhunà . . . duppa¤¤enàti--iti pi kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü?
     Idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiü saüvàsamàno evaü jànàti: dãgharattaü kho ayaü àyasmà khaõóakàrã chiddakàrã sabalakàrã kammàsakàrã na santatakàrã na santatavutti sãlesu, dussãlo ayaü àyasmà nàyaü àyasmà sãlavà ti.
     Idha pana bhikkhave puggalo puggalena saddhiü saüvàsamàno evaü jànàti: dãgharattaü kho ayaü àyasmà akhaõóakàrã acchiddakàrã asabalakàrã akammàsakàrã santatakàrã santatavutti sãlesu,


#<[page 188]>#
%<188                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sãlavà ayaü {àyasmà nàyaü àyasmà} dussãlo ti.
     Saüvàsena bhikkhave sãlaü veditabbaü, ta¤ ca kho dãghena addhunà na itaraü manasikarotà no amanasikàrà pa¤¤avatà no duppa¤¤enàti--iti yaü taü vuttaü idam etaü paticca vuttaü.
     3. Saüvohàrena bhikkhave soceyyaü veditabbaü ta¤ ca kho dãghena addhunà . . . duppa¤¤enàti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü.
     Idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiü saüvohàramàno evaü jànàti: a¤¤athà kho ayaü àyasmà ekena eko voharati a¤¤athà dvãhi a¤¤athà tãhi a¤¤athà sambahulehi, vokkamati ayaü àyasmà purimavohàrà pacchimavohàrà, aparisuddhavohàro ayaü àyasmà nàyaü àyasmà parisuddhavohàro ti.
     Idha pana bhikkhave puggalo puggalena saddhiü saüvohàramàno evaü jànàti: yath' eva kho ayam àyasmà ekena eko voharati tathà dvãhi tathà tãhi tathà sambahulehi, nàyam àyasmà vokkamati purimavohàrà pacchimavohàrà, parisuddhavohàro ayaü àyasmà nàyaü àyasmà aparisuddhavohàro ti.
     Saüvohàrena bhikkhave soceyyaü veditabbaü, ta¤ ca kho . . . idaü etaü pañicca vuttam.
     4. âpadàsu bhikkhave thàmo veditabbo, so ca kho . . . duppa¤¤enàti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü.
     Idha bhikkhave ekacco ¤àtivyasanena và phuññho samàno bhogavyasanena và phuññho samàno rogavyasanena và phuññho samàno iti pañisa¤cikkhati: tathàbhåto kho ayaü lokasannivàso tathàbhåto attabhàvapañilàbho yathàbhåte lokasannivàse yathàbhåte attabhàvapañilàbhe aññha lokadhammà lokaü anuparivattanti loko c' aññha lokadhamme anuparivattati làbho ca alàbho ca ayaso ca yaso ca nindà ca pasaüsà ca sukha¤ ca dukkha¤ càti. So ¤àtivyasanena và phuññho samàno . . . rogavyasanena và phuññho samàno socati kilamati paridevati urattàëiü kandati sammohaü àpajjati.
     Idha pana bhikkhave ekacco ¤àtivyasanena . . . rogavyasanena và phuññho samàno iti pañisa¤cikkhati:


#<[page 189]>#
%<                      MAHâVAGGA.                       189>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  tathàbhåto kho ayaü lokasannivàso . . . dukkha¤ càti. So ¤àtivyasanena và phuññho samàno rogavyasanena và phuññho samàno na socati na kilamati . . . na sammohaü àpajjati.
âpadàsu bhikkhave thàmo veditabbo . . . idam etaü pañicca vuttaü.
     5. Sàkacchàya bhikkhave pa¤¤à veditabbà. Sà ca kho . . . duppa¤¤enàti--iti kho pan' etaü vuttaü ki¤c' etaü pañicca vuttaü?
     Idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiü sàkacchàyamàno evaü jànàti: yathà kho imassa àyasmato ummaggo yathà ca abhinãhàro yathà ca pa¤hasamudàcàro duppa¤¤o ayaü àyasmà nàyaü àyasmà pa¤¤avà. Taü kissa hetu? Tathà hi ayaü àyasmà na c' eva gambhãraü atthapadaü udàharati santaü paõãtaü atakkàvacaraü nipuõaü paõóitavedanãyaü, ya¤ ca ayaü àyasmà dhammaü bhàsati tassa ca na pañibalo saïkhittena và vitthàrena và atthaü àcikkhituü desetuü pa¤¤àpetuü paññhapetuü vivarituü vibhajituü uttànãkàtuü, duppa¤¤o ayaü àyasmà nàyaü àyasmà pa¤¤avà. Seyyathàpi bhikkhave cakkhumà puriso udakarahadassa tãre ñhito passeyya parittaü macchaü ummujjamànaü, tass' evam assa: yathà kho imassa macchassa ummaggo yathà ca åmighàto yathà ca vegàyitattaü paritto ayaü maccho nàyaü maccho mahanto ti, evam eva kho bhikkhave puggalo puggalena saddhiü sàkacchàyamàno evaü jànàti . . . pe . . . pa¤¤avà ti.
     Idha bhikkhave puggalo puggalena saddhiü sàkacchàyamano evaü jànàti: yathà kho imassa àyasmato ummaggo yathà ca abhinãhàro yathà ca pa¤hasamudàcàro pa¤¤avà ayaü àyasmà nàyam àyasmà duppa¤¤à. Tam kissa hetu?
Tathà hi ayaü àyasmà gambhãraü atthapadaü udàharati santaü paõãtaü atakkàvacaraü nipuõaü paõóitavedanãyaü, ya¤ ca ayaü àyasmà dhammaü bhàsati tassa ca pañibalo saïkhittena và vitthàrena và atthaü àcikkhituü desetuü pa¤¤àpetuü paññhapetuü vivarituü vibhajituü uttànãkàtuü, pa¤¤avà ayaü àyasmà nàyaü àyasmà duppa¤¤o.
Seyyathàpi bhikkhave cakkhumà puriso udakarahadassa tãre ñhito passeyya mahantaü macchaü ummujjamànaü, tass' evaü assa:


#<[page 190]>#
%<190               AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  yathà kho imassa macchassa ummaggo yathà ca åmighàto yathà ca vegàyitattaü mahanto ayaü maccho nàyaü maccho paritto ti, evam eva kho bhikkhave puggalo puggalena saddhiü sàkacchàyamàno evaü jànàti: yathà kho imassa àyasmato ummaggo yathà ca pa¤hasamudàcàro, duppa¤¤o ayaü àyasmà nàyaü àyasmà pa¤¤avà. Taü kissa hetu? Tathà hi ayaü àyasmà gambhãra¤ c' eva atthapadaü udàharati santaü paõãtaü atakkàvacaraü nipuõaü paõóitavedanãyaü ya¤ ca ayaü àyasmà dhammaü bhàsati tassa ca pañibalo saïkhittena và vitthàrena và atthaü àcikkhituü desetuü pa¤¤àpetuü paññhapetuü vivarituü vibhajituü uttànikàtuü, pa¤¤avà ayaü àyasmà nàyaü àyasmà duppa¤¤o ti.
     Sàkacchàya bhikkhave pa¤¤à veditabbà, sà ca kho dãghena addhunà na itaram manasikarotà no amanasikàrà pa¤¤avatà no duppa¤¤enàti--iti yaü taü vuttaü idam etaü pañicca vuttaü.
     Imàni kho bhikkhave cattàri ñhànàni imehi catuhi ñhànehi veditabbànãti.
                                  193.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Vesàliyaü viharati Mahàvane Kåñàgàrasàlàyaü. Atha kho Bhaddiyo Licchavi yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü nisinno kho Bhaddiyo Licchavi Bhagavantaü etad avoca :
     Sutaü me taü bhante màyàvi samaõo Gotamo àvaññaniü màyaü jànàti yàya a¤¤atitthiyànaü sàvake àvaññetãti. Ye te bhante evam àhaüsu: màyàvã samaõo Gotamo àvaññaniü màyaü jànàti yàya a¤¤atitthiyànam sàvake àvaññetãti--kacci te bhante Bhagavato vuttavàdino na ca Bhagavantaü abhåtena abbhàcikkhanti dhammassa cànudhammaü vyàkaronti na ca koci sahadhammiko vàdànupàto gàrayhaü ñhànaü àgacchati, anabbhakkhàtukàmà hi mayaü bhante Bhagavantan ti.


#<[page 191]>#
%<                      MAHâVAGGA.                     191>%
     2. Etha tumhe Bhaddiya mà anussavena mà paramparàya mà itikiràya mà piñakasampadànena mà takkahetu mà nayahetu mà àkàraparivitakkena mà diññhinijjhànakkhantiyà mà bhavyaråpatàya mà samaõo no garåti. Yadà tumhe Bhaddiya attanà va jàneyyàtha--ime dhammà akusalà ime dhammà sàvajjà ime dhammà vi¤¤ugarahità ime dhammà samattà samàdinnà ahitàya dukkhàya {saüvattantãti}--atha tumhe Bhaddiya pajaheyyàtha.
     3. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya--lobho purisassa ajjhattaü uppajjamàno uppajjati hitàya và ahitàya vàti?
     Ahitàya bhante ti.
     Luddho panàyaü Bhaddiya purisapuggalo lobhena abhibhåto pariyàdinnacitto pàõam pi hanti adinnam pi àdiyati paradàram pi gacchati musà pi bhaõati param pi tathattàya samàdapeti yaü sa hoti dãgharattaü ahitàya dukkhàya ti.
     Evam bhante.
     4. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya doso purisassa . . . pe . . . moho purisassa . . . pe . . . sàrambho purisassa ajjhattaü uppajjamàno uppajjati hitàya và ahitàya vàti?
     Ahitàya bhante.
     Sàraddho panàyaü Bhaddiya purisapuggalo sàrambhena abhibhåto . . . dukkhàyàti.
     Evaü bhante.
     5. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya--ime dhammà kusalà và akusalà vàti?
     Akusalà bhante.
     Sàvajjà và anavajjà vàti?
     Sàvajjà bhante.
     Vi¤¤ugarahità va vi¤¤uppasatthà vàti?
     Vi¤¤ugarahità bhante.
     Samattà samàdinnà ahitàya dukkhàya saüvattanti no và kathaü và ettha hotãti?
     Samattà bhante samàdinnà ahitàya dukkhàya saüvattanti, evaü no ettha hotãti.
     6. Iti kho Bhaddiya yaü taü avocumha: etha tumhe Bhaddiya mà anussavena mà paramparàya ma itikiràya mà piñakasampadànena mà takkahetu mà àkàraparivitakkena mà diññhinijjhànakkhantiyà mà bhavyaråpatàya mà samaõo no garåti.


#<[page 192]>#
%<192                     AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Yadà tumhe Bhaddiya attanà va jàneyyàtha--ime dhammà akusalà ime dhammà sàvajjà ime dhammà vi¤¤ugarahità ime dhammà samattà samàdinnà ahitàya dukkhàya saüvattantãti--atha tumhe Bhaddiya pajaheyyàthàti--iti yaü taü vuttaü idam etaü pañicca vuttaü.
     7. Etha tumhe Bhaddiya mà anussavena mà paramparàya . . . pe . . . garåti. Yadà tumhe Bhaddiya attanà và jàneyyàtha--ime dhammà kusalà ime dhamma anavajjà ime dhammà vi¤¤uppasatthà ime dhammà samattà samàdinnà hitàya sukhàya saüvattantãti--atha tumhe Bhaddiya upasampajja vihareyyàtha.
     8. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya--alobho purisassa ajjhattaü uppajjamàno uppajjati hitàya và ahitàya vàti?
     Hitàya bhante.
     Aluddho panàyaü Bhaddiya purisapuggalo lobhena anabhibhåto apariyàdinnacitto n' eva pàõaü hanti na adinnaü àdiyati na paradàraü gacchati na musà bhaõati param pi tathattàya na samàdapeti yaü sa hoti dãgharattaü hitàya sukhàyàti?
     Evaü bhante.
     9. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya--adoso purisassa . . . pe . . . amoho purisassa [ . . . pe] . . . asàrambho purisassa ajjhattaü uppajjamàno uppajjati hitàya và ahitàya vati?
     Hitàya bhante.
     Asàraddho panàyaü purisapuggalo asàrambhena anabhibhåto apariyàdinnacitto n' eva pàõaü hanti na adinnaü àdiyati . . . hitàya sukhàyàti.
     Evaü bhante.
     10. Taü kiü ma¤¤atha Bhaddiya--ime dhammà kusalà và akusalà vàti?
     Kusalà bhante.
     Sàvajjà và anavajjà vàti?
     Anavajjà bhante.
     Vi¤¤ugarahità và vi¤¤uppasatthà vàti.
     Vi¤¤uppasatthà bhante.


#<[page 193]>#
%<                            MAHâVAGGA.                  193>%
     Samattà samàdinnà hitàya sukhàya saüvattanti no và kathaü và ettha hotãti.
     Samattà bhante samàdinnà hitàya sukhàya saüvattanti evaü no ettha hotãti.
     11. Iti kho Bhaddiya yaü taü avocumha: etha tumhe Bhaddiya mà anussavena mà paramparàya mà itikiràya mà piñakasampadànena mà takkahetu mà nayahetu àkàraparivitakkena mà diññhinijjhànakkhantiyà mà bhavyaråpatàya mà samaõo no garåti. Yadà tumhe Bhaddiya attanà va jàneyyàtha--ime dhammà kusalà ime dhammà anavajjà ime dhammà vi¤¤uppasatthà ime dhammà samattà samàdinnà hitàya sukhàya saüvattantãti--atha tumhe Bhaddiya upasampajja vihareyyàthàti--iti yaü taüvuttaü idam etaü pañicca vuttam.
     12. Ye kho te Bhaddiya loke santo sappurisà te sàvakaü evaü samàdapenti: Ehi tvaü ambho purisa lobhaü vineyya viharàhi lobhaü vineyya viharanto na lobhajaü kammaü karissasi kàyena vàcàya manasà, dosaü vineyya viharàhi dosaü vineyya viharanto na dosajaü kammaü karissasi kàyena vàcàya manasà, mohaü vineyya viharàhi mohaü vineyya viharanto na mohajaü kammaü karissasi kàyena vàcàya manasà, sàrambhaü vineyya viharàhi sàrambhaü vineyya viharanto na sàrambhajaü kammaü karissasi kàyena vàcàya manasàti.
     13. Evaü vutte Bhaddiyo Licchavi Bhagavantaü etad avoca :
     Abhikkantaü bhante . . . pe . . . Upàsakaü maü bhante Bhagavà dhàretu ajjatagge pàõupetaü saraõaügatan ti.
     Api nu tàhaü Bhaddiya evaü avacam: ehi me tvaü Bhaddiya sàvako hohi, ahaü satthà bhavissàmãti.
     No h' etaü bhante.
     Evaü-vàdiü kho maü Bhaddiya evam-akkhàyiü eke {samaõabràhmaõà} asatà tucchà musà abhåtena abbhàcikkhanti: màyàvã samaõo Gotamo àvaññaniü màyaü jànàti yàya . . . àvaññetãti.


#<[page 194]>#
%<194                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Bhaddikà  bhante  àvaññanã màyà kalyàõã bhante àvaññanã màyà. Piyà me bhante ¤àtisalohità imàya àvaññanãyà àvaññeyyuü piyànam pi me assa ¤àtisalohitànaü dãgharattaü hitàya sukhàya. Sabbe ce pi bhante khattiyà imàya àvaññanãyà àvaññeyyuü sabbesam p' assa khattiyànaü dãgharattaü hitàya sukhàya. Sabbe ce pi bhante bràhmaõà . . . vessà . . . suddà imàya àvaññaniyà àvaññeyyuü sabbesam p' assa suddànaü dãgharattaü hitàya sukhàyàtã.
     Evam etaü Bhaddiya evam etaü Bhaddiya. Sabbe ce pi Bhaddiya khattiyà [imàya àvaññaniyà] àvatteyyuü akusaladhammappahànàya kusaladhammåpasampadàya sabbesam p' assa khattiyànaü dãgharattaü hitàya sukhàya.
Sabbe ce pi Bhaddiya bràhmaõà vessà suddà . . . àvaññeyyuü akusaladhammappahànaya kusaladhammåpasampadàya sabbesam p' assa suddànaü dãgharattaü hitàya sukhàyàti.
Sadevako ce pi Bhaddiya loko samàrako sabrahmako sassamaõabràhmaõi pajà sadevamanussà . . . àvaññeyyuü akusaladhammappahànàya kusaladhammåpasampadàya sadevakassa lokassa samàrakassa sabrahmakassa sassamaõabràhmaõiyà pajàya sadevamanussàya dãgharattaü hitàya sukhàya.
     Ime ce pi Bhaddiya mahàsàlà . . . àvaññeyyuü akusaladhammappahànàya kusaladhammåpasampadàya imesaü p' assa mahàsàlànaü dãgharattaü hitàya sukhàya. Sace ceteyyuü ko pana vàdo manussabhåtassàti?
                                   194.
     1. Ekaü samayaü àyasmà ânando Koliyesu viharati Sàpågannàma Koliyànaü nigame. Atha kho sambahulà Sàpågiyà Koliyaputtà yen' àyasmà ânando ten' upasaïkamiüsu, upasaïkamitvà àyasmantaü ânandaü abhivàdetvà . . . pe . . . Ekamantaü nisinne kho te Sàpågiye Koliyaputte àyasmà ânando etad avoca :
     Cattàr' imàni Vyagghapajjà pàrisuddhipadhàniyaïgàni tena Bhagavatà jànatà passatà arahatà sammàsambuddhena sammad akkhàtàni sattànaü visuddhiyà sokaparidevànaü samatikkamàya dukkhadomanassànaü atthaga màya ¤àyassa adhigamàya nibbànassa sacchikiriyàya.


#<[page 195]>#
%<                       MAHâVAGGA.                  195>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
Katamàni cattàri?
     Sãlapàrisuddhipadhàniyaïgaü, cittapàrisuddhipadhàniyaïgaü, diññhipàrisuddhipadhàniyaïgam, vimuttipàrisuddhipadhàniyaïgaü.
     2. Katama¤ ca Vyagghapajjà sãlapàrisuddhipadhàniyaïgaü?
     Idha Vyagghapajjà bhikkhu sãlavà hoti samàdàya sikkhati sikkhàpadesu. Ayaü vuccati Vyagghapajjà sãlapàrisuddhi, iti evarupaü sãlapàrisuddhiü aparipåraü và paripåressàmi paripåraü và tattha tattha pa¤¤àya anuggahissàmãti. Yo tattha chando ca vàyàmo ca ussàho ca ussoëhi ca appañivànã ca sati ca sampaja¤¤a¤ ca idaü vuccati Vyagghapajjà sãlapàrisuddhipadhàniyaïgaü.
     Katama¤ ca Vyagghapajjà cittapàrisuddhipadhàniyaïgaü?
     3. Idha Vyagghapajjà bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. Ayaü vuccati Vyagghapajjà cittapàrisuddhi, iti evaråpaü cittapàrisuddhiü aparipåraü và . . . pe . . . tattha tattha pa¤¤àya anuggahissàmãti. Yo tattha chando . . . sampaja¤¤a¤ ca idaü vuccati Vyagghapajjà cittapàrisuddhipadhàniyaïgaü.
     4. Katama¤ ca Vyagghapajjà diññhipàrisuddhipadhàniyaïgaü?
     Idha Vyagghapajjà bhikkhu idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . dukkhanirodhagàminã pañipadàti yathàbhåtaü pajànàti ayaü vuccati Vyagghapajjà diññhipàrisuddhi, iti evaråpaü diññhipàrisuddhiü aparipåraü và . . . pe . . . tattha tattha pa¤¤àya anuggahissàmãti. Yo tattha chando . . . sampaja¤¤a¤ ca idaü vuccati Vyagghapajjà diññhipàrisuddhipadhàniyaïgaü.
     5. Katama¤ ca Vyagghapajjà {vimuttipàrisuddhipadhàniyaïgaü}?
     Sa kho so Vyagghapajjà ariyasàvako iminà ca sãlapàrisuddhipadhàniyaïgena samannàgato iminà ca cittapàrisuddhipadhànãyaïgena samannàgato iminà ca diññhipàrisuddhipadhànãyaïgena samannàgato rajanãyesu dhammesu cittaü viràjeti vimocanãyesu dhammesu cittaü vimoceti.


#<[page 196]>#
%<196                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
So rajanãyesu dhammesu cittaü viràjetvà vimocanãyesu dhammesu cittaü vimocetvà sammàvimuttiü phusati.
Ayaü vuccati Vyagghapajjà vimuttipàrisuddhi, iti evaråpaü vimuttipàrisuddhiü . . . tattha tattha pa¤¤àya anuggahissamãti. Yo tattha chando . . . sampaja¤¤aü ca idaü vuccati Vyagghapajjà vimuttipàrisuddhipadhànãyaïgaü.
     Imàni kho Vyagghapajjà cattàri pàrisuddhipadhàniyaïgàni tena Bhagavatà jànatà passatà arahatà sammà sambuddhena sammad akkhàtàni sattànaü visuddhiyà sokaparidevànaü samatikkamàya dukkhadomanassànaü atthagamàya ¤àyassa adhigamàya nibbànassa sacchikiriyàyàti.
                                   195.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Sakkesu viharati Kapilavatthusmiü Nigrodhàràme. Atha kho Vappo Sakko nigaõñhasàvako yen' àyasmà Mahàmoggallàno ten' upasaïkami, upasaïkamitvà àyasmantaü Mahàmoggallànaü abhivàdetvà . . . pe . . . Ekamantaü nisinnaü kho Vappaü Sakkaü nigaõñhasàvakaü àyasmà Mahàmoggallàno etad avoca :
     Idh' assa Vappa kàyena saüvuto vàcàya saüvuto manasà saüvuto avijjàviràgà vijjuppàdà passasi no tvaü Vappa taü ñhànaü yatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyum abhisamparàyan ti?
     Passàm' ahaü bhante taü ñhànaü idh' assa bhante pubbe pàpakammaü kataü avipakkavipàkaü tatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyuü abhisamparàyan ti.
     Aya¤ c' eva kho pana àyasmato Mahàmoggallànassa Vappena Sakkena nigaõñhasàvakena saddhiü kathà vippakatà hoti.
     2. Atha kho Bhagavà sàyaõhasamayena pañisallànà vuññhito yen' upaññhànasàlà ten' upasaïkami,


#<[page 197]>#
%<                            MAHâVAGGA.                 197>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  upasaïkamitvà pa¤¤atte àsane nisãdi. Nisajja kho Bhagavà àyasmantaü Mahàmoggallànaü etad avoca :
     Kàya nu 'ttha Moggallàna etarahi kathàya sannisinnà, kà ca pana vo antarà kathà vippakatà ti?
     Idhàhaü bhante Vappaü Sakkaü nigaõñhasàvakaü etad avoca : idh' assa Vappa kàyena saüvuto . . . manasà saüvuto avijjàviràgà vijjuppàdà passasi no tvaü Vappa taü ñhànaü yatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyuü abhisamparàyan ti. Evaü vutte bhante Vappo Sakko nigaõñhasàvako maü etad avoca : Passàm' ahaü bhante taü ñhànaü idh' assa bhante pubbe pàpakammaü kataü avipakkavipàkaü tatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyuü abhisamparàyan ti--ayaü kho no bhante Vappena Sakkena nigaõñhasàvakena saddhiü kathà vippakatà atha Bhagavà anuppatto ti.
     3. Atha kho Bhagavà Vappaü Sakkaü nigaõñhasàvakaü etad avoca :
     Sace kho me tvaü Vappa anu¤¤eyya¤ c' eva anujàneyyàsi pañikkositabba¤ ca pañikkoseyyàsi yassa ca me bhàsitassa atthaü na jàneyyàsi, mam eva tattha uttariü pañipuccheyyàsi--idaü bhante kathaü imassa ko attho ti?
Siyà no ettha kathàsallàpo ti.
     Anu¤¤eyya¤ c' evàhaü bhante Bhagavato anujànissàmi pañikkositabba¤ ca pañikkosissàmi, yassa càhaü Bhagavato bhàsitassa atthaü na jànissàmi, Bhagavantaü yev' ettha uttariü pañipucchissàmi--idam bhante {kathaü} imassa ko attho ti? Hotu no ettha kathàsallàpo ti.
     4. Taü kiü ma¤¤asi Vappa? Ye kàyasamàrambhapaccayà uppajjanti àsavà vighàtapariëàhà kàyasamàrambhà pañiviratassa evaü sa te àsavà vighàtapariëàhà na honti, so nava¤ ca kammaü na karoti puràõaü kammaü phussa phussa vyantikaroti,


#<[page 198]>#
%<198                           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sandiññhikà nijjarà akàlikà ehipassikà opanayikà paccattaü veditabbà vi¤¤åhãti.
     Passasi no tvaü Vappa taü ñhànaü yatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyuü abhisampàrayan ti?
     No h' etaü bhante.
     5. Taü kiü ma¤¤asi Vappa? Ye vacãsamàrambhapàccayà uppajjanti àsavà vighàtapariëàhà vacãsamàrambhà pañiviratassa evaü sa te àsavà vighàtapariëàhà na honti, so nava¤ ca kammaü . . . phussa phussa vyantikaroti sandiññhikà . . . vi¤¤åhãti. Passasi no tvaü Vappa taü ñhànaü yatonidànaü purisaü dukkhavedaniyà àsavà assaveyyuü abhisamparàyan ti?
     No h' etaü bhante.
     6. Taü kiü ma¤¤asi Vappa? Ye manosamàrambhapaccayà . . . pe . . . manosamàrambhà pañiviratassa evaü sa te àsavà vighàtapariëàhà na honti, so nava¤ ca kammaü . . . abhisamparàyan ti.
     No h' etaü bhante.
     7. Taü kiü ma¤¤asi Vappa? Ye avijjàpaccayà uppajjanti àsavà vighàtapariëàhà avijjàviràgà vijjuppàdà evaü sa te àsavà vighàtapariëàhà na honti, so nava¤ ca kammaü . . . abhisamparàyan ti?
     No h' etaü bhante.
     8. Evaü sammàvimutticittassa kho Vappa bhikkhuno cha satatavihàrà adhigatà honti. So cakkhunà råpaü disvà n' eva sumano hoti na dummano, upekhako viharati sato sampajàno, sotena saddaü sutvà . . . pe . . . kàyena phoññhabbaü phusitvà manasà dhammaü vi¤¤àya n' eva sumano hoti na dummano, upekhako viharati sato sampajàno.
So kàyapariyantikaü vedanaü vediyamàno kàyapariyantikaü vedanaü vediyàmãti pajànàti, jãvitapariyantikaü vedanaü vediyamàno jãvitapariyantikaü vedanaü vediyàmãti pajànàti, kàyassa bhedà uddhaü jãvitapariyàdànà idh' eva sabba vedayitàni anabhinanditàni sãtibhavissantãti pajànàti.
     9. Seyyathàpi Vappa thåõaü pañicca chàyà pa¤¤àyati, atha puriso àgaccheyya kudàlapiñakaü àdàya,


#<[page 199]>#
%<                        MAHâVAGGA.                     199>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  so taü thåõaü måle chindeyya, måle chetvà palikhaõeyya, palikhaõetvà målàni uddhareyya antamaso usãranàlimattàni pi. So taü thåõaü khaõóàkhaõóikaü chindeyya, khaõóàkhaõóikaü chetvà phàleyya, phàletvà sakalikaü sakalikaü kareyya, sakalikaü sakalikaü karitvà vàtàtape visoseyya, vàtàtape visosetvà agginà óaheyya, agginà óahitvà masiü kareyya, masiü katvà mahàvàte và opuneyya nadiyà và sãghasotàya pavàheyya. Evaü hi 'ssa Vappa yà thåõaü pañicca chàyà sà ucchinnamålà tàlàvatthukatà anabhàvakatà àyatiü anuppàdadhammà. Evaü eva kho Vappa evaü sammàvimutticittassa bhikkhuno cha satatavihàrà adhigatà honti. So cakkhunà råpaü disvà . . . sampajàno, sotena saddaü sutvà . . . kàyena phoññhabbaü phusitvà manasà dhammaü vi¤¤àya n' eva sumano hoti na dummano, upekhako viharati sato sampajàno. So kàyapariyantikaü . . . pe . . . sãtibhavissantãti pajànàti.
     10. Evaü vutte Vappo Sakko nigaõñhasàvako Bhagavantaü etad avoca :
     Seyyathàpi bhante puriso udayatthiko assa paõãyaü poseyya so udaya¤ c' eva na labheyya uttari¤ ca kilamathassa vighàtassa bhàgã assa. Evam eva kho ahaü bhante udayatthiko bàle niganthe payirupàsiü, svàhaü udaya¤ c' eva nàdhigacchiü uttari¤ ca kilamathassa vighàtassa bhàgã ahosiü. Esàhaü bhante ajjatagge yo me bàlesu nigaõñhesu sampasàdo taü mahàvàte và opunàmi nadiyà và sãghasotàya pavàhemi.
     Abhikkantaü bhante . . . pe . . . Upàsakaü maü bhante Bhagavà dhàretu ajjatagge pàõupetaü saraõaü gatan ti.


#<[page 200]>#
%<200          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
                                   196.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Vesàliyaü viharati Mahàvane Kåñàgàrasàlàyaü. Atha kho Saëho ca Licchavi Abhayo ca Licchavi yena Bhagavà ten' upasaïkamiüsu, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdiüsu. Ekamantaü nisinno kho Sàëho Licchavi Bhagavantaü etad avoca : santi bhante eke samaõabràhmaõà dvayena oghassa nittharaõaü pa¤¤àpenti sãlavisuddhihetu ca tapojigucchàhetu ca. Idha bhante Bhagavà kim àhàti?
     2. Sãlavisuddhiü kho ahaü Sàëha a¤¤ataraü sàma¤¤aïgan ti vadàmi. Ye te Sàëha samaõabràhmaõà tapojigucchàhetuvàdà tapojigucchàsàrà tapojigucchà-allãnà viharanti abhabbà te oghassa nittharaõàya. Ye pi te Sàëha samaõabràhmaõà aparisuddhakàyasamàcàrà aparisuddhavacãsamàcàrà aparisuddhamanosamàcàrà aparisuddhàjãvà abhabbà te ¤àõadassanàya anuttaràya sambodhàya.
     3. Seyyathàpi Sàëha puriso nadiü taritukàmo, tiõhaü kuñhariü àdàya vanaü paviseyya. So tattha passeyya mahatiü sàlalaññhiü ujuü navaü akukkuccakajàtaü, tam enaü måle chindeyya, måle chetvà agge chindeyya, agge chetvà sàkhàpalàsaü suvisodhitaü visodheyya, sàkhàpalàsaü suvisodhitaü visodhetvà kuthàrãhi taccheyya, kuthàrãhi tacchetvà vàsãhi taccheyya, vàsãhi tacchetvà lekhaõiyà likheyya, lekhaõiyà likhitvà pàsàõaguëena dhopeyya, pàsàõaguëena dhopetvà nadiü patàreyya. Taü kiü ma¤¤asi Sàëha, bhabbo nu kho so puriso nadiü taritun ti? No h' etaü bhante.
     4. Taü kissa hetu? Asu hi bhante sàlalaññhã bahiddhà suparikammakatà,


#<[page 201]>#
%<                                  MAHâVAGGA.               201>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  anto avisuddhà.  Tass' etaü pàñikaïkhaü--sàlalaññhã saüsãdissati puriso anayavyasanaü àpajjatãti.
     Evaü eva kho Sàëha ye te samaõabràhmaõà tapojigucchàvàdà tapojigucchàsàrà tapojigucchà-allãnà viharanti abhabbà te oghassa nittharaõàya. Ye pi te Sàëha samaõabràhmaõà aparisuddhakàyasamàcàrà . . . aparisuddhàjãvà abhabbà te ¤àõadassanàya anuttaràya sambodhàya. Ye ca kho te Sàëha samaõabràhmaõà na tapojigucchàvàdà na tapojigucchàsàrà na tapojigucchàallãnà viharanti bhabbà te oghassa nittharaõàya. Ye pi te Sàëha samaõabràhmaõà parisuddhakàyasamàcàrà . . . pe . . . parisuddhàjivà bhabbà te ¤àõadassànaya anuttaràya sambodhàya.
     5. Seyyathàpi Sàëha puriso nadiü taritukàmo, tiõhaü kuñhariü àdàya vanaü paviseyya. So tattha passeyya mahatiü sàlalaññhiü ujuü navaü akukkuccakajàtaü, tam enaü måle chindeyya, måle chetvà agge chindeyya, agge chetvà sàkhàpalàsaü suvisodhitaü visodheyya, sàkhàpalàsaü suvisodhitaü visodhetvà kuñhàrãhi taccheyya, kuñhàrãhi tacchetvà vàsãhi taccheyya, vàsãhi tacchetvà nikhàdanaü àdàya anto suvisodhitaü visodheyya, anto suvisodhitaü visodhetvà lekhaõiyà likheyya, lekhaõiyà likhitvà pàsàõaguëena dhopeyya, pàsàõaguëena dhopetvà nàvaü kareyya, piyàrittaü bandheyya nàvaü katvà piyàrittaü bandhitvà nadiü patàreyya. Taü kiü ma¤¤asi Sàëha bhabbo nu kho so puriso nadiü taritun ti? Evaü bhante.
     6. Taü kissa hetu? Asu hi bhante sàlalaññhã bahiddhà suparikammakatà anto suvisuddhà nàvà katà piyàrittà bhaddà. Tass' etaü pàñikaïkhaü--nàvà na saüsãdissati puriso sotthinà pàraü gamissatãti.
     Evam eva kho Sàëha ye te samaõabràhmaõà na tapojigucchàvàdà . . . na tapojigucchà-allãnà viharanti bhabbà te oghassa nittharaõàya. Ye pi te Sàëha samaõabràhmaõà parisuddhakàyasamàcàrà .


#<[page 202]>#
%<202                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . parisuddhàjãvà  bhabbà te.
¤àõadassanàya anuttaràya sambodhàya.
     7. Seyyathàpi Sàëha yodhàjãvo bahåni ce pi kaõóacittakàni jànàti, atha kho so tãhi ñhànehi ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati. Katamehi tãhi?
     Dårepàtã ca, akkhaõavedhã ca, mahato ca kàyassa padàletà.
     8. Seyyathàpi Sàëha yodhàjãvo dårepàtã evam eva kho Sàëha ariyasàvako sammàsamàdhi hoti, sammàsamàdhi Sàëha ariyasàvako yaü ki¤ci råpaü atãtànàgatapaccuppannaü ajjhattaü và bahiddhà và oëàrikaü và sukhumaü và hãnaü và paõãtaü và yaü dåre santike và sabbaü råpaü n' etaü mama n' eso 'ham asmi na m' eso attà ti, evam etaü yathàbhåtaü sammappa¤¤àya passati. Yà kàci vedanà yà kàci sa¤¤à ye keci saïkhàrà yaü ki¤ci vi¤¤àõaü atãtànàgatapaccuppannaü . . . yaü dåre santike và sabbaü vi¤¤àõaü n' etaü mama n' eso 'ham asmi na m' eso attà ti, evam etaü yathàbhåtaü sammàpa¤¤àya passati.
     9. Seyyathàpi Sàëha yodhàjãvo akkhaõavedhã evam eva kho Sàëha ariyasàvako sammàdiññhi hoti, sammàdiññhi Sàëha ariyasàvako idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . dukkhanirodhagàmanã pañipadàti yathàbhåtaü pajànàti.
     10. Seyyathàpi Sàëha yodhàjãvo mahato kàyassa padàletà evam eva kho Sàëha ariyasàvako sammàvimutti hoti, sammàvimutti Sàëha ariyasàvako mahantaü avijjàkhandaü padàletà ti.
                                   197.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Sàvatthiyaü viharati Jetavane Anàthapiõóikassa àràme. Atha kho Mallikà devã {yena Bhagavà} ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà . . . Ekamantaü nisinnà kho Mallikà devã Bhagavantaü etad avoca :
#<[page 203]>#
%<                          MAHâVAGGA.                    203>%
     Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo dubbaõõo ca hoti duråpo supàpiko dassanàya daliddo ca hoti appassako appabhogo appesakkho ca?
     Ko pana bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo dubbaõõo . . . dassanàya aóóho ca hoti mahaddhano mahàbhogo mahesakkho ca?
     Ko nu kho bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo abhiråpo hoti dassanãyo pàsàdiko paramàya vaõõapokkharatàya samannàgato daliddo ca hoti appassako appabhogo appesakkho ca?
     Ko pana bhante hetu ko paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo abhiråpo ca hoti dassanãyo pàsàdiko paramàya vaõõapokkharatàya samannàgato aóóho ca hoti mahaddhano mahàbhogo mahesakkho càti?
     2. Idha Mallike ekacco màtugàmo kodhano hoti upàyàsabahulo appam pi vutto samàno abhisajjati kuppati vyàpajjati patitthãyati, kopa¤ ca dosa¤ ca appaccaya¤ ca pàtukaroti. Sà na dàtà hoti samaõassa và bràhmaõassa và annaü pànaü vatthuü yànaü màlaü gandhaü vilepanaü seyyàvasathapadãpeyyaü, issamànikà kho pana hoti, paralàbhasakkàragarukàramànanavandanapåjanàsu issati upadussati issaü bandhati. Sà ce tato cutà itthattaü àgacchati sà yattha yattha paccàjàyati dubbaõõà ca hoti duråpà supàpikà dassanàya daliddà ca hoti appassakà appabhogà appesakkhà ca.
     3. Idha pàna Mallike ekacco màtugàmo kodhano hoti upàyàsabahulo appam pi vutto . . . patitthãyati kopa¤ ca dosa¤ ca appaccaya¤ ca pàtukaroti. Sà dàtà hoti samaõassa và bràhmaõassa và annaü . . . seyyàvasathapadãpeyyaü, anissamànikà kho pana hoti, parilàbhasakkàragarukàramànanavandanapåjanàsu na issati na upadussati na issaü bandhati. Sà ce tato cutà itthattaü àgacchati sà yattha yattha paccàjàyati dubbaõõà hoti  duråpà supàpikà dassanàya aóóhà ca hoti .


#<[page 204]>#
%<204                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . mahesakkhà ca.
     4. Idha pana Mallike ekacco màtugàmo akodhano hoti anupàyàsabahulo bahum pi vuttà samàno nàbhisajjati na kuppati na vyàpajjati na patitthãyati kopa¤ ca dosa¤ ca appaccaya¤ ca na pàtukaroti. Sà na dàtà hoti samaõassa và bràhmaõassa và annaü . . . seyyàvasathapadãpeyyaü, issamànikà kho pana hoti paralàbhasakkàragarukàramànanavandanapåjanàsu issati upadussati issaü bandhati. Sà ce tato cutà itthattaü àgacchati sà yattha yattha paccàjàyati abhiråpà ca hoti dassanãyà pàsàdikà paramàya vaõõapokkharatàya samannàgatà daliddà ca hoti . . . appesakkhà ca.
     5. Idha Mallike ekacco màtugàmo akodhano hoti anupàyàsabahulo bahum pi vuttà samàno nàbhisajjati na kuppati na vyàpajjati . . . na pàtukaroti. Sà dàtà hoti samaõassa và bràhmaõassa và annaü . . . seyyàvasathapadãpeyyaü, anissamànikà kho pana hoti, paralàbhasakkàragarukàramànanavandanapåjanàsu na issati na upadussati na issaü bandhati. Sà ce tato cutà itthattaü àgacchati sà yattha yattha paccàjàyati abhiråpà ca hoti dassanãyà pàsàdikà paramàya vaõõapokkharatàya samannàgatà aóóhà ca hoti mahaddhanà . . . mahesakkhà ca.
     6. Ayaü kho Mallike hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekacco màtugamo dubbaõõo ca hoti . . . appesakkho ca.
     Ayaü kho Mallike hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo dubbaõõo ca hoti . . . mahesakkho ca.
     Ayaü pana Mallike hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo abhiråpo ca hoti . . . appesakkho ca.
     Ayaü pana Mallike hetu ayaü paccayo yena-m-idh' ekacco màtugàmo abhiråpo ca hoti . . . mahesakkhà càti.
     7. Evaü vutte Mallikà devã Bhagavantaü etad avoca :
     Yan nånàhaü bhante a¤¤aü jàtiü kodhanà ahosiü upàyàsabahulà appam pi vuttà samànà abhisajjiü kuppiü vyàpajjiü patitthãyiü kopa¤ ca dosa¤ ca appaccaya¤ ca pàtvàkàsiü,


#<[page 205]>#
%<                    MAHâVAGGA.                     205>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sà 'haü bhante etarahi dubbaõõà duråpà supàpikà dassanãyà. Yan nånàhaü bhante a¤¤aü jàtiü adàsiü samaõassa và bràhmaõassa và . . . seyyàvasathapadãpeyyaü, sà 'haü bhante etarahi aóóhà ca mahaddhanà mahàbhogà. Yan nånàhaü bhante a¤¤aü jàtiü anissamànikà ahosiü paralàbha . . . påjanàsu na issiü na upadussiü na issaü bandhiü, sàhaü bhante etarahi mahesakkhà.
     Santi kho pana bhante imasmiü ràjakule khattiyaka¤¤à pi bràhmaõaka¤¤à pi gahapatika¤¤à pi, tàsàhaü issaràdhipaccaü kàremi esàhaü bhante ajjatagge akodhanà bhavissàmi anupàyàsabahulà bahum pi vuttà samànà nàbhisajjissàmi na kuppissàmi na vyàpajjissàmi na patitthiyyissàmi na kopa¤ ca dosa¤ ca appaccaya¤ ca pàtukarissàmi, dassàmi samaõassa và bràhmaõassa và annaü . . . seyyàvasathapadãpeyyaü, anissamànikà bhavissàmi, paralàbhasakkàragarukàramànanavandanapåjanàsu na ississàmi na upadussissàmi na issaü bandhissàmi.
     Abhikkantaü bhante abhikkantaü bhante . . . Upàsikaü bhante Bhagavà dhàretu ajjatagge pànupetaü saraõaü gatan ti.
                                  198.
     1. Cattàro 'me bhikkhave puggalà santo saüvijjamànà lokasmiü. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo attantapo hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo parantapo hoti paraparitàpanànuyogam anuyutto. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo attantapo ca hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto parantapo ca paraparitàpanànuyogam anuyutto. Idha pana bhikkhave ekacco puggalo n' ev' attantapo hoti na attaparitàpanànuyogam anuyutto na parantapo na paraparitàpanànuyogam anuyutto.


#<[page 206]>#
%<206                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
So anattantapo aparantapo diññh' eva dhamme nicchàto nibbåto sãtibhuto sukhapañisaüvedã brahmabhåtena attanà viharati.
     2. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attantapo hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo acelako hoti muttàcàro hatthàpalekhaõo, na ehi-bhadantiko na tiññha-bhadantiko, nàbhihañaü na uddissakataü na nimantanaü sàdiyati.
So na kumbhimukhà pañigaõhàti na kaëopimukhà pañigaõhàti na eëakamantaraü na daõóamantaraü na musalamantaraü na dvinnaü bhu¤jamànànaü na gabbhiniyà na pàyamànàya na purisantaragatàya, na saïkittisu, na yattha sà upaññhito hoti, na yattha makkhikà saõóasaõóacàrinã, na macchaü na maüsaü, na suraü na merayaü na thusodakaü pivati. So ekàgàriko và hoti ekàlopiko dvàgàriko và hoti dvàlopiko . . . pe . . . sattàgàriko và hoti sattàlopiko. Ekissà pi dattiyà yàpeti, dvãhi pi dattãhi yàpeti . . . pe . . . sattahi pi dattãhi yàpeti, ekàhikam pi àhàraü àhàreti . . . pe . . . sattàhikam pi àhàraü àhàreti, iti evaråpaü addhamàsikam pi pariyàyabhattabhojanànuyogam anuyutto viharati. So sàkabhakkho pi hoti sàmàkabhakkho pi hoti nãvàrabhakkho pi hoti daddulabhakkho pi hoti hañabhakkho pi hoti kaõabhakkho pi hoti àcàmabhakkho pi hoti pi¤¤àkabhakkho pi hoti tiõabhakkho pi hoti gomayabhakkho pi hoti, vanamålaphalàhàro yàpeti pavattaphalabhojã. So sàõàni pi dhàreti masàõàni pi dhàreti chavadussàni pi dhàreti paüsukålàni pi dhàreti tirãñakàni pi dhàreti ajinàni pi dhàreti ajinakkhipam pi dhàreti kusacãram pi dhàreti vàkacãram pi dhàreti phalakacãram pi dhàreti kesakambalam pi dhàreti vàlakambalam pi dhàreti ulåkapakkham pi dhàreti. Kesamassulocano hoti kesamassulocanànuyogaü anuyutto ubbhaññhako pi hoti àsanapañikkhitto ukkuñiko pi hoti ukkuñikappadhànam anuyutto kaõñakàpassayiko pi hoti kaõñakàpassaye seyyaü kappeti, sàyatatiyakam pi udakorohaõànuyogam anuyutto viharati.


#<[page 207]>#
%<                       MAHâVAGGA.                      207>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Iti evaråpaü anekavihitaü kàyassa àtàpanaparitàpanànuyogam anuyutto viharati. Evaü kho bhikkhave puggalo attantapo hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto.
     3. Katha¤ ca bhikkhave puggalo parantapo hoti paraparitàpanànuyogam anuyutto?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo orabbhiko hoti såkariko sàkuntiko màgaviko luddo macchaghàtako coro coraghàtako bandhanàgàriko, ye và pan' a¤¤e pi keci kurårakammantà. Evaü kho bhikkhave puggalo parantapo hoti paraparitàpanànuyogam anuyutto.
     4. Katha¤ ca bhikkhave puggalo attantapo ca hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto parantapo ca paraparitàpanànuyogam anuyutto?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo ràjà và hoti khattiyo muddhàvasitto bràhmaõo và mahàsàlo. So puratthimena nagarassa navaü santhàgàraü kàràpetvà kesamassuü ohàretvà kharàjinaü nivàsetvà sappitelena kàyaü abbha¤jitvà migavisàõena piññhiü kaõóåvamàno santhàgàraü pavisati saddhiü mahesiyà bràhmaõena ca purohitena. So tattha anantarahitàya bhåmiyà haritåpalittàya seyyaü kappeti. Ekissà gàviyà saråpavacchàya yaü ekasmiü thane khãraü hoti tena ràjà yàpeti, yaü dutiyasmiü thane khãraü hoti tena mahesã yàpeti, yaü tatiyasmiü thane khãraü hoti tena bràhmaõo purohito yàpeti, yaü catutthasmiü thane khãraü hoti tena aggiü juhanti avasesena vacchako yàpeti. So evam àha: ettakà usabhà ha¤¤antu ya¤¤atthàya, ettakà vacchatarà ha¤¤antu ya¤¤atthàya, ettakà vacchatariyo ha¤¤antu ya¤¤atthàya, ettakà ajà ha¤¤antu ya¤¤atthàya, ettaka urabbhà ha¤¤antu ya¤¤atthàya [ettakà assà ha¤¤antu ya¤¤atthàya] ettakà rukkhà chijjantu yåpatthàya, ettakà dabbhà låyantu barihisatthàyàti. Ye pi 'ssa te honti dàsà ti và pesà ti và kammakarà ti và te pi daõóatajjità bhayatajjità assumukhà rudamànà parikammàni karonti.


#<[page 208]>#
%<208                           AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Evaü kho bhikkhave puggalo attantapo ca hoti attaparitàpanànuyogam anuyutto parantapo ca paraparitàpanànuyogam anuyutto.
     5. Katha¤ ca bhikkhave puggalo n' eva attantapo hoti na attaparitàpanànuyogam anuyutto na parantapo na paraparitàpanànuyogam anuyutto? So anattantapo aparantapo diññh' eva dhamme nicchàto nibbuto sãtibhuto sukhapañisaüvedã brahmabhåtena attanà viharati.
     6. Idha bhikkhave Tathàgato loke uppajjati arahaü sammàsambuddho vijjàcaraõasampanno sugato lokavidå anuttaro purisadammasàrathi satthà devamanussànaü Buddho Bhagavà. So imaü lokaü sadevakaü samàrakaü sabrahmakaü sassamaõabràhmaõim pajaü sadevamanussaü sayaü abhi¤¤à sacchikatvà pavedeti. So dhammaü deseti àdikalyàõaü majjhekalyàõaü pariyosànakalyàõaü sàtthaü savya¤janaü, kevalaparipuõõaü parisuddhaü brahmacariyaü pakàseti. Taü dhammaü suõàti gahapati và gahapatiputto và a¤¤atarasmiü và kule paccàjàto, so taü dhammaü sutvà Tathàgate saddhaü pañilabhati.
     7. So tena saddhàpañilàbhena samannàgato iti pañisa¤cikkhati: sambàdho gharàvàso rajàpatho abbhokàso pabbajjà na yidaü sukaraü agàraü ajjhàvasatà ekantaparipuõõaü ekantaparisuddhaü saïkhalikhitaü brahmacariyaü carituü, yan nånàhaü kesamassuü oharetvà kàsàyàni vatthàni acchàdetvà agàrasmà anagàriyaü pabbajeyyan ti. So aparena samayena appaü và bhogakkhandhaü pahàya mahantaü và bhogakkhandhaü pahàya, appaü và ¤àtiparivaññaü pahàya mahantaü và ¤àtiparivaññaü pahàya, kesamassuü ohàretvà kàsàyàni vatthàni acchàdetvà agàrasmà anagàriyaü pabbajati.
     8. So evaü pabbajito samàno bhikkhånaü sikkhàsàjãvasamàpanno pàõàtipàtaü pahàya pàõàtipàtà pañivirato hoti, nihitadaõóo nihitasattho lajjã dayàpanno sabbapàõabhåtahitànukampã viharati, adinnàdànaü pahàya adinnàdànà pañivirato hoti dinnàdàyã dinnapàñikaïkhã athenena sucibhåtena attanà viharati,


#<[page 209]>#
%<                       MAHâVAGGA.                 209>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  abrahmacariyaü pahàya brahmacàrã hoti, àràcàrã, virato methunà gàmadhammà, musàvàdaü pahàya musàvàdà pañivirato hoti, saccavàdã saccasandho theto paccayiko avisaüvàdako lokassa, pisuõaü vàcaü pahàya pisuõàya vàcàya pañivirato hoti, na ito sutvà amutra akkhàtà imesaü bhedàya amutra và sutvà na imesaü akkhàtà amåsaü bhedàya, iti bhinnànaü và sandhàtà sahitànaü và anuppadàtà samaggàràmo samaggarato samagganandã samaggakaraõiü vàcaü bhàsità hoti, pharusaü vàcaü pahàya pharusàya vàcàya pañivirato hoti, yà sà vàcà neëà kaõõasukhà pemanãyà hadayaïgamà porã bahujanakantà bahujanamanàpà tathàråpiü vàcaü bhàsità hoti, samphappalàpaü pahàya samphappalàpà pañivirato hoti, kàlavàdã bhåtavàdã atthavàdã dhammavàdã vinayavàdã, nidhànavatiü vàcaü bhàsità kàlena sàpadesaü pariyantavatiü atthasaühitaü.
     9. So bãjagàmabhåtagàmasamàrambhà pañivirato hoti, ekabhattiko hoti rattåparato, virato vikàlabhojanà, naccagãtavàditavisåkadassanà pañivirato hoti, màlàgandhavilepanadhàraõamaõóanavibhåsanaññhànà pañivirato hoti, uccàsayanamahàsayanà pañivirato hoti, jàtaråparajatapañiggahaõà pañivirato hoti, àmakadha¤¤apañiggahaõà pañivirato hoti, àmakamaüsapañiggahaõà pañivirato hoti, itthikumàrikapañiggahaõà pañivirato hoti, dàsidàsapañiggahaõà pañivirato hoti, ajeëakapañiggahaõà pañivirato hoti, kukkuñasåkarapañiggahaõà pañivirato hoti, hatthigavàssavaëavàpañiggahaõà pañivirato hoti, khettavatthupañiggahaõà pañivirato hoti, {dåteyyapahiõagamanànuyogà} pañivirato hoti, kayavikkayà pañivirato hoti, tulàkåñakaüsakåñamànakåñà pañivirato hoti, ukkoñanava¤cananikatisàciyogà pañivirato hoti, chedanavadhabandhanaviparàmosàalopasahasàkàrà pañivirato hoti.
     10. So santuññho hoti kàyaparihàrikena cãvarena kucchiparihàrikena piõóapàtena, yena yen' eva pakkamati samàdày' eva pakkamati. Seyyathàpi nàma pakkhã sakuõo yena yen' eva óeti sapattabhàro va óeti,


#<[page 210]>#
%<210                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  evam evaü bhikkhu santuññho hoti kàyaparihàrikena . . . piõóapàtena, yena yen' eva pakkamati samàdày' eva pakkamati. So iminà ariyena sãlakkhandhena samannàgato ajjhattaü anavajjasukhaü pañisaüvedeti.
     11. So cakkhunà råpaü disvà na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã, yatvàdhikaraõam enaü cakkhundriyaü asaüvutaü viharantaü abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàssaveyyuü tassa saüvaràya pañipajjati, rakkhati cakkhundriyaü, cakkhundriye saüvaraü àpajjati.
Sotena saddaü sutvà . . . pe . . . ghàõena gandhaü ghàyitvà . . . pe . . . jivhàya rasaü sàyitvà . . . pe . . . kàyena phoññhabbaü phusitvà . . . pe . . . manasà dhammaü vi¤¤àya na nimittaggàhã hoti nànuvya¤janaggàhã, yatvàdhikaraõam enaü manindriyaü asaüvutaü viharantaü, abhijjhàdomanassà pàpakà akusalà dhammà anvàssaveyyuü tassa saüvaràya pañipajjati rakkhati manindriyaü, manindriye {saüvaraü} àpajjati. So iminà ariyena indriyasaüvarena samannàgato ajjhattaü avyàsekasukhaü pañisaüvedeti.
     12. So abhikkante pañikkante sampajànakàrã hoti, àlokite vilokite sampajànakàrã hoti, sammi¤jite pasàrite sampajànakàrã hoti, saïghàñipattacãvaradhàraõe sampajànakàrã hoti, asite pãte khàyite sàyite sampajànakàrã hoti, uccàrapassàvakamme sampajànakàrã hoti, gate ñhite nisinne sutte jàgarite bhàsite tuõhãbhàve sampajànakàrã hoti.
     13. So iminà ca ariyena sãlakkhandhena samannàgato iminà ca ariyena indriyasaüvarena samannàgato iminà ca ariyena satisampaja¤¤ena samannàgato [imàya ca ariyàya santuññhiyà samannàgato] vivittaü senàsanaü bhajati ara¤¤aü rukkhamålaü pabbataü kandaraü giriü guhaü susànaü vanapatthaü abbhokàsaü palàlapu¤jaü. So pacchàbhattaü piõóapàtapañikkanto nisãdati pallaïkaü àbhujitvà ujuü kàyaü paõidhàya parimukhaü satiü upaññhapetvà. So abhijjhaü loke pahàya vigatàbhijjhena cetasà viharati abhijjhà cittaü parisodheti, vyàpàdapadosaü pahàya avyàpannacitto viharati sabbapàõabhåtahitànukampã vyàpàdapadosà cittaü parisodheti, thãnamiddhaü pahàya vigatathãnamiddho viharati,


#<[page 211]>#
%<                    MAHâVAGGA.                     211>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  àlokasa¤¤ã sato sampajàno thãnamiddhà cittaü parisodheti, uddhaccakukkuccaü pahàya anuddhato viharati ajjhattaü våpasantacitto uddhaccakukkuccà cittaü parisodheti, vicikicchaü pahàya tiõõavicikiccho viharati, akathaïkathã kusalesu dhammesu vicikicchà cittaü parisodheti.
     14. So ime pa¤ca nãvaraõe pahàya cetaso upakkilese pa¤¤àya dubbalãkaraõe vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthaü jhànaü upasampajja viharati.
     15. So evaü samàhite citte parisuddhe pariyodàte anaïgane vigatåpakkilese mudubhåte kammanãye ñhite ànejjappatte àsavànaü khaya¤àõàya cittaü abhininnàmeti.
So idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti, ime àsavà ti yathàbhåtaü pajànàti, ayaü àsavasamudayo ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . ayaü àsavanirodhagàminã pañipadà ti yathàbhåtaü pajànàti.
Tassa evaü jànato evaü passato kàmàsavà pi cittaü vimuccati, bhavàsavà pi cittaü vimuccati, avijjàsavà pi cittaü vimuccati, vimuttasmiü vimuttaü iti ¤àõaü hoti, khãõà jàti, vusitaü brahmacariyaü, kataü karaõãyaü nàparaü itthattàyàti pajànàti.
     16. Evaü kho bhikkhave puggalo n' eva attantapo hoti na attaparitàpanànuyogam anuyutto na parantapo na paraparitàpanànuyogaü anuyutto. So anattantapo aparantapo diññh' eva dhamme nicchàto nibbuto sãtibhuto sukhapañisaüvedã brahmabhåtena attanà viharati.
     Ime kho bhikkhave cattàro puggalà santo {saüvijjamànà} lokasmin ti.
                                  199.
     1. Taõhaü vo bhikkhave desessàmi jàliniü saritaü visañaü visattikaü yàya ayaü loko uddhasto pariyonaddho tantàkulakajàto guëàguõóikajàto mu¤jababbajabhåto apàyaü duggatiü vinipàtaü saüsàraü nàtivattati,


#<[page 212]>#
%<212                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  taü suõàtha sàdhukaü manasikarotha bhàsissàmãti.
     Evaü bhante ti kho te bhikkhå Bhagavato paccassosuü.
Bhagavà etad avoca :
     2. Katamà ca bhikkhave taõhà jàlinã sarità visañà visattikà yàya ayaü loko uddhasto pariyonaddho tantàkulakajàto guëàguõóikajàto . . . nàtivattati?
     Aññhàrasa kho pan' imàni bhikkhave taõhàvicaritàni ajjhattikassa upàdàya, aññharasa taõhàvicaritàni bàhirassa upàdàya.
     3. Katamàni aññhàrasa taõhàvicaritàni ajjhattikassa upàdàya.
     Asmãti bhikkhave sati, itthasmãti hoti, evasmãti hoti a¤¤athasmãti hoti asasmãti hoti, satasmãti hoti, santi hoti, itthaü santi hoti, evaü santi hoti, a¤¤athà santi hoti, api ha santi hoti, api itthaü santi hoti, api evaü santi hoti, api a¤¤athà santi hoti, bhavissanti hoti, ittham bhavissanti hoti, evaü bhavissanti hoti, a¤¤athà bhavissanti hoti.
     Imàni aññhàrasa taõhàvicaritàni ajjhattikassa upàdàya.
     4. Katamàni aññhàrasa taõhàvicaritàni bàhirassa upàdàya.
     Iminà asmãti bhikkhave sati, iminà itthasmãti hoti, iminà evasmãti hoti, iminà a¤¤athasmãti hoti, iminà asasmãti hoti, iminà satasmãti hoti, iminà santi hoti, iminà itthaü santi hoti, iminà evaü santi hoti, iminà a¤¤athà santi hoti, iminà api ha santi hoti, iminà api itthaü santi hoti, iminà api evaü santi hoti, iminà api a¤¤athà santi hoti, iminà bhavissanti hoti, iminà itthaü bhavissanti hoti, iminà evaü bhavissanti hoti, iminà a¤¤athà bhavissanti hoti.
     Imàni aññhàrasa tanhàvicaritàni bàhirassa upàdàya.
     5. Iti aññhàrasa taõhàvicaritàni ajjhattikassa upàdaya aññhàrasa taõhàvicaritàni bàhirassa upàdàya. Imàni vuccanti bhikkhave chattiüsa taõhàvicaritàni, iti evaråpàni atãtàni chattiüsa taõhàvicaritàni anàgatàni chattiüsa taõhàvicatàni paccuppannàni chattiüsa taõhàvicaritàni evam aññhàrasa taõhàvicaritàni sàtaü hoti.


#<[page 213]>#
%<                            MAHâVAGGA.               213>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     6. Ayaü kho sà bhikkhave taõhà jàlinà sarità visañà visattikà yàya ayaü loko uddhasto pariyonaddho tantàkulakajàto guëàguõóikajàto mu¤jababbajabhåto apàyaü duggatiü vinipàtaü saüsàraü nàtivattatãti.
                                   200.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave jàyanti. Katamàni cattàri?
     Pemà pemaü jàyati, pemà doso jàyati, dosà pemaü jàyati, dosà doso jàyati.
     2. Katha¤ ca bhikkhave pemà pemaü jàyati?
     Idha bhikkhave puggalo puggalassa iññho hoti kanto manàpo, taü pare iññhena kantena manàpena samudàcaranti.
Tass' evaü hoti: yo kho myàyaü puggalo iññho kanto manàpo hoti taü pare iññhena kantena manàpena samudåcarantãti, so tesu pemaü janeti. Evaü kho bhikkhave pemà pemaü jàyati.
     3. Katha¤ ca bhikkhave pemà doso jàyati?
     Idha bhikkhave puggalo puggalassa iññho hoti kanto manàpo, taü pare aniññhena akantena amanàpena samudàcaranti. Tass' evaü hoti: Yo kho myàyaü puggalo iññho kanto manàpo taü pare aniññhena akantena amanàpena samudàcarantãti, so tesu dosaü janeti.
     Evaü kho bhikkhave pemà doso jàyati.
     4. Katha¤ ca bhikkhave dosà pemaü jàyati?
     Idha bhikkhave puggalo puggalassa aniññho hoti akanto amanàpo, taü pare aniññhena akantena amanàpena samudàcaranti. Tass' evaü hoti: yo kho myàyaü puggalo aniññho akanto amanàpo taü pare aniññhena akantena amanàpena samudàcarantãti, so tesu pemaü janeti.
     Evaü kho bhikkhave dosà pemaü jàyati.
     5. Katha¤ ca bhikkhave dosà doso jàyati?
     Idha bhikkhave puggalo puggalassa aniññho hoti akanto amanàpo,


#<[page 214]>#
%<214                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  taü pare iññhena kantena manàpena samudàcaranti. Tass' evaü hoti--yo kho myàyaü puggalo aniññho akanto amanàpo taü pare iññhena kantena manàpena samudàcarantãti, so tesu dosaü janeti.
     Evaü kho bhikkhave dosà doso jàyati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri pemàni jàyanti.
     6. Yasmiü bhikkhave samaye bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . pañhamajjhànaü upasampajja viharati, yam pi 'ssa pemà pemaü jàyati tam pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yo pi 'ssa pemà doso jàyati so pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yam pi 'ssa dosà pemaü jàyati tam pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yo pi 'ssa dosà doso jàyati so pi 'ssa tasmiü samaye na hoti.
     7. Yasmiü bhikkhave samaye bhikkhu vitakkavicàrànaü våpasamà . . . pe . . . dutiyajjhànaü . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati, yam pi 'ssa pemà pemaü jàyati tam pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yo pi 'ssa pemà doso jàyati so pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yam pi 'ssa dosà pemaü jàyati tam pi 'ssa tasmiü samaye na hoti, yo pi 'ssa dosà doso jàyati so pi 'ssa tasmiü samaye na hoti.
     8. Yasmiü bhikkhave samaye bhikkhu àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü pa¤¤avimuttiü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati, yam pi 'ssa pemà pemaü jàyati tam pi 'ssa pahãnaü hoti ucchinnamålaü tàlàvatthukataü anabhàvakataü àyatiü anuppàdadhammaü, yo pi 'ssa pemà doso jàyati so pi 'ssa pahãno hoti . . . anuppàdadhammo, yam pi 'ssa dosà pemaü jàyatitam pi 'ssa pahãnaü hoti . . . anuppàdadhammaü, yo pi 'ssa dosà doso jàyati so pi 'ssa doso pahãno hoti ucchinnamålo tàlàvatthukato anabhàvakato àyatiü anuppàdadhammo.
     Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhu n' ev' usseneti nappañisseneti na dhåpàyati nappajjalati na pajjhàyati.
     9. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu usseneti?
     Idha bhikkhave bhikkhu råpaü attato samanupassati råpavantaü và attànaü attani và råpaü råpasmiü và attànaü, vedanaü attato samanupassati vedanàvantaü và attànaü attani và vedanaü vedanàya và attànaü,


#<[page 215]>#
%<                              MAHâVAGGA.                    215>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  sa¤¤aü attato samanupassati sa¤¤àvantaü và attànaü attani và sa¤¤aü sa¤¤àya và attànaü, saïkhàre attato samanupassati saïkhàravantaü và attànaü attani và saïkhàre saïkhàresu va attànaü, vi¤¤àõaü attato samanupassati vi¤¤àõavantaü và attànaü attani và vi¤¤àõaü vi¤¤àõasmiü và attànaü.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu usseneti.
     10. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu na usseneti?
     Idha bhikkhave bhikkhu na råpaü attato samanupassati, na råpavantaü và attànaü na attani và råpaü na råpasmiü và attànaü, na vedanaü . . . na sa¤¤aü . . . na saïkhàre . . . na vi¤¤àõaü attato samanupassati, na vi¤¤ànavantaü và attànaü, na attani và vi¤¤àõaü, na vi¤¤àõasmiü và attànaü.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu na usseneti.
     11. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu pañisseneti?
     Idha bhikkhave bhikkhu akkosantaü paccakkosati rosan taü pañirosati bhaõóantaü pañibhaõóati.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu pañisseneti.
     12. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu na pañisseneti?
     Idha bhikkhave bhikkhu akkosantaü na paccakkosati, rosantaü na pañirosati bhaõóantaü na pañibhaõóati.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu na pañisseneti.
     13. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu dhåpàyati?
     Asmãti bhikkhave sati, itthasmãti hoti, evasmãti hoti, a¤¤athasmãti hoti, asasmãti hoti, satasmãti hoti, santi hoti, itthaü santi hoti, evaü santi hoti, a¤¤athà santi hoti, api ha santi hoti, api itthaü santi hoti, api evaü santi hoti, api a¤¤athà santi hoti, bhavissanti hoti, itthaü bhavissanti hoti, evaü bhavissanti hoti, a¤¤athà bhavissanti hoti.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu dhåpàyati.
     14. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu na dhåpàyati?
     Asmãti bhikkhave asati, itthasmãti na hoti, evasmãti na hoti, a¤¤athasmãti na hoti, asasmãti na hoti, satasmãti na hoti, santi na hoti, itthaü santi na hoti, evaü santi na hoti, a¤¤athà santi na honti, api ha santi na hoti, api itthaü santi na hoti,


#<[page 216]>#
%<216                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  api evaü santi na hoti, api a¤¤athà santi na hoti, bhavissanti na hoti, itthaü bhavissanti na hoti, evaü bhavissanti na hoti, a¤¤athà bhavissanti na hoti.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu na dhåpàyati.
     15. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu pajjalati?
     Iminà asmãti bhikkhave sati, iminà itthasmãti hoti, iminà evasmãti hoti, iminà a¤¤athasmãti hoti, iminà asasmãti hoti, iminà satasmãti hoti, iminà santi hoti, iminà itthaü santi hoti, iminà evaü santi hoti, iminà a¤¤athà santi hoti, iminà api ha santi hoti, iminà api itthaü santi hoti, iminà api evaü santi hoti, iminà api a¤¤athà santi hoti, iminà bhavissanti, iminà itthaü bhavissanti hoti, iminà evaü bhavissànti hoti, iminà a¤¤athà bhavissanti hoti.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu pajjalati.
     16. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu na pajjalati.
     Iminà asmãti bhikkhave asati, iminà itthasmãti na hoti, iminà evasmãti na hoti, iminà a¤¤athàsmãti na hoti, iminà asasmãti na hoti, iminà satasmãti na hoti, iminà santi na hoti, iminà itthaü santi na hoti, iminà evaü santi na hoti, iminà a¤¤athà santi na hoti, iminà api ha santi na hoti, iminà api itthaü santi na hoti, iminà api evaü santi na hoti, iminà api a¤¤athà santi na hoti, iminà bhavissanti na hoti, iminà itthaü bhavissanti na hoti, iminà evaü bhavissanti na hoti, iminà a¤¤athà bhavissanti na hoti.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu na pajjalati.
     17. Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu na pajjhàyati?
     Idha bhikkhave bhikkhuno asmimàno pahãno hoti ucchinnamålo tàlàvatthukato anabhàvakato àyatiü anuppàdadhammo.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu na pajjhàyatãti.
                            Mahàvaggo pa¤camo.
                        Mahàpaõõàsakaü catutthaü.
     [Tatr' uddànam
            Sotànugataü ñhànaü|| Bhaddiya Sàpugã ca Vappa Sàëo ca||
            Mallika attantapo|| taõhà pemena ca dasàte] ti||


#<[page 217]>#
%<                      SAPPURISAVAGGA.                   217>%
                                 201.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desessàmi, asappurisena asappurisatara¤ ca, sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca, taü suõàtha sàdhukaü manasikarotha bhàsissàmãti.
     Evaü bhante ti kho te bhikkhu Bhagavato paccassosuü.
Bhagavà etad avoca :
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco puggalo pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàrã hoti, musàvàdã hoti, suràmerayamajjapamàdaññhàyã hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtã hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdapeti, attanà ca adinnàdàyã hoti para¤ ca adinnàdàne samàdapeti, attanà ca kàmesu micchàcàrã hoti para¤ ca kàmesu micchàcàre samàdapeti, attanà ca musàvàdã hoti para¤ ca musàvàde samàdapeti, attanà ca suràmerayamajjapamàdaññhàyã hoti para¤ ca suràmerayamajjapamàdaññhàne samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappurisena asappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti, adinnàdànà pañivirato hoti, kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti, musàvàdà pañivirato hoti, suràmerayamajjapamàdaññhanà pañivirato hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti para¤ ca pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti, attanà ca adinnàdànà pañivirato hoti para¤ ca adinnàdànà veramaõiyà samàdapeti, attanà ca kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti para¤ ca kàmesu micchàcàrà veramaõiyà samàdapeti, attanà ca musàvàdà pañivirato hoti para¤ ca musàvàdà veramaõiya samàdapeti, attanà ca suràmeramajjayapamàdaññhànà pañivirato hoti para¤ ca suràmerayamajjapamàdaññhàne veramaõiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappurisena sappurisataro.


#<[page 218]>#
%<218                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  202.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desessàmi asappurisena asappurisatara¤ ca sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco asaddho hoti ahiriko hoti anottàpã hoti appassuto hoti kusãto hoti muññhassati hoti duppa¤¤o hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca asaddho hoti para¤ ca asaddhàya samàdapeti, attanà ca ahiriko hoti para¤ ca ahirikàya samàdapeti, attanà ca anottàpã hoti para¤ ca anottàpitàya samàdapeti, attanà ca appassuto hoti para¤ ca appassute samàdapeti, attanà ca kusãto hoti para¤ ca kosajje samàdapeti, attanà ca muññhassati hoti para¤ ca muññhasacce samàdapeti, attanà duppa¤¤o hoti para¤ ca duppa¤¤atàya samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappurisena asappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco saddho hoti hirimà hoti ottàpã hoti bahussuto hoti àraddhaviriyo hoti satimà hoti pa¤¤avà hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca saddhàsampanno hoti para¤ ca saddhàsampadàya samàdapeti, attanà ca hirimà hoti para¤ ca hirimante samàdapeti attanà ca ottàpã hoti para¤ ca ottàpe samàdapeti, attanà ca bahussuto hoti para¤ ca bàhusacce samàdapeti, attanà ca àraddhaviriyo hoti para¤ ca viriyàmbhe samàdapeti, attanà ca upaññhitasati hoti para¤ ca satipaññhàne samàdapeti, attanà ca pa¤¤àsampanno hoti para¤ ca pa¤¤àsampadàya samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappurisena sappurisataro ti.
                                   203.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desissàmi asappurisena asappurisatara¤ ca sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca,


#<[page 219]>#
%<                          SAPPURISAVAGGA.                219>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàrã hoti, musàvàdã hoti, pisuõàvàco hoti, pharusàvàco hoti, samphappalàpã hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtã hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdàpeti, attanà ca adinnàdàyã hoti para¤ ca adinnàdàne samàdapeti, attanà ca kàmesu micchàcàrã hoti para¤ ca kàmesu micchàcàre samàdapeti, attanà ca musàvàdã hoti para¤ ca musàvàde samàdapeti, attanà ca pisuõàvàco hoti para¤ ca pisuõàya vàcàya samàdapeti, attanà ca pharusàvàco hoti para¤ ca pharusàya vàcàya samàdapeti, attanà ca samphappalàpã hoti para¤ ca samphappalàpe samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappurisena asappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti adinnàdànà pañivirato hoti, kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti, musàvàdà pañivirato hoti, pisuõàya vàcàya pañivirato hoti, pharusàya vàcàya pañivirato hoti, samphappalàpà pañivirato hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . musàvàdà veramaõiyà samàdapeti, attanà ca pisuõàya vàcàya pañivirato hoti para¤ ca pisuõàya vàcàya veramaõiyà samàdapeti, attanà ca pharusàya vàcàya pañivirato hoti para¤ ca vàcàya veramaõiyà samàdapeti, attanà ca samphappalàpà pañivirato hoti para¤ ca samphappalàpà veramaõiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappurisena sappurisataro ti.
                                   204.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desessàmi asappurisena asappurisatara¤ ca sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca,


#<[page 220]>#
%<220                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàti hoti, . . . pe . . . samphappalàpã hoti, abhijjhàlå hoti, vyàpannacitto hoti, micchadiññhiko hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàti hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdapeti . . . pe . . . attanà ca abhijjhàlå hoti para¤ ca abhijjhàya samàdapeti, attanà ca vyàpannacitto hoti para¤ ca vyàpàde samàdapeti, attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappurisena sappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . pe . . . anabhijjhàlå hoti, avyàpannacitto hoti, sammàdiññhiko hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti para¤ ca pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti, . . . pe . . . attanà ca anabhijjhàlå hoti para¤ ca anabhijjhàya samàdapeti, attanà ca avyàpannacitto hoti para¤ ca avyàpàde samàdapeti, attanà ca sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave bhikkhave sappurisena sappurisataro.
                                   205.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desessàmi asappurisena asappurisatara¤ ca sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso.
     Idha bhikkhave ekacco micchàdiññhiko hoti, micchàsaïkappo hoti, micchàvàco hoti, micchàkammanto hoti, micchà-àjãvo hoti, micchàvàyàmo hoti, micchàsati hoti, micchàsamàdhi hoti.


#<[page 221]>#
%<                       SAPPURISAVAGGA.                  221>%
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti, attanà ca micchàsaïkappo hoti para¤ ca micchàsaïkappe samàdapeti, attanà ca micchàvàco hoti para¤ ca micchàvàcàya samàdapeti, attanà ca micchàkammanto hoti para¤ ca micchàkammante samàdapeti, attanà ca micchà-àjãvo hoti para¤ ca micchààjãve samàdapeti, attanà ca micchàvàyàmo hoti para¤ ca micchàvàyàme samàdapeti, attanà ca micchàsati hoti para¤ ca micchàsatiyà samàdapeti, attanà ca micchàsamàdhi hoti para¤ ca micchàsamàdhimhi samàdapeti.
     Ayaü bhikkhave asappurisena asappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco sammàdiññhiko hoti, sammàsaïkappo hoti, sammàvàco hoti, sammàkammanto hoti, sammà-àjãvo hoti, sammàvàyàmo hoti, sammàsati hoti, sammàsamàdhi hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti, attanà ca sammàsaïkappo hoti para¤ ca sammàsaïkappe samàdapeti, attanà ca sammàvàco hoti para¤ ca sammàvàcàya samàdapeti, attanà ca sammàkammanto hoti para¤ ca sammàkammante samàdapeti, attanà ca sammà-àjãvo hoti para¤ ca sammààjãve samàdapeti, attanà ca sammàvàyàmo hoti para¤ ca sammàvàyàme samàdapeti, attanà ca sammàsati hoti para¤ ca sammàsatiyà samàdapeti, attanà ca sammàsamàdhi hoti para¤ ca sammàsamàdhimhi samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappurisena sappurisataro.
                                   206.
     1. Asappurisa¤ ca vo bhikkhave desessàmi asappurisena asappurisatara¤ ca sappurisa¤ ca sappurisena sappurisatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave asappuriso?


#<[page 222]>#
%<222                  AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha bhikkhave ekacco micchàdiññhiko hoti . . . pe . . . micchà¤àõã hoti, micchàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappuriso.
     3. Katamo ca bhikkhave asappurisena asappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti, . . . pe . . . attanà ca micchànàõã hoti para¤ ca micchà¤àõe samàdapeti, attanà ca micchàvimutti hoti para¤ ca micchàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave asappurisena asappurisataro.
     4. Katamo ca bhikkhave sappuriso?
     Idha bhikkhave ekacco sammàdiññhiko hoti . . . pe . . . sammà¤àõã hoti, sammàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappuriso.
     5. Katamo ca bhikkhave sappurisena sappurisataro?
     Idha bhikkhave ekacco sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti . . .pe . . . attanà ca sammà¤àõã hoti para¤ ca sammà¤àõe samàdapeti, attanà ca sammàvimutti hoti para¤ ca sammàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave sappurisena asappurisataro.
                                  207.1
     1. Pàpa¤ ca vo bhikkhave desessàmi pàpena pàpatara¤ ca kalyàõa¤ ca kalyàõena kalyàõatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave pàpo?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtã hoti, . . . [204.2].
pe . . . micchàdiññhiko hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpo.
     3. Katamo ca bhikkhave pàpena pàpataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàti hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdapeti, . . . pe . . . attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpena pàpataro.
     4. Katamo ca bhikkhave kalyàõo?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . pe . . . sammàdiññhiko hoti.


#<[page 223]>#
%<                       SAPPURISAVAGGA.                    223>%
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõo.
     5. Katamo ca bhikkhave kalyàõena kalyàõataro?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti para¤ ca pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti . . . pe . . . attanà ca sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõena kalyàõataro.
                                   208.
     1. Pàpa¤ ca vo bhikkhave desessàmi pàpena pàpatara¤ ca kalyàõa¤ ca kalyàõena kalyàõatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave pàpo?
     Idha bhikkhave ekacco micchàdiññhiko hoti, . . . pe . . . micchà¤àõã hoti, micchàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpo.
     3. Katamo ca bhikkhave pàpena pàpataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti, . . . pe . . . attanà ca micchà¤àõã hoti para¤ ca micchà¤àõe samàdapeti, attanà ca micchàvimutti hoti para¤ ca micchàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpena pàpataro.
     4. Katamo ca bhikkhave kalyàõo?
     Idha bhikkhave ekacco sammàdiññhiko hoti . . . pe . . . sammà¤àõã hoti sammàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõo.
     5. Katamo ca bhikkhave kalyàõena kalyàõataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca sammàdiññhiko hoti, para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti . . . pe . . . attanà ca sammà¤àõã hoti para¤ ca sammà¤àõe samàdapeti, attanà ca sammàvimutti hoti para¤ ca sammàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõena kalyàõataro.
                                  209.1
     1. Pàpadhamma¤ ca vo bhikkhave desessàmi pàpadhammena pàpadhammatara¤ ca kalyàõadhamma¤ ca kalyàõadhammena kalyàõadhammatara¤ ca,


#<[page 224]>#
%<224                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave pàpadhammo?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtã hoti, . . . pe . . . micchàdiññhiko hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpadhammo.
     3. Katamo ca bhikkhave pàpadhammena pàpadhammataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca pàõàtipàtã hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdapeti, . . . pe . . . attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpadhammena pàpadhammataro.
     4. Katamo ca bhikkhave kalyàõadhammo?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . pe . . . samàditthiko hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõadhammo.
     5. Katamo ca bhikkhave kalyàõadhammena kalyàõadhammataro?
     Idh' ekacco attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti, para¤ ca pàõàtipàtà veramaniyà samàdapeti . . . pe . . . attanà ca sammàditthiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõadhammena kalyàõadhammataro.
                                   210.
     1. Pàpadhamma¤ ca vo bhikkhave desessàmi pàpadhammena pàpadhammatara¤ ca kalyàõadhamma¤ ca kalyàõadhammena kalyàõadhammatara¤ ca, taü suõàtha . . . pe . . .
     2. Katamo ca bhikkhave pàpadhammo.
     Idha bhikkhave ekacco micchàdiññhiko hoti . . . pe . . . micchà¤àõã hoti, micchàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpadhammo.
     3. Katamo ca bhikkhave pàpadhammena pàpadhammataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti .


#<[page 225]>#
%<                         SAPPURISAVAGGA.                   225>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . pe . . . attanà ca micchà¤àõã hoti para¤ ca micchà¤àõe samàdapeti, attanà ca micchàvimutti hoti para¤ ca micchàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave pàpadhammena pàpadhammataro.
     4. Katamo ca bhikkhave kalyàõadhammo?
     Idha bhikkhave ekacco sammadiññhiko hoti, . . . pe . . . sammà¤àõã hoti, sammàvimutti hoti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõadhammo.
     5. Katamo ca bhikkhave kalyàõadhammena kalyàõadhammataro?
     Idha bhikkhave ekacco attanà ca sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti . . . pe . . . attanà ca sammà¤àõã hoti para¤ ca sammà¤àõe samàdapeti, attanà ca sammàvimutti hoti para¤ ca sammàvimuttiyà samàdapeti.
     Ayaü vuccati bhikkhave kalyàõadhammena kalyàõadhammataro.
                         Sappurisavaggo pañhamo.
     [Tass' uddànaü:
            Sikkhà-pada¤ ca asaddhaü|| sattanàso atho ca dasa kammaü||
            Atthaïgika¤ ca dasamagga||dve pàpadhammà aparedve] ti||
                                   211.
     1. Cattàro 'me bhikkhave parisadussanà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu dussãlo pàpadhammo parisadussano, bhikkhunã bhikkhave dussãlà pàpadhammà parisadussanà, upàsako bhikkhave dussãlo pàpadhammo parisadussano, upàsikà bhikkhave dussãlà pàpadhammà parisadussanà.
     Ime kho bhikkhave cattàro parisadussanà.
     2. Cattàro 'me bhikkhave parisasobhaõà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà kalyàõadhammo parisasobhano,


#<[page 226]>#
%<226                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   bhikkhunã bhikkhave sãlavatã  kalyàõadhammà parisasobhaõà, upàsako bhikkhave sãlavà kalyàõadhammo parisasobhaõo, upàsikà bhikkhave sãlavatã kalyàõadhammà parisobhaõà.
     Ime kho bhikkhave cattàro parisobhaõà ti.
                                   212.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Kàyaduccaritena, . . . manoduccaritena, micchàdiññhiyà samannàgato.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Kàyasucaritena, . . . manosucaritena, sammàdiññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhatam nikkhitto evaü sagge ti.
                                   213.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Kàyaduccaritena, . . . manoduccaritena, akata¤¤åtà akatavedità.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Kàyasucaritena, . . . manosucaritena, kata¤¤åtà katavedità . . .
                                   214.
      . . . pe . . . pànàtipàti hoti, adinnàdàyã hoti . . . pe kàmesu micchàcàrà hoti, musàvàdã hoti . . . pe . . . pàõàtipàtà pañivirato hoti, adinnàdànà pañivirato hoti, kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti, musàvàdà pañivirato hoti . . .


#<[page 227]>#
%<                          SOBHAöAVAGGA.                      227>%
                                  215.
      . . . pe . . . micchàdiññhiko hoti, micchàsaïkappo hoti, micchàvàco hoti, micchàkammanto hoti . . . pe . . . sammàdiññhiko hoti, sammàsaïkappo hoti, sammàvàco hoti, sammàkammanto hoti . . .
                                   216.
      . . . pe . . . micchà-àjãvo hoti, micchàvàyàmo hoti, micchàsati hoti, micchàsamàdhi hoti . . . pe . . . sammààjãvo hoti sammàvàyàmo hoti, sammàsati hoti, sammà samàdhi hoti . . .
                                   217.
      . . . pe . . . adiññhe diññhavàdã hoti, asute sutavàdã hoti, amute amutavàdã hoti, avi¤¤àte vi¤¤àtavàdã hoti . . . pe . . . adiññhe adiññhavàdã hoti, asute asutavàdã hoti, amute amutavàdã hoti, avi¤¤àte avi¤¤àtavàdã hoti . . .
                                   218.
      . . . diññhe adiññhavàdã hoti, sute asutavàdã hoti, mute amutavàdã hoti, vi¤¤àte avi¤¤àtavàdã hoti . . . pe . . . . . . diññhe diññhavàdã hoti, sute sutavàdã hoti, mute mutavàdã hoti, vi¤¤àte vi¤¤àtavàdã hoti . . .
                                   219.
      . . . pe . . . asaddho hoti, dussãlo hoti, ahiriko hoti, anottàpã hoti . . . pe . . . saddho hoti, sãlavà hoti, hirimà hoti, ottàpã hoti . . .
                                   220.
      . . . pe . . . asaddho hoti, dussãlo hoti, kusãto hoti, duppa¤¤o hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?


#<[page 228]>#
%<228                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Saddho hoti, sãlavà hoti, àraddhaviriyo hoti, pa¤¤avà hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                          Sobhaõavaggo1 dutiyo.
     [Tass' uddànaü:
            Parisà diññhi akata¤¤utà|| pàõàtipàtà pi dve maggà||
            Dve vohàrapathà vuttà|| hãrikaüduppa¤¤ena] {càti}||
                                   221.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave vacãduccaritàni. Katamàni cattari?
     Musàvàdo, pisuõàvàcà, pharusàvàcà, samphappalàpo.
     Imàni kho bhikkhave cattàri vacãduccaritàni.
     2. Cattàr' imàni bhikkhave vacãsucaritàni. Katamàni cattàri?
     Saccavàcà, apisåõàvàcà, saõhavàcà, mantàvàcà.
     Imàni kho bhikkhave cattàri vacãsucaritàni.
                                   222.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati.
Katamehi catuhi?
     Kàyaduccaritena . . . manoduccaritena, micchàdiññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bàlo avyatto . . . pasavati.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati. Katamehi catuhi?
     Kàyasucaritena . . . manosucaritena, sammàdiññhiyà.


#<[page 229]>#
%<                      SUCARITAVAGGA.                  229>%
                                  223.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bàlo avyatto . . . pasavati. Katamehi catuhi?
     Kàyaduccaritena, . . . manoduccaritena, akata¤¤utà akatavedità . . .
      . . . pe . . . kàyasucaritena . . . manosucaritena, kata¤¤utà katavedità . . .
                                   224.
      . . . pe . . . pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàrã hoti, musàvàdã hoti . . . pe . . . pànàtipàtà pañivirato hoti . . . musàvàdà pañivirato hoti . . .
                                   225.
      . . . pe micchàdiññhiko hoti, micchàsaïkappo hoti, micchàvàco hoti, micchàkammanto hoti . . . pe . . . sammàdiññhiko hoti, sammàsaïkappo hoti, sammàvàcà hoti, sammàkammanto hoti . . .
      . . . pe . . . micchà-àjãvo hoti, micchàvàyamo hoti, micchàsati hoti, micchàsamàdhi hoti . . . pe . . . sammààjãvo hoti, sammàvàyàmo hoti, sammàsati hoti, sammàsamàdhi hoti . . .
                                   226.
      . . . pe . . . adiññhe diññhavàdã hoti, asute sutavàdã hoti, amute mutavàdã hoti, avi¤¤àte vi¤¤àtavàdã hoti . . . pe . . . adiññhe adiññhavàdã hoti . . . avi¤¤àte avi¤¤àtavàdã hoti . . .
                                   227.
      . . . pe . . . diññhe adiññhavàdã hoti . . . vi¤¤àte avi¤¤àtavàdã hoti . . . pe . . . diññhe ditthavàdã hoti . . . vi¤¤àte vi¤¤àtavàdã hoti . . .
                                   228.
     pe . . . asaddho hoti, dussãlo hoti, ahiriko hoti, anottàpã hoti, . . . pe . . . saddho hoti, sãlavà hoti, hirimà hoti, ottàpã hoti . . .


#<[page 230]>#
%<230                   AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                  229.
      . . . pe . . . asaddho hoti, dussãlo hoti, kusãto hoti, duppa¤¤o hoti . . . pe . . .
      . . . saddho hoti, sãlavà hoti, àraddhaviriyo hoti, pa¤¤avà hoti.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pasavatãti.
                                   230.
     Cattàro 'me bhikkhave kavã. Katame cattàro?
     Cintàkavi, sutakavi, atthakavi, pañibhànakavi.
     Ime kho bhikkhave cattàro kavãti.
                          Sucaritavaggo tatiyo.
     [Uddànaü:
            Duccaritaü diññhi akata¤¤å ca|| pàõàtipàtà pi dve maggà
            Dve vohàrapathà vuttà|| ahãrikaü duppa¤¤a-kavinà càti.]
                                   231.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni mayà sayaü abhi¤¤àya sacchikatvà paveditàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü, atthi bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü, atthi bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü, atthi bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditànãti.
                                     232.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni mayà . . . paveditàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü, atthi bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü, atthi bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü,


#<[page 231]>#
%<                               KAMMAVAGGA.                231>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  atthi bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     2. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjhaü kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti . . . savyàpajjhaü manosaïkharaü abhisaïkharoti. So savyàpajjhaü kàyasaïkhàraü abhisaïkharitvà savyàpajjhaü vacãsaïkhàraü abhisaïkharitvà savyàpajjhaü manosaïkhàraü abhisaïkharitvà savyàpajjhaü lokaü uppajjati. Tam enaü savyàpajjhaü lokaü uppannaü samànaü savyàpajjhà phassà phusanti. So savyàpajjhehi phassehi phuññho samàno savyàpajjhaü vedanaü vediyati ekantadukkhaü, seyyathàpi sattà nerayikà. Idam vuccati bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkam.
     3. Katama¤ ca bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco avyàpajjhaü kàyasaïkhàraü abhisaïkhàroti . . . pe . . . avyàpajjhaü manosaïkhàraü abhisaïkharoti. So avyàpajjhaü kàyasaïkhàraü abhisaïkharitvà . . . pe . . . manosaïkhàraü abhisaïharitvà avyàpajjhaü lokaü uppajjati. Tam enaü avyàpajjhaü lokaü uppannaü samànaü avyàpajjhà phassà phusanti.
So avyàpajjhehi phassehi phuññho samàno avyàpajjhaü vedanaü vediyati ekantasukhaü, seyyathàpi devà Subhakiõhà.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjham pi avyàpajjham pi kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti . . . savyàpajjhaü pi avyàpajjham pi manosaïkhàraü abhisaïkharoti. So savyàpajjham pi avyàpajjham pi kàyasaïkhàraü abhisaïkharitvà . . . savyàpajjham pi avyàpajjham pi manosaïkhàraü abhisaïkharitvà savyàpajjham pi avyàpajjham pi lokaü uppajjati. Tam enaü savyàpajjham pi avyàpajjham pi lokaü uppannaü samànaü savyàpajjhà pi avyàpajjhà pi phassà phusanti.


#<[page 232]>#
%<232                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  So savyàpajjhehi pi avyàpajjhehi pi phassehi phuññho samàno savyàpajjham pi avyàpajjham pi vedanaü vediyati vokiõõaü saïkiõõaü sukhadukkhaü, seyathàpi manussà ekacce ca devà ekacce ca vinipàtikà.
Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     5. Katama¤ ca bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati?
     Tatra bhikkhave yam idaü kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà, yam p' idaü kammaü sukkaü sukkavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà, yam p' idaü kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà idaü vuccati bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati. Imàni kho bhikkhave cattàri kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditànãti.
                                   233.
     1. Atha kho Sikho Moggallàno bràhmaõo yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavatà saddhiü sammodi . . . pe . . . Ekamantaü nisinno kho Sikho Moggallàno bràhmaõo Bhagavantaü etad avoca :
     Purimàni bho Gotama divasàni purimataràni Soõakàyano màõavo yenàhaü ten' upasaïkami, upasaïkamitvà maü etad avoca : samaõo Gotamo sabbakammànaü akiriyaü pa¤¤àpeti, sabbakammànaü kho pana akiriyaü pa¤¤àpento ucchedaü àha lokassa kammasaccàyaü kho loko kammasamàrambhaññhàyã ti. Dassanam pi kho ahaü bràhmaõa Soõakàyassa màõavassa nàbhijànàmi, kuto pan' evaråpo kathàsallàpo?
     2. Cattàr' imàni bràhmaõa kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bràhmaõa kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     Atthi bràhmaõa kammaü sukkam sukkavipàkam.
     Atthi bràhmaõa kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.


#<[page 233]>#
%<                             KAMMAVAGGA.              233>%
     Atthi bràhmaõa kammaü akaõhamasukkaü akaõhaasukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     3. Katama¤ ca bràhmaõa kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bràhmaõa ekacco savyàpajjhaü . . . [232. 2] pe . . . seyyathàpi sattà nerayikà.
     Idaü vuccati bràhmaõa kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     4. Katama¤ ca bràhmaõa kammaü sukkaü sukkavipàkaü?
     Idha bràhmaõa ekacco avyàpajjhaü . . . [232. 3] pe . . . seyyathàpi devà Subhakiõhà.
     Idaü vuccati bràhmaõa kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     5. Katama¤ ca bràhmaõa kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjhaü pi avyàpajjham pi . . . [232. 4] pe . . . seyyathàpi manussà ekacce ca devà ekacce ca vinipàtikà.
     Idaü vuccati bràhmaõa kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     6. Katama¤ ca bràhmaõa kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati?
     Tatra bràhmaõa yaü idaü kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà, yam p' idaü kammaü sukkaü sukkavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà, yam p' idaü kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü tassa pahànàya yà cetanà idaü vuccati bràhmaõa akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Imàni kho bràhmaõa cattàri kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditàni.
                                   234.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni mayà . . . paveditàni. Katamàni tàni?


#<[page 234]>#
%<234                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü . . . pe . . . kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     2. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtã hoti, adinnàdàyã hoti, kàmesu micchàcàrã hoti, musàvàdã hoti, suràmerayamajjapamàdaññhàyã hoti.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . suràmerayamajjapamàdaññhànà pañivirato hoti.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjham pi avyàpajjham pi . . . pe . . . [232. 4].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     5. Katama¤ ca bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü . . . saüvattati?
     Tatra bhikkhave yam idaü kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü . . . pe . . . [232..] idaü vuccati bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditàni.
     6. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni mayà . . . paveditàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü . . . pe . . . kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     7. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco màtà-jãvità voropità hoti, pità-jãvità voropità hoti, arahaü-jãvità voropità hoti, Tathàgatassa paduññhena cittena lohitaü uppàdità hoti, saïgho pi bhinno hoti.


#<[page 235]>#
%<                        KAMMAVAGGA.                   235>%
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     8. Katama¤ ca bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco pàõàtipàtà pañivirato hoti . . . samphappalàpà pañivirato hoti, anabhijjhàlå hoti, avyàpannacitto hoti, sammàdiññhiko hoti.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     9. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjham pi avyàpajjham pi kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti . . . pe . . . [232. 4].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     10. Katama¤ ca bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati?
     Tatra bhikkhave yam idaü kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü . . . pe . . . [232. 5] idaü vuccati bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kammàni mayà sayaü abhi¤¤à sacchikatvà paveditànãti.
                                   235.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni . . . paveditàni.
Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü . . . pe . . .
     2. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjhaü kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti . . . pe . . . [232.2].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü?


#<[page 236]>#
%<236                          AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Idha bhikkhave ekacco avyàpajjhaü  kàyasaïkhàraü abhisaïkharoti . . . pe . . . [232.3].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhasukkhaü kaõhasukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjham pi avyàpajjham pi . . . pe . . . [232. 4] Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     5. Katama¤ ca bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Sammàdiññhi . . . pe . . . sammàsamàdhi.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü . . . saüvattati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kammàni mayà . . . paveditànãti.
                                   236.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave kammàni . . . pe . . . paveditàni. Katamàni cattàri?
     Atthi bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü . . . pe . . . [232.1].
     2. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjhaü kàyasaïkhàraü . . . pe . . . [232.2].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhaü kaõhavipàkaü.
     3. Katama¤ ca bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü?
     Idha bhikkhave ekacco avyàpajjhaü kàyasaïkhàraü . . . pe . . . [232.3].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü sukkaü sukkavipàkaü.
     4. Katama¤ ca bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü?


#<[page 237]>#
%<                          KAMMAVAGGA.                     237>%
     Idha bhikkhave ekacco savyàpajjham pi avyàpajjham pi . . . pe . . . [232. 4].
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü kaõhasukkaü kaõhasukkavipàkaü.
     5. Katama¤ ca bhikkhave kammaü akaõhasukkaü akaõhàsukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati?
     Satisambhojjhaïgo, dhammavicayasambhojjhaïgo, viriyasambhojjhaïgo, pãtisambhojjhaïgo, passaddhisambojjhaïgo samàdhisambojjhaïgo upekhàsambojjhaïgo.
     Idaü vuccati bhikkhave kammaü akaõhamasukkaü akaõha-asukkavipàkaü kammaü kammakkhayàya saüvattati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri kammanã mayà . . . paveditànãti.
                                   237.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Sàvajjena kàyakammena, sàvajjena vacãkammena, sàvajjena manokammena, sàvajjàya diññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Anavajjena kàyakammena, anavajjena vacãkammena, anavajjena manokammena, anavajjàya diññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                                   238.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Savyàpajjhena kàyakammaü, savyàpajjhena vacãkammaü, savyàpajjhena manokammaü, savyàpajjhàya diññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.


#<[page 238]>#
%<238                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Avyàpajjhena kàyakammena, . . . avyàpajjhena {manokammena}, avyàpajjhàya diññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                                   239.
     1. Idh' eva bhikkhave samaõo, idha dutiyo samaõo, idha tatiyo samaõo, idha catuttho samaõo, su¤¤à parappavàdà samaõehi a¤¤e ti, evam etaü bhikkhave sammà sãhanàdaü nadatha.
     2. Katamo ca bhikkhave samaõo?
     Idha bhikkhave bhikkhu tiõõaü saüyojanànaü parikhayà sotàpanno hoti avinipàtadhammo niyato sambodhiparàyano. Ayaü bhikkhave samaõo.
     3. Katamo ca bhikkhave dutiyo samaõo?
     Idha bhikkhave bhikkhu tiõõaü saüyojanànaü parikkhayà ràgadosamohànaü tanuttà sakadàgàmã hoti sakid eva imaü lokaü àgantvà dukkhass' antaü karoti. Ayaü bhikkhave dutiyo samaõo.
     4. Katamo ca bhikkhave tatiyo samaõo?
     Idha bhikkhave bhikkhu pa¤cannaü orambhàgiyànaü saüyojanànaü parikkhayà opapàtiko hoti tatthaparinibbàyã anàvattidhammo tasmà lokà. Ayaü bhikkhave tatiyo samaõo.
     5. Katamo ca bhikkhave catuttho samaõo?
     Idha bhikkhave bhikkhu àsavànaü khayà anàsavaü cetovimuttiü . . . diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja viharati. Ayaü bhikkhave catuttho samaõo.
     Idh' eva bhikkhave samaõo, idha dutiyo samaõo, idha tatiyo samaõo, idha catuttho samaõo, su¤¤à parappavàdà samaõehi a¤¤e ti, evam etaü bhikkhave sammà sãhanàdaü nadatitã.


#<[page 239]>#
%<                            {âPATTIVAGGA.}                 239>%
                                  240.
     Sappurisaü bhikkhave nissàya cattaro ànisaüsà pàñikaïkhà. Katame cattàro?
     Ariyena sãlena vaóóhati, ariyena samàdhinà vaóóhati, ariyàya pa¤¤àya vaóóhati, ariyàya vimuttiyà vaóóhati.
     Sappurisaü nissàya ime cattàro ànisaüsà pàtikaïkhà ti.
                         [Kamma]1vaggo catuttho.
     [Uddànaü:
            Saïkhitta vitthàra Soõakàyana sikhàpadaü ariyamaggo
            Bojjhaïgaü sàvajja¤ ceva avyàpajjhaü samaõo ca sappurisànisaüso] ti||
                                   241.
     1. Ekaü samayaü Bhagavà Kosambiyaü viharati Ghositàràme. Atha kho àyasmà ânando yena Bhagavà ten' upasaïkami . . . Ekamantaü nisinnaü kho àyasmantaü ânandaü Bhagavà etad avoca :
     Api nu taü ânanda adhikaraõaü våpasantan ti?
     Kuto taü bhante adhikaraõaü våpasamissati? âyasmato bhante Anuruddhassa Bàhiyo nàma saddhivihàrã kevalakappaü saïghabhedàya ñhito. Tathàyasmà Anuruddho na ekavàcikam pi bhaõitabbaü ma¤¤atãti.
     Kadà pan' ânanda Anuruddho saïghamajjhe adhikaraõesu vo yu¤jati. Na nu ânanda yàni kànici adhikaraõàni uppajjanti sabbàni tàni tumhe c' eva våpasametha Sàriputta-Moggallànà ca.
     2. Cattàro 'me ânanda atthavase sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandati. Katame cattàro?
     Idh' ânanda pàpabhikkhu dussãlo hoti pàpadhammo asuci saïkassara-samàcàro pañicchannakammanto assamaõo samaõapañi¤¤o abrahmacàrã brahmacàrãpañi¤¤o antoputã avassuto kasambujàto.


#<[page 240]>#
%<240                       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Tass' evaü hoti: sace kho maü bhikkhå jànissanti dussãlo pàpadhammo asuci . . . kasambujàto ti samaggà maü santà nàsessanti, vaggà pana maü na nàsessanti ti. Idaü ânanda pañhamaü atthavasaü sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandati.
     3. Puna ca paraü ânanda pàpabhikkhu micchàdiññhiko hoti antagàhikàya diññhiyà samannàgato. Tass' evaü hoti: sace kho maü bhikkhå jànissanti micchàdiññhiko antagàhikàya diññhiyà samannàgato ti samaggà maü santà nàssessanti, vaggà pana maü na nàsessanti.
     Idaü ânanda dutiyaü atthavasaü sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandati.
     4. Puna ca paraü ânanda pàpabhikkhu micchàjãvo hoti micchàjãvena jãvitaü kappeti. Tass' evaü hoti: sace kho maü bhikkhå jànissanti micchà-àjãvo micchà-àjivena jãvitaü kappetãti samaggà maü santà nàssessanti, vaggà pana maü na nàsessanti. Idaü ânanda tatiyaü atthavasaü sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandati.
     5. Puna ca paraü ânanda pàpabhikkhu làbhakàmo sakkàrakàmo anava¤¤attikàmo. Tass' evaü hoti: sace kho maü bhikkhå jànissanti làbhakàmo sakkàrakàmo anava¤¤attikàmo ti samaggà maü santà na sakkarissanti na garukarissanti na mànessanti na påjessanti, vaggà pana maü sakkarissanti garukarissanti mànessanti påjessantã ti.
     Idaü ânanda catutthaü atthavasaü sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandati.
     Ime kho ânanda cattàro atthavase sampassamàno pàpabhikkhu saïghabhedena nandatãti.
                                   242.
     1. Cattàr' imàni bhikkhave àpatti-bhayàni Katamàni cattàri?
     Seyyathàpi bhikkhave coraü àgucàriü gahetvà ra¤¤o dasseyyuü--ayaü te deva coro àgucàrã, imassa devo daõóam paõetåti. Tam enaü ràjà evaü vadeyya: gacchatha bho imaü purisaü daëhàya rajjuyà pacchà bàhaü gàëha bandhanaü bandhitvà khuramuõóaü karitvà kharassarena paõavena rathiyàya rathiyaü siïghàñakena siïghàñakaü parinetvà dakkhiõena dvàrena nikkhàmetvà dakkhiõato nagarassa sãsaü chindathàti.


#<[page 241]>#
%<                          âPATTIVAGGA.             241>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  Tam enaü ra¤¤o purisà daëhàya rajjuyà pacchà bàhaü gàëhabandhanaü bandhitvà khuramuõóaü karitvà kharassarena paõavena rathiyàya rathiyaü siïghàñakena {siïghàñakaü} parinetvà dakkhiõena dvàrena nikkhàmetvà dakkhiõato nagarassa sãsaü chindeyyuü. Tatr' a¤¤atarassa thalaññhassa purisassa evam assa: pàpakaü vata bho ayaü puriso kammaü akàsi gàrayhaü sãsacchejjaü, yatra hi nàma ra¤¤o purisà daëhàya rajjuyà pacchà bàhaü gàëhabandhanaü bhanditvà khuramuõóaü karitvà kharassarena paõavena rathiyàya rathiyaü siïghàñakena {siïghàñakaü} parinetvà dakkhiõena dvàrena nikkhàmetvà dakkhiõato nagarassa sãsaü chindissanti. So vat' assàhaü evaråpaü pàpaü kammaü na kareyyaü gàrayhaü sãsacchejjan ti. Evam eva kho bhikkhave yassa kassaci bhikkhussa và bhikkhuniyà và evaü tibbà bhayasa¤¤à paccupaññhità hoti pàràjikesu dhammesu tass' etaü pàñikaïkhaü --anàpanno và pàràjikaü dhammaü na àpajjissati àpanno và pàràjikaü dhammaü yathàdhammaü pañikarissati.
     2. Seyyathàpi bhikkhave puriso kàëakaü vatthaü paridhàya kese pakiritvà musalaü khandhe àropetvà mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vadeyya: ahaü bhante pàpaü kammaü akàsiü gàrayhaü mosallaü, yena me àyasmanto attamanà honti taü karomãti. Tatr' a¤¤atarassa thalaññhassa purisassa evam assa: pàpakaü vata bho ayaü puriso kammaü akàsi gàrayhaü mosallaü, yatra hi nàma kàëakaü vatthaü paridhàya kese pakiritvà musalaü khandhe àropetvà mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vakkhati: aham bhante pàpaü kammaü akàsiü gàrayhaü mosallaü, yena me àyasmanto attamanà honti taü karomãti.


#<[page 242]>#
%<242                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
So vat' assàhaü evaråpaü pàpaü kammaü na kareyyaü gàrayhaü mosallan ti. Evam eva kho bhikkhave yassa kassaci bhikkhussa và bhikkhuniyà và evaü tibbà bhayasa¤¤à paccupaññhità hoti saïghàdisesesu dhammesu tass' etaü pàñikaïkhaü--anàpanno và saïghàdisesaü dhammaü na àpajjissati àpanno và saïghàdisesaü dhammaü yathàdhammaü pañikarissati.
     3. Seyyathàpi bhikkhave puriso kàëakaü vatthaü paridhàya kese pakiritvà assapuñaü khandhe àropetvà mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vadeyya: ahaü bhante pàpaü kammaü akàsiü gàrayhaü assapuñaü, yena me àyasmanto attamanà honti taü karomãti. Tatr' a¤¤atarassa thalaññhassa purisassa evam assa: pàpakaü vata bho ayaü puriso kammaü akàsi gàrayhaü assapuñaü, yatra hi nàma kàëakaü vatthaü paridhàya kese pakiritvà assapuñaü kandhe àropetvà mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vakkhati: ahaü bhante pàpaü kammaü akàsiü gàrayhaü assapuñaü, yena me àyasmanto attamanà honti taü karomãti. So vat' assàham evaråpaü pàpaü kammaü na kareyyaü gàrayhaü assapuñan ti. Evam eva kho bhikkhave yassa kassaci bhikkhussa và bhikkhuniyà và evaü tibbà bhayasa¤¤à paccupaññhità hoti pàcittiyesu dhammesu tass' etaü pàtikaïkhaü--anàpanno và pàcittiyaü dhammaü na àpajjissati àpanno và pàcittiyaü dhammaü yathàdhammaü pañikarissati.
     4. Seyyathàpi bhikkhave puriso kàëakaü vatthaü paridhàya kese pakiritvà mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vadeyya: ahaü bhante pàpaü kammaü akàsiü gàrayhaü upavajjaü, yena me àyasmanto attamanà hoti taü karomãti. Tatr' a¤¤atarassa thalaññhassa purisassa evam assa: pàpakaü vata bho ayaü puriso kammaü akàsi gàrayhaü upavajjaü yatra hi nàma kàëakam vatthaü panidhàya kese pakiritvà . . . mahàjanakàyaü upasaïkamitvà evaü vakkhati:


#<[page 243]>#
%<                             âPATTIVAGGA.                  243>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  ahaü bhante . . . upavajjaü yena me àyasmanto attamanà honti taü karomãti. So vat' assàhaü evaråpaü pàpaü kammaü na kareyyaü gàrayhaü upavajjan ti. Evam eva kho bhikkhave yassa kassaci bhikkhussa va bhikkhuniyà và evaü tibbà bhayasa¤¤à paccupaññhità hoti pàtidesanãyakesu dhammesu, tass' etaü pàñikaïkhaü --anàpanno và pàñidesanãyakaü dhammaü na àpajjissati àpanno và pàñidesanãyakaü dhammaü yathàdhammaü pañikarissati.
     Imàni kho bhikkhave cattàri àpattibhayànãti.
                                   243.
     1. Sikkhànisaüsam idaü bhikkhave brahmacariyaü vussati, pa¤¤uttaraü, vimuttisàraü, satàdhipateyyaü.
     Katha¤ ca bhikkhave sikkhànisaüsaü hoti?
     Idha bhikkhave mayà sàvakànaü abhisamàcàrikà sikkhà pa¤¤attà appasannànaü pasàdàya pasannànaü bhiyyobhàvàya, yathà yathà bhikkhave mayà sàvakànaü abhisamàcàrikà sikkhà pa¤¤attà appasannànaü pasàdàya pasannànaü bhiyyobhàvàya tatha tathà so tassà sikkhàya akkhaõóakàrã hoti acchiddakàrã asabalakàrã akammàsakàrã samàdàya sikkhati sikkhàpadesu.
     Puna ca paraü bhikkhave mayà sàvakànaü àdibrahmacariyikà sikkhà pa¤¤attà sabbaso sammàdukkhakkhayàya, yathà yathà bhikkhave mayà sàvakànaü . . . sabbaso sammàdukkhakkhayàya tathà tathà so tassà sikkhàya akkhaõóakàrã hoti acchiddakàrã . . . sikkhàpadesu. Evaü kho bhikkhave sikkhànisaüsaü hoti.
     2. Katha¤ ca bhikkhave pa¤¤uttaraü hoti?
     Idha bhikkhave mayà sàvakànaü dhammà desità sabbaso sammàdukkhakkhayàya, yathà yathà bhikkhave mayà sàvakànaü . . . sabbaso sammàdukkhakkhayàya tathà tathà 'ssa te dhammà pa¤¤àya samavekkhità honti.
Evaü kho bhikkhave pa¤¤uttaraü hoti.


#<[page 244]>#
%<244                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     3. Katha¤ ca bhikkhave vimuttisàraü hoti?
     Idha bhikkhave mayà sàvakànaü dhammà desità sabbaso sammàdukkhakkhayàya, yathà yathà bhikkhave mayà sàvakànaü . . . sabbaso sammàdukkhakkhayàya tathà tathà 'ssa te dhammà {vimuttiyà} phassità honti. Evaü kho bhikkhave vimuttisàraü hoti.
     4. Katha¤ ca bhikkhave satàdhipateyyaü hoti?
     Iti aparipåraü và abhisamàcàrikaü sikkhaü paripåressàmi paripåraü và abhisamàcàrikaü sikkhaü tattha tattha pa¤¤àya anuggahessàmãti ajjhattaü yeva sati såpaññhità hoti. Iti aparipåraü và àdibrahmacariyikaü sikkham paripåressàmi paripåraü và àdibrahmacariyikaü sikkhaü tattha tattha pa¤¤àya anuggahessàmãti ajjhattaü yeva sati såpaññhità hoti. Iti asamavekkhitaü và dhammaü pa¤¤àya samavekkhissàmi samavekkhitaü và dhammaü tattha tattha pa¤¤àya anuggahessàmãti ajjhattaü yeva sati såpaññhità hoti. Iti aphassitaü và dhammaü vimuttiyà phassissàmi, phassitaü và dhammaü tattha tattha pa¤¤àya anuggahessàmãti ajjhattaü yeva sati såpatthità hoti. Evaü kho bhikkhave satàdhipateyyaü hoti.
     Sikkhànisaüsaü idaü bhikkhave brahmacariyaü vussati, pa¤¤uttaraü, vimuttisàraü, satàdhipateyyan ti. Iti yan taü vuttaü idam etaü pañicca vuttan ti.
                                   244.
     Catasso imà bhikkhave seyyà. Katamà catasso?
     Petaseyyà, kàmabhogãseyyà, sãhaseyyà, Tathàgataseyyà.
     Katamà ca bhikkhave petaseyyà?
     Yebhuyyena bhikkhave petà uttànà senti. Ayaü vuccati bhikkhave petaseyyà.
     Katamà ca bhikkhave kàmabhogãseyyà?
     Yebhuyyena bhikkhave kàmabhogã vàmena passena senti. Ayaü vuccati bhikkhave kàmabhogãseyyà.
     Katamà ca bhikkhave sãhaseyyà?


#<[page 245]>#
%<                         âPATTIVAGGA.                    245>%
     Sãho bhikkhave migaràjà dakkhiõena passena seyyaü kappeti, pàde pàdaü accàdhàya antaràsatthinaü naïgutthaü anupakkhipitvà. So pañibujjhitvà purimaü kàyaü abbhunnàmetvà pacchimaü kàyaü anuviloketi. Sace bhikkhave sãho migaràjà ki¤ci passati kàyassa vikkhittaü và visañaü và tena bhikkhave sãho mahàràjà anattamano hoti. Sace pana bhikkhave sãho mahàràjà na ki¤ci passati kàyassa vikkhittaü và visañaü và tena bhikkhave sãho mahàràjà attamano hoti. Ayaü vuccati bhikkhave sãhaseyyà.
     Katamà ca bhikkhave Tathàgataseyyà?
     Idha bhikkhave bhikkhu vivicc' eva kàmehi . . . pe . . . catutthajjhànaü upasampajja viharati. Ayaü vuccati bhikkhave Tathàgataseyyà. Imà kho bhikkhave catasso seyyà ti.
                                   245.
     Cattàro 'me bhikkhave thåpàrahà. Katame cattàro?
     Tathàgato arahaü sammàsambuddho thåpàraho, paccekabuddho thåpàraho, Tathàgatasàvako thåpàraho, ràjà cakkavattã thåpàraho.
     Ime kho bhikkhave cattàro thåpàrahà ti.
                                   246.
     1. Cattàro 'me bhikkhave dhammà pa¤¤àvuddhiyà saüvattanti. Katame cattàro?
     Sappurisasaüsevo, saddhammasavanaü, yoniso manasikàro, dhammànudhammapañipatti.
     Ime kho bhikkhave cattàro dhammà pa¤¤àvuddhiyà saüvattantãti.
     2. Cattàro 'me bhikkhave dhammà manussabhåtassa bahukàre honti. Katamà cattàro?
     Sappurisasaüsevo . . . pe . . . [1].


#<[page 246]>#
%<246                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Ime kho bhikkhave cattàro dhammà manussabhåtassa bahukàrà hontãti.
                                   247.
     Cattàro 'me bhikkhave anariyavohàrà. Katame cattàro?
     Adiññhe diññhavàdità, asute sutavàdità, amute mutavàdità, avi¤¤àte vi¤¤àtavàdità.
     Ime kho bhikkhave cattàro anariyavohàrà ti.
                                   248.
     Cattàro 'me bhikkhave ariyavohàrà. Katame cattàro.
     Adiññhe adiññhavàdità, asute asutavàdità, amute amutavadità, avi¤¤àte avi¤¤àtavàdità.
     Ime kho bhikkhave cattàro ariyavohàrà ti.
                                   249.
     Cattàro 'me bhikkhave anariyavohàrà. Katame cattàro.
     Diññhe adiññhavàdità, sute asutavàdità, mute amutavàdità, vi¤¤àte avi¤¤àtavàdità.
     Ime kho bhikkhave cattàro anariyavohàrà ti.
                                   250.
     Cattàro 'me bhikkhave ariyavohàrà. Katame cattàro?
     Diññhe diññhavàdità, sute sutavàdità, mute mutavàdità, vi¤¤àte vi¤¤àtavàdità.
     Ime kho bhikkhave cattàro ariyavohàrà ti.
                       âpattibhayavaggo1 pa¤camo.
     [Tass' uddànaü:--
            Dve àpatti sikkhànisaüso|| seyyà thåpàrahena ca||
            Pa¤¤àbuddhi bahukàrà|| cattàro vohàra ubhayenavagge]
                 ti||                                   .
     Cattàro 'me bhikkhave dhammà. Katame cattàro?
     Atthi bhikkhave dhammà abhi¤¤à pari¤¤eyyà, atthi bhikkhave dhammà abhi¤¤à pahàtabbà,


#<[page 247]>#
%<                            ABHI¥¥âVAGGA.             247>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  atthi bhikkhave dhammà abhi¤¤à bhàvetabbà atthi bhikkhave dhammà abhi¤¤à sacchikàtabbà.
     Katame ca bhikkhave dhammà abhi¤¤à pari¤¤eyyà?
     Pa¤cupàdànakkhandhà--ime vuccanti bhikkhave dhammà abhi¤¤à pari¤¤eyyà?
     Katame ca bhikkhave dhammà abhi¤¤à pahàtabbà?
     Avijjà ca bhavataõhà ca--ime vuccanti bhikkhave dhammà abhi¤¤à pahàtabbà.
     Katame ca bhikkhave dhammà abhi¤¤à bhàvetabbà?
     Samatho ca vipassanà ca--ime vuccanti bhikkhave dhammà abhi¤¤à bhàvetabbà.
     Katame ca bhikkhave dhammà abhi¤¤à sacchikàtabbà?
     Vijjà ca vimutti ca--ime vuccanti bhikkhave dhammà sacchikàtabbà.
     Ime kho bhikkhave cattàro dhammà ti.
                                   252.
     1. Catasso imà bhikkhave anariyapariyesanà. Katamà catasso?
     Idha bhikkhave ekacco attanà jaràdhammo samàno jaràdhammaü yeva pariyesati, attanà vyàdhidhammo samàno vyàdhidhammaü yeva pariyesati, attanà maraõadhammo samàno maraõadhammaü yeva pariyesati, attanà saïkilesikadhammo samàno saïkilesikadhammaü yeva pariyesati.
     Imà kho bhikkhave catasso anariyapariyesanà.
     2. Catasso imà bhikkhave ariyapariyesanà. Katamà catasso?
     Idha bhikkhave ekacco attanà jaràdhammo samàno jaràdhamme àdãnavaü viditvà ajaraü anuttaraü yogakkhemaü nibbànaü pariyesati, attanà vyàdhidhammo samàno vyàdhidhamme àdãnavaü viditvà avyàdhiü {anuttaraü} yogakkhemaü nibbànaü pariyesati, attanà maraõadhammo samàno maraõadhamme àdãnavaü viditvà amataü anuttaraü yogakkhemaü nibbànaü pariyesati, attanà saïkilesadhammo samàno saïkilesikadhamme àdãnavaü viditvà asaïkiliññhaü anuttaraü yogakkhemaü nibbànaü pariyesati.


#<[page 248]>#
%<248                        AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     Imà kho bhikkhave catasso ariyapariyesanà ti.
                                   253.
     Cattàr' imàni bhikkhave saïgahavatthåni. Katamàni cattàri?
     Dànaü, peyyavajjaü, atthacariyà, samànattatà.
     Imàni kho bhikkhave cattàri saïgahavatthånã ti.
                                   254.
     1. Atha kho àyasmà Màlukyaputto yena Bhagavà ten' upasaïkami, upasaïkamitvà Bhagavantaü abhivàdetvà ekamantaü nisãdi. Ekamantaü misinno kho àyasmà Màlukyaputto Bhagavantaü etad avoca :
     Sàdhu me bhante Bhagavà {saïkhittena} dhammaü desetu yam ahaü Bhagavato dhammaü sutvà eko våpakaññho appamatto àtàpã pahitatto vihareyyan ti.
     Ettha dàni Màlukyaputta kiü dahare bhikkhå vakkhàma yattha hi nàma tvaü jiõõo vuddho mahallako Tathàgatassa saïkhittena ovàdaü yàcasãti?
     Desetu me bhante Bhagavà saïkhittena dhammaü desetu Sugato saïkhittena dhammaü appeva nàmàhaü Bhagavato bhàsitassa atthaü àjàneyyaü appeva nàmàhaü Bhagavato bhàsitassa dàyàdo assan ti.
     2. Cattàro 'me Màlukyaputta taõhuppàdà yattha bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati. Katame cattàro?
     Cãvarahetu và Màlukyaputta bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati, piõóapàtahetu và . . . pe . . . senàsanahetu và . . . pe . . . itibhavàbhavahetu và Màlukyàputta bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati.
     Ime kho Màlukyaputta cattàro taõhuppàdà yattha bhikkhuno taõhà uppajjamànà uppajjati.


#<[page 249]>#
%<                         ABHI¥¥âVAGGA.                    249>%
     Yato kho Malukyaputta bhikkhuno taõhà pahãnà hoti ucchinnamålà tàlàvatthukatà anabhàvakatà àyatiü anuppàdadhammà. Ayaü vuccati Màlukyaputta bhikkhu acchecchi taõhaü vàvattayi saüyojanaü sammà mànàbhisamayà antam akàsi dukkhassàti.
     3. Atha kho àyasmà Màlukyaputto Bhagavatà iminà ovàdena ovadito uññhàyàsanà Bhagavantaü abhivàdetvà padakkhiõaü katvà pakkàmi.
     Atha kho àyasmà Màlukyaputto eko våpakaññho appamatto àtàpã pahitatto viharanto na cirass' eva yass' atthàya kulaputtà sammad eva agàrasmà anagàriyaü pabbajanti tad anuttaraü brahmacariyapariyosànaü diññh' eva dhamme sayaü abhi¤¤à sacchikatvà upasampajja vihàsi, khãõà jàti vusitaü brahmacariyaü kataü karaõãyaü nàparaü itthattàyàti abbha¤¤àsi a¤¤ataro ca pan' àyasmà Màlukyaputto [Bhagavato] arahataü ahosãti.
                                   255.
     1. Yàni kànici bhikkhave kulàni bhogesu mahantaü pattàni na ciraññhitikàni bhavanti, sabbàni hi tàni catuhi ñhànehi etesaü và a¤¤atarena. Katamehi catuhi?
     Naññhaü na gavesanti, jiõõaü na pañisaïkharonti, aparimitapànabhojanà ca honti, dussãlaü iññhiü và purisaü và àdhipacce ñhapenti. Yàni kànici bhikkhave kulàni bhogesu mahantaü pattàni na ciraññhitikàni bhavanti sabbàni tàni imehi catuhi ñhànehi etesaü va a¤¤atarena.
     Yàni kànici bhikkhave kulàni bhogesu mahantaü pattàni ciraññhitikàni bhavanti sabbàni tàni catuhi ñhànehi etesaü và a¤¤atarena. Katamehi catuhi.
     2. Naññhaü gavesanti, jiõõaü pañisaïkharonti, parimitapànabhojanà ca honti, sãlavantaü iññhiü và purisaü và àdhipacce ñhapenti. Yàni kànici bhikkhave kulàni bhogesu mahantaü pattàni ciraññhitikàni bhavanti sabbàni tàni imehi catuhi ñhànehi etesaü và a¤¤atarenàti.

#<[page 250]>#
%<250                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
                                 256.
     1. Catuhi bhikkhave aïgehi samannàgato ra¤¤o bhadro assàjànãyo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva, saïkhaü gacchati. Katame catuhi?
     Idha bhikkhave ra¤¤o bhadro assàjànãyo vaõõasampanno ca hoti, balasampanno ca javasampanno ca, àrohapariõàhasampanno ca. Imehi kho bhikkhave catuhi aïgehi samannàgato ra¤¤o bhadro . . . aïgan t' eva saïkhaü gacchati.
     Evaü eva kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Katamehi catuhi?
     2. Idha bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno ca hoti, balasampanno ca, javasampanno ca, àrohapariõàhasampanno ca.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àraddhaviriyo viharati akusalàdàya sikkhati sikkhàpadesu. Evaü kho bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu balasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àradhaviriyo viharati akusalànaü dhammànaü pahànàya kusalànaü dhammànaü upasampadàya thàmavà daëhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Evaü kho bhikkhave bhikkhu balavasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu javasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu idaü dukkhan ti yathàbhåtaü pajànàti . . . pe . . . ayaü dukkhanirodhagàminã pañipadàti yathàbhåtaü pajànàti. Evaü kho bhikkhave bhikkhu javasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu àrohapariõàhasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu làbhã hoti cãvarapiõóapàtasenàsanagilànapaccayabhesajjaparikkhàrànaü.
     Evaü kho bhikkhave bhikkhu àrohapariõàhasampanno hoti.


#<[page 251]>#
%<                           ABHI¥¥âVAGGA.                    251>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Imehi kho bhikkhave bhikkhu catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo hoti . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassàti.
                                  257.1
     1. Catuhi bhikkhave aïgehi samannàgato ra¤¤o bhadro assàjànãyo ràjàraho hoti ràjabhoggo ra¤¤o aïgan t' eva saïkhaü gacchati. Katamehi catuhi?
     Idha bhikkhave ra¤¤o bhadro assàjànãyo vaõõasampanno ca hoti, balavasampanno ca, javasampanno ca, àrohapariõàhasampanno ca. Imehi kho bhikkhave catuhi aïgehi samannàgato ra¤¤o bhadro . . . saïkhaü gacchati. Evam eva kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassa. Katamehi catuhi?
     2. Idha bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno ca hoti . . . àrohapariõàhasampanno ca.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu sãlavà hoti . . . pe . . . samàdaya sikkhati sikkhàpadesu. Evaü kho bhikkhave bhikkhu vaõõasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu balasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àraddhaviriyo viharati [akusalànaü dhammànaü upasampadàya] thàmavà daëhaparakkamo anikkhittadhuro kusalesu dhammesu. Evaü kho bhikkhave bhikkhu balasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu javasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu àsavànaü khayà . . . pe . . . sacchikatvà upasampajja viharati. Evaü kho bhikkhave bhikkhu javasampanno hoti.
     Katha¤ ca bhikkhave bhikkhu àrohapariõàhasampanno hoti?
     Idha bhikkhave bhikkhu làbhã hoti cãvarapiõóapàtasenàsanagilànapaccayabhesajjaparikkhàrànaü. Evaü kho bhikkhave bhikkhu  àrohapariõàhasampanno hoti.


#<[page 252]>#
%<252       AðGUTTARA-NIKâYA.>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/   Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu àhuneyyo . . . pe . . . anuttaraü pu¤¤akkhettaü lokassàti.
                                   258.
     Cattàr' imàni bhikkhave balàni. Katamàni cattàri?
     Viriyabalaü, satibalaü, samàdhibalaü, pa¤¤àbalaü.
Imàni kho bhikkhave cattàri balànãti.
                                   259.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhikkhu nàlaü ara¤¤e vanapatthàni pantàni senàsanàni pañisevituü. Katamehi catuhi?
     Kàmavitakkena, vyàpàdavitakkena, vihiüsàvitakkena, duppa¤¤o hoti jaëo eëamågo.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu nàlaü ara¤¤e vanapatthàni pantàni senàsanàni pañisevituü.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bhikkhu alaü ara¤¤e vanapatthàni pantàni senàsanàni pañisevituü.
Katamehi catuhi?
     Nekkhammavitakkena, avyàpàdavitakkena, avihiüsàvitakkena, ajaëo aneëamågo.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bhikkhu alaü ara¤¤e vanapatthàni pantàni senàsanàni pañisevitun ti.
                                   260.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato bàlo avyatto asappuriso khataü upahataü attànaü pariharati sàvajjo ca hoti sànuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca apu¤¤aü pasavati.
Katamehi catuhi?
     Sàvajjena kàyakammena, sàvajjena vacãkammena, sàvajjena manokammena, sàvajjàya diññhiyà.


#<[page 253]>#
%<                           ABHI¥¥âVAGGA.                253>%
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato bàlo avyatto . . . pasavati.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato paõóito vyatto sappuriso akkhataü anupahataü attànaü pariharati anavajjo ca hoti ananuvajjo ca vi¤¤ånaü bahu¤ ca pu¤¤aü pasavati. Katamehi catuhi?
     Anavajjena kàyakammena, anavajjena vacãkammena, anavajjena manokammena, anavajjàya diññhiyà.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato paõóito vyatto . . . pasavatãti.
                          Abhi¤¤àvaggo chaññho.
     [Uddànaü:--
            Abhi¤¤à pariyesanà|| saïgaho Màlukyaputto||
            Atthakulaü dve àja¤¤à|| balaü ara¤¤a kammunàti]
                                   261.
     1. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Attanà ca pàõàtipàtã hoti para¤ ca pàõàtipàte samàdapeti pàõàtipàte ca samanu¤¤o hoti pàõàtipàtissa ca vaõõaü bhàsati.
     Imehi kho bhikkhave catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye.
     2. Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge. Katamehi catuhi?
     Attanà ca pàõàtipàtà pañivirato hoti para¤ ca pàõàtipàtà veramaõiyà samàdapeti pàõàtipàtà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti pàõàtipàtà veramaõiyà ca vaõõaü bhàsati.
     Imehi kho . . . pe . . . sagge ti.
                                   262.
     Catuhi bhikkhave dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü niraye. Katamehi catuhi?
     Attanà ca adinnàdàyã hoti para¤ ca adinnàdàne samàdapeti adinnàdàne ca samanu¤¤o hoti adinnàdànassa ca vaõõaü bhàsati. Imehi kho . . . pe . . .


#<[page 254]>#
%<254                         AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Attanà ca adinnàdànà pañivirato hoti para¤ ca adinnàdànà veramaõiyà samàdapeti adinnàdànà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti adinnàdànà veramaõiyà ca vaõõaü bhàsati . . ..
                                   263.
      . . . pe . . . Attanà ca kàmesu micchàcàrã hoti para¤ ca kàmesu micchàcàre samàdapeti kàmesu micchàcàre ca samanu¤¤o hoti kàmesu micchàcàrassa ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca kàmesu micchàcàrà pañivirato hoti para¤ ca kàmesu micchàcàrà veramaõiyà samàdapeti kàmesu micchàcàrà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti micchàcàrà veramaõiyà ca vaõõaü bhàsati . . .
                                   264.
      . . . pe . . . Attanà ca musàvàdã hoti para¤ ca musàvàde samàdapeti musàvàde ca samanu¤¤o hoti musàvàdassa ca vaõõaü bhasati. . . . pe . . .
     Attanà ca musàvàdà pañivirato hoti para¤ ca musàvàdà veramaõiyà samàdapeti musàvàdà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti musàvàdà veramaõiyà ca vaõõaü bhàsati. . . .
                                   265.
      . . . pe . . . Attanà pisuõàvàco hoti para¤ ca pisuõàya vàcàya samàdapeti pisuõàya vàcàya ca samanu¤¤o hoti pisuõàya vàcàya ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca pisuõàya vàcàya pañiviraño hoti para¤ ca pisuõàya vàcàya veramaõiyà samàdapeti pisuõàya vàcàya veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti pisunàyà vàcàya veramaõiyà ca vaõõaü bhàsañi . . ..
                                   266.
      . . . pe . . . Attanà ca pharusàvàco hoti para¤ ca pharusàya vàcàya samàdapeti pharusàya vàcàya ca samanu¤¤o hoti pharusàya vàcàya ca vaõõaü bhàsati . . . pe
. . . Attanà ca pharusàya vàcàya pañivirato hoti para¤ ca pharusàya vàcàya veramaõiyà samàdapeti pharusàya vàcàyà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti pharusàya vàcàya ca veramaõiyà vaõõaü bhàsati.


#<[page 255]>#
%<                               VAGGA.                        255>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/  . . .
                                   267.
      . . . pe . . . Attanà ca samphappalàpã hoti para¤ ca samphappalàpe samàdapeti samphappalàpe ca samanu¤¤o hoti samphappalàpassa ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca samphappalàpà pañivirato hoti para¤ ca samphappalàpà veramaõiyà samàdapeti samphappalàpà veramaõiyà ca samanu¤¤o hoti samphappalàpà veramaõiyà ca vaõõaü bhàsati . . ..
                                  268.
      . . . pe . . . Attanà ca bhijjhàlå hoti para¤ ca abhijjhàya samàdapeti abhijjhàya ca samanu¤¤o hoti abhijjhàya ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca anabhijjhàlå hoti para¤ ca anabhijjhàya samàdapeti anabhijjhàya ca samanu¤¤o hoti anabhijjhàya ca vaõõam bhàsati . . ..
                                   269.
      . . . pe . . . Attanà ca vyàpannacitto hoti para¤ ca vyàpàde samàdapeti vyàpàde ca samanu¤¤o hoti vyàpàdassa ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca avyàpannacitto hoti para¤ ca avyàpàde samàdapeti avyàpàde ca samanu¤¤o hoti avyàpàdassa ca vaõõaü bhàsati . . ..
                                   270.
      . . . pe . . . Attanà ca micchàdiññhiko hoti para¤ ca micchàdiññhiyà samàdapeti micchàdiññhiyà ca samanu¤¤o hoti micchàdiññhiyà ca vaõõaü bhàsati . . . pe . . .
     Attanà ca sammàdiññhiko hoti para¤ ca sammàdiññhiyà samàdapeti sammàdiññhiyà ca samanu¤¤o hoti sammàdiññhiyà ca vaõõaü bhàsati.


#<[page 256]>#
%<256                      AðGUTTARA-NIKâYA.>%
     Ime kho catuhi dhammehi samannàgato yathàbhataü nikkhitto evaü sagge ti.
                                 Vaggo.
                                   271.
     1. Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya cattàro dhammà bhàvetabbà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu kàye kàyànupassã viharati àtàpã sampajàno satimà vineyya loke abhijjhàdomanassaü, vedanàsu . . . citte . . . dhammesu dhammànupassã viharati àtàpã sampajàno satimà vineyya loke abhijjhàdomanassaü.
     Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya ime cattàro dhammà bhàvetabbà ti.
     2. Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya cattàro dhammà bhàvetabbà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu anuppannànaü pàpakànaü akusalànaü dhammànaü anuppàdàya chandaü janeti vàyamati viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati; uppannànam pàpakànaü akusalànaü dhammànaü pahànàya . . . pe . . . , anuppannànaü kusalànaü dhammànaü uppàdàya . . . pe . . . uppannànaü kusalànaü dhammànaü ñhitiyà asammosàya bhiyyobhàvàya vepullàya bhàvanàya pàripåriyà chandaü janeti viriyaü àrabhati cittaü paggaõhàti padahati. Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya ime cattàro dhammà bhàvetabbà.
     3. Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya cattàro dhammà bhàvetabbà. Katame cattàro?
     Idha bhikkhave bhikkhu chandasamàdhipadhànasaïkhàrasamannàgataü iddhipàdaü bhàveti, viriyasamàdhi . . . pe . . . , cittasamàdhi . . . pe . . . , {vãmaüsàsamàdhipadhànasaïkhàrasamannàgataü} iddhipàdaü bhàveti.
     Ràgassa bhikkhave abhi¤¤àya ime cattàro dhammà bhàvetabbà.
     4. Ràgassa bhikkhave pari¤¤àya parikkhayàya pahànàya khayàya vayàya viràgàya nirodhàya càgàya pañinissaggàya ime cattàro dhammà bhàvetabbà.


#<[page 257]>#
%<                         VAGGA.                     257>%
\<[... content straddling page break has been moved to the page above ...]>/ 
     Dosassa . . . mohassa kodhassa upanàhassa makkhassa paëàsassa issàya macchariyassa màyàya sàñheyyassa thambhassa sàrambhassa mànassa atimànassa madassa pamàdassa abhi¤¤àya pari¤¤àya parikkhayàya pahànàya khayàya vayàya viràgàya {nirodhàya} càgàya pañinissaggàya ime cattàro dhammà bhàvetabbà ti.
                              Vaggo samatto
                           Pa¤¤àsakaü pa¤camaü
                            Catukkaü samattaü


